{"id":32808,"date":"2021-03-21T03:23:44","date_gmt":"2021-03-20T23:23:44","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=32808"},"modified":"2021-03-21T03:23:50","modified_gmt":"2021-03-20T23:23:50","slug":"moskva-muqavil%c9%99si-1921-ci-il","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=32808","title":{"rendered":"Moskva m\u00fcqavil\u0259si 1921-ci il"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Moskva m\u00fcqavil\u0259si<\/strong>\u00a0\u2014\u00a0<strong>16 mart\u00a01921-ci ild\u0259\u00a0RSFSR\u00a0il\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f &#171;dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q&#187; haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259. M\u00fcqavil\u0259 16 madd\u0259 v\u0259 3 \u0259lav\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sovet Rusiyas\u0131&nbsp; il\u0259&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda&nbsp; &nbsp;n\u00f6vb\u0259ti r\u0259smi&nbsp; g\u00f6r\u00fc\u015f &nbsp;1921-ci il&nbsp; fevral\u0131n&nbsp; 26-da ba\u015flad\u0131. Moskva dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda&nbsp; Sovet&nbsp; Rusiyas\u0131n\u0131 Q.\u00c7i\u00e7erin&nbsp; v\u0259&nbsp; C.Qorxmazov t\u0259msil &nbsp;edirdi. Konfrans\u0131&nbsp; a\u00e7an Q.\u00c7i\u00e7erin&nbsp; ilk&nbsp; nitqind\u0259 bildirdi&nbsp; ki, konfrans\u0131n&nbsp; \u0259sas&nbsp; m\u0259qs\u0259di&nbsp; Sovet Rusiyas\u0131&nbsp; il\u0259&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda&nbsp; \u00f6t\u0259n&nbsp; il ana&nbsp; x\u0259tl\u0259ri&nbsp; c\u0131z\u0131lm\u0131\u015f bir&nbsp; dostluq&nbsp; m\u00fcqavil\u0259sini imzalamaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet Rusiyas\u0131&nbsp; Moskva&nbsp; dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131na Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan&nbsp; v\u0259&nbsp; Erm\u0259nistan\u0131n da&nbsp; qat\u0131lmas\u0131n\u0131&nbsp; israr edirdi. Rus&nbsp; diplomatiyas\u0131&nbsp; bununla C\u0259nubi&nbsp; Qafqaz&nbsp; respublikalar\u0131n\u0131n&nbsp; xarici siyas\u0259tl\u0259rini&nbsp; \u00f6z&nbsp; \u0259lind\u0259 &nbsp;c\u0259ml\u0259\u015fdirm\u0259k&nbsp; v\u0259&nbsp; bunlar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259&nbsp; qar\u015f\u0131&nbsp; qoymaq niyy\u0259tind\u0259&nbsp; idi. Lakin&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259&nbsp; hey\u0259ti&nbsp; C\u0259nubi Qafqaz&nbsp; respublikalar\u0131&nbsp; il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar&nbsp; aparmaq&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp; s\u0259lahiyy\u0259tli&nbsp; olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib&nbsp; q\u0259ti&nbsp; olaraq bu&nbsp; t\u0259klif\u0259&nbsp; qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 Moskva&nbsp; konfrans\u0131nda&nbsp; Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r&nbsp; m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusu&nbsp; idi&nbsp; v\u0259 bu&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r&nbsp; Batum m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n&nbsp; sonra&nbsp; daha \u00e7ox&nbsp; m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259&nbsp; s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Az\u0259rbaycanla&nbsp; ba\u011fl\u0131&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp; h\u0259yati \u00f6n\u0259m\u0259&nbsp; sahib&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r idi &nbsp;ki,&nbsp; bunlardan biri&nbsp; Nax\u00e7\u0131van, dig\u0259ri&nbsp; is\u0259&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; m\u00fcst\u0259qilliyi m\u0259s\u0259l\u0259si&nbsp; idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Moskva dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda&nbsp; Nax\u00e7\u0131vanla&nbsp; ba\u011fl\u0131&nbsp; \u0259sas&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r konfrans\u0131n&nbsp; 10, 12&nbsp; v\u0259 14&nbsp; mart&nbsp; tarixli iclaslar\u0131nda&nbsp; g\u0259rgin&nbsp; m\u00fczakir\u0259 olundu. T\u00fcrk&nbsp; hey\u0259ti&nbsp; Nax\u00e7\u0131van\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin&nbsp; himay\u0259sind\u0259&nbsp; qalmas\u0131n\u0131 ist\u0259yirdi. Lakin&nbsp; Sovet&nbsp; Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259fi&nbsp; bunu&nbsp; q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd&nbsp; edirdi. \u0130.Stalin&nbsp; t\u00fcrk hey\u0259ti&nbsp; il\u0259&nbsp; Nax\u00e7\u0131van m\u0259s\u0259l\u0259sini&nbsp; m\u00fczakir\u0259&nbsp; etdi. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mart\u0131n 10-da&nbsp; ke\u00e7iril\u0259n&nbsp; iclasda &nbsp;T\u00fcrkiy\u0259&nbsp; n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri&nbsp; bel\u0259 bir&nbsp; m\u00f6vqed\u0259n&nbsp; \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdil\u0259r&nbsp; ki, Nax\u00e7\u0131van&nbsp; b\u00f6lg\u0259si \u0259halisinin&nbsp; t\u00fcrk&nbsp; qo\u015funlar\u0131n\u0131 d\u0259v\u0259t&nbsp; v\u0259&nbsp; q\u0259bul etm\u0259si &nbsp; fakt\u0131&nbsp; onun T\u00fcrkiy\u0259nin&nbsp; himay\u0259si&nbsp; alt\u0131nda oldu\u011funu&nbsp; g\u00f6st\u0259rir. &nbsp;Nax\u00e7\u0131van\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin&nbsp; himay\u0259sind\u0259&nbsp; qalmas\u0131 il\u0259&nbsp; ba\u011fl\u0131&nbsp; t\u0259klif q\u0259bul&nbsp; olunmad\u0131qda, t\u00fcrk&nbsp; hey\u0259ti t\u0259klif&nbsp; etdi&nbsp; ki, Nax\u00e7\u0131van T\u00fcrkiy\u0259&nbsp; il\u0259&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k&nbsp; himay\u0259si&nbsp; alt\u0131nda m\u00fcst\u0259qil&nbsp; bir&nbsp; d\u00f6vl\u0259t olsun. Lakin&nbsp; Sovet&nbsp; Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259fi&nbsp; bu&nbsp; t\u0259klifi d\u0259&nbsp; q\u0259bul&nbsp; etm\u0259di. Bel\u0259 olan&nbsp; t\u0259qdird\u0259&nbsp; t\u00fcrk hey\u0259ti&nbsp; bildirdi&nbsp; ki, T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6lg\u0259&nbsp; \u00fcz\u0259rind\u0259ki&nbsp; bu himay\u0259ni&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir&nbsp; d\u00f6vl\u0259t\u0259&nbsp; g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259y\u0259c\u0259yin\u0259&nbsp; dair&nbsp; \u00f6hd\u0259lik g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc&nbsp; t\u0259qdird\u0259&nbsp; ona verm\u0259y\u0259&nbsp; haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya&nbsp; n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri&nbsp; sad\u0259c\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; himay\u0259si&nbsp; alt\u0131nda Nax\u00e7\u0131van\u0131n&nbsp; muxtariyy\u0259ti&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259sinin qoyulmas\u0131n\u0131&nbsp; v\u0259&nbsp; s\u0259rh\u0259dl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259sini&nbsp; t\u0259klif&nbsp; edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Konfrans\u0131n &nbsp;mart\u0131n&nbsp; 12-d\u0259&nbsp; ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda&nbsp; \u0259sas\u0259n&nbsp; Nax\u00e7\u0131van v\u0259&nbsp; Erm\u0259nistan&nbsp; aras\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259n&nbsp; s\u0259rh\u0259dl\u0259r&nbsp; \u0259traf\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259r&nbsp; getdi. Sovet&nbsp; Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259fi&nbsp; bildirdi&nbsp; ki, ekspertl\u0259rin&nbsp; m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi&nbsp; s\u0259rh\u0259d x\u0259tti&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; maksimum t\u0259l\u0259bl\u0259rini&nbsp; d\u0259&nbsp; \u00f6t\u00fcb ke\u00e7ir, \u00e7\u00fcnki&nbsp; o, he\u00e7&nbsp; vaxt \u0130r\u0259van&nbsp; q\u0259zas\u0131n\u0131n&nbsp; h\u0259r hans\u0131&nbsp; bir&nbsp; hiss\u0259sin\u0259 himay\u0259\u00e7iliy\u0259&nbsp; iddia&nbsp; etm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Konfrans\u0131n 1921-ci&nbsp; il&nbsp; mart\u0131n 14-d\u0259&nbsp; ke\u00e7iril\u0259n&nbsp; iclas\u0131nda Nax\u00e7\u0131van\u0131n&nbsp; statusu&nbsp; tam olaraq&nbsp; m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildi. Bel\u0259likl\u0259, dan\u0131\u015f\u0131qlarda&nbsp; yaranm\u0131\u015f&nbsp; g\u0259rginlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, t\u00fcrk diplomatiyas\u0131n\u0131n&nbsp; g\u00f6st\u0259rdiyi&nbsp; ciddi s\u0259yl\u0259ri&nbsp; say\u0259sind\u0259&nbsp; Moskva konfrans\u0131nda&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fcn&nbsp; qism\u0259n&nbsp; d\u0259 olsa, qorunmas\u0131na&nbsp; nail&nbsp; oldu, Nax\u00e7\u0131van\u0131n&nbsp; he\u00e7 bir&nbsp; d\u00f6vl\u0259t\u0259&nbsp; g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 gedilm\u0259m\u0259si&nbsp; \u015f\u0259rtil\u0259&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259&nbsp; saxlan\u0131lmas\u0131&nbsp; raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1921-ci ilin fevral\u0131nda\u00a0Ankara\u00a0h\u00f6kum\u0259tinin xarici i\u015fl\u0259r naziri Yusif Kamal b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u018fli Fuad Cebesoy v\u0259 doktor Riza Nurdan ibar\u0259t diplomatik n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Moskvaya g\u0259ldikd\u0259n sonra dan\u0131\u015f\u0131qlara ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0RSFSR\u00a0t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fcqavil\u0259ni Xarici i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 xalq komissar\u0131\u00a0Georgi \u00c7i\u00e7erin\u00a0v\u0259\u00a0\u00dcmumrusiya M\u0259rk\u0259zi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sinin\u00a0\u00fczv\u00fc\u00a0C\u0259lal\u0259ddin Qorxmazov, T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259\u00a0TBMM\u00a0Xarici i\u015fl\u0259r v\u0259kili Yusuf Kemal b\u0259y, t\u00fcrk deleqasiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc Rza Nur b\u0259y v\u0259 TBMM-in Rusiyadak\u0131\u00a0s\u0259firi\u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/%C6%8Fli_Fuad_Pa%C5%9Fa\">\u018f<\/a>li Fuad pa\u015fa\u00a0imzalad\u0131lar. Dan\u0131\u015f\u0131qlarda Az\u0259rbaycan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si\u00a0Behbud a\u011fa \u015eahtaxtinskid\u0259\u00a0i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp;giri\u015f&nbsp; hiss\u0259sind\u0259 &nbsp; RSFSR &nbsp;v\u0259 &nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 &nbsp; B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t&nbsp; M\u0259clisi &nbsp; h\u00f6k\u00fcm\u0259tl\u0259rinin &nbsp; mill\u0259tl\u0259rin &nbsp;qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131&nbsp; v\u0259 &nbsp; xalqlar\u0131n &nbsp;\u00f6z &nbsp; m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 &nbsp;&nbsp; \u00f6zl\u0259ri &nbsp;t\u0259yin &nbsp; etm\u0259k &nbsp; prinsipl\u0259rin\u0259 &nbsp; \u015f\u0259rik &nbsp;\u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131,&nbsp; h\u0259r&nbsp; iki&nbsp; t\u0259r\u0259fin &nbsp; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 &nbsp;maraqlar\u0131na &nbsp; \u0259saslanan , \u00f6z &nbsp; aralar\u0131nda daimi&nbsp; olaraq&nbsp; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259t&nbsp; v\u0259 &nbsp; q\u0131r\u0131lmaz &nbsp;h\u0259qiqi &nbsp; dostlu\u011fun &nbsp; yarad\u0131lmas\u0131 &nbsp;arzusunda &nbsp; olduqlar\u0131 &nbsp; qeyd olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp;birinci &nbsp; madd\u0259sind\u0259 &nbsp; &nbsp;RSFSR &nbsp;h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin &nbsp; T\u00fcrkiy\u0259y\u0259&nbsp; aid &nbsp;olan &nbsp; v\u0259 &nbsp; B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t&nbsp; M\u0259clisind\u0259 &nbsp; t\u0259msil &nbsp;olunan &nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 &nbsp; milli &nbsp;h\u00f6k\u00fcm\u0259ti &nbsp; t\u0259r\u0259find\u0259n &nbsp; tan\u0131nmayan &nbsp;he\u00e7 &nbsp; bir&nbsp; beyn\u0259lxalq &nbsp;m\u00fcqavil\u0259ni &nbsp; tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 &nbsp; qeyd &nbsp;olunmu\u015fdur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin ikinci &nbsp; madd\u0259sind\u0259 &nbsp; T\u00fcrkiy\u0259nin &nbsp;Batum&nbsp; \u015f\u0259h\u0259ri&nbsp; v\u0259 &nbsp;liman&nbsp; \u00fcz\u0259rind\u0259ki &nbsp; suverenliyini &nbsp; G\u00fcrc\u00fcstana &nbsp;g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 &nbsp; getm\u0259y\u0259&nbsp; raz\u0131 oldu\u011fu &nbsp; \u0259ks&nbsp; olunmu\u015fdur. Bir&nbsp; \u015f\u0259rtl\u0259&nbsp; ki, bu&nbsp; \u0259razil\u0259r\u0259 &nbsp; geni\u015f &nbsp;muxtariyy\u0259tin &nbsp; verilm\u0259si &nbsp; v\u0259 &nbsp;T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n &nbsp; g\u0259l\u0259n&nbsp; v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259&nbsp; ged\u0259n&nbsp; &nbsp;h\u0259r &nbsp; c\u00fcr mallar\u0131n &nbsp; s\u0259rb\u0259st&nbsp; tranzitin\u0259 &nbsp;imkan&nbsp; veril\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp;\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc &nbsp; madd\u0259sind\u0259 &nbsp;&nbsp; h\u0259r &nbsp;iki &nbsp; t\u0259r\u0259fin &nbsp; Nax\u00e7\u0131van &nbsp;\u0259yal\u0259tini &nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n &nbsp; himay\u0259si &nbsp;alt\u0131nda &nbsp; muxtar&nbsp; \u0259razi &nbsp;t\u0259\u015fkil&nbsp; etm\u0259sin\u0259&nbsp; raz\u0131 oldu\u011fu &nbsp; \u00f6z&nbsp; \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.&nbsp; O&nbsp; \u015f\u0259rtl\u0259 ki,&nbsp; Az\u0259rbaycan&nbsp; bu &nbsp;himay\u0259&nbsp; haqq\u0131n\u0131 &nbsp; he\u00e7 bir&nbsp; zaman&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc &nbsp;bir&nbsp; d\u00f6vl\u0259t\u0259&nbsp; g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 &nbsp;getm\u0259y\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc&nbsp; madd\u0259sind\u0259 &nbsp; xalqlar\u0131n \u00f6z&nbsp; azadl\u0131qlar\u0131na&nbsp; uy\u011fun idar\u0259&nbsp; formas\u0131n\u0131&nbsp; se\u00e7m\u0259si qeyd&nbsp; olunmu\u015fdur .&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp;be\u015finci &nbsp;madd\u0259sind\u0259 &nbsp;&nbsp; bo\u011fazlardan&nbsp; azad ticar\u0259t &nbsp; edilm\u0259si \u00f6z&nbsp; \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin&nbsp; alt\u0131nc\u0131 madd\u0259sind\u0259 &nbsp; bu &nbsp; vaxta &nbsp;kimi &nbsp; h\u0259r &nbsp; iki&nbsp; t\u0259r\u0259f&nbsp; aras\u0131nda &nbsp;imzalanm\u0131\u015f&nbsp; qeyri-b\u0259rab\u0259r&nbsp; m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin &nbsp; l\u0259\u011fv &nbsp;edilm\u0259si&nbsp; qeyd&nbsp; olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp; yeddinci madd\u0259sind\u0259 &nbsp; Sovet&nbsp; Rusiyas\u0131 v\u0259&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259&nbsp; kapitulyasiya &nbsp; rejiminin &nbsp;l\u0259\u011fv&nbsp; olunmas\u0131 &nbsp; bar\u0259sind\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa&nbsp; g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp; s\u0259kkizinci madd\u0259sind\u0259&nbsp; h\u0259r&nbsp; iki&nbsp; t\u0259r\u0259fin&nbsp; \u00f6z&nbsp; \u0259razil\u0259rind\u0259&nbsp; dig\u0259r \u00f6lk\u0259nin&nbsp; h\u00f6k\u00fcm\u0259ti&nbsp; roluna v\u0259&nbsp; ya&nbsp; onun&nbsp; \u0259razisinin&nbsp; bir hiss\u0259sin\u0259&nbsp; iddia&nbsp; ed\u0259n&nbsp; t\u0259\u015fkilat&nbsp; v\u0259 ya&nbsp; qruplar\u0131n&nbsp; yerl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 yol&nbsp; verm\u0259m\u0259yi&nbsp; \u00f6z&nbsp; \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259&nbsp; g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin doqquzuncu&nbsp; m\u00fcqavil\u0259sind\u0259&nbsp; raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259l\u0259n&nbsp; t\u0259r\u0259fl\u0259r&nbsp; h\u0259r iki&nbsp; \u00f6lk\u0259 &nbsp; aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin&nbsp; fasil\u0259sizliyini&nbsp; t\u0259min etm\u0259k&nbsp; m\u0259qs\u0259dil\u0259&nbsp; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 raz\u0131l\u0131q&nbsp; \u00fczr\u0259&nbsp; d\u0259mir yol, teleqraf&nbsp; v\u0259&nbsp; dig\u0259r&nbsp; \u0259laq\u0259 vasit\u0259l\u0259rini&nbsp; saxlamaq&nbsp; v\u0259 m\u00fcmk\u00fcn&nbsp; olduqca&nbsp; inki\u015faf etdirm\u0259k, h\u0259m\u00e7inin&nbsp; iki&nbsp; t\u0259r\u0259f aras\u0131nda&nbsp; adamlar\u0131n&nbsp; v\u0259 mallar\u0131n&nbsp; azad&nbsp; v\u0259 mane\u0259siz&nbsp; h\u0259r\u0259k\u0259tini&nbsp; t\u0259min etm\u0259k&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcn&nbsp; laz\u0131m olan&nbsp; b\u00fct\u00fcn&nbsp; t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259yi&nbsp; \u00f6z&nbsp; \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri&nbsp; \u0259ks&nbsp; olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin onuncu&nbsp; madd\u0259sind\u0259&nbsp; h\u0259r iki&nbsp; t\u0259r\u0259fin&nbsp; \u0259razisind\u0259 olan&nbsp; v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na&nbsp; \u00f6lk\u0259nin qanunlar\u0131ndan&nbsp; ir\u0259li&nbsp; g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn&nbsp; h\u00fcquq&nbsp; v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n&nbsp; \u015famil&nbsp; olunmas\u0131 qeyd&nbsp; edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin on&nbsp; birinci&nbsp; madd\u0259sind\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa&nbsp; g\u0259l\u0259n&nbsp; h\u0259r iki&nbsp; t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n&nbsp; h\u0259r birinin&nbsp; dig\u0259r&nbsp; t\u0259r\u0259fin \u0259razisind\u0259&nbsp; olan&nbsp; v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na&nbsp; daha&nbsp; \u0259lveri\u015fli&nbsp; \u015f\u0259rait prinsipinin&nbsp; t\u0259tbiq&nbsp; etm\u0259y\u0259 raz\u0131&nbsp; oldu\u011fu &nbsp; g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin on&nbsp; ikinci&nbsp; madd\u0259sind\u0259 1918-ci&nbsp; il\u0259d\u0259k&nbsp; Rusiyan\u0131n t\u0259rkib&nbsp; hiss\u0259si&nbsp; olan bu&nbsp; m\u00fcqavil\u0259&nbsp; il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin&nbsp; suverenliyi&nbsp; alt\u0131nda olan &nbsp; v\u0259&nbsp; RSFSR h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin&nbsp; tan\u0131d\u0131\u011f\u0131&nbsp; \u0259razil\u0259rin &nbsp;h\u0259r&nbsp; bir&nbsp; sakininin \u00f6z&nbsp; \u0259\u015fyalar\u0131&nbsp; v\u0259&nbsp; \u0259mlak\u0131&nbsp; il\u0259 birlikd\u0259&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259ni&nbsp; s\u0259rb\u0259st t\u0259rk&nbsp; etm\u0259k&nbsp; h\u00fcququnun oldu\u011fu&nbsp; qeyd&nbsp; olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin &nbsp;on&nbsp; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc madd\u0259sind\u0259&nbsp; is\u0259 &nbsp; \u0259sirl\u0259rin &nbsp;qaytar\u0131lmas\u0131 &nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259si &nbsp; \u00f6z&nbsp; \u0259ksini &nbsp; tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin on&nbsp; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc&nbsp; madd\u0259sind\u0259 konsulluq&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259sinin&nbsp; h\u0259ll edilm\u0259si&nbsp; bildirdilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin sonuncu-on&nbsp; alt\u0131nc\u0131 &nbsp; madd\u0259sind\u0259 &nbsp;is\u0259&nbsp; m\u00fcqavil\u0259nin&nbsp; ratifikasiya olunmal\u0131&nbsp; oldu\u011fu&nbsp; \u0259ks olunmu\u015fdur. &nbsp;M\u00fcqavil\u0259y\u0259&nbsp; \u0259sas\u0259n Sovet &nbsp; Rusiyas\u0131 &nbsp; T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z &nbsp; olaraq &nbsp; silah v\u0259 &nbsp; h\u0259rbi&nbsp; sursat, h\u0259m\u00e7inin &nbsp; 10 min&nbsp; rubl (q\u0131z\u0131lla)&nbsp; verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>16&nbsp; mart&nbsp; m\u00fcqavil\u0259sinin &nbsp; &nbsp;&nbsp; I (C) &nbsp; \u0259lav\u0259sind\u0259&nbsp; Nax\u00e7\u0131van\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri&nbsp; a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131&nbsp; kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildi: \u201cArarat stansiyas\u0131- Saray&nbsp; Bulaq&nbsp; da\u011f\u0131- K\u00f6m\u00fcrl\u00fc da\u011f\u0131- Sayat&nbsp; da\u011f- K\u00fcrd-qulaq&nbsp; da\u011f\u0131- H\u0259m\u0259sur da\u011f\u0131-K\u00fck\u00fcda\u011f&nbsp; v\u0259&nbsp; ke\u00e7mi\u015f Nax\u00e7\u0131van&nbsp; q\u0259zas\u0131n\u0131n&nbsp; \u015f\u0259rq inzibati&nbsp; s\u0259rh\u0259di\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Moskva dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda&nbsp; Az\u0259rbaycanla&nbsp; ba\u011fl\u0131 dig\u0259r&nbsp; bir&nbsp; m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259&nbsp; TBMM&nbsp; h\u00f6k\u00fcm\u0259tinin Az\u0259rbaycanla&nbsp; ayr\u0131&nbsp; bir m\u00fcqavil\u0259&nbsp; imzalamaq&nbsp; c\u0259hdidir. Lakin&nbsp; Sovet Rusiyas\u0131&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259nin&nbsp; C\u0259nubi Qafqaz&nbsp; respublikalar\u0131&nbsp; il\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda&nbsp; m\u00fcqavil\u0259&nbsp; imzalamas\u0131n\u0131 ist\u0259mirdi, \u00e7\u00fcnki&nbsp; Sovetl\u0259rin&nbsp; siyas\u0259ti \u201csosialist&nbsp; m\u0259rk\u0259z\u00e7iliy\u0259\u201d y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6lg\u0259nin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri bel\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilirdi: Ararat stansiyas\u0131-Sar\u0131bulaq da\u011flar\u0131-K\u00f6m\u00fcrl\u00fcda\u011f-Sayatda\u011f-Qurdqulaq k\u0259ndi-H\u0259m\u0259s\u00fcr da\u011f\u0131-8022-ci y\u00fcks\u0259klik-K\u00fck\u00fcda\u011f\u00a0v\u0259 ke\u00e7mi\u015f Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq inzibati s\u0259rh\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Nax\u00e7\u0131van\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin himay\u0259sin\u0259 ala bilm\u0259dis\u0259 d\u0259,regionun t\u00fcrkl\u0259rin \u0259lind\u0259 qalmas\u0131 t\u0259min edilmi\u015fdi,Nax\u00e7\u0131van Az\u0259rbaycan\u0131n himay\u0259sin\u0259 verildi. Nax\u00e7\u0131van\u00a0m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131\u00a0bir daha soyq\u0131r\u0131m\u0131na m\u0259ruz qalca\u011f\u0131 halda t\u00fcrk\u00a0ordusunun\u00a0buna bigan\u0259 qalmayaca\u011f\u0131 r\u0259smi olaraq s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259d\u0259\u00a0Nax\u00e7\u0131van\u00a0Az\u0259rbaycan\u0131n\u00a0\u0259razisi kimi t\u0259sdiql\u0259nir v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0onun\u00a0qarant\u0131\u00a0kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. Moskva m\u00fcqavil\u0259sini RSFSR M\u0130K (20 mart 1921) v\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi (21 iyul 1921) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiql\u0259mi\u015fdir. Moskva m\u00fcqavil\u0259sinin 3-c\u00fc madd\u0259sind\u0259 qeyd olunmu\u015fdur: &#171;T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n ibar\u0259t Komissiya t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259qiql\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259kdir&#187;. Moskva m\u00fcqavil\u0259sinin m\u00fcdd\u0259alar\u0131 \u0259sas\u0131nda\u00a01921-ci il oktyabr\u0131n 13-d\u0259\u00a0Qars m\u00fcqavil\u0259si\u00a0(Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan, Erm\u0259nistan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan) imzaland\u0131&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>2016-c\u0131 ild\u0259 b\u0259zi rus deputatlar\u0131n\u0131n m\u00fcqavil\u0259nin l\u0259\u011fvi il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259l\u0259bl\u0259ri\u00a0K\u0130V-d\u0259 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Moskva m\u00fcqavil\u0259si\u00a0\u2014\u00a016 mart\u00a01921-ci ild\u0259\u00a0RSFSR\u00a0il\u0259\u00a0T\u00fcrkiy\u0259\u00a0aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f &#171;dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q&#187; haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259. M\u00fcqavil\u0259 16 madd\u0259 v\u0259 3 \u0259lav\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. Sovet Rusiyas\u0131&nbsp; il\u0259&nbsp; T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda&nbsp; &nbsp;n\u00f6vb\u0259ti r\u0259smi&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-32808","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32808"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32810,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32808\/revisions\/32810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}