{"id":3507,"date":"2020-04-02T01:50:25","date_gmt":"2020-04-01T21:50:25","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3507"},"modified":"2020-04-02T01:50:31","modified_gmt":"2020-04-01T21:50:31","slug":"rusiyanin-qafqazda-l%c9%99n%c9%99t%c9%99-layiq-v%c9%99-barismaz-bir-dusm%c9%99ni-var-o-da-erm%c9%99nil%c9%99rdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3507","title":{"rendered":"Rusiyan\u0131n Qafqazda l\u0259n\u0259t\u0259 layiq v\u0259 bar\u0131\u015fmaz bir d\u00fc\u015fm\u0259ni var, o da erm\u0259nil\u0259rdir"},"content":{"rendered":"\n<p>1910-cu ild\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin i\u015fini ara\u015fd\u0131ran prokuror m\u0259hk\u0259m\u0259 ara\u015fd\u0131rmas\u0131 aparan m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ifad\u0259l\u0259ri verdi: \u201cDo\u011frudan da, h\u0259qiqi d\u00f6vl\u0259t xadimi knyaz Qolits\u0131n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, Rusiyan\u0131n Qafqazda l\u0259n\u0259t\u0259 layiq v\u0259 bar\u0131\u015fmaz bir d\u00fc\u015fm\u0259ni var, o da erm\u0259nil\u0259rdir. Qafqazdak\u0131 haz\u0131rk\u0131 da\u011f\u0131lma prosesl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, m\u0259rhum qubernatorun siyas\u0259tind\u0259n imtina ed\u0259n k\u00f6hn\u0259 fikirli v\u0259 nadan yerli h\u00f6kum\u0259t bu cinay\u0259tl\u0259ri t\u00f6r\u0259dib.\u201d<br>______________________________<\/p>\n\n\n\n<p>\u0412 1910 \u0433\u043e\u0434\u0443 \u0440\u0430\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u0443\u044e\u0449\u0438\u0439 \u0434\u0435\u043b\u043e \u042d\u0447\u043c\u0438\u0430\u0434\u0437\u0438\u043d\u0430 \u043f\u0440\u043e\u043a\u0443\u0440\u043e\u0440 \u0434\u0430\u043b \u0442\u0430\u043a\u0438\u0435 \u043f\u043e\u043a\u0430\u0437\u0430\u043d\u0438\u044f \u0441\u0443\u0434\u0435\u0431\u043d\u043e\u043c\u0443 \u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u0442\u0435\u043b\u044e: \u00ab\u0412\u0435\u0440\u043d\u044b\u043c \u0447\u0443\u0442\u044c\u0435\u043c \u043f\u0440\u044f\u043c\u043e\u0433\u043e \u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0434\u0438\u0432\u043e\u0433\u043e \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0434\u0435\u044f\u0442\u0435\u043b\u044f \u043f\u043e\u043a\u043e\u0439\u043d\u044b\u0439 \u043a\u043d. \u0413\u043e\u043b\u0438\u0446\u044b\u043d \u043f\u043e\u043d\u0438\u043c\u0430\u043b, \u0447\u0442\u043e \u0443 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043d\u0430 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0435 \u0435\u0441\u0442\u044c \u043e\u0434\u0438\u043d \u0437\u0430\u043a\u043b\u044f\u0442\u044b\u0439 \u0438 \u043d\u0435\u043f\u0440\u0438\u043c\u0438\u0440\u0438\u043c\u044b\u0439 \u0432\u0440\u0430\u0433 \u2013 \u044d\u0442\u043e \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0435, \u0438 \u043d\u044b\u043d\u0435\u0448\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0430\u0437\u0432\u0430\u043b \u043d\u0430 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0435 \u043f\u043e\u043a\u0430\u0437\u044b\u0432\u0430\u0435\u0442, \u043a\u0430\u043a\u043e\u0435 \u043f\u0440\u0435\u0441\u0442\u0443\u043f\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0441\u043e\u0432\u0435\u0440\u0448\u0438\u043b\u0430 \u043c\u0435\u0441\u0442\u043d\u0430\u044f \u0441\u043b\u0430\u0431\u043e\u0443\u043c\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u044c, \u043e\u0442\u043a\u0430\u0437\u0430\u0432\u0448\u0438\u0441\u044c \u043e\u0442 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0438 \u043f\u043e\u043a\u043e\u0439\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u043c\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a\u0430\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/91717626_962576997490857_6524324990735613952_n.png?_nc_cat=111&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=hpdN2E9grxsAX-ypYe7&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=59704b3e5025109775c362b61ce82b62&amp;oe=5EAB9F39\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: 1 \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>P.S.  Bak\u0131 Slavyan Universitetinin professoru \u015e\u0259lal\u0259 H\u0259s\u0259nova bu bar\u0259d\u0259 Axar.az-a t\u0259qdim etdiyi tarixi o\u00e7erkd\u0259 bu n\u00fcanslara ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib:  <\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>XIX \u0259srd\u0259 III Aleksandr erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7iliyin\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259tiyy\u0259tli add\u0131mlar q\u0259bul edib. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 III Aleksandr Daxili \u0130\u015fl\u0259r naziri Tolstoya m\u00fcvafiq g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r verib. Bundan sonra h\u00f6kum\u0259tin \u0259mri il\u0259 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259r y\u00fcks\u0259k d\u00f6vl\u0259t v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131blar. 1885-ci ild\u0259 160 erm\u0259ni kils\u0259 m\u0259kt\u0259bi ba\u011flan\u0131l\u0131b. 1889-cu ilin mart\u0131nda erm\u0259ni tarixi v\u0259 co\u011frafiyas\u0131n\u0131n m\u0259kt\u0259bl\u0259rin t\u0259dris plan\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na dair \u00e7ar f\u0259rman\u0131 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>II Nikolay\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 erm\u0259ni kils\u0259sinin \u0259mlak\u0131n\u0131n m\u00fcsadir\u0259 edilm\u0259si v\u0259 erm\u0259ni m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin ba\u011flanmas\u0131na q\u0259rar verilib. Rus Pravoslov Kils\u0259si is\u0259 onu l\u0259n\u0259tl\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyri-ixtiyari sual yaran\u0131r, b\u0259s niy\u0259 ruslar h\u0259r zaman onlara xidm\u0259t ed\u0259n erm\u0259nil\u0259ri bel\u0259 s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131blar?<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, bu s\u0259rt t\u0259dbirl\u0259r rus d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259m\u0259ll\u0259rini sars\u0131tmaq ist\u0259y\u0259n da\u015fnaklar\u0131n m\u0259krli niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 adekvat cavab olaraq se\u00e7ilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130\u015f buras\u0131ndad\u0131r ki, Birinci Rusiya \u0130nqilab\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Qafqazdak\u0131 bir \u00e7ox erm\u0259ni kils\u0259 v\u0259 kils\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 gizli silah yerl\u0259ri, sursat v\u0259 qeyri-qanuni m\u0259tb\u0259\u0259l\u0259r a\u015fkar edilib. \u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti Qafqazda ba\u015f ver\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131n xaricd\u0259n idar\u0259 olundu\u011funu v\u0259 ba\u015fda Da\u015fnaks\u00fctyun olmaqla, erm\u0259ni t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n icra edildiyini \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>1903-c\u00fc ilin oktyabr\u0131nda Hn\u00e7ak Partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc Qafqazda Qriqori Qolits\u0131n adl\u0131 \u00e7ar n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini yaralay\u0131r. Ba\u015f\u0131ndan x\u0259nc\u0259r yaras\u0131 alan Qolits\u0131n tezlikl\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. G\u0259z\u0259n \u015fayi\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, terror\u00e7ular knyaz\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sm\u0259k v\u0259 Tiflisd\u0259ki \u0130r\u0259van meydan\u0131nda n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k ist\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, h\u0259l\u0259 1897-ci ild\u0259 knyaz Qolits\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259li tendensiyan\u0131 \u00e7ar\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b. S\u00f6hb\u0259t Tiflis v\u0259 Bak\u0131da erm\u0259nil\u0259rin b\u00fct\u00fcn hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sind\u0259n gedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qolits\u0131n\u0131n m\u0259ktubundan: \u201cErm\u0259nil\u0259r \u00f6zl\u0259rind\u0259n h\u0259dd\u0259n art\u0131q raz\u0131d\u0131rlar. Onlar\u0131n kils\u0259si yerli \u0259halini inqilaba t\u0259\u015fviq edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra knyaz erm\u0259ni kils\u0259l\u0259rinin m\u00fclkl\u0259rini sekvestr qoyur v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r se\u00e7kil\u0259rind\u0259n erm\u0259nil\u0259rin tamamil\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verir. Rusiya d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin qeydin\u0259 qalan knyaz bunun \u0259v\u0259zini h\u0259yat\u0131 il\u0259 \u00f6d\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni terror\u00e7ular\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131na qar\u015f\u0131 davaml\u0131 sui-q\u0259sdl\u0259ri II Nikolay\u0131 Da\u015fnaks\u00fctyunu sistemli da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 qada\u011fan etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni \u201c\u00c7etnik\u201d v\u0259 terror\u00e7ular\u0131n\u0131n XIX \u0259srin ortalar\u0131, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi z\u00fclml\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 akademik-ilahiyyat\u00e7\u0131 mitropolit Makariy, kils\u0259 tarixi doktoru Aleksandr Anninski, \u0130mperator Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc Nikolay Kapterev, \u201cMoskovskiye vedomosti\u201d q\u0259zetinin redaktoru, professor Anton Budilovi\u00e7, m\u0259\u015fhur qafqaz\u015f\u00fcnas Kanadayev, Rusiyan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki Ba\u015f konsulu general Vladimir Mayevski kimi \u015f\u0259xsl\u0259r yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259t olsun ki, bu g\u00fcn Rusiyada s\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 \u00e7ox az hallarda m\u00fcraci\u0259t olunur v\u0259 rus tarixinin bu s\u0259hif\u0259si bo\u015f olaraq qal\u0131b. El\u0259 erm\u0259nil\u0259rin apard\u0131\u011f\u0131 m\u0259krli t\u0259bli\u011fat\u0131n da \u0259sas\u0131n\u0131 ziyal\u0131lar\u0131 erm\u0259ni terrorunun qurban\u0131 olmu\u015f xalqa yaltaqlanmaq t\u0259\u015fkil edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eldar Ta\u011f\u0131yev<br>Ukrayna<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1910-cu ild\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin i\u015fini ara\u015fd\u0131ran prokuror m\u0259hk\u0259m\u0259 ara\u015fd\u0131rmas\u0131 aparan m\u00fcst\u0259ntiq\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ifad\u0259l\u0259ri verdi: \u201cDo\u011frudan da, h\u0259qiqi d\u00f6vl\u0259t xadimi knyaz Qolits\u0131n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc ki, Rusiyan\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-3507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3509,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3507\/revisions\/3509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}