{"id":3325,"date":"2020-03-30T02:39:09","date_gmt":"2020-03-29T22:39:09","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3325"},"modified":"2020-03-30T02:40:15","modified_gmt":"2020-03-29T22:40:15","slug":"%c9%99fsan%c9%99vi-turan-xaqani-alp-%c9%99r-tonqa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3325","title":{"rendered":"\u018fFSAN\u018fV\u0130 TURAN XAQANI ALP \u018fR TONQA"},"content":{"rendered":"\n<p> <strong>Dr. V. Abdurehman<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fski Fars (Avesta dilli) m\u0259tnl\u0259rd\u0259 &#171;Arjasp&#187;, &#171;Franqrasyan&#187;, Orta Farscada (P\u0259hl\u0259vi Dilli) &#171;Frasyav&#187;, &#171;Frasiyak&#187; v\u0259 &#171;Frangrasyak&#187;, \u018fr\u0259b qaynaqlardan T\u0259b\u0259rid\u0259 &#171;Frasiyab&#187; v\u0259 &#171;Frasyat&#187;, Mesudi v\u0259 Birunid\u0259 &#171;Ferasiyab&#187;, Sealibid\u0259 v\u0259 \u0130ran milli dastan\u0131 &#171;\u015eehnam\u0259&#187;d\u0259 &#171;\u018ffrasiyab&#187; v\u0259 ya &#171;Afrasiyab&#187; [1. \u0130slam Ansklopedisi (T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131). C. 10, \u0130stanbul, 1994. s.4\u201978.] olaraq ke\u00e7\u0259n Alp \u018fr Tonqa, T\u00fcrk h\u00f6kmdar soyunun atas\u0131 olaraq q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n tarixi dastanlar\u0131nda q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131n simvolu olmu\u015f bir xarakterdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Alp \u018fr Tonqa il\u0259 \u0259laq\u0259dar ilk yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259d Avestada hesab olunur, s\u00f6z m\u00f6vzusu \u0259s\u0259rd\u0259 Alp \u018fr Tonqa hiyl\u0259g\u0259r v\u0259 pis insan tipini t\u0259msil etdiyi kimi, h\u0259m d\u0259 \u0130ran irqinin da ba\u015f d\u00fc\u015fm\u0259ni olaraq g\u00f6st\u0259rilir. Biz bunu Avestadak\u0131 bu c\u00fcml\u0259l\u0259rd\u0259n a\u00e7\u0131qca g\u00f6r\u0259 bilirik: &#171;A\u011f\u0131l f\u0259ras\u0259tli Go\u015ftas\u0131p Fars deyil\u0259n yerd\u0259 \u00e7ay sahilin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 burada y\u00fcz at, min in\u0259k v\u0259 on min qoyunu Su Tanr\u0131s\u0131na qurban ed\u0259rk\u0259n, bu dil\u0259kl\u0259rd\u0259n ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: &#171;Ey uca v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tli Su Allah\u0131! &#8230; pislik zirv\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xan b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259n Pe\u015feng il\u0259 Arjasp\u0131 yenm\u0259miz\u0259 k\u00f6m\u0259k et! &#8230; &#171;[2. Chang Hung-nien. Fars Edebiyat\u0131 Tarihi s. 12.] Bundan ba\u015fqa yen\u0259 Avestan\u0131n dig\u0259r bir hiss\u0259sind\u0259 \u0130ranl\u0131lar\u0131n milli q\u0259hr\u0259man\u0131 Zavm (Zerir) d\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 Su Tanr\u0131s\u0131na xitab etdiyi v\u0259 Alp \u018fr Tonqa \u00fc\u00e7\u00fcn&#187; Yalanc\u0131 Arjasp &#187; [3. E. S\u00fcleyman,\u201cTuran ile \u0130ran\u2019\u0131n Diyalogu\u201d. Xinjiang Mediniyeti. 1998. Say\u0131 I. s.40] Avestada &#171;Arjasp&#187; \u015f\u0259klind\u0259 ke\u00e7\u0259n xarakterin Alp \u018fr Tonqa oldu\u011funu \u018fli\u015fir N\u0259vainin tarixi m\u00fcluk-i Acem (\u0130ran Pad\u015fahlar\u0131n\u0131n tarixi) adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259ki bu ifad\u0259l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n g\u00f6r\u0259 bilirik: &#171;Arjasp Binni Efrasiyabkim, T\u00fcrk Padi\u015fah\u0131 oldu&#187; [4.Ali \u015eir Neva\u00ee. Tarih-i M\u00fcluk-i Acem C. 14, s. 191-195.].<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ran milli tarixinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir qisimini i\u015f\u011fal ed\u0259n \u018ffrasiyab \u0259fsan\u0259l\u0259ri, Turan bozk\u0131rlar\u0131ndaki xalqlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130rana qar\u015f\u0131 edil\u0259n h\u00fccumlara maraq oyatmaq bir \u00e7ox r\u0259vay\u0259tl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Bu hekay\u0259l\u0259rin \u00e7oxu, bir ne\u00e7\u0259 h\u00f6kmdar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u00fczey do\u011fudan edil\u0259n h\u00fccumlar\u0131 \u0259ks etdirib. Sasanl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259rqd\u0259n g\u0259l\u0259n h\u00fccumlar, T\u00fcrkistandak\u0131 h\u00fccumlar\u0131n xatir\u0259sini g\u00fccl\u0259ndirib onlar\u0131n yenid\u0259n canland\u0131r\u0131lmas\u0131na yarad\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 \u0130ran qaynaqlar\u0131ndak\u0131 \u018ffrasiyab hekay\u0259l\u0259ri, yaln\u0131z bir qisim tarix\u00e7il\u0259rin iddia etdiyi kimi Saka q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259n bir hiss\u0259sinin deyil, eyni zamanda Hunlar, Eftalit (Ak Hunlar) v\u0259 G\u00f6yt\u00fcrkl\u0259r kimi T\u00fcrk q\u0259bil\u0259l\u0259rinin h\u00fccumlar\u0131n\u0131 da \u0259ks etdirir.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.xyz\/d\/xN2eW2.png\" alt=\"\u018fFSAN\u018fV\u0130 TURAN XAQANI ALP \u018fR TONQA\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0130ran qaynaqlar\u0131ndak\u0131 \u018ffrasiyab hekay\u0259l\u0259rind\u0259 ard\u0131c\u0131l hadis\u0259l\u0259r, \u0130slam d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131lan &#171;\u015eahn\u0259m\u0259&#187;d\u0259 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir edilmi\u015fdir. &#171;\u015eahn\u0259m\u0259&#187;y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u018ffrasiyab\u0131n \u0130rana ilk h\u00fccumu Mani\u00e7\u00f6hr o\u011flu Nodar d\u00f6vr\u00fc il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u018ffrassiyab\u0131n atas\u0131 Pesheng Mani\u00e7\u00f6hr v\u0259fat etdikd\u0259n sonra \u0130ran\u0131n z\u0259ifl\u0259diyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k, \u0130rana h\u00fccum etdi. Nodar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 \u018ffrasiyab \u0130rana 12 il hakimlik etdi. Daha sonra \u018ffrasiyab\u0131n Agriras\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Zal Agriras\u0131n intiqam\u0131n\u0131 almaq \u00fczr\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259r v\u0259 \u018ffrasiyab\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Mani\u00e7\u00f6hr\u00fcn n\u0259v\u0259si Zav\u0131 ordunun ba\u015f\u0131na g\u0259tirir. \u018ffrassiyab n\u0259hay\u0259t m\u0259\u011flub oldu. Zav b\u00f6y\u00fck miqdarda q\u0259nim\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0130rana qay\u0131d\u0131r. Zav\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra, Turanil\u0259rin h\u00f6kmdar\u0131 Pe\u015feng, o\u011flu \u018ffrasiyab\u0131 \u0130ran\u0131 geri qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n g\u00f6nd\u0259rdi. \u0130xtiyarlam\u0131\u015f oldu\u011fundan \u018ffrasiyaba qar\u015f\u0131 duru\u015f g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Zal, o\u011flu R\u00fcst\u0259mi ordunun ba\u015f\u0131na g\u0259tirir. R\u00fcst\u0259m \u018ffrasiyaba qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00fcst\u00fcn g\u0259lir. \u018ffrasiyab\u0131n atas\u0131 Pe\u015feng v\u0259 Zal\u0131n atas\u0131 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flay\u0131rlar. Anla\u015fmaya g\u00f6r\u0259 Amu D\u0259rya t\u0259krar Turan il\u0259 \u0130ran\u0131n s\u0259rh\u0259di q\u0259bul edilir. Bu hadis\u0259 yenid\u0259n &#171;\u015eahn\u0259m\u0259&#187;d\u0259 \u018ffrasiyab\u0131n s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 bel\u0259 t\u0259svir olunur: &#171;\u00c7ind\u0259n Amu d\u0259ryas\u0131na q\u0259d\u0259r olan torpaqlar\u0131m m\u0259nim n\u0259zar\u0259timd\u0259dir. Amu Deryas\u0131 s\u0259rh\u0259dind\u0259ki So\u011fdlar m\u0259nim orduma tabedirl\u0259r &#8230; Turan il\u0259 \u0130ran\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nliyi \u0259slind\u0259 Selm il\u0259 Turdan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r &#8230; &#171;[Firdevs\u00ee. \u015eehn\u00e2me. ( \u00c7ince Ne\u015fri-1991) s.362-363.]. M\u00fcs\u0259lman bir m\u00fc\u0259llif olan Firdovsinin, \u0130rana r\u0259qib olan Turanl\u0131lar t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 eyni g\u00f6rm\u0259si v\u0259 \u018ffrasiyab\u0131 da onlar\u0131n h\u00f6kmdar\u0131 \u0130slam d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Mavera\u00fcnnehirin i\u015f\u011fallar\u0131na qar\u015f\u0131 \u0130ran mill\u0259t\u00e7il\u0259rinin m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rinin n\u0259tic\u0259sidir. Biz bunu Qaraxanl\u0131lar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 M\u00fcs\u0259lman T\u00fcrk m\u00fc\u0259llifl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 \u018ffrasiyab\u0131n Alp \u018fr Tonqa olaraq q\u0259bul edilib, &#171;\u015eahnam\u0259&#187;nin \u0259ksin\u0259, bunu ona bir \u00e7ox hikm\u0259tli s\u00f6zl\u0259r v\u0259 n\u0259sih\u0259tl\u0259r h\u0259sr edildiyind\u0259n anlay\u0131r\u0131q.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.xyz\/d\/T3PQBP.png\" alt=\"\u018fFSAN\u018fV\u0130 TURAN XAQANI ALP \u018fR TONQA\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u015eahnam\u0259&#187;y\u0259 ba\u015fqa \u018fr\u0259b ve Fars qaynaqlar\u0131nda \u018ffrasiyab v\u0259 atalar\u0131, adlar\u0131n s\u00f6yl\u0259ni\u015find\u0259ki b\u0259zi f\u0259rqlilikl\u0259r xaric &#171;\u015eahnam\u0259&#187;y\u0259 b\u0259nz\u0259r bir \u015f\u0259kild\u0259 izah edil\u0259r. Ancaq XI \u0259sr \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi M\u0259sudi T\u00fcrkl\u0259r v\u0259 T\u00fcrk xalq\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n qeyd edir ki, T\u00fcrk c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri \u00c7in v\u0259 Xorasan aras\u0131nda ya\u015fay\u0131r v\u0259 bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259r qurduqlar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. Ayr\u0131ca \u018ffrasiyab\u0131n buralardak\u0131 T\u00fcrkl\u0259rin h\u00f6kmdar\u0131 v\u0259 Xaqanlar Xaqan\u0131 oldu\u011funu, T\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rinin hakimi oldu\u011funu, dig\u0259r xanlar\u0131n ona ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu bildirirl\u0259r. O deyir ki, \u0130ran\u0131 idar\u0259 ed\u0259n \u018ffrasiyab da bu xanlara m\u0259nsub idi [6. Mustafa Aksoy, \u201cDestanlarda ve Tarihi Kaynaklarda Alp \u018fr Tonga\u201d T\u00fcrkler (Yeni T\u00fcrkiye Yay\u0131nlan) Ankara.2002. s. 562.].<br>Yaz\u0131l\u0131 t\u00fcrk m\u0259nb\u0259l\u0259ri aras\u0131nda, Orxon abid\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 Alp \u018fr Tonga ad\u0131na rast g\u0259lirik. Y\u0259ni, &#171;Tongradan bir boyun, igid on \u0259ri Tongra Tigin mat\u0259min\u0259 \u00e7evirib \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcnd\u0259n&#187; b\u0259hs edilm\u0259kd\u0259dir [7. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri. \u0130stanbul, 2000, s. 27. 47. Mustafa Aksoy. a.g.m. 555.]. Biz burada Alp \u018fr Tonqa yu\u011funun, VIIl \u0259srd\u0259 G\u00f6kt\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ke\u00e7irildiyini g\u00f6r\u00fcr\u00fck [8. S. G\u00f6me\u00e7. \u201cTonga Tigin Kimli\u011fi \u00dczerine\u201d Tarih (T\u00fcrk D\u00fcnyas\u0131 Tarih ve K\u00fclt\u00fcr Dergisi) \u015eubat.2001. s.59.].<\/p>\n\n\n\n<p>XI \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmud il\u0259 Yusuf Has Hacib t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan &#171;Divani L\u00fc\u011f\u0259ti T\u00fcrk&#187; il\u0259 &#171;Kutadgu Bilig&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259, biz Alp \u018fr Tonqa il\u0259 \u0259laq\u0259dar xatir\u0259l\u0259rin bu zamana q\u0259d\u0259r T\u00fcrk mill\u0259tinin yadda\u015flar\u0131ndan silinm\u0259diyini v\u0259 T\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda h\u00f6kmdar ola bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u018ffrasiyab n\u0259slind\u0259n olman\u0131n \u015f\u0259rt olmas\u0131 inanc\u0131n\u0131n he\u00e7 itirm\u0259diyini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. Ka\u015fqarl\u0131 Mahmud m\u00fcxt\u0259lif s\u00f6zl\u0259ri izah ed\u0259rk\u0259n, Alp Er Tonga haqq\u0131nda \u00e7ox m\u0259lumat verir. M\u0259s\u0259l\u0259n Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmud &#171;tar\u0131m&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlayark\u0259n, bu s\u00f6z\u00fcn t\u0259kinl\u0259r\u0259 v\u0259 \u018ffrasiyab n\u0259slind\u0259n g\u0259l\u0259n xatunlar il\u0259 onlar\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u00fc, ki\u00e7ikli u\u015faqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilm\u0259si xaricind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015fhur v\u0259 b\u00f6y\u00fck olursa olsun, bu s\u00f6zd\u0259n, Xaqanl\u0131 ail\u0259si soyu xaricind\u0259 olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259 bilm\u0259z. [9. Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud. Divan\u00fc L\u00fbgali\u2019l- T\u00fcrk. C.l. Ankara, 1992. s.396.] Yen\u0259 o, \u018ffrasiyab\u0131n \u00f6vladlar\u0131ndan ibar\u0259t Xaqanl\u0131 ail\u0259sinin u\u015faqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn &#171;Tigin&#187; qurulu\u015funun s\u00f6z\u00fcn\u00fcn nec\u0259 istifad\u0259 edildiyini t\u0259svir edir [10. Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud. Divan\u00fc L\u00fbgali\u2019l- T\u00fcrk. C.l. Ankara, 1992. s.396.]. Ayr\u0131ca &#171;Xan&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkl\u0259rin Basbu\u011flar \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edildiyini, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk xanlar\u0131n\u0131n \u018ffrasiyab n\u0259slind\u0259n g\u0259l\u0259nl\u0259r oldu\u011funu, \u018ffrasiyab \u00fc\u00e7\u00fcn &#171;Xaqan&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn istifad\u0259 edildiyini v\u0259 bunun uzun bir hekay\u0259sinin oldu\u011funu yazar. Ka\u015f\u011farl\u0131 Mahmudun m\u00fcasiri Yusuf Xas Hacib d\u0259 Qaraxanl\u0131 h\u00f6kmdar\u0131 Tab\u011fa\u00e7 Bu\u011fra xana h\u0259diyy\u0259 olaraq t\u0259qdim etdiyi T\u00fcrk &#171;Siyas\u0259tnam\u0259si&#187;- dey\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz &#171;Kutadgu Bilig&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 d\u00fcnya h\u00f6kmdarlar\u0131 i\u00e7ind\u0259 \u0259n \u0259dal\u0259tli olanlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131 oldu\u011funu v\u0259 onlar\u0131n i\u00e7ind\u0259 ad\u0131 m\u0259\u015fhur olan\u0131n Tacikl\u0259rin (\u0130ranl\u0131lar\u0131n) \u018ffrasiyab dedikl\u0259ri Alp \u018fr Tonqad\u0131r [12. Yusuf Has H\u00e2cib. Kutadgu Bilig I. Metin, (Hazr: R.R.Arat), Ankara. 1991 .s. 43.].<br><strong>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/resimyukle.xyz\/d\/U43UbR.png\" alt=\"\u018fFSAN\u018fV\u0130 TURAN XAQANI ALP \u018fR TONQA\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. V. Abdurehman \u018fski Fars (Avesta dilli) m\u0259tnl\u0259rd\u0259 &#171;Arjasp&#187;, &#171;Franqrasyan&#187;, Orta Farscada (P\u0259hl\u0259vi Dilli) &#171;Frasyav&#187;, &#171;Frasiyak&#187; v\u0259 &#171;Frangrasyak&#187;, \u018fr\u0259b qaynaqlardan T\u0259b\u0259rid\u0259 &#171;Frasiyab&#187; v\u0259 &#171;Frasyat&#187;,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3325","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3325"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3327,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3325\/revisions\/3327"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}