{"id":35312,"date":"2021-04-18T18:36:11","date_gmt":"2021-04-18T14:36:11","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=35312"},"modified":"2021-04-18T18:36:14","modified_gmt":"2021-04-18T14:36:14","slug":"irland-tarixcid%c9%99n-aciqlama-ingilis-arxivl%c9%99ri-z%c9%99ng%c9%99zuru-bu-olk%c9%99y%c9%99-aid-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=35312","title":{"rendered":"\u0130rland tarix\u00e7id\u0259n A\u00c7IQLAMA: &#171;\u0130ngilis arxivl\u0259ri Z\u0259ng\u0259zuru bu \u00f6lk\u0259y\u0259 aid edir&#187;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Britaniya arxivl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f d\u00f6rd x\u0259rit\u0259nin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 h\u0259m Z\u0259ng\u0259zur, h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n demokratik Q\u0259rb t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si kimi q\u0259bul edildiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fedai.az<a href=\"http:\/\/teleqraf.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"> Teleqraf.com<\/a>-a istinad\u0259n x\u0259b\u0259r verir ki, bunu irlandiyal\u0131 tarix\u00e7i Patrik Uol\u015f deyib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tarix\u00e7i C\u0259nubi Qafqaz\u0131n \u0130ngilt\u0259r\u0259 arxivl\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olan \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 aid x\u0259rit\u0259l\u0259rin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBritaniya arxivl\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n XX \u0259srinin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 aid d\u00f6rd x\u0259rit\u0259si var. Birincisi, 1907-ci il 3 aprel, ikincisi, 1919 v\u0259 ya 1920-ci ill\u0259r, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, 1922-ci il 17 iyul, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc is\u0259 1923-c\u00fc il 25 may tarixl\u0259rin\u0259 aiddir. \u0130ngilisl\u0259r v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edil\u0259n bu x\u0259rit\u0259l\u0259r C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 milli d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir. H\u0259m Qaraba\u011f, h\u0259m d\u0259 Z\u0259ng\u0259zur bu x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz\u0131n ilk x\u0259rit\u0259si b\u00f6lg\u0259nin \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131nda oldu\u011fu 1907-ci il\u0259 aiddir. Qafqaz H\u0259rbi Q\u0259rargah\u0131n\u0131n Topoqrafik B\u00f6lm\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b. Bu x\u0259rit\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 olan g\u00f6rk\u0259mli kartoqraf, mayor F. R. Maunsell t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bu, eyni zamanda, sonrak\u0131 x\u0259rit\u0259l\u0259rin \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc orijinal s\u0259n\u0259ddir. Bunun \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00c7ar administrasiyas\u0131n\u0131n Bak\u0131dak\u0131 inzibati \u0259razil\u0259ri, Zaqatala, Yelizavetpol, \u0130r\u0259van v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci x\u0259rit\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 \u201cM\u0259xfi\u201d, daha sonra is\u0259 \u201cT\u0259snifl\u0259ndirilm\u0259mi\u015f\u201d olaraq m\u00f6h\u00fcrl\u0259nib. Tarixsizdir, amma 1919 v\u0259 ya 1920-ci ill\u0259r\u0259 aiddir. G\u00fcrc\u00fcstan, Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t olaraq m\u00f6vcuddur. \u00c7\u00fcnki 1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259n sonra haz\u0131rlan\u0131b. Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259l\u0259ri d\u0259 bu x\u0259rit\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n milli s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259dir. Erm\u0259nil\u0259rin \u201cSevan\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6l\u0259 ingilisl\u0259rin x\u0259rit\u0259sind\u0259 tarixi Az\u0259rbaycan ad\u0131 olan \u201cG\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fc\u201d deyilir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Patrik Uol\u015f bildirib ki, ingilisl\u0259r 1918-ci ilin sonundan 1919-cu ilin avqustuna q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 t\u0259hvil verm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cBu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u0259razil\u0259rin s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin 1919-cu ild\u0259 Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda n\u0259hay\u0259t h\u0259ll edil\u0259c\u0259yi bildirils\u0259 d\u0259, B\u00f6y\u00fck M\u00fcharib\u0259nin qalibl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 vaxt son q\u0259rar verilm\u0259di. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si 1920-1921-ci ill\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n bol\u015fevikl\u0259r\u0259 verildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259rit\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Paris S\u00fclh Konfrans\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r hans\u0131 bir \u0259razisini Erm\u0259nistana vermi\u015f olsayd\u0131, bu, B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n bir hiss\u0259si oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, erm\u0259nil\u0259rin Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cg\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri xidm\u0259tl\u0259r\u201d \u0259sas\u0131nda olmal\u0131yd\u0131. Bunlar ayr\u0131-ayr\u0131 kartoqraflar\u0131n i\u015fi deyil, r\u0259smi m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin (\u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa v\u0259 \u0130taliya) n\u0259zar\u0259tinin v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Rusiya aras\u0131ndak\u0131 r\u0259smi beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259nin v\u0259 s. n\u0259tic\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilisl\u0259rin 1922-ci il tarixli Qafqaz x\u0259rit\u0259sind\u0259 bu qeydl\u0259r var: \u201cBu x\u0259rit\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n s\u0259rh\u0259dl\u0259r m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin q\u0259rargah\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ll\u0259rind\u0259 olan m\u0259lumatlarla yoxlan\u0131l\u0131b, bu m\u0259lumatlara uy\u011fun g\u0259lir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>1923-c\u00fc il x\u0259rit\u0259si Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131n Co\u011frafi B\u00f6lm\u0259si v\u0259 Britaniya H\u0259rb \u0130dar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b. Muxtar Nax\u00e7\u0131van\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u0259nb\u0259 olaraq 1921-ci ilin mart\u0131nda imzalanm\u0131\u015f Moskva, 1921-ci ilin oktyabr\u0131nda imzalanm\u0131\u015f Qars m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rilir. \u0130ngilis kartoqraflar\u0131 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 Qars m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 daxil olan rus x\u0259rit\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edibl\u0259r. Xat\u0131rladaq ki, qeyd olunan Sevr m\u00fcqavil\u0259si tezlikl\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda son dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesind\u0259 olan Lozanna m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 \u0259v\u0259z edil\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>7 n\u00f6mr\u0259li bir qeyd var: \u201cYuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259rd\u0259n ba\u015fqa dig\u0259r s\u0259rh\u0259dl\u0259r d\u0259qiqliyi h\u0259l\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131nda olan hesabatlardan t\u0259rtib edilib\u201d. Ehtimal olunur ki, bunun s\u0259b\u0259bi C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 dig\u0259r \u0259razil\u0259r v\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin o d\u00f6vrd\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n tam n\u0259zar\u0259tin\u0259 v\u0259 q\u0259rar q\u0259buluna tabe olmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/aze-zengezur-xerite.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35313\" width=\"1007\" height=\"969\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/aze-zengezur-xerite.jpg 445w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/aze-zengezur-xerite-300x289.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/aze-zengezur-xerite-150x144.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1007px) 100vw, 1007px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u0130rland tarix\u00e7i m\u0259lum x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin qondarma iddialar\u0131na dair he\u00e7 bir d\u0259lilin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yib:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBel\u0259likl\u0259, ingilisl\u0259r Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Zaqatalan\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si oldu\u011fu d\u0259lill\u0259ri, m\u0259lumatlar\u0131 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq, C\u0259nubi Qafqaz\u0131n Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131nda qalaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259, bol\u015fevikl\u0259rin n\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yind\u0259n \u0259min ola bilm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu x\u0259rit\u0259l\u0259r q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u201cStalin he\u00e7 vaxt Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycana verm\u0259di\u201d iddias\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259kir. \u018fslind\u0259, bu x\u0259rit\u0259l\u0259r Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n Sovet s\u0259n\u0259dl\u0259rini d\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259yir. X\u0259rit\u0259l\u0259rin g\u00f6st\u0259rdiyi budur ki, bol\u015fevikl\u0259r ingilisl\u0259r v\u0259 m\u00fctt\u0259fiql\u0259rin Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si kimi g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri Z\u0259ng\u0259zuru \u0259sas\u0259n geosiyasi s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u0259 veribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Britaniya arxivl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f d\u00f6rd x\u0259rit\u0259nin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 da h\u0259m Z\u0259ng\u0259zur, h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n demokratik Q\u0259rb t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si kimi q\u0259bul edildiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir&#187;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Britaniya arxivl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f d\u00f6rd x\u0259rit\u0259nin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 h\u0259m Z\u0259ng\u0259zur, h\u0259m d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n demokratik Q\u0259rb t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si kimi q\u0259bul edildiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-35312","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35312"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35312\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35315,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35312\/revisions\/35315"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}