{"id":35555,"date":"2021-04-21T02:59:21","date_gmt":"2021-04-20T22:59:21","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=35555"},"modified":"2021-04-21T03:00:31","modified_gmt":"2021-04-20T23:00:31","slug":"m%c9%99hh%c9%99mm%c9%99d%c9%99li-pisnamazzad%c9%99-mill%c9%99timi-torpagimi-qorumagi-is%c9%99-allah-m%c9%99n%c9%99-tapsirib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=35555","title":{"rendered":"M\u0259hh\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259: &#171;Mill\u0259timi, torpa\u011f\u0131m\u0131 qoruma\u011f\u0131 is\u0259 Allah m\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131b&#187;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mill\u0259tmi, dinmi sual\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l cavab\u0131 Zaqfqaziyan\u0131n VII \u015eeyx\u00fclislam\u0131 olmu\u015f Axund M\u0259hh\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259nin (1853-1938) a\u015fag\u0131dak\u0131 cavab\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/NyA8b6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-35556\" width=\"1005\" height=\"1256\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/NyA8b6.png 200w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/NyA8b6-120x150.png 120w\" sizes=\"auto, (max-width: 1005px) 100vw, 1005px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Bu cavab eyni zamanda milli duy\u011fular\u0131, milli t\u0259\u0259s\u00fcbke\u015fliyi saxta &#171;\u00fcmm\u0259t\u00e7iliy\u0259&#187; qurban ed\u0259n dinin ana qayna\u011f\u0131 olan &#171;m\u0259nim mill\u0259tim m\u00fcs\u0259lmand\u0131r&#187; kimi \u00e7\u00fcr\u00fck zehniyy\u0259ti darmada\u011f\u0131n edir.<br><br>\u00d6z xalq\u0131n\u0131n istiqbal\u0131n\u0131 \u0130\u015f\u0131ql\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k, onun u\u011frunda \u00f6l\u0259sin\u0259 vuru\u015fmaq kimi y\u00fcks\u0259k m\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri da\u015f\u0131yan M. Pi\u015fnamazzad\u0259 yaln\u0131z t\u0259qdir\u0259 layiqdir.<br><br>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli o\u011flu 1853-c\u00fc il may ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ruhani ail\u0259sind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u0130lk t\u0259hsilini G\u0259nc\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259sind\u0259 alm\u0131\u015f, sonra is\u0259 ali ruhani t\u0259hsili almaq \u00fc\u00e7\u00fcn T\u0259briz\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdir. 1883-c\u00fc ild\u0259 T\u0259brizd\u0259 t\u0259hsilini ba\u015fa vurmu\u015f v\u0259 Tiflis\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. 1892-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259 c\u00fcm\u0259 m\u0259scidin\u0259 axund t\u0259yin olunmu\u015f, burada az m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 savadli v\u0259 bacar\u0131ql\u0131 ruhani kimi h\u00f6rm\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. 1893-c\u00fc ild\u0259 Tiflis Vilay\u0259t Ruhani M\u0259clisinin \u00fczv\u00fc se\u00e7ilmi\u015fdir. 1895-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259 Vilay\u0259t Ruhani M\u0259clisinin s\u0259dri t\u0259yin olunmu\u015fdur.<br><br>1890-c\u0131 ilin dekabr ay\u0131nda Axund M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fli o\u011flunun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evd\u0259 polis t\u0259r\u0259find\u0259n axtar\u0131\u015f apar\u0131l\u0131r, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlad\u0131\u011f\u0131na v\u0259 h\u0259r iki h\u00f6kum\u0259tin ziyal\u0131lar\u0131 \u00fcnsiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131l\u0131r. Axund M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 37 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 h\u0259bs olunur. T\u00fcrk\u00fcstana s\u00fcrg\u00fcn\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. 1892-ci ild\u0259 \u0259fv edilib, v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131d\u0131rlar. 1906-c\u0131 ild\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Pi\u015fnamazzad\u0259nin evind\u0259 t\u0259krar axtar\u0131\u015f apar\u0131l\u0131r. Onun ota\u011f\u0131nda &#171;Difai&#187; Partiyas\u0131na m\u0259xsus s\u0259n\u0259dl\u0259r \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. Axund ikinci d\u0259f\u0259 h\u0259bs\u0259 at\u0131l\u0131b Kazana s\u00fcrg\u00fcn edilir. S\u00fcrg\u00fcn vaxt\u0131 da H\u0259\u015ft\u0259rxanda n\u0259\u015fr olunan \u201cH\u0259miyy\u0259t\u201d, \u201cG\u00fcn\u0259\u015f\u201d, \u201cBurhani-t\u0259r\u0259qqi\u201d kimi q\u0259zetl\u0259rd\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir, m\u00fcs\u0259lman q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsil\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259l\u0259rinin vacibliyind\u0259n x\u00fcsusi s\u00f6hb\u0259tl\u0259r a\u00e7\u0131rd\u0131. 1909-cu ild\u0259 Axundun s\u00fcrg\u00fcn vaxt\u0131 bitdiyind\u0259n o, Tiflis\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr v\u0259 h\u0259min il iyulun 20-d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u015ei\u0259 Ruhani \u0130dar\u0259sinin s\u0259dri se\u00e7ilir.<br><br>S\u00fcrg\u00fcnd\u0259n sonra 1914-c\u00fc ilin noyabr\u0131nda \u00e7ar II Nikolay Tiflisd\u0259 olark\u0259n h\u0259m \u015fi\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00fcnni m\u0259scidl\u0259rin\u0259 ged\u0259r\u0259k, m\u00fcvafiq olaraq \u015eeyx\u00fclislam M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259 v\u0259 M\u00fcfti H\u00fcseyn \u018ff\u0259ndi Qay\u0131bovla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, onlar\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131n\u0131 dinl\u0259mi\u015f v\u0259 onlar\u0131n simas\u0131nda b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 salamlam\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1915-ci ilin yanvar\u0131n 14-d\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r \u0130dar\u0259sinin t\u0259qdimat\u0131na \u0259sas\u0259n imperator art\u0131q 6 il \u015feyx\u00fclislam v\u0259zif\u0259sini icra etm\u0259kd\u0259 olan M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259ni Zaqafqaziya \u015ei\u0259 Ruhani \u0130dar\u0259sinin s\u0259dri v\u0259 Zaqafqaziya \u015eeyx\u00fclislam\u0131 v\u0259zif\u0259sini t\u0259sdiql\u0259yir. 1917-ci ilin fevral inqilab\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 G\u0259nc\u0259 M\u00fcs\u0259lman Komit\u0259sind\u0259 idi.<br><br>M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259 v\u0259 Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yev 1918-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 Tiflisd\u0259 Milli \u015eura Az\u0259rbaycan Xalq Cumhuriyy\u0259tinin yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan edir. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti suveren d\u00f6vl\u0259t kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bu zaman Qafqaz \u015fi\u0259 v\u0259 S\u00fcnni Ruhani \u0130dar\u0259l\u0259ri d\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015firdil\u0259r.<br><br>M\u00fcfti H\u00fcseyn Qay\u0131bzad\u0259 1917-ci ild\u0259 v\u0259fat etdiyind\u0259n v\u0259 bu, \u00e7ar Rusiyan\u0131n da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf etdiyind\u0259n yerin\u0259 yeni m\u00fcfti t\u0259yin edilm\u0259mi\u015fdi. M\u00fcftinin v\u0259zif\u0259sini Mustafa \u018ff\u0259ndizad\u0259 icra edirdi. 1918-ci il sentyabr\u0131n 1-d\u0259 onlar k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq \u00abM\u0259\u015fix\u0259\u00bb deyil\u0259n vahid orqanda birl\u0259\u015fm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. M\u0259\u015fix\u0259y\u0259 \u015feyx\u00fclislam v\u0259 m\u00fcfti il\u0259 birlikd\u0259 31 ruhani-16 \u015fi\u0259 v\u0259 15 s\u00fcnni qaz\u0131s\u0131 daxil oldu. Bununla da m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n dini i\u015fl\u0259rinin idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259 ikili s\u00fcnni-\u015fi\u0259 ruhani r\u0259hb\u0259rliyi aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131, Qafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n vahid idar\u0259si yarand\u0131. \u015eeyx\u00fclislam idar\u0259nin r\u0259hb\u0259ri, Qafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n ruhani ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131, m\u00fcfti is\u0259 onun m\u00fcavini oldu.<br><br>1918-ci ilin oktyabr\u0131n 30-da Seyx\u00fclislam Pi\u015fnamazzad\u0259nin imzas\u0131 il\u0259 h\u00f6kum\u0259t\u0259 367 N-li t\u0259klifl\u0259r m\u0259ktubu \u00fcnvanlam\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min t\u0259klifl\u0259r 4 b\u00f6lm\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi:<br><br>1. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00fcdudlar\u0131nda \u201cM\u0259\u015fix\u0259t-i \u0130slamiyy\u0259\u201d (\u015eeyx\u00fclislaml\u0131q) ad\u0131 alt\u0131nda ruhani idar\u0259si t\u0259sis edilsin v\u0259 ona Osmanl\u0131da m\u00f6vcud olan \u015feyx\u00fclislaml\u0131q kimi tam m\u00fcst\u0259qillik verilsin;<br><br>2. 7 sentyabr tarixli 311 sayl\u0131 t\u0259qdimatda g\u00f6st\u0259ril\u0259n M\u0259\u015fix\u0259tin iki s\u0259drind\u0259n, h\u0259r iki idar\u0259nin birl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 birin\u0259 \u015feyx\u00fclislam, dig\u0259rin\u0259 m\u00fcst\u0259\u015far, yaxud m\u00fc\u015favir ad\u0131 verilsin;<br><br>3. \u015eeyx\u00fclislam iclaslarda i\u015ftirak etm\u0259k h\u00fcququ il\u0259 r\u0259sm\u0259n Nazirl\u0259r \u015euras\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc hesab edilsin;<br><br>4. Ruhani hey\u0259tin komplektl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259\u015fix\u0259tin birba\u015fa s\u0259r\u0259ncam\u0131na kredit ayr\u0131ls\u0131n. Sadalanan v\u0259 dig\u0259r bu kimi dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259ll edilm\u0259si m\u0259qs\u0259di il\u0259 \u015feyx\u00fclislam\u0131n da i\u015ftirak\u0131 il\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 y\u0131\u011f\u0131ncaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ls\u0131n.<br>M\u0259h\u0259mm\u0259d Pi\u015fnamazzad\u0259nin m\u0259ktubuna uzun m\u00fcdd\u0259t cavab verilm\u0259di. \u0130r\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n t\u0259klifl\u0259r yaln\u0131z 1920-ci ilin mart\u0131nda h\u00f6kum\u0259tin geni\u015f m\u00fczakir\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131 ki, art\u0131q bu vaxt M\u0259h\u0259mm\u0259d Pi\u015fnamazzad\u0259 istefa vermi\u015f v\u0259 onun yerin\u0259 A\u011fa \u018flizad\u0259 \u015feyx\u00fclislam t\u0259yin edilmi\u015fdi.<br><br>Ayr\u0131ca x\u00fcsusi bir m\u0259qam\u0131 qeyd etm\u0259k laz\u0131m ki, 1911-ci ild\u0259 M.F. Axundzad\u0259nin 100 illik yubileyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 Tiflisd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n silsil\u0259 t\u0259dbirl\u0259r \u015eah Abbas m\u0259scidind\u0259 camaat namaz\u0131n\u0131n q\u0131l\u0131nmas\u0131 il\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, d\u00f6vr\u00fcn m\u0259\u015fhur \u00fcl\u0259malar\u0131ndan v\u0259 a\u00e7\u0131q fikirli \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u015eeyx\u00fclislam M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259 M.F. Axundzad\u0259nin islam d\u00fcnyas\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 ruhuna dualar oxumu\u015fdu.<br>Bu c\u0259sar\u0259tli add\u0131m Onun n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcn\u0259vv\u0259r bir ayd\u0131n olma\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir.<br><br>Pi\u015fnamazzad\u0259 vaxtil\u0259 \u201cDifai\u201d partiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri olub. Erm\u0259nil\u0259r\u0259 divan tuturmu\u015f. T\u0259bi\u0259t c\u0259h\u0259td\u0259n olduqca m\u00fclayim, r\u0259hmdil adam olmas\u0131na baxmayaraq onlara qar\u015f\u0131 \u00fcr\u0259yind\u0259 q\u0259tiyy\u0259n r\u0259hm hissi yox idi. Ba\u015f k\u0259s\u0259rdi. Qan t\u00f6k\u0259rdi. Bir rus zabiti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs olunark\u0259n ondan soru\u015furlar ki, ax\u0131 s\u0259n din xadimis\u0259n s\u0259nin nec\u0259 insan qan\u0131 t\u00f6km\u0259y\u0259 \u0259lin g\u0259lirdi?<br><br>Pi\u015fnamazzad\u0259 cavab verir:<br><br><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u2013 \u018fg\u0259r o d\u0259yyuslar m\u0259nim dinim\u0259 t\u0259cav\u00fcz ets\u0259ydil\u0259r m\u0259n onlar\u0131 Allaha tap\u015f\u0131rard\u0131m. \u00c7\u00fcnki ham\u0131m\u0131z\u0131n Allah\u0131 birdir. Allah \u00f6z\u00fc onlar\u0131n c\u0259zas\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259kdi. Amma onlar m\u0259nim mill\u0259tim\u0259 t\u0259cav\u00fcz edibl\u0259r. Mill\u0259timi, torpa\u011f\u0131m\u0131 qoruma\u011f\u0131 is\u0259 Allah m\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n qan\u0131n\u0131 ax\u0131tma\u011fa m\u0259nim \u0259lim g\u0259lir. He\u00e7 heyfsl\u0259nmir\u0259m d\u0259.<\/span><br><br>Allah r\u0259hm\u0259t el\u0259sin!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Amma g\u00f6r\u00fcn haradan haraya g\u0259lmi\u015fik&#8230;<br><br>Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma Qrupu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mill\u0259tmi, dinmi sual\u0131n\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l cavab\u0131 Zaqfqaziyan\u0131n VII \u015eeyx\u00fclislam\u0131 olmu\u015f Axund M\u0259hh\u0259mm\u0259d\u0259li Pi\u015fnamazzad\u0259nin (1853-1938) a\u015fag\u0131dak\u0131 cavab\u0131d\u0131r. Bu cavab eyni zamanda milli duy\u011fular\u0131, milli t\u0259\u0259s\u00fcbke\u015fliyi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":35559,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-35555","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35555","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35555"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35555\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35561,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35555\/revisions\/35561"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/35559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35555"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35555"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35555"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}