{"id":33261,"date":"2021-03-26T01:03:10","date_gmt":"2021-03-25T21:03:10","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=33261"},"modified":"2021-03-26T01:03:12","modified_gmt":"2021-03-25T21:03:12","slug":"%c9%99lim%c9%99rdan-b%c9%99y%c9%99-haqsiz-olaraq-curum%c9%99kd%c9%99-oldugumu-soyl%c9%99sinl%c9%99r-%c9%99sirlikd%c9%99n-m%c9%99ktub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=33261","title":{"rendered":"\u201c\u018flim\u0259rdan b\u0259y\u0259 haqs\u0131z olaraq \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259kd\u0259 oldu\u011fumu s\u00f6yl\u0259sinl\u0259r!\u201d \u2013 \u018fsirlikd\u0259n m\u0259ktub"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>II Yaz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fvv\u0259li<\/strong>:\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=33178\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">burada<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fsirlikd\u0259 ingilis dilini \u00f6yr\u0259ndiyini, siqareti azaltd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazan \u018fhm\u0259d b\u0259y h\u0259bs edil\u0259r\u0259k adaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n Qars Milli \u015euras\u0131n\u0131n qafqazl\u0131 \u00fczvl\u0259rinin p\u0259ri\u015fanl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda da ail\u0259sin\u0259 x\u0259b\u0259r verib, \u018fbd\u00fcl\u0259li b\u0259y \u018fmircan\u0131n onlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259li oldu\u011funu qeyd edib. 2 fevral 1920-ci il tarixli m\u0259ktubunda adadak\u0131 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259r\u0259k yaz\u0131b:<em>&nbsp;\u201cH\u0259l\u0259 iki g\u00fcn bundan \u0259vv\u0259l bir plov bi\u015firdim ki, arxada\u015flar\u0131m qa\u015f\u0131qlar\u0131 yalad\u0131lar. O q\u0259d\u0259r dadl\u0131 idi. Xalis \u0259c\u0259m plovu!\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Sitar\u0259 xan\u0131ma yazd\u0131\u011f\u0131 19 fevral 1920-ci il tarixli m\u0259ktubunda \u018fhm\u0259d b\u0259y tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ingilisl\u0259rin onu xilas ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini qeyd edib:<em>\u00a0\u201c<strong>\u00d6t\u0259n m\u0259ktubumda ingilis xariciyy\u0259 naziri Lord Curzona bir \u0259rzihal yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259rdiyimi x\u0259b\u0259r vermi\u015fdim. Bu zat m\u0259ni \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131y\u0131rd\u0131. B\u0259lk\u0259, indi unudub. \u00c7\u00fcnki 28 illik bir ke\u00e7mi\u015fdir. F\u0259q\u0259t \u0259g\u0259r Yusif b\u0259y \u018flim\u0259rdana yaz\u0131b m\u0259nim \u0259rzihal\u0131m haqq\u0131nda onunla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259yi rica ed\u0259r v\u0259 vaxtil\u0259 onu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259rs\u0259, z\u0259nn edir\u0259m ki f\u0259na olmaz. Bir d\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Parisd\u0259 v\u0259 yaxud Londonda \u015eirazdak\u0131 sabiq ingilis konsulu olmu\u015f George Grahame nam\u0131nda m\u0259nim bir dostumu tap\u0131b onunla b\u0259rab\u0259r i\u015f g\u00f6r\u0259rs\u0259, daha ziyad\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olar. Z\u0259nn edir\u0259m, bu dostumu s\u0259n d\u0259 xat\u0131rlayarsan. Bir d\u0259f\u0259 Bak\u0131ya g\u0259ldi, biz\u0259 m\u00fcsafir oldu v\u0259 bir g\u00fcm\u00fc\u015f itirdanl\u0131q b\u0259x\u015f etdi. X\u00fclas\u0259 Yusif b\u0259y onun nam\u0131n\u0131 v\u0259 \u0130randa konsul oldu\u011funu M\u0259rdan b\u0259y\u0259 yazarsa, o, onu tapar v\u0259 dostum m\u0259nim hal\u0131m\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259rs\u0259, m\u00fctl\u0259q m\u00fcavin\u0259t ed\u0259r!\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci il 8 mart tarixli m\u0259ktubda A\u011fao\u011flunun bir m\u00fct\u0259f\u0259kkir olaraq arxivind\u0259ki kitablar\u0131n\u0131n taleyini d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fck:&nbsp;<em>\u201c\u015eeyx S\u0259fv\u0259t \u0259f\u0259ndinin ail\u0259si oradad\u0131rm\u0131? M\u0259nim onda \u00fc\u00e7 cild kitab\u0131m vard\u0131r. Alusizad\u0259nin \u0259s\u0259ridir. Rica edir\u0259m, \u015feyx orada is\u0259 ona \u0259rzi-salam edib o kitablar\u0131 al\u0131n v\u0259 yax\u015f\u0131 m\u00fchafiz\u0259 edin\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Mahmud \u015e\u00fckr\u00fc Alusinin \u00fc\u00e7 cildlik bu kitab\u0131 cahiliyy\u0259 d\u00f6vr\u00fc \u0259r\u0259b tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stanbulda h\u0259bs olunmas\u0131n\u0131n bir illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 \u00f6vladlar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda h\u0259min g\u00fcn\u00fc unutmamalar\u0131n\u0131 ist\u0259yib:\u00a0<em><strong>\u201c15 mart\u0131 he\u00e7 bir zaman unutmay\u0131n. \u00d6mr\u00fcn\u00fcz\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r 15 mart\u0131 q\u0259lbiniz\u0259 h\u0259kk ed\u0259r\u0259k ya\u015fad\u0131n. Atan\u0131z sizd\u0259n bir il uzaq, h\u00fcrriyy\u0259tind\u0259n m\u0259hrum, m\u0259ml\u0259k\u0259tind\u0259n ayr\u0131 olmaq c\u0259zas\u0131n\u0131 haqq ed\u0259c\u0259k he\u00e7 bir g\u00fcnah i\u015fl\u0259m\u0259yib! Onun bir g\u00fcnah\u0131 varsa, mill\u0259tini, m\u0259ml\u0259k\u0259tini sevmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Onlara vicdan\u0131 il\u0259 xidm\u0259t etm\u0259sidir!\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/malta_esirleri-1024x694.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-33262\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u201c\u00d6z\u00fcm\u00fc 25 ya\u015fl\u0131 g\u0259nc kimi hiss edir\u0259m\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci il aprelin 1-d\u0259 ail\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda d\u00f6zm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa \u00e7ar\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131b:&nbsp;<em>\u201cM\u0259ml\u0259k\u0259t qurtulsun, ba\u015fqa \u015feyin \u0259h\u0259miyy\u0259ti yoxdur\u201d.<\/em>&nbsp;Aprelin 5-d\u0259 q\u0131zlar\u0131 S\u00fcr\u0259yya v\u0259 Tezer\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259z\u0259n zarafat dolu c\u00fcml\u0259l\u0259r d\u0259 qeyd edib:&nbsp;<em>\u201c\u00d6z\u00fcm\u00fc 25 ya\u015fl\u0131 bir g\u0259nc kimi hiss edir\u0259m. Amma bunu anan\u0131za s\u00f6yl\u0259m\u0259yin. B\u0259lk\u0259, q\u0131sqanar v\u0259 nec\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r! Lakin \u0259min olsun ki, Maltada a\u015fiq olacaq bir t\u0259k naz\u0259nin yox v\u0259 atan\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn q\u0259lbi o ke\u00e7mi\u015f e\u015fqi il\u0259 siz\u0259 aiddir\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, A\u011fao\u011flu maddi s\u0131x\u0131nt\u0131lar\u0131 xaric \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259ktublarda h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc g\u00f6st\u0259rib, v\u0259ziyy\u0259tinin yax\u015f\u0131 oldu\u011funu bildirib. Ail\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi foto\u015f\u0259kill\u0259rd\u0259 ar\u0131q d\u00fc\u015fm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini fotoqrafla izah edib. X\u00fcsus\u0259n, isti havalarda dostlar\u0131 il\u0259 g\u0259zdikl\u0259rini, icaz\u0259li g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xa bildikl\u0259rini, h\u0259tta film izl\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259 getdikl\u0259rini yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Adada olsa da, A\u011fao\u011flu Qafqazdan m\u0259lumat ala bilib. 12 aprel tarixli yaz\u0131s\u0131nda qeyd edib:&nbsp;<em>\u201cYusif b\u0259y V\u0259zirovun v\u0259zif\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fitdim. Ondan \u00e7ox \u015fikay\u0259tl\u0259r e\u015fitdim. Laz\u0131m oldu\u011fu kimi h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259mi\u015fdir. Onun yerin\u0259 kim t\u0259yin olundu?\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yada salaq ki, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0130stanbuldak\u0131 s\u0259firi Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli \u018fhm\u0259d b\u0259yin xan\u0131m\u0131 Sitar\u0259nin qohumlar\u0131ndand\u0131. Ara-s\u0131ra ail\u0259ni ziyar\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259rdi. S\u0259m\u0259d A\u011fao\u011flu xatir\u0259l\u0259rind\u0259 atas\u0131n\u0131n m\u0259ktublarda qeyd etdiyi m\u0259tl\u0259bi daha geni\u015f izah edib:<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u201c&#8230;Bir d\u0259 Yusif V\u0259zirov. Anam\u0131n bir az uzaq qohumlar\u0131ndan. Bizi g\u00f6rm\u0259y\u0259 deyil, yeni qurulmu\u015f, azad Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u0259firi olaraq \u0130stanbula g\u0259lmi\u015fdi. B\u00fct\u00fcn V\u0259ziro\u011fullar\u0131 ail\u0259si kimi, o da zarafatc\u0131l, xo\u015fs\u00f6hb\u0259t, \u015firin bir insan idi. \u00dcst\u0259lik, orta boyu, qal\u0131n qara qa\u015flar\u0131, qara g\u00f6zl\u0259ri vard\u0131, \u00fcz cizgil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00f6z\u0259l say\u0131la bil\u0259rdi. D\u00fc\u015fm\u0259n \u00e7\u0259km\u0259l\u0259ri alt\u0131nda olan \u0130stanbul yeni t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin bu s\u0259firini h\u0259y\u0259canla ba\u011fr\u0131na basd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 qaranl\u0131q t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda par\u0131lday\u0131rd\u0131. \u0130stanbulun ayd\u0131n t\u00fcrkl\u0259ri mat\u0259ml\u0259rinin bir t\u0259s\u0259llisini d\u0259 yeni d\u00f6vl\u0259tin bayra\u011f\u0131nda v\u0259 onu \u0130stanbulda t\u0259msil ed\u0259n adamda tapm\u0131\u015fd\u0131lar&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Yusif b\u0259y yax\u015f\u0131 bir salon adam\u0131, amma na\u015f\u0131, bacar\u0131qs\u0131z siyas\u0259t\u00e7i idi. Anadoluda ba\u015flayan milli m\u00fccadil\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 soyuq davran\u0131r, h\u0259tta onu ki\u00e7ik g\u00f6r\u0259n s\u00f6zl\u0259ri q\u0259zetl\u0259rd\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131. Anam\u0131n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 etdiyi x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlara m\u0259h\u0259l qoymad\u0131. Sonunda dostlar\u0131 yava\u015f-yava\u015f azald\u0131. Az\u0259rbaycanda kommunist rejim hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259linc\u0259, i\u015fsiz, s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f bir adam kimi \u0130stanbulda qald\u0131\u011f\u0131 vaxt s\u0259far\u0259tin salonlar\u0131 \u00e7oxdan bo\u015falm\u0131\u015fd\u0131. S\u0259far\u0259td\u0259 oturan, h\u0259y\u0259canl\u0131, \u00e7oxlu \u0259l-qol h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri ed\u0259n bir ba\u015f katibl\u0259 g\u0259nc g\u00f6z\u0259l xan\u0131m\u0131ndan ba\u015fqa he\u00e7 kiml\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. Z\u0259f\u0259rd\u0259n sonra Ankaran\u0131n \u0130stanbuldan uzaqla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ilk i\u015far\u0259t verdiyi adamlardan biri d\u0259 Yusif b\u0259y oldu. Bir daha n\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcm, n\u0259 d\u0259 ad\u0131n\u0131 e\u015fitdim\u201d. (A\u011fao\u011flu S.\u00a0<\/em>Hayat bir macera. \u0130stanbul, 2013, ss. 95-96.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yusif V\u0259zirin yerin\u0259 X\u0259lil b\u0259y Xasm\u0259h\u0259mm\u0259dov t\u0259yin edils\u0259 d\u0259, onun bu v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 imkan\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qafqazdan narahatl\u0131q<\/strong><ins><\/ins><\/p>\n\n\n\n<p>27 apreld\u0259 Rusiyan\u0131n Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tini i\u015f\u011fal\u0131ndan iki g\u00fcn sonra yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda A\u011fao\u011flunun v\u0259ziyy\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259ri oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r:&nbsp;<em>\u201cE\u015fitdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259 Qafqaz il\u0259 x\u00fcsusi x\u0259b\u0259rl\u0259\u015fm\u0259 k\u0259silmi\u015fdir\u201d.<\/em>&nbsp;May\u0131n 3-d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda da buna toxunub:&nbsp;<em>\u201cQafqaz haqq\u0131nda b\u0259zi cans\u0131x\u0131c\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r ald\u0131m\u201d.&nbsp;<\/em>6 may tarixli m\u0259ktubunda t\u0259krar qeyd edib:&nbsp;<em>\u201cQafqaz haqq\u0131nda buraya g\u0259l\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259r \u00e7ox f\u0259nad\u0131r. \u018fndi\u015f\u0259l\u0259nm\u0259kd\u0259y\u0259m\u201d.<\/em>&nbsp;10 mayda g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda is\u0259 Sitar\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 Qaraba\u011fdak\u0131 idar\u0259\u00e7iliy\u0259 d\u0259 yazma\u011f\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edib. \u0130yunun 4-d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda M\u00fcrs\u0259l pa\u015fan\u0131n da m\u0259hbuslar aras\u0131nda oldu\u011funu qeyd edib. Yada salaq ki, M\u00fcrs\u0259l Bak\u00fc pa\u015fa 1918-ci ild\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusunun zabitl\u0259rind\u0259ndi v\u0259 Bak\u0131ya daxil olan ilk komandand\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130yulun 8-d\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda \u018fhm\u0259d b\u0259y ail\u0259nin ehtiyaclar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130stanbulda Tarabya v\u0259 Erenk\u00f6yd\u0259ki torpaqlar\u0131n\u0131 satmalar\u0131n\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma \u018fhm\u0259d b\u0259y Qafqaz haqq\u0131nda m\u0259lumat alsa da, m\u0259ktublardan ayd\u0131n olur ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r bilgisi olmay\u0131b. \u00c7\u00fcnki 19 iyul tarixli m\u0259ktubunda qarda\u015f\u0131 H\u00fcseynin Qaraba\u011fda Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u0259ktub yazmas\u0131n\u0131 ist\u0259yib. S\u0259b\u0259b kimi Az\u0259rbaycanla \u0130ngilt\u0259r\u0259 aras\u0131nda \u0259sirl\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00f6st\u0259rib. \u00d6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 vaxtil\u0259 Az\u0259rbaycan il\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131ndak\u0131 t\u00f6hf\u0259sind\u0259n b\u0259hs edib. Halbuki bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259ti n\u0259z\u0259rind\u0259 art\u0131q A\u011fao\u011flunun m\u00fcnasib\u0259ti olan Tomson kimi generallar d\u00fc\u015fm\u0259n c\u0259bh\u0259 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00fcmhuriyy\u0259t t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n m\u0259ktub<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra h\u00f6kum\u0259tin Avropaya g\u00f6nd\u0259rdiyi t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin t\u0259qa\u00fcd\u00fc k\u0259sildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onlar \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qal\u0131blar. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r bu s\u0131x\u0131nt\u0131lardan qurtulmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif yollara ba\u015f vurublar. A\u011fao\u011flunun 26 iyul tarixli m\u0259ktubundan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, h\u0259tta t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r Qafqazla \u0259laq\u0259 qura bilm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Maltaya da m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u201cSiz\u0259 olduqca q\u0259rib\u0259 bir hadis\u0259 n\u0259ql edim. \u0130ki g\u00fcn \u0259vv\u0259l Avropadan bir m\u0259ktub ald\u0131m. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Avropaya g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f y\u00fcz t\u0259l\u0259b\u0259nin birind\u0259n idi. Anla\u015f\u0131l\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda ba\u015f ver\u0259n son inqilab n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu bi\u00e7ar\u0259l\u0259ri unutmu\u015flar. Onlar s\u0259fil v\u0259 s\u0259rg\u0259rdan qalaraq n\u0259 c\u00fcrs\u0259 m\u0259nim buradak\u0131 adresimi \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k m\u0259n\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fl\u0259r v\u0259 m\u0259nd\u0259n yard\u0131m ist\u0259yirl\u0259r! Zavall\u0131lar! Z\u0259nn edirl\u0259r ki, oralar il\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259\u015fib m\u0259ktubla\u015f\u0131ram. Bununla birlikd\u0259 zavall\u0131lar\u0131n hallar\u0131na \u00fcz\u00fcld\u00fcm. Oras\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan aras\u0131nda gedi\u015f-g\u0259li\u015f varsa, m\u0259nim nam\u0131ma bir m\u0259ktub yaz\u0131b bu zavall\u0131lar\u0131n hal\u0131n\u0131 bildirs\u0259niz \u00e7ox yax\u015f\u0131 olar!\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018flim\u0259rdan b\u0259yl\u0259 \u0259laq\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ilin 29 iyulunda g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda ayd\u0131n olur ki, n\u0259hay\u0259t ki, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015f\u0131 onun ail\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259 yarad\u0131b:&nbsp;<em>\u201cM\u0259rdan b\u0259yin m\u0259ni, n\u0259hay\u0259t xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na minn\u0259tdar oldum. \u018fg\u0259r h\u0259qiq\u0259t\u0259n, yazm\u0131\u015f oldu\u011fum ingilisi tap\u0131b v\u0259 onunla ciddi \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, bu d\u0259f\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 varaca\u011f\u0131na \u00fcmid edir\u0259m. F\u0259q\u0259t indiy\u0259 q\u0259d\u0259r ondan he\u00e7 bir i\u015far\u0259, ipucu g\u00f6rm\u0259dim. M\u0259n\u0259 s\u0259birsiz deyirmi\u015f! On yeddi ay olur, yahu! V\u0259 tamamil\u0259 m\u0259sum olaraq m\u00fchakim\u0259 edilm\u0259k ist\u0259diyim halda!\u201d.<\/em>&nbsp;5 avqust tarixli m\u0259ktubunda is\u0259 bildirib:&nbsp;<em>\u201c\u018flim\u0259rdan b\u0259yin yazaca\u011f\u0131 m\u0259ktubu h\u0259l\u0259 d\u0259 intizarla g\u00f6zl\u0259yir\u0259m. F\u0259q\u0259t he\u00e7 bir \u0259s\u0259r-\u0259lam\u0259t indiy\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6r\u00fcnm\u0259di\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u018flim\u0259rdan b\u0259yin q\u0131z\u0131 Sara xan\u0131m \u018fl\u0259\u015fr\u0259f Sultanov adl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259 evl\u0259nmi\u015fdi v\u0259 ara-s\u0131ra \u0130stanbula g\u0259lib-gedirdil\u0259r. A\u011fao\u011flu 13 sentyabr tarixli m\u0259ktubunda yaz\u0131b:&nbsp;<em>\u201c\u018flim\u0259rdan b\u0259yin q\u0131z\u0131n\u0131n \u0259rini tan\u0131m\u0131ram. Bununla birlikd\u0259 onlar\u0131 t\u0259brik edir\u0259m, \u0259g\u0259r indiy\u0259 q\u0259d\u0259r getm\u0259yibl\u0259rs\u0259, onlar vasit\u0259sil\u0259 M\u0259rdan b\u0259y\u0259 m\u0259ktub yaz\u201d.<\/em>&nbsp;23 sentyabr tarixli m\u0259ktubunda xan\u0131m\u0131ndan bir daha Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini ist\u0259yib. 30 sentyabr tarixli m\u0259ktubdan ayd\u0131n olur ki, \u018flim\u0259rdan b\u0259yin k\u00fcr\u0259k\u0259ni A\u011fao\u011flu ail\u0259sin\u0259 maddi yard\u0131m edib:&nbsp;<em>\u201c\u018f\u015fr\u0259f b\u0259y Sultanovu t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, xat\u0131rlam\u0131ram. Bu, bizim Sultanovlardanm\u0131, yaxud Bak\u0131 Sultanovlar\u0131ndanm\u0131? N\u0259 olur olsun, ona etdiyi insaniyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. Q\u0131z\u0131m\u0131z, \u018flim\u0259rdan b\u0259yin k\u0259rim\u0259sini d\u0259 t\u0259brik edir\u0259m. Onun evl\u0259n\u0259r\u0259k \u0130stanbula g\u0259ldiyi zaman orada olmaq v\u0259 \u0259milik v\u0259zif\u0259sini ifa etm\u0259k ist\u0259y\u0259rdim. F\u0259q\u0259t t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu hadis\u0259 bizim \u00e7ox p\u0259ri\u015fan v\u0259 m\u0259nim \u0130stanbuldan \u00e7ox uzaq oldu\u011fum zamana t\u0259sad\u00fcf el\u0259di\u201d.&nbsp;<\/em>4 oktyabr tarixli m\u0259ktubdan ayd\u0131n olur ki, \u018fl\u0259\u015fr\u0259f b\u0259y \u018fhm\u0259d b\u0259yin o\u011flu \u018fbd\u00fcrr\u0259hman\u0131n t\u0259hsil haqq\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259nilm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259klik edib. H\u0259min m\u0259ktubunda bir daha \u018flim\u0259rdan b\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib:&nbsp;<em>\u201c\u018flim\u0259rdan b\u0259yin z\u00f6vc\u0259si P\u0259ri xan\u0131m\u0131n oraya g\u0259lib Paris\u0259 ged\u0259c\u0259yini yazm\u0131\u015fd\u0131n\u0131z. G\u0259ldimi, h\u0259l\u0259 oradad\u0131rm\u0131? Orada is\u0259 ona salam s\u00f6yl\u0259yir\u0259m. Q\u0131z\u0131m\u0131z\u0131n evl\u0259ndiyi v\u0259 m\u0259sud oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn onu t\u0259brik etdiyimi \u0259rz edin. Parisd\u0259 m\u0259ni unutmas\u0131nlar v\u0259 M\u0259rdan b\u0259y\u0259 m\u0259nim ixtiyarl\u0131q zaman\u0131mda v\u0259 haqs\u0131z olaraq burada \u00e7\u00fcr\u00fcm\u0259kd\u0259 oldu\u011fumu s\u00f6yl\u0259sinl\u0259r!\u201d.<\/em>&nbsp;Bu m\u0259ktubunda \u018fhm\u0259d b\u0259y bir yuxusundan da b\u0259hs edib:&nbsp;<em>\u201cBu gec\u0259 r\u00f6yamda H\u0259zr\u0259t H\u00fcseyn il\u0259 h\u0259cc\u0259 getdiyimi g\u00f6rd\u00fcm. N\u0259 q\u0259rib\u0259dir, deyilmi?\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu ill\u0259rd\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259y onu qurtarmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kc\u0259 ingilisl\u0259r\u0259 v\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y\u0259 m\u0259ktublar yazmam\u0131\u015fd\u0131. O h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycandak\u0131 bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259tin\u0259 d\u0259 m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif<\/strong>: <strong>Dilq\u0259m \u018fhm\u0259d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II Yaz\u0131 \u018fvv\u0259li:\u00a0burada \u018fsirlikd\u0259 ingilis dilini \u00f6yr\u0259ndiyini, siqareti azaltd\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazan \u018fhm\u0259d b\u0259y h\u0259bs edil\u0259r\u0259k adaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n Qars Milli \u015euras\u0131n\u0131n qafqazl\u0131 \u00fczvl\u0259rinin p\u0259ri\u015fanl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda da<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-33261","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33264,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33261\/revisions\/33264"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}