{"id":3492,"date":"2020-04-02T01:01:44","date_gmt":"2020-04-01T21:01:44","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3492"},"modified":"2020-04-02T01:01:50","modified_gmt":"2020-04-01T21:01:50","slug":"100-il-%c9%99vv%c9%99l-qarabag-nec%c9%99-azad-olundu-xosrov-b%c9%99y-sultanovu-bir-daha-taniyaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3492","title":{"rendered":"100 il \u0259vv\u0259l QARABA\u011e nec\u0259 azad olundu &#8212; Xosrov b\u0259y Sultanovu B\u0130R DAHA TANIYAQ"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n 4 il ke\u00e7ir.<\/strong><br><br>Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131n\u0131 ya\u011fma\u00e7\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n i\u015f\u011fal\u0131nda g\u00f6rm\u0259kd\u0259n t\u0259ng\u0259 g\u0259l\u0259n \u015fanl\u0131 Az\u0259rbaycan Ordusunun t\u0259cav\u00fczkar rejimin t\u0259xribatlar\u0131na qar\u015f\u0131 q\u0259ti cavab\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix t\u0259krarlan\u0131r deyirl\u0259r. El\u0259 100 il \u0259vv\u0259lin aprelind\u0259 d\u0259 \u0259z\u0259li d\u00fc\u015fm\u0259nimiz erm\u0259nil\u0259rin Qaraba\u011fda, Z\u0259ng\u0259zurda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0259tliamlar\u0131n, y\u00fcr\u00fctd\u00fckl\u0259ri separat\u00e7\u0131l\u0131q siyas\u0259tinin cavab\u0131 layiqinc\u0259 verilmi\u015f, torpaqlar\u0131m\u0131zda Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin (AXC) suverenliyi b\u0259rq\u0259rar olunmu\u015fdu.<br><br>\u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq x\u00fclyas\u0131 il\u0259 ya\u015fayan erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259ri AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131 olan Z\u0259ng\u0259zura, Nax\u00e7\u0131vana, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fa iddialar\u0131ndan \u0259l \u00e7\u0259kmirdil\u0259r.<br><br>Yeni yaranm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 ciddi h\u0259rbi-siyasi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015f, n\u0259hay\u0259t, 1920-ci il aprelin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f\u0131 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n azad ed\u0259r\u0259k, \u00f6z \u0259razil\u0259rind\u0259 suverenliyini tam \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259rq\u0259rar etmi\u015fdi.<br><br>U\u011furlu Qaraba\u011f \u0259m\u0259liyyat\u0131n\u0131n bir \u0259srlik ild\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 Prezident yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n kafedra m\u00fcdiri, tarix\u00e7i professor Firdovsiy\u0259 \u018fhm\u0259dova Modern.az-a bu q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 vurulan sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259rd\u0259n, Az\u0259rbaycan Ordusunun 100 il \u0259vv\u0259lki q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131ndan dan\u0131\u015f\u0131b.<br><br><strong>\u018fn\u0259n\u0259vi erm\u0259ni x\u0259yan\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131<\/strong><br><br>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti (AXC) yarand\u0131qdan sonra onun qar\u015f\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259ril\u0259rinin m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi v\u0259zif\u0259l\u0259r dururdu. T\u0259bii ki, ilk v\u0259zif\u0259 Bak\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilm\u0259si idi. Amma 1918-ci il sentyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131 azad edildikd\u0259n sonra h\u0259l\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin ham\u0131s\u0131nda C\u00fcmhuriyy\u0259t hakimiyy\u0259ti b\u0259rq\u0259rar olunmam\u0131\u015fd\u0131. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan ordusu el\u0259 Bak\u0131n\u0131n azad olunmas\u0131 u\u011frunda apar\u0131lan h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda, m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 sava\u015fa-sava\u015fa formala\u015f\u0131rd\u0131. Amma m\u00f6vcud oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t\u0259 \u0259n \u00e7ox t\u0259cav\u00fcz Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f Ararat Respublikas\u0131 v\u0259 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259ki separat\u00e7\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n edilirdi. 1919-cu ild\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin ali komissar\u0131n\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 Z\u0259ng\u0259zurla ba\u011fl\u0131 AXC v\u0259 Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti, Ararat Respublikas\u0131 aras\u0131nda sazi\u015f imzalanm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min sazi\u015f\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u0259r iki t\u0259r\u0259f qo\u015funlar\u0131n\u0131 o \u0259razid\u0259n \u00e7\u0131xarmal\u0131 idi.<br>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fi sazi\u015fin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l ets\u0259 d\u0259, erm\u0259nil\u0259r 1919-cu ilin dekabr\u0131nda Z\u0259ng\u0259zura qo\u015fun yeritdil\u0259r v\u0259 orada b\u00f6y\u00fck q\u0259tliamlar t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. 1919-cu ilin dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan parlamentin\u0259 \u00e7oxlu teleqramlar daxil olurdu ki, Z\u0259ng\u0259zur sar\u0131dan ba\u015f\u0131n\u0131z sa\u011f olsun. Bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fcdhi\u015f bir insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan q\u0259tliamla az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Daha b\u00f6y\u00fck bir plan is\u0259, Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 idi. Bu plan \u00e7oxc\u0259h\u0259tli, \u00e7oxm\u0259qs\u0259dli idi. Erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox d\u0259qiq haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 miqyas\u0131 da b\u00f6y\u00fck n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. H\u0259l\u0259 1919-cu ilin ax\u0131rlar\u0131nda Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; \u0259z\u0259li torpa\u011f\u0131 olan Qaraba\u011f\u0131n yuxar\u0131, y\u0259ni da\u011fl\u0131q hiss\u0259sini \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 19 milyon rubl m\u0259bl\u0259\u011find\u0259 pul ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<br>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Baxmayaraq ki, 1919-cu ilin avqustunda erm\u0259nil\u0259r orada Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 general-qubernatorluq yarad\u0131ld\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131lar, Ararat Respublikas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 iddia h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00fcnd\u0259md\u0259 qal\u0131rd\u0131. El\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, C\u0259nubi Qafqazda ilk m\u0259d\u0259ni muxtariyy\u0259t t\u0259tbiq ed\u0259n Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259ti olub.<br>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259d\u0259ni muxtariyy\u0259t, ya\u015famaq, b\u0259rab\u0259r s\u0259viyy\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ verilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, onlar \u00f6z t\u0259cav\u00fczkar niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259dil\u0259r. 1920-ci ilin mart\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox geni\u015f bir plan n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. O plan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 g\u00f6r\u0259, Z\u0259ng\u0259zurda toplanm\u0131\u015f nizami erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri Qaraba\u011f\u0131n yuxar\u0131 hiss\u0259sin\u0259 h\u00fccum etm\u0259li idil\u0259r. Eyni zamanda G\u0259nc\u0259d\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r d\u0259 silahland\u0131r\u0131laraq Qaraba\u011fa y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259li, t\u0259bii ki, Qaraba\u011fdak\u0131 erm\u0259nil\u0259r d\u0259 aya\u011fa qald\u0131r\u0131lmal\u0131 idi. Bel\u0259 bir geni\u015f q\u00fcvv\u0259 il\u0259 Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 \u00f6z xeyirl\u0259rin\u0259 h\u0259ll etm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r.<br><br><strong>\u018fzmkar g\u0259nc Az\u0259rbaycan Ordusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259tin\u0259 v\u0259 h\u0259min t\u0259cav\u00fcz\u00fcn q\u0259fild\u0259n ba\u015f verm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259k, bu \u0259m\u0259liyyat\u0131n g\u0259nc Az\u0259rbaycan ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259dakarl\u0131q, q\u0259hr\u0259manl\u0131q v\u0259 \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irildiyini g\u00f6rm\u00fc\u015f olar\u0131q. \u00c7\u00fcnki 1920-ci il mart\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, 100 il bundan \u0259vv\u0259l Z\u0259ng\u0259zurda \u00fc\u00e7 min\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259si toplanm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 onlar Qaraba\u011f \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.<br><br>Erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131na pe\u015f\u0259kar zabitl\u0259r ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdil\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, mart\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259 G\u0259nc\u0259 \u0259traf\u0131nda olan erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259n Qaraba\u011f \u0259razisin\u0259 1000 n\u0259f\u0259rlik silahl\u0131 d\u0259st\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. 3000-\u0259 q\u0259d\u0259r erm\u0259ni silahl\u0131s\u0131 \u00c7ayk\u0259ndd\u0259 topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259ni h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin \u00e7oxu rus ordusunda h\u0259rbi xidm\u0259t ke\u00e7mi\u015f pe\u015f\u0259karlar idi. Onlar Z\u0259ng\u0259zurdan, G\u0259nc\u0259d\u0259n Qaraba\u011fa daxil olmaqla erm\u0259nil\u0259ri aya\u011fa qald\u0131rmal\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 qiyam ba\u015f verm\u0259li idi. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u0259qs\u0259dli haz\u0131rlanm\u0131\u015f plan idi v\u0259 q\u0259fild\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259li idi.<br><br>AXC-nin devrilm\u0259sind\u0259 Qaraba\u011f qiyam\u0131n\u0131n x\u00fcsusi rolu var. Bu, C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutunun t\u0259rkib hiss\u0259si olmal\u0131 idi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Rusiya bol\u015fevik hakimiyy\u0259tinin d\u0259 bu plan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sind\u0259 s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259si olmu\u015fdu. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, N\u0259riman N\u0259rimanov bildirirdi ki, Pirumov v\u0259 Zaxaryan Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tini devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiya bol\u015fevikl\u0259ri il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131\u011fa girmi\u015fdi v\u0259 bunun m\u00fcqabilind\u0259 \u00f6z \u0259razi iddialar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k ist\u0259yidil\u0259r. Y\u0259ni, arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti il\u0259 bol\u015fevik Rusiyas\u0131 aras\u0131nda s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259nin oldu\u011funu ortaya qoyur.<br><br><br><strong>Q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 q\u0259ti q\u0259l\u0259b\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Mart\u0131n 22-d\u0259 erm\u0259nil\u0259r gec\u0259 saatlar\u0131nda, eyni vaxtda \u015eu\u015faya, Xank\u0259ndin\u0259, \u018fsg\u0259rana, Xocal\u0131ya, T\u0259rt\u0259r\u0259 &#8212; Az\u0259rbaycan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 q\u0259fild\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r v\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti onlar\u0131n xeyirin\u0259 idi. \u0130lk h\u0259ml\u0259ni u\u011furla d\u0259f etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmasa da, Az\u0259rbaycan ordusu q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bu q\u0259fil qiyam\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na s\u0259f\u0259rb\u0259r edildi. Dem\u0259k olar ki, mart\u0131n 24-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri \u0259n az\u0131ndan erm\u0259ni h\u0259ml\u0259l\u0259rinin d\u0259f edilm\u0259sin\u0259 nail olmu\u015fdular. Az\u0259rbaycan ordusu q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Qaraba\u011fdak\u0131 bu qiyam\u0131 yat\u0131rma\u011fa, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r olundu. Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal hiss\u0259sind\u0259ki q\u00fcvv\u0259l\u0259rin bir qismi, m\u00fcxt\u0259lif h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r, Quba piyada alay\u0131, tatar s\u00fcvari alay\u0131, Zaqatalada olan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r, h\u0259tta AXC parlamentinin m\u00fchafiz\u0259 d\u0259st\u0259si d\u0259 m\u0259hz bir h\u0259d\u0259f\u0259, qiyam\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131na, erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na v\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011faldan azad olunmas\u0131na s\u0259f\u0259rb\u0259r edilmi\u015fdi.<br><br>D\u00f6y\u00fc\u015f \u0259m\u0259liyyatlar\u0131na pe\u015f\u0259kar Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri r\u0259hb\u0259rlik edirdil\u0259r. H\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259m\u0259liyyatlar\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn general-mayor H\u0259bib b\u0259y S\u0259limovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 x\u00fcsusi q\u0259rargah yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 A\u011fdamda yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259rbi naziri olan S\u0259m\u0259d b\u0259y Mehmandarov \u00f6z\u00fc \u00f6lk\u0259nin q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sin\u0259 g\u0259ldi. Burada m\u0259qs\u0259d h\u0259m ordunun m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, h\u0259m d\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Qaraba\u011fa s\u0259f\u0259rb\u0259r edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi.<br><br>\u018flav\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259r d\u0259 c\u0259lb olunmaqla, 1920-ci il aprelin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Qaraba\u011fda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n u\u011furlu h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin h\u00fccumlar\u0131 d\u0259f edildi, onlar geri \u00e7\u0259kildil\u0259r. Aprelin 5-d\u0259, s\u0259h\u0259r saat 10-dan ax\u015fam 8-\u0259 q\u0259d\u0259r bir ne\u00e7\u0259 istiqam\u0259td\u0259 u\u011furlu h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlardan sonra Az\u0259rbaycan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259ri \u015eu\u015faya daxil oldular. Buna baxmayaraq, d\u00fc\u015fm\u0259n yen\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259bb\u0259xanas\u0131 il\u0259 m\u00fcqavim\u0259ti davam etdirirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan h\u0259rb\u00e7il\u0259ri \u015eu\u015faya daxil olduqdan sonra da aprelin 12-n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r davam etmi\u015fdi. Amma erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u0259n g\u00fccl\u00fc bazas\u0131n\u0131, c\u0259bb\u0259xanas\u0131n\u0131 d\u0259f etm\u0259kl\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259ti b\u0259rq\u0259rar olundu v\u0259 t\u0259cav\u00fcz\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<br><br><br><strong>U\u011furla ba\u015fa \u00e7atan \u0259m\u0259liyyat C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutuna aparan yolun t\u0259rkib hiss\u0259si oldu&#8230;<\/strong><br>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>100 il \u0259vv\u0259l, 1920-ci il mart\u0131n 22-d\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f Qaraba\u011f \u0259m\u0259liyyat\u0131 m\u0259hz Az\u0259rbaycan ordusunun v\u0259 b\u00f6lm\u0259l\u0259rinin tam q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n suverenliyi h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 b\u0259rpa olundu. H\u0259tta aprel ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259, \u0259m\u0259liyyat ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra H\u0259bib b\u0259y S\u0259limov Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 teleqram da \u00fcnvanlam\u0131\u015fd\u0131 ki, Z\u0259ng\u0259zura h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc davam etdirsinmi? Amma bu el\u0259 bir tarix idi ki, bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 sonra AXC-nin \u0259razisi q\u0259fild\u0259n XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun h\u0259rbi m\u00fcdaxil\u0259sin\u0259 m\u0259ruz qald\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan milli h\u00f6kum\u0259ti devrilmi\u015f oldu. Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin m\u0259hz Qaraba\u011f qiyam\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131na c\u0259lb olunmas\u0131 \u015fimal b\u00f6lg\u0259sind\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin \u00e7ox az bir qisim q\u00fcvv\u0259 il\u0259 qorunmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi ki, bu da XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc asanla\u015fd\u0131ran faktor idi.<br>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutu t\u0259kc\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin s\u0259f\u0259rb\u0259r olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyildi. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259, erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259, yaz\u0131\u015fmalarda da birba\u015fa g\u00f6st\u0259rilir ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Rusiya bol\u015fevik hakimiyy\u0259ti aras\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00f6vd\u0259l\u0259\u015fm\u0259 olub. Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259rin qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 qiyam birba\u015fa AXC-nin devrilm\u0259sin\u0259 haz\u0131rlanan plan\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si idi.<br><br><strong>Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcdafi\u0259sind\u0259 Xosrov Pa\u015fa b\u0259y Sultanovun x\u00fcsusi rolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1919-cu ilin yanvar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur, Cavan\u015fir, C\u0259bray\u0131l, \u015eu\u015fa q\u0259zalar\u0131ndan ibar\u0259t Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011funun yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 ona m\u0259hz AXC-nin ilk h\u0259rbi naziri Xosrov b\u0259y Sultanovun r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259si o d\u00f6n\u0259md\u0259 Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131nda \u00e7ox m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131. \u00c7\u00fcnki Xosrov b\u0259yin, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Sultanov qarda\u015flar\u0131n\u0131n Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131nda, erm\u0259nil\u0259rin t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Xosrov b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011fu el\u0259 bir b\u00f6lg\u0259d\u0259 nizam- intizam yaratm\u0131\u015fd\u0131 ki, erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 nahay\u0259t, onlar\u0131n Az\u0259rbaycan hakimiyy\u0259tini tan\u0131mas\u0131nda da vacib rol oynam\u0131\u015fd\u0131. Sonraki prosesl\u0259rd\u0259, qiyam qald\u0131r\u0131lan m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u0259 qubernatorlu\u011fun f\u0259aliyy\u0259ti davam edirdi. AXC devrildikd\u0259n sonra da Xosrov b\u0259y n\u0259zar\u0259ti \u00f6z \u0259lind\u0259 saxlam\u0131\u015f, Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 m\u00fcraci\u0259ti d\u0259 olmu\u015fdu.T\u0259bii ki, Az\u0259rbaycan\u0131n milli maraqlar\u0131na xidm\u0259t etm\u0259y\u0259n rejim v\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259r onun yeni hakimiyy\u0259td\u0259 t\u0259msil olunmas\u0131na \u0259sla yol verm\u0259zdil\u0259r. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Xosrov b\u0259y \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk edib, \u00f6z milli davas\u0131n\u0131 m\u00fchacir\u0259td\u0259 apard\u0131. \/Modern.az\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f Aprel d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n 4 il ke\u00e7ir. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131n\u0131 ya\u011fma\u00e7\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n i\u015f\u011fal\u0131nda g\u00f6rm\u0259kd\u0259n t\u0259ng\u0259 g\u0259l\u0259n \u015fanl\u0131 Az\u0259rbaycan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-3492","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3492"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3494,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3492\/revisions\/3494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}