{"id":35199,"date":"2021-04-17T02:23:49","date_gmt":"2021-04-16T22:23:49","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=35199"},"modified":"2021-04-17T02:23:55","modified_gmt":"2021-04-16T22:23:55","slug":"naxcivan-v%c9%99-qarabagin-azad-edilm%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=35199","title":{"rendered":"Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n azad edilm\u0259si"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u0130stanbuldak\u0131\u00a0Ba\u015f Komandanl\u0131q V\u0259kal\u0259ti, 7 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 9-cu Orduya verdiyi \u0259mrd\u0259 ingilisl\u0259rin\u00a0C\u0259nubi Az\u0259rbaycandak\u0131\u00a0h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaq v\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycandak\u0131 bol\u015fevikl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 vermi\u015fdi. Bu tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n yerin\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259n sonra da 9-cu Ordu, 6-c\u0131 Ordu il\u0259 birlikd\u0259\u00a0Ba\u011fdad\u00a0v\u0259\u00a0B\u0259sr\u0259\u00a0\u00fcz\u0259rin\u0259 yeriy\u0259c\u0259kdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 9-cu Orduya ba\u011fl\u0131 b\u0259zi elementl\u0259rin c\u0259nuba n\u0259ql edilm\u0259si laz\u0131m idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Armenian_troops_in_a_trench_Battle_of_Baku.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35200\" width=\"998\" height=\"843\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Armenian_troops_in_a_trench_Battle_of_Baku.jpg 560w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Armenian_troops_in_a_trench_Battle_of_Baku-300x253.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Armenian_troops_in_a_trench_Battle_of_Baku-150x127.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 998px) 100vw, 998px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ba\u015f Komandanl\u0131q V\u0259kal\u0259ti 4 iyul 1918-ci ild\u0259 9-cu Ordunun 4-cu korpusu il\u0259 Urmiy\u0259-T\u0259briz c\u0259bh\u0259sini i\u015f\u011fal etm\u0259sini, ordunun dig\u0259r hiss\u0259l\u0259rinin is\u0259\u00a0G\u00fcmr\u00fc\u00a0\u0259traf\u0131nda topla\u015fmas\u0131n\u0131 \u0259mr etdi. 15-ci piyada diviziyas\u0131 komandanl\u0131\u011f\u0131 da q\u0259rargah\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 6 iyulda G\u00fcmr\u00fcy\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. Bu diviziyan\u0131n 38-ci alay\u0131 bundan \u0259vv\u0259l\u00a0G\u0259nc\u0259y\u0259\u00a0s\u00f6vq edilmi\u015fdi. \u015e\u0259rq Ordular\u0131 Qrupu Komandanl\u0131\u011f\u0131 bu t\u0259\u015fkilati i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ik\u0259n, komandanl\u0131q 7 iyul 1918-ci il tarixind\u0259 \u0130stanbula g\u00f6nd\u0259rdiyi raportda 4-c\u00fc korpusun bir b\u00f6l\u00fck il\u0259\u00a0T\u0259brizi\u00a0\u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyini bildirdi. 4-c\u00fc korpus m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259td\u0259\u00a0Urmiya\u00a0v\u0259\u00a0Culfa-Nax\u00e7\u0131van\u00a0b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daxili x\u0259tt manevri t\u0259tbiq ed\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si boyunca erm\u0259nil\u0259rin h\u0259rbi lideri rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n\u00a0Andranik, qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan t\u00fcrkl\u0259ri amans\u0131zcas\u0131na \u00f6ld\u00fcr\u00fcr v\u0259 bu zaman v\u0259h\u015fi i\u015fg\u0259nc\u0259 metodlar\u0131n\u0131 t\u0259tbiq edirdi. \u018fvv\u0259lc\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda, sonra is\u0259 C\u0259nubi v\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda q\u0259tliamlar\u0131 davam etdirirdi.\u00a0C\u0259nubi Az\u0259rbaycandak\u0131\u00a0Xoy\u00a0\u015f\u0259h\u0259ri \u0259traf\u0131nda tabeliyind\u0259ki 6 minlik bir h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259 il\u0259 12-ci piyada diviziyas\u0131na qar\u015f\u0131 h\u00fccuma ke\u00e7di. Ancaq a\u011f\u0131r bir m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259 Nax\u00e7\u0131vana \u00e7\u0259kildi. 22 iyun 1918-ci il tarixind\u0259n etibar\u0259n d\u0259\u00a0Culfa\u00a0v\u0259\u00a0Nax\u00e7\u0131van\u00a0il\u0259\u00a0Ordubad\u00a0\u0259traf\u0131ndak\u0131 t\u00fcrk q\u0259s\u0259b\u0259 v\u0259 k\u0259ndl\u0259rini qar\u0259t, talan, \u0259halisini is\u0259 q\u0259tl etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>4-c\u00fc korpus komandanl\u0131\u011f\u0131 Andranik q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259tini yax\u0131ndan m\u00fc\u015fahid\u0259 edirdi. B\u00f6lg\u0259d\u0259ki t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259tliam\u0131na seyr\u00e7i qalmamas\u0131 v\u0259 arxa c\u0259bh\u0259d\u0259n arxay\u0131n olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 4-c\u00fc korpus komandan\u0131, 11-ci Qafqaz diviziyas\u0131na Nax\u00e7\u0131van\u0131 z\u0259bt etm\u0259k tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 verdi. 11-ci Qafqaz diviziyas\u0131 il\u0259 12-ci piyada diviziyas\u0131n\u0131n Culfadak\u0131 35-ci piyada alay\u0131, 19 iyulda 3.000 piyada v\u0259 600-\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcvari t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edil\u0259n Nax\u00e7\u0131van \u00fcz\u0259rin\u0259 yeridi. T\u00fcrk birlikl\u0259ri g\u00fccl\u00fc h\u00fccumla m\u00fcdafi\u0259ni yararaq, 20 iyul 1918-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Andranikin q\u00fcvv\u0259l\u0259ri bu d\u0259f\u0259 d\u0259 Qaraba\u011fa t\u0259r\u0259f qa\u00e7d\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyini elan edinc\u0259,\u00a0Qaraba\u011f\u00a0v\u0259\u00a0\u015eu\u015fadak\u0131\u00a0t\u00fcrk v\u0259 erm\u0259nil\u0259r ortaq bir komit\u0259 yaradaraq, hakimiyy\u0259ti \u0259ll\u0259rin\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259ni Milli Komit\u0259si az m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u015eu\u015fada bir qurultay \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 v\u0259 bu orqan\u0131n l\u0259\u011fv edilm\u0259sini q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131. Bu qurultay 7 n\u0259f\u0259rlik bir icra hey\u0259ti d\u0259 se\u00e7di v\u0259 Qaraba\u011f h\u00f6kum\u0259tinin quruldu\u011funu elan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259ti Qaraba\u011f\u0131n\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0v\u0259\u00a0Aran\u00a0il\u0259 \u0259laq\u0259sini k\u0259sm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ordu quruculu\u011funa ba\u015flad\u0131. Bu h\u0259rbi birlikl\u0259r az m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131lar. T\u0259zyiq v\u0259 h\u0259d\u0259-qorxu siyas\u0259ti yerid\u0259r\u0259k, q\u0131\u015f aylar\u0131n\u0131n g\u0259lm\u0259siyl\u0259 birlikd\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin bu erm\u0259ni h\u00f6kum\u0259tini tan\u0131mas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Qaraba\u011f t\u00fcrkl\u0259ri is\u0259 bu \u015f\u0259rtl\u0259ri q\u0259bul etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini b\u0259yan etdil\u0259r. \u015eu\u015fada ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r 15\u201360 ya\u015f aras\u0131 ki\u015fil\u0259rin siyah\u0131s\u0131n\u0131 tutaraq, erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259ks t\u0259dbirl\u0259r\u0259 haz\u0131rla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f v\u0259 \u015eu\u015fada bu hadis\u0259l\u0259r ya\u015fan\u0131rk\u0259n,\u00a0Andranik\u00a0d\u0259 Nax\u00e7\u0131vandan \u00e7\u0131xmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Yolu \u00fcst\u00fcnd\u0259ki erm\u0259nil\u0259ri Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcr\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259d\u0259ki v\u0259ziyy\u0259ti t\u00fcrkl\u0259r \u0259leyhin\u0259 d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. H\u0259d\u0259fi, m\u00fcdafi\u0259si daha asan olan Qaraba\u011fda erm\u0259nil\u0259ri t\u0259\u015fkilatland\u0131rmaq, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7evirm\u0259k v\u0259 b\u00f6lg\u0259ni tamamil\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k idi. Andranik\u00a0Z\u0259ng\u0259zur,\u00a0A\u011fda\u015f,\u00a0\u015eu\u015fa\u00a0kimi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 basq\u0131nlar edirdi. H\u0259min b\u00f6lg\u0259d\u0259 11 min t\u00fcrk\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin basq\u0131nlar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259lak oldu\u011fu tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. Bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra Andranikin f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 raz\u0131la\u015fmayan v\u0259 t\u0259\u015fviqatlar\u0131na qap\u0131lmayan b\u0259zi erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011f m\u0259nt\u0259q\u0259si komandanl\u0131\u011f\u0131na x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rildi. Andranikin, \u0259traf\u0131na toplad\u0131\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259rl\u0259, yax\u0131nda t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 basq\u0131nlara ba\u015flayaca\u011f\u0131 bildirilirdi. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n\u00a0\u015eu\u015fa-Xank\u0259ndi\u00a0yolunu n\u0259zar\u0259t alt\u0131na alan erm\u0259nil\u0259r, \u015eu\u015fa v\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259zyiqi art\u0131rd\u0131. Bundan sonra Qaraba\u011fda ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r, b\u00f6y\u00fck bir s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan ed\u0259r\u0259k, g\u0259ncl\u0259rd\u0259n bir milis t\u0259\u015fkilat\u0131 qurdular. Qaraba\u011f M\u0259nt\u0259q\u0259si Komandan\u0131 yarbay \u0130smay\u0131l Haqq\u0131 b\u0259y (Kayserili v\u0259 \u015e\u0259kili), Ordu Komandanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi\u00a0avqust tarixli raportda Qaraba\u011fda t\u0259\u015fkil edil\u0259n t\u00fcrk milis q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 erm\u0259ni Andranikin d\u0259st\u0259sin\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yin m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin b\u00f6y\u00fcm\u0259si hal\u0131nda, k\u00f6m\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Yarbay (podpolkovnik) \u0130smay\u0131l Hakk\u0131 b\u0259y Qaraba\u011f t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ltm\u0259k v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 d\u0259 g\u00f6zda\u011f\u0131 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik d\u0259 olsa, bir h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259nin\u00a0A\u011fdama\u00a0g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sinin m\u00fcnasib olaca\u011f\u0131n\u0131 qeyd edirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Azeri_army_soldiers.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35201\" width=\"952\" height=\"1420\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Azeri_army_soldiers.jpg 458w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Azeri_army_soldiers-201x300.jpg 201w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Azeri_army_soldiers-101x150.jpg 101w\" sizes=\"auto, (max-width: 952px) 100vw, 952px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>20. avqust 1918 tarixind\u0259 9-cu Ordu Komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fatda Andranik q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin\u00a0Nax\u00e7\u0131van\u0131n\u00a0\u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 v\u0259\u00a0Z\u0259ng\u0259zurda\u00a0s\u0259f\u0259rb\u0259rlik elan ed\u0259r\u0259k, 15\u201345 ya\u015f aras\u0131ndak\u0131 erm\u0259nil\u0259ri silahlanma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 5.000 n\u0259f\u0259rlik bir q\u00fcvv\u0259 toplad\u0131\u011f\u0131 bildirilirdi. Gorusdan 10 kilometr c\u0259nub-q\u0259rbd\u0259ki b\u00f6lg\u0259d\u0259 olan partizanlar\u0131n da 700 piyada, 400 s\u00fcvari, 4 pulemyot v\u0259 2 da\u011f topundan ibar\u0259t oldu\u011fu bildirilirdi. Andranik erm\u0259nil\u0259ri bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u00e7evrili\u015f\u0259 s\u0259sl\u0259yir, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259ki t\u00fcrk v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 q\u0259tl etm\u0259y\u0259 t\u0259hrik edirdi.<sup><a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/Qafqaz_%C4%B0slam_Ordusu#citenote159\">[159]<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Andranik q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u015eu\u015fan\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 almas\u0131<\/h3>\n\n\n\n<p>Andranikin q\u00fcvv\u0259l\u0259ri avqust ay\u0131n\u0131n sonuna yax\u0131n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259ml\u0259l\u0259ri art\u0131rd\u0131lar. Erm\u0259ni partizanlar\u0131 22 avqustdan 14 sentyabr tarixin\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcrkl\u0259rin iri v\u0259 x\u0131rdabuynuzlu heyvanlar\u0131n\u0131, mallar\u0131n\u0131 zorla \u0259ll\u0259rind\u0259n al\u0131r, m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Bu arada Dantravir v\u0259 Zayiq \u0259traf\u0131ndak\u0131\u00a0Abdallar,\u00a0K\u0259r\u0259viz, A\u011fadi il\u0259 M\u0259d\u0259t v\u0259\u00a0Qarakils\u0259, Yaylaq v\u0259 \u0259trafdak\u0131 bir \u00e7ox k\u0259ndl\u0259ri qar\u0259t etdil\u0259r, t\u00fcrkl\u0259rin mallar\u0131n\u0131 qar\u0259t edib, evl\u0259ri, m\u0259kt\u0259b v\u0259 m\u0259scidl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b yand\u0131rd\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n<p>X\u00fcsusil\u0259 Sisyan nahiy\u0259si v\u0259 A\u011fadi k\u0259ndind\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n v\u0259h\u015filik, \u015e\u0259rqi\u00a0Anadolu,\u00a0Nax\u00e7\u0131van,\u00a0Bak\u0131,\u00a0\u015eamax\u0131da\u00a0t\u00f6r\u0259dil\u0259nl\u0259ri gerid\u0259 qoydu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/700px-Kafkasya_1918-Osmanli_ileri_harekati.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35202\" width=\"1008\" height=\"724\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Q\u0259tliam x\u0259b\u0259rl\u0259rinin ard\u0131nca\u00a0\u015eu\u015fada\u00a0b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259rind\u0259n ibar\u0259t bir hey\u0259t t\u0259\u015fkil edildi. Bu hey\u0259t b\u00f6lg\u0259d\u0259 sabitliyi saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin t\u0259rksilah edilm\u0259si t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi, lakin bir n\u0259tic\u0259 al\u0131nmad\u0131. \u0130smay\u0131l Haqq\u0131 b\u0259y\u00a0<em>&#171;T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusunun t\u0259cili olaraq h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259sini, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259rin tamamil\u0259 q\u0259tl v\u0259 m\u0259hv edil\u0259c\u0259yini&#187;<\/em>\u00a0bildirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259r\u00a0\u015eu\u015fa-A\u011fdam\u00a0aras\u0131ndak\u0131\u00a0\u018fsg\u0259ran\u00a0ke\u00e7idini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k, b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc \u0259l\u0259 ald\u0131.\u00a0Andranik q\u00fcvv\u0259l\u0259ri\u00a0\u015eu\u015fa qalas\u0131na\u00a0s\u0131\u011f\u0131nan t\u00fcrkl\u0259ri m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131. M\u00fchasir\u0259 uzand\u0131qca \u015eu\u015fada olan 20 min t\u00fcrk \u00e7ox a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u018frzaq, su, d\u0259rman \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin b\u00f6lg\u0259d\u0259ki bu v\u0259h\u015filiyind\u0259n can\u0131n\u0131 qurtara bil\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, panika i\u00e7ind\u0259\u00a0\u015eu\u015fa qalas\u0131,\u00a0A\u011fdam\u00a0v\u0259\u00a0C\u0259bray\u0131l\u00a0istiqam\u0259tind\u0259 qa\u00e7\u0131rd\u0131lar. Qaraba\u011f\u0131n bir ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259si olan A\u011fdam c\u0259bh\u0259sind\u0259ki\u00a0erm\u0259nil\u0259r\u00a0is\u0259 h\u0259l\u0259lik sakit dayanm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz \u0130slam Ordusu Komandan\u0131 Nuru pa\u015fa Bak\u0131n\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259n sonra Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir q\u0259tliam haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u015flayan erm\u0259nil\u0259ri dayand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7di. Qaraba\u011f h\u0259r\u0259kat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 1-ci Az\u0259rbaycan diviziyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Komandanl\u0131\u011f\u0131na da Bak\u0131 Qarnizon Komandan\u0131 (polkovnik) albay C\u0259mil Cahid b\u0259y g\u0259tirild.\u00a0Bu diviziyan\u0131n \u0259sas g\u00fcc\u00fcn\u00fc 5-ci Qafqaz piyada diviziyas\u0131n\u0131n s\u0259r\u0259ncam\u0131nda olan 106-c\u0131 piyada alay\u0131 il\u0259 9-cu Qafqaz alay\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. Az\u0259rbaycanl\u0131lardan qurulan v\u0259 c\u0259mi 1.200 n\u0259f\u0259rlik 1-ci v\u0259 2-ci Az\u0259rbaycan alaylar\u0131 il\u0259 say\u0131 250 olan Az\u0259rbaycan s\u00fcvari alay\u0131 da qurulan yeni diviziyan\u0131n h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259ydi. At\u0259\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir da\u011f top\u00e7u batalyonu il\u0259 \u00fc\u00e7 zirehli ma\u015f\u0131n, diviziyan\u0131n s\u0259r\u0259ncam\u0131na verildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda q\u0259hr\u0259mancas\u0131na d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri birlikl\u0259ri, vaxt itirm\u0259d\u0259n yola d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 qatarla \u0259vv\u0259lc\u0259 Yevlaxa g\u0259ldi, oradan is\u0259 q\u0259rargah\u0131n qurulaca\u011f\u0131 yer olan A\u011fdamda topla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. C\u0259mil Cahid b\u0259yin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u015eu\u015fa v\u0259 Gorusun \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda asayi\u015fin t\u0259min edilm\u0259si v\u0259zif\u0259si dururdu. Bel\u0259likl\u0259, Ba\u015f Komandanl\u0131q Q\u0259rargah r\u0259hb\u0259rliyinin Az\u0259rbaycan il\u0259 Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131 aras\u0131nda ortaq bir s\u0259rh\u0259d olmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar plan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7mi\u015f olacaqd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259mil Cahid b\u0259y Qaraba\u011fa girinc\u0259, erm\u0259nil\u0259r\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, \u0259ll\u0259rind\u0259ki silahlar\u0131 yer\u0259 qoyaraq, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tin\u0259 tabe olma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. Erm\u0259nil\u0259rin qurdu\u011fu icra hey\u0259ti is\u0259 Erm\u0259ni Milli \u0121uras\u0131n\u0131 t\u0259cili y\u0131\u011f\u0131nca\u011fa \u00e7a\u011f\u0131raraq m\u0259s\u0259l\u0259ni m\u00fczakir\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdi. Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131, ald\u0131\u011f\u0131 q\u0259rara uy\u011fun olaraq, be\u015f n\u0259f\u0259rlik bir hey\u0259ti 1 oktyabrda&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/A%C4%9Fdam\">A\u011fdama<\/a>&nbsp;g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalmaq ist\u0259m\u0259dikl\u0259rini bildirdi. C\u0259mil Cahid b\u0259y bu cavabdan sonra hey\u0259t \u00fczvl\u0259rind\u0259n Ar\u015favir Kamalyan, A\u015fot M\u0259lik Osipov v\u0259 Gerasim M\u0259lik \u015eahnazaryan\u0131 h\u0259bs etdi. Ayrapet v\u0259 Danil adl\u0131 t\u0259msil\u00e7il\u0259ri is\u0259 \u015eu\u015fadak\u0131 erm\u0259nil\u0259rin yan\u0131na g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, tez bir zamanda t\u0259slim olmalar\u0131n\u0131, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 \u015eu\u015fa \u00fcz\u0259rin\u0259 yeriy\u0259c\u0259yini, bunun g\u00fcnahkar\u0131n\u0131n is\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259ri olaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni Milli \u015euras\u0131 bu s\u0259rt cavab qar\u015f\u0131s\u0131nda Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri 3-c\u00fc Qurultay\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Qurultaydak\u0131 uzun m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n sonra, silah\u0131 t\u0259hvil verm\u0259m\u0259k \u015f\u0259rti il\u0259 &#171;h\u0259l\u0259lik&#187; Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259 qalma\u011f\u0131n m\u0259nafel\u0259rin\u0259 uy\u011fun g\u0259ldiyi bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etdil\u0259r v\u0259 bu q\u0259rar\u0131 C\u0259mil Cahid b\u0259y\u0259 bildirdil\u0259r. Bundan sonra Komandan hadis\u0259l\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin g\u00fcnahkar oldu\u011funu bildir\u0259r\u0259k,&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/%C5%9Eu%C5%9Fa\">\u015eu\u015fa<\/a>&nbsp;\u00fcz\u0259rin\u0259 yerim\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.<sup><a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/Qafqaz_%C4%B0slam_Ordusu#citenote162\">[162]<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">\u015eu\u015fan\u0131n qurtulu\u015fu<\/h3>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011fda q\u0259tliam t\u00f6r\u0259d\u0259n Andranikin q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi h\u0259ml\u0259l\u0259r\u0259 haz\u0131rl\u0131qlar 6 oktyabrda ba\u015fa \u00e7atd\u0131. Albay C\u0259mil Cahid b\u0259y \u015eu\u015fada m\u00fchasir\u0259d\u0259 olan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 d\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, bir az da m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rini ist\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri erm\u0259nil\u0259rd\u0259n m\u00fcsb\u0259t cavab almad\u0131\u011f\u0131ndan, 7 oktyabrda\u00a0\u015eu\u015fa\u00a0\u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u018fsk\u0259ran ke\u00e7idinin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si laz\u0131m idi. \u015eu\u015fa istiqam\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir ke\u00e7id n\u00f6qt\u0259si olan \u018fsk\u0259ran yolu erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n son d\u0259r\u0259c\u0259 yax\u015f\u0131 qorunurdu. \u0130tkil\u0259rin az olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni birlikl\u0259rinin arxas\u0131na ke\u00e7m\u0259k m\u00fcnasib idi. 1-ci Az\u0259rbaycan alay\u0131 ehtiyat q\u00fcvv\u0259 kimi A\u011fdamda qald\u0131, 2-ci Az\u0259rbaycan alay\u0131 il\u0259 s\u00fcvari alay\u0131\u00a0<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/%C6%8Fsg%C9%99ran\">\u018fsg\u0259ran<\/a>\u00a0ke\u00e7idinin qar\u015f\u0131s\u0131na s\u00f6vq edil\u0259r\u0259k, Kalbuk-Da\u015fba\u015f\u0131 x\u0259ttind\u0259 m\u00f6vqe tutdu. 9-cu Qafqaz alay\u0131 iki top\u00e7u batareyas\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 A\u011fdamdan Mirk\u0259nd-A\u011fbulaq x\u0259ttin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7di. Bu iki k\u0259ndd\u0259ki erm\u0259nil\u0259ri oradan qovdu. 9-cu Qafqaz alay\u0131 \u018fsk\u0259ran\u0131 tutan erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131na qar\u015f\u0131 c\u0259bh\u0259d\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7di. 25-ci batalyon is\u0259 erm\u0259nil\u0259ri c\u0259nubdan m\u00fchasir\u0259y\u0259 alma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bundan sonra \u018fsk\u0259randa duru\u015f g\u0259tir\u0259 bilm\u0259y\u0259n erm\u0259nil\u0259r, da\u011f\u0131n\u0131q halda geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. \u015eu\u015fa qalas\u0131ndan 8 kilometrlik m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 strateji bir m\u00f6vqe olan \u018fsk\u0259ran ke\u00e7idinin \u0259ld\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131 q\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. \u015eu\u015fa qalas\u0131nda m\u00fchasir\u0259d\u0259 olan t\u00fcrkl\u0259ri qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rq v\u0259 q\u0259rb istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n erm\u0259nil\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma \u0259m\u0259liyyat\u0131 ba\u015fland\u0131. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn oktyabr\u0131n 8-d\u0259n 9-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 s\u00fcvari alay\u0131 Kalfal\u0131 istiqam\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. Piyada birlikl\u0259ri is\u0259 \u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131na getdi. T\u00fcrk ordusu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259y\u0259n v\u0259 b\u00f6y\u00fck bir t\u0259hl\u00fck\u0259nin yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Andranik, \u015eu\u015fan\u0131n m\u00fchasir\u0259sini buraxaraq, d\u0259rhal c\u0259nuba do\u011fru \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Albay (polkovnik) C\u0259mil Cahid b\u0259y \u015eu\u015fan\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcz \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259n m\u0259mnun idi. Qaladak\u0131 m\u00fchasir\u0259d\u0259n xilas olan adamlar T\u00fcrk ordusunu h\u0259rar\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lad\u0131. C\u0259mil Cahid b\u0259y \u015eu\u015fada ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rl\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 8 oktyabrda \u015eu\u015faya girdi. T\u00fcrkl\u0259rin ba\u015fbil\u0259nl\u0259rini\u00a0\u015eu\u015fa m\u0259scidind\u0259\u00a0toplayaraq, bir nitq s\u00f6yl\u0259di:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>&#171;Sizin m\u0259nafeyiniz \u00fc\u00e7\u00fcn, s\u00f6zl\u0259rimi q\u0259bul etm\u0259s\u0259niz, \u0259mrim\u0259 ita\u0259t etm\u0259s\u0259niz, b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k sizi c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259r\u0259m. \u0130ndi erm\u0259nil\u0259r\u0259 d\u0259 ita\u0259t etm\u0259l\u0259rini t\u0259klif ed\u0259c\u0259y\u0259m. Q\u0259bul etm\u0259dikl\u0259ri t\u0259qdird\u0259, bir orduya ita\u0259tsizliyin c\u0259zas\u0131 n\u0259dirs\u0259, onu da alacaqlar. \u0130ta\u0259t ed\u0259rl\u0259rs\u0259, can, namus v\u0259 mallar\u0131, bizim m\u00fchafiz\u0259miz alt\u0131nda oldu\u011fundan, he\u00e7 bir f\u0259rdin art\u0131q h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 yol verm\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m. \u0130ta\u0259t etm\u0259dikl\u0259ri halda, onlar haqq\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fc g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259 yaln\u0131z \u0259sg\u0259rl\u0259rim m\u0259\u015f\u011ful olacaqlar. \u018fhalinin tamamil\u0259 seyr\u00e7i qalmas\u0131n\u0131 v\u0259 h\u0259r\u0259nin \u00f6z i\u015fi-g\u00fcc\u00fc il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b v\u0259 \u0259mr edir\u0259m&#187;<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fan\u0131n t\u00fcrkl\u0259r ya\u015fayan hiss\u0259sind\u0259 asayi\u015f t\u0259min edildikd\u0259n sonra, C\u0259mil Cahid b\u0259y erm\u0259ni \u0259silli B\u0259l\u0259diyy\u0259 r\u0259isi Kavalan\u0131 erm\u0259ni m\u0259h\u0259ll\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, ita\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259ri halda can v\u0259 mallar\u0131n\u0131n t\u0259minat alt\u0131nda olaca\u011f\u0131, \u0259ks halda is\u0259 m\u00fcharib\u0259 qanunlar\u0131na uy\u011fun olaraq c\u0259zaland\u0131r\u0131lacaqlar\u0131n\u0131 bildirdi ki, bunun da g\u00fcnah\u0131 T\u00fcrk ordusunda deyil onlar\u0131n \u00f6zl\u0259rind\u0259 olacaqd\u0131r. Yar\u0131m saatdan sonra erm\u0259ni ba\u015fbil\u0259nl\u0259ri C\u0259mil Cahid b\u0259yin yan\u0131na g\u0259l\u0259r\u0259k, xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tl\u0259 T\u00fcrk ordusuna ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259mrl\u0259r\u0259 ita\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdil\u0259r. Bundan sonra Komandan erm\u0259ni ba\u015fbil\u0259nl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck kils\u0259y\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. C\u0259mil Cahid b\u0259y buradak\u0131 nitqind\u0259, erm\u0259nil\u0259rin indiy\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcrkl\u0259r\u0259 \u00e7ox pislikl\u0259r etdikl\u0259rini, bununla b\u0259rab\u0259r T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin onlara tam bir v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q h\u00fcququ verm\u0259sin\u0259 baxmayaraq onlar\u0131n nankorluq etm\u0259sind\u0259n s\u00f6z a\u00e7d\u0131. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n erm\u0259nil\u0259r c\u0259zaland\u0131r\u0131lmal\u0131 olduqlar\u0131 halda, T\u00fcrk\u00fcn ulu vicdan\u0131n\u0131n bir daha onlar\u0131 \u0259fv etdiyini bildirdi. Albay C\u0259mil Cahid b\u0259y erm\u0259nil\u0259r\u0259 silah\u0131 d\u0259rhal t\u0259hvil verm\u0259yi t\u0259l\u0259b etdi. \u015eu\u015fan\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fayan hiss\u0259sind\u0259 T\u00fcrk ordusunun r\u0259smi ke\u00e7id m\u0259rasimi ke\u00e7ir\u0259c\u0259yini bildir\u0259n C\u0259mil Cahid b\u0259y, erm\u0259nil\u0259rin d\u0259 bu m\u0259rasimd\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131 v\u0259 bel\u0259likl\u0259 d\u0259, t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ist\u0259diyini qeyd etdi. Bundan sonra \u015eu\u015fan\u0131n erm\u0259ni v\u0259 t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 s\u0259ng\u0259rl\u0259r y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 T\u00fcrk ordusunun r\u0259smi ke\u00e7id m\u0259rasimind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin d\u0259 i\u015ftirak\u0131 t\u0259min edildi. \u015e\u0259h\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli qov\u015faq v\u0259 m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rin\u0259 T\u00fcrk \u0259sg\u0259ri yerl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k, asayi\u015f t\u0259min edildi. Rusiyada is\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si gedirdi. Lenin \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n sahib oldu\u011fu torpaqlar\u0131 \u0259ld\u0259n \u00e7\u0131xarmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir s\u0259y g\u00f6st\u0259rirdi. Qafqaz\u0131n \u0259ld\u0259n getm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00e7ar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 oldu\u011fu kimi, Lenin d\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirdi. Erm\u0259ni Orconikidze 12 oktyabr 1918-ci ild\u0259 \u015eimali Qafqazdak\u0131\u00a0Vladiqafqaz\u00a0\u015f\u0259h\u0259rind\u0259n Lenin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi teleqramda C\u0259mil Cahid b\u0259yin etdikl\u0259rinin tam t\u0259rsini ifad\u0259 etmi\u015fdi. Teleqramda bel\u0259 deyilirdi:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\"><p><em>&#171;Erm\u0259nistan b\u00f6y\u00fck bir faci\u0259 i\u00e7ind\u0259dir. \u0130r\u0259van\u0131n iki q\u0259zas\u0131nda 600 min qa\u00e7q\u0131n topla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkl\u0259r Qaraba\u011f \u0259razisini i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k, orada ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin yar\u0131s\u0131n\u0131 q\u0131rm\u0131\u015flar. \u015eu\u015fa v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal edibl\u0259r. Andranik, Qaraba\u011fda xainc\u0259sin\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Erm\u0259ni xalq\u0131 Sovet Rusiyadan k\u00f6m\u0259k g\u00f6zl\u0259m\u0259kd\u0259dir.&#187;<\/em><sup><a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/Qafqaz_%C4%B0slam_Ordusu#citenote165\">[165]<\/a><\/sup><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n<p>Albay C\u0259mil Cahid b\u0259y, sultank\u0259ndli Sultanovun komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir t\u00fcrk milis d\u0259st\u0259sini Andranik q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin ard\u0131nca g\u00f6nd\u0259rdi. C\u0259sar\u0259t v\u0259 z\u0259kas\u0131yla tan\u0131nan Sultanov, Andranikin q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 Qalad\u0259r\u0259 t\u0259r\u0259fd\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7di. \u00c7ox g\u00fccl\u00fc h\u0259ml\u0259l\u0259r ed\u0259n milisl\u0259r Andranikin qo\u015fununu da\u011f\u0131daraq Gorusun c\u0259nubuna qovma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz \u0130slam Ordusu Komandanl\u0131\u011f\u0131, albay C\u0259mil Cahid b\u0259y\u0259 20 oktyabrda bir \u0259mr g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k 1-ci Az\u0259rbaycan diviziyas\u0131n\u0131n yenid\u0259n qurulmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi. Bu t\u0259\u015fkilatlanman\u0131 9-cu Qafqaz alay\u0131 batalyonlar\u0131n\u0131n\u00a0Az\u0259rbaycan\u00a0alaylar\u0131na b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si \u015f\u0259klind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k q\u0259rara al\u0131nd\u0131. \u015eu\u015fa v\u0259 A\u011fdam\u0131n M\u0259sudlu b\u00f6lg\u0259sind\u0259 topla\u015fan 1-ci Az\u0259rbaycan diviziyas\u0131, yenid\u0259n qurulduqdan sonra Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki erm\u0259ni partizanlara h\u0259lledici z\u0259rb\u0259 vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/view_new.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35203\" width=\"1021\" height=\"778\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qafqazda bu hadis\u0259l\u0259r davam ed\u0259rk\u0259n, \u0130stanbulda T\u0259l\u0259t pa\u015fa h\u00f6kum\u0259ti istefaya getdi. S\u0259dr\u0259z\u0259mliy\u0259 g\u0259tiril\u0259n \u018fhm\u0259d \u0130zz\u0259t pa\u015fa 9-cu Ordu v\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusu Komandanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi \u0259mrd\u0259 Qaraba\u011f h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdi. Qaraba\u011fdak\u0131 T\u00fcrk h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin d\u0259rhal geri \u00e7\u0259kilm\u0259sini \u0259mr ed\u0259r\u0259k, iki mill\u0259t aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259ni Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 erm\u0259nil\u0259rin siyasi yollarla h\u0259ll etm\u0259l\u0259rini t\u00f6vsiy\u0259 etdi.&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.wikiwand.com\/az\/%C4%B0stanbul\">\u0130stanbuldak\u0131<\/a>&nbsp;erm\u0259ni lobbisi, ingilis v\u0259 frans\u0131z n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini, Qaraba\u011f v\u0259 \u015eu\u015fada T\u00fcrk ordusunun erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259tliam t\u00f6r\u0259tdiyin\u0259 inand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk Qafqaz \u0130slam Ordusu Komandanl\u0131\u011f\u0131 Qaraba\u011fda olan h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin tabe olduqlar\u0131 diviziyalara qay\u0131tmas\u0131n\u0131, 1-ci Az\u0259rbaycan diviziyas\u0131na da az\u0259rbaycanl\u0131 general Yusifovun komandirlik ed\u0259c\u0259yini bildirdi. General Yusifov 8 noyabrda A\u011fdama ged\u0259r\u0259k, birlikl\u0259rin r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 ke\u00e7di. Qaraba\u011f h\u0259r\u0259kat\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n 9 v\u0259 106-c\u0131 piyada alaylar\u0131 is\u0259 5-ci Qafqaz piyada diviziyas\u0131na birl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k b\u00f6lg\u0259ni t\u0259rk etdi.(Wikivand)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130stanbuldak\u0131\u00a0Ba\u015f Komandanl\u0131q V\u0259kal\u0259ti, 7 iyun 1918-ci il tarixind\u0259 9-cu Orduya verdiyi \u0259mrd\u0259 ingilisl\u0259rin\u00a0C\u0259nubi Az\u0259rbaycandak\u0131\u00a0h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 dayand\u0131rmaq v\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycandak\u0131 bol\u015fevikl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":35204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-35199","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35199","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35199"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35199\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35205,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35199\/revisions\/35205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/35204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35199"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35199"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35199"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}