{"id":3559,"date":"2020-04-03T02:11:41","date_gmt":"2020-04-02T22:11:41","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3559"},"modified":"2021-05-24T13:30:24","modified_gmt":"2021-05-24T09:30:24","slug":"muharib%c9%99d%c9%99n-qayida-bilm%c9%99y%c9%99n-insanlar-posttravmatik-sindromu-yenm%c9%99k-mumkundurmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3559","title":{"rendered":"M\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131da bilm\u0259y\u0259n insanlar. Posttravmatik sindromu yenm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Redaksiyadan:  <a href=\"javascript:void(0)\">JAMNEWS<\/a> maraql\u0131 bir ara\u015fd\u0131rma payla\u015f\u0131b. M\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k payla\u015f\u0131r\u0131q.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qafqazda \u0259n son m\u00fcharib\u0259 2016-c\u0131 il 2-6 aprel tarixind\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si zonas\u0131nda ba\u015f ver\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar hesab olunur. Bu \u0259m\u0259liyyatlar tarix\u0259 \u201caprel m\u00fcharib\u0259si\u201d v\u0259 ya \u201cd\u00f6rdg\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259\u201d kimi daxil olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, 1994-c\u00fc ild\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s sazi\u015fi ba\u011flanandan sonra ba\u015f vermi\u015f \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 \u0259n qanl\u0131 g\u0259rginl\u0259\u015fm\u0259dir. R\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, h\u0259min d\u00f6rd g\u00fcn \u0259rzind\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n 200 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox insan h\u0259lak olub.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/jam-news.net\/category\/theme-pages-az\/qarabaq_munaqis%c9%99si\/?lang=az-AZ\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si<\/a>&nbsp;Az\u0259rbaycan\u0131n ke\u00e7mi\u015f Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti v\u0259 \u0259traf rayonlar\u0131 \u0259razisind\u0259 1991-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda ba\u015f tutan silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259dir. M\u00fcharib\u0259 at\u0259\u015fk\u0259sin \u00fclan olunmas\u0131 il\u0259 bitdi, amma at\u0131\u015fmalar h\u0259l\u0259 d\u0259 ara-s\u0131ra davam edir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259ti, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmayan de-fakto m\u00fcst\u0259qil respublika kimi m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Qaraba\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 vaxt\u0131 z\u0259bt edil\u0259n \u0259traf \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal olunmu\u015f hesab edir v\u0259 onlar\u0131n qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin nizamlanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 beyn\u0259lxalq vasit\u0259\u00e7ilikl\u0259 ke\u00e7iril\u0259n dan\u0131\u015f\u0131qlar indiy\u0259 q\u0259d\u0259r he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259yib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>A\u011f\u0131r psixoloji f\u0259sadlar \u2013 posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n olan veteranlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn aktual problem olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>JAMnews-un m\u00fcxbirl\u0259ri bu problem haqda Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistandan olan veteranlarla v\u0259 psixoloqlarla dan\u0131\u015f\u0131blar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abAx\u0131 s\u0259n ki\u015fis\u0259n! Nec\u0259 a\u011flaya bil\u0259rs\u0259n?\u00bb<\/strong> <strong>Az\u0259rbaycandan olan veteranlar\u0131n hekay\u0259l\u0259ri&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0259\u015fir Kita\u00e7ayev, Bak\u0131&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m\u0131n [ad d\u0259yi\u015fdirilib \u2013 red.] 64 ya\u015f\u0131 var, neft \u015firk\u0259tind\u0259 m\u00fch\u0259ndis-texnoloq i\u015fl\u0259yir, h\u0259rd\u0259n qrupda gitarada ifa edir, rok-n-rollu sevir, t\u0259k ya\u015fay\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda Qas\u0131m binalar\u0131n mozaika il\u0259 b\u0259z\u0259dilm\u0259si sexind\u0259 i\u015fl\u0259yirdi. \u0130xtisas\u0131 \u00fczr\u0259 Bak\u0131n\u0131n n\u00fcfuzlu ali m\u0259kt\u0259binin diplomu v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistandak\u0131 neft platformalar\u0131nda i\u015f t\u0259cr\u00fcb\u0259si var\u0131yd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>1993-c\u00fc ild\u0259 Qas\u0131m\u0131 orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rlar. Orada zabitl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac var\u0131yd\u0131, ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 is\u0259 proqrama h\u0259rbi haz\u0131rl\u0131q kursu da daxil idi, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 diplomla birlikd\u0259 leytenant r\u00fctb\u0259si d\u0259 al\u0131rd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Zabitlik kursunu Qas\u0131m \u0259slind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan bir ne\u00e7\u0259 ay \u0259v\u0259zin\u0259 ay yar\u0131m i\u00e7ind\u0259 bitirir v\u0259 tank\u0259leyhin\u0259 d\u0259st\u0259nin komandiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 c\u0259bh\u0259y\u0259 yollan\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m haz\u0131rl\u0131ql\u0131 olmayan g\u0259nc \u0259sg\u0259rl\u0259rin nec\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kdiyini xat\u0131rlay\u0131r:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cYad\u0131mdad\u0131r, bir d\u0259f\u0259 mina at\u0259\u015fin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fck. H\u0259r\u0259miz bir yerd\u0259 gizl\u0259ndik. M\u0259n quyuya tulland\u0131m. \u018ftrafda minalar d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 partlay\u0131rd\u0131. D\u0259h\u015f\u0259td\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00fc torpa\u011f\u0131n i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259dim v\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131 \u0259ll\u0259riml\u0259 \u00f6rtd\u00fcm. Birc\u0259 fikir var\u0131yd\u0131: \u201cka\u015f ki, bu tez qurtars\u0131n\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>At\u0259\u015f dayandan sonra birt\u0259h\u0259r aya\u011fa durdum, \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rim g\u0259rginlikd\u0259n g\u0259rilmi\u015fdi. \u00d6z\u00fcm e\u015fitm\u0259mi\u015fdim, amma dey\u0259s\u0259n, q\u0131\u015fq\u0131rm\u0131\u015fam, \u00e7\u00fcnki bo\u011faz\u0131m b\u0259rk a\u011fr\u0131y\u0131rd\u0131\u201d.&nbsp;&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259li oldu, d\u00f6y\u00fc\u015f yolda\u015flar\u0131 g\u00f6zl\u0259rinin qaba\u011f\u0131nda h\u0259lak olurdu. H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar 1994-c\u00fc ild\u0259 bitdi, o is\u0259 ancaq 1996-c\u0131 ild\u0259 ev\u0259 qay\u0131td\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/National_army_holyday_Baku.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/National_army_holyday_Baku.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-213869\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p><em>Bak\u0131da Az\u0259rbaycan\u0131n Milli Ordu g\u00fcn\u00fc. 2018-ci il. Foto&nbsp; JAMnews<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ev\u0259 qay\u0131dandan bir ay sonra Qas\u0131m gec\u0259 g\u00fccl\u00fc h\u0259y\u0259can hissi il\u0259 oyand\u0131 v\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131, evd\u0259kil\u0259ri d\u0259 qorxutdu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abBir az sakitl\u0259\u015fib, yuxuya getdim, amma bu, \u00e7ox \u00e7\u0259km\u0259di. H\u0259y\u0259can qay\u0131td\u0131, yen\u0259 d\u0259 d\u0259h\u015f\u0259td\u0259n q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131m. Evd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131m, amma he\u00e7 yer\u0259 getm\u0259k ist\u0259mirdim. B\u00fct\u00fcn n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131m, n\u0259 ed\u0259c\u0259yimi bilmirdim, gec\u0259l\u0259r d\u0259 yenid\u0259n \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 g\u0259zir, \u00f6z\u00fcm\u00fc q\u0259sd\u0259n yorurdum ki, yuxuya gedim\u00bb.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m x\u0259st\u0259xanaya getdi, burada onu m\u00fcxt\u0259lif h\u0259kiml\u0259r \u2013 psixoterapevtl\u0259r v\u0259 nevropatoloqlar m\u00fc\u015fahid\u0259 edirdi. He\u00e7 kim anlam\u0131rd\u0131 ki, n\u0259 olub ona, \u0259vv\u0259lc\u0259 onu uzun m\u00fcdd\u0259t nevrozdan m\u00fcalic\u0259 edirdil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m psixoloqa m\u00fcraci\u0259t etdi, ona demi\u015fdil\u0259r ki, bu psixoloq AB\u015e-da t\u0259hsil al\u0131b. O da seks v\u0259 d\u0259niz havas\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc. Sonra da qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan g\u0259nc h\u0259kim ona do\u011fru diaqnoz qoyub, d\u0259rman yazd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abBurnuma uniformam\u0131n qoxusu g\u0259l\u0259nd\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fc daha rahat hiss edirdim. H\u0259kim onu geyinib, g\u0259zm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc. \u015e\u0259h\u0259r k\u0259nar\u0131na, me\u015f\u0259y\u0259 getm\u0259yi xo\u015flay\u0131rd\u0131m. Buran\u0131n iyi m\u0259n\u0259 Qaraba\u011f\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131, qay\u0131tmaq ist\u0259yirdim. Saatlarca torpaqda uzan\u0131b, yax\u0131ndan qatarlar\u0131n g\u0259lib ke\u00e7diyin\u0259 baxa bil\u0259rdim\u00bb.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259nin xiff\u0259ti veteranlarda posttravmatik pozuntunun simptomlar\u0131ndan biridir. Dig\u0259r simptomlar: depressiya, \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 \u00e7\u0259tinlik, ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131, yuxusuzluq, suisidal fikirl\u0259r v\u0259 aqressiya.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Azad_Isazade-300x247.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Azad_Isazade-300x247.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-213854\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda he\u00e7 vaxt Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si veteranlar\u0131n\u0131n psixoloji reabilitasiyas\u0131 proqram\u0131 olmay\u0131b.&nbsp;<strong>Psixoloq Azad \u0130sazad\u0259<\/strong>&nbsp;deyir ki, o vaxtlar \u00f6lk\u0259d\u0259 sad\u0259c\u0259 ixtisasl\u0131 psixoloqlar olmay\u0131b. Veteranlar\u0131 nevropatoloqlar v\u0259 psixiatrlar f\u0259rdi qaydada m\u00fcalic\u0259 edib. M\u00fcalic\u0259 olunma hallar\u0131 barmaqla say\u0131las\u0131 q\u0259d\u0259rdir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130sazad\u0259 deyir ki, posttravmatik pozuntunu h\u0259l\u0259 yeni olan vaxtlardan m\u00fcalic\u0259 etm\u0259k daha yax\u015f\u0131d\u0131r ki, h\u0259rb\u00e7il\u0259r s\u00fclh h\u0259yat\u0131na adaptasiya olsunlar v\u0259 bura qay\u0131tmaqdan ikinci travma almas\u0131nlar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00abVeteran s\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259n qay\u0131d\u0131r v\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli reall\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr: \u015f\u0259h\u0259r \u0259lvan i\u015f\u0131qlarla yan\u0131r, adamlar restoranlara gedir. O, insanlar, d\u00f6vl\u0259t, yax\u0131nlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n anlay\u0131\u015fs\u0131zl\u0131qla qar\u0131la\u015f\u0131r. C\u0259bh\u0259d\u0259 daha rahat idi \u2013 kimin dost, kimin d\u00fc\u015fm\u0259n oldu\u011fu m\u0259lum idi, qar\u015f\u0131ya d\u0259qiq m\u0259qs\u0259dl\u0259r qoyulurdu\u00bb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Psixoloq deyir ki, m\u00f6hk\u0259m psixikas\u0131 olan insanlar stress\u0259 rahat qalib g\u0259l\u0259 v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259n, pe\u015f\u0259kar h\u0259rb\u00e7i ola v\u0259 ya dinc h\u0259yata qay\u0131da bil\u0259rl\u0259r. B\u0259zil\u0259rind\u0259 is\u0259 PTSP \u00e7ox uzun m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc biruz\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qas\u0131m\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259rbi geyimd\u0259 g\u0259zintil\u0259r az m\u00fcdd\u0259t\u0259 k\u00f6m\u0259k edirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abBir d\u0259f\u0259 \u00f6z\u00fcm\u0259 g\u00fczg\u00fcd\u0259 baxd\u0131m v\u0259 qorxdum. Sif\u0259tim \u0259s\u0259b yor\u011funlu\u011fundan d\u0259yi\u015fmi\u015fdi. \u018fvv\u0259ll\u0259r qurman olmu\u015fam, indi is\u0259 yem\u0259yin dad\u0131n\u0131 hiss etmirdim. M\u00fcharib\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r musiqini sevirdim, sonra is\u0259 on d\u0259qiq\u0259 bel\u0259 qulaq asa bilmirdim. H\u0259r \u015fey \u0259s\u0259b g\u0259tirirdi, he\u00e7 n\u0259 ist\u0259mirdim, \u00f6z\u00fcm\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259yirdim\u00bb.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Yar\u0131m il x\u0259st\u0259xanada qalandan sonra Qas\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn pullar\u0131 bahal\u0131 d\u0259rmanlara getdi. Spirtli i\u00e7kil\u0259r i\u00e7irdi, amma bu da k\u00f6m\u0259k etmirdi. Evd\u0259kil\u0259r d\u0259st\u0259kl\u0259mirdi, sevgilisi is\u0259 ondan qorxdu\u011funu deyib, t\u0259rk etdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abM\u0259ni yax\u0131nlar\u0131m\u0131n bigan\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti q\u0131c\u0131qland\u0131r\u0131rd\u0131. Atam deyirdi: \u201cAx\u0131 s\u0259n ki\u015fis\u0259n! Zabits\u0259n! Nec\u0259 q\u0131\u015fq\u0131ra, a\u011flaya bil\u0259rs\u0259n?!\u201d. M\u0259n is\u0259 ist\u0259yirdim ki, m\u0259n\u0259 s\u0131\u011fal \u00e7\u0259ksinl\u0259r, sakitl\u0259\u015fdirsinl\u0259r.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bir d\u0259f\u0259 Rusiyadan qarda\u015f\u0131m o\u011flu z\u0259ng etdi. Onun yan\u0131na, Perm\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259yi t\u0259klif etdi. Atam art\u0131q \u0259limd\u0259n bezmi\u015fdi dey\u0259, etiraz etm\u0259di\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Permd\u0259 Qas\u0131m qarda\u015f\u0131 o\u011flunun m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 me\u015f\u0259nin ortas\u0131nda ki\u015fi monast\u0131r\u0131 n\u0259dzind\u0259 yataqxanada m\u0259skunla\u015fd\u0131. Burada h\u0259r k\u0259s\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda k\u00f6m\u0259k etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 pulsuz yem\u0259k v\u0259 qalma\u011fa yer verilirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259miz hava, t\u0259bii yem\u0259k, ot d\u0259ml\u0259m\u0259si, gil\u0259meyv\u0259l\u0259rd\u0259n araq, monast\u0131rdak\u0131 sakitlik v\u0259 rahatl\u0131q Qas\u0131ma i\u00e7ind\u0259ki m\u00fcharib\u0259ni bitirm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k etdi. Veteran iki il sonra Bak\u0131ya qay\u0131td\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abAz\u0259rbaycandak\u0131 veteranlar\u0131n \u0259sas problemi\u00bb, \u2013 Qas\u0131m deyir. \u2013 \u201condad\u0131r ki, bizd\u0259 psixoterapevt\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k ad\u0259t deyil, qohumlarla bel\u0259 bu haqda dan\u0131\u015fmaq ay\u0131b say\u0131l\u0131r. Biz k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 bilmirdik. Yax\u015f\u0131 ki, indi internet var, saytlarda k\u00f6m\u0259k tapmaq olar, forumlarda da m\u0259nim kimi z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259n adamlar \u00e7oxdur. Amma bu x\u0259st\u0259lik bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r\u201d.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Elshad_Rahmanov.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Elshad_Rahmanov.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-213861\"\/><\/a><figcaption><em>El\u015fad R\u0259hmanov. Foto&nbsp; JAMnews.<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>El\u015fad R\u0259hmanov da m\u00fcharib\u0259nin f\u0259sadlar\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir, amma Qas\u0131mdan f\u0259qli olaraq, o h\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259y\u0259can v\u0259 aqressiyadan azad oluna bilm\u0259yib.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>El\u015fad tikintid\u0259 i\u015fl\u0259yir, anas\u0131 il\u0259 birotaql\u0131 m\u0259nzild\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 dem\u0259k olar ki, he\u00e7 kiml\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti yoxdur. O, iki qarda\u015f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak edib. B\u00f6y\u00fck qarda\u015flar\u0131 h\u0259lak olub, El\u015fad v\u0259 ikinci qarda\u015f\u0131 yaralan\u0131blar. Q\u0259lp\u0259l\u0259r indiy\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 veteranlar\u0131n b\u0259d\u0259nind\u0259n \u201c\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131x\u0131r\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>El\u015fad m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak etdiyin\u0259 pe\u015fman olmasa da deyir ki, m\u00fcharib\u0259 onu h\u0259mi\u015f\u0259lik d\u0259yi\u015fib \u2013 \u00f6z\u00fc d\u0259 yax\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 yox.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abKim\u0259s\u0259 orada ya\u015fad\u0131qlar\u0131m\u0131 dan\u0131\u015fanda m\u0259n\u0259 d\u0259liy\u0259, v\u0259h\u015fiy\u0259 baxan kimi bax\u0131rlar\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 El\u015fad deyir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure><iframe loading=\"lazy\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/_vHYSw41jog?feature=oembed\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Zaman m\u00fcalic\u0259 etm\u0259y\u0259nd\u0259. Erm\u0259nistanda pozuntuya nec\u0259 qalib g\u0259lirl\u0259r<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p><strong><em>Sona Martirosyan, Arman Qaradjyan (foto, video), Yerevan&nbsp;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n 25 il \u00f6t\u0259nd\u0259n sonra veteran Daniel Qriqoryan\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00fccl\u00fc s\u0259s v\u0259 gur i\u015f\u0131q q\u0131c\u0131qland\u0131r\u0131r. \u00c7ox vaxt kinolara baxanda onu fikirl\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131na&nbsp; \u2013 1990-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 apar\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure><iframe loading=\"lazy\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/nU386UgI7Fs?feature=oembed\" allowfullscreen=\"\"><\/iframe><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259 ba\u015flayanda onun 17 ya\u015f\u0131 var\u0131yd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abBiz m\u00fcharib\u0259nin n\u0259 oldu\u011funu bilmirdik. Bil\u0259 bilm\u0259zdik, yeniyetm\u0259 idik. Adi bir \u015fey kimi q\u0259bul edirdik\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 Daniel deyir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Onun bir d\u0259st\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc o\u011flanlar\u0131n \u00e7oxu h\u0259lak olub. Sa\u011f qalanlara dostlar\u0131n\u0131n itkisini q\u0259bul etm\u0259k \u00e7\u0259tin idi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/old_photo.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/old_photo.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043f\u043e\u043b\u0435 \u0431\u043e\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433, \u043f\u043e\u0441\u0442\u0442\u0440\u0430\u0432\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0435\u0441\u0441, \u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0410\u0440\u0446\u0430\u0445 \" class=\"wp-image-213954\"\/><\/a><figcaption><em>Daniel dostlar\u0131 il\u0259, 90-lar\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259ri&nbsp;<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>D\u0259st\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n 1994-c\u00fc ild\u0259 at\u0259\u015fk\u0259sd\u0259n sonra qay\u0131d\u0131b. Onda da yebid\u0259n dinc \u015f\u0259raitd\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259li olublar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u00c7\u0259tin idi. Al\u0131\u015fa bilmirdik. H\u0259r d\u0259f\u0259 geri qay\u0131tmaq ist\u0259yirdim. Bizim u\u015faqlar<\/em>&nbsp;<em>[h\u0259lak olanlar]<\/em>&nbsp;<em>\u015eaumyanda qald\u0131&nbsp;<\/em>[Az\u0259rbaycan \u0259razisi]<em>. Onlar\u0131n c\u0259s\u0259dl\u0259rini g\u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qay\u0131tmaq ist\u0259yirdik. Bu fikir m\u0259ni h\u0259l\u0259 d\u0259 narahat edir<\/em>\u201d, \u2013 Daniel dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Daniel_at_home.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Daniel_at_home.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043f\u043e\u043b\u0435 \u0431\u043e\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433, \u043f\u043e\u0441\u0442\u0442\u0440\u0430\u0432\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0435\u0441\u0441, \u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0410\u0440\u0446\u0430\u0445\" class=\"wp-image-213960\"\/><\/a><figcaption><em>Daniel Qriqoryan&nbsp;<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu v\u0259ziyy\u0259ti psixoloqlar posttravmatik sindrom adland\u0131r\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Son 25 ili s\u0259rh\u0259dyan\u0131 zonalarda ya\u015fayan, n\u0259tic\u0259d\u0259 bu v\u0259 ya digr \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olan insanlar daimi stress, psixoloji v\u0259 \u0259s\u0259b g\u0259rginliyi v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olurlar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Postsovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Erm\u0259nistanda psixoloji probleml\u0259rl\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k ad\u0259ti yoxdur. El\u0259 indi d\u0259 psixoterapevtl\u0259r\u0259 az adam m\u00fcraci\u0259t edir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00abBirinci\u00bb Erm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan m\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 \u2013 y\u0259ni 90-lar\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda i\u015ftirak ed\u0259nl\u0259r ixtisasla\u015fm\u0131\u015f psixoloji d\u0259st\u0259k almay\u0131blar. O ill\u0259rd\u0259 psixoloji reabilitasiya m\u0259rk\u0259zi a\u00e7\u0131lsa da dem\u0259k olar ki, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yib \u2013 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 kadrlar olmad\u0131\u011f\u0131na v\u0259 insanlar\u0131n skeptik m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Stereotipl\u0259r m\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na \u00f6z psixoloji probleml\u0259rin\u0259 real qiym\u0259t verm\u0259k, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin k\u00f6m\u0259yin\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k imkan\u0131 vermirdi. Onlar\u0131n \u00e7oxusu guya stress m\u0259rk\u0259zind\u0259 m\u00fcalic\u0259 al\u0131b, amma bu, formal xarakter da\u015f\u0131y\u0131b. Adamlar klinikaya sad\u0259c\u0259 \u0259lillik d\u0259r\u0259c\u0259si almaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259lirdil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Karine_Tatryan-300x169.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Karine_Tatryan-300x169.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043f\u043e\u043b\u0435 \u0431\u043e\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433, \u043f\u043e\u0441\u0442\u0442\u0440\u0430\u0432\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0435\u0441\u0441, \u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0410\u0440\u0446\u0430\u0445\" class=\"wp-image-213966\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Tibb elml\u0259ri namiz\u0259di, Yerevan D\u00f6vl\u0259t Tibb Universitetinin psixiatriya kafedras\u0131n\u0131n dosenti Karine Tatryan deyir: posttravmatik stress \u00e7ox neqativ emosiyalara s\u0259b\u0259b olan<\/p>\n\n\n\n<p>v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n sonra yaran\u0131r. Bu pozuntular insanda m\u00fcdafi\u0259sizlik, acizlik hissi yarad\u0131r v\u0259 normal h\u0259yata adaptasiya olunma\u011fa mane olur.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u018fvv\u0259ll\u0259r bu sindrom \u201cvyetnam\u201d, \u201c\u0259fqan\u201d v\u0259 ya \u201c\u00e7e\u00e7en\u201d sindromu adlan\u0131b. \u00c7\u00fcnki o, m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 stress ya\u015fayan insanlarda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Sonrak\u0131 t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rdi ki, bu sindrom t\u0259kc\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131nda deyil, h\u0259m d\u0259 h\u0259yat t\u0259hl\u00fck\u0259si \u2013 terror h\u00fccumlar\u0131, i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r, zorak\u0131l\u0131qla \u00fczl\u0259\u015f\u0259n insanlarda rast g\u0259linir\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 psixoloq izah edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu c\u00fcr travmalar ya\u015fayan insanlarda h\u0259tta uzun ill\u0259r sonra s\u0259s-k\u00fcy, avtomobil siqnal\u0131, fi\u015f\u0259ng v\u0259 ya a\u011flamaq s\u0259si qorxu, panik h\u00fccumlar v\u0259 pis fikirl\u0259r yarad\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Psixoloq deyir: posttravmatik stresi olan insanlar daimi g\u00f6zl\u0259nti i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar ki, bir vaxtlar onlar\u0131 sars\u0131dan hadis\u0259 ist\u0259nil\u0259n an t\u0259krar oluna bil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00ab\u018fn do\u011fru olan\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259kdir, \u00e7\u00fcnki postravmatik pozuntular vaxt ke\u00e7dikc\u0259 daha da d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259n probleml\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildir\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 Karin\u0259 Tatryand deyir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistanda bu g\u00fcn posttravmatik sindromun m\u00fcalic\u0259sini ancaq bir ixtisasla\u015fm\u0131\u015f klinika \u2013 \u201cPsixososial reabilitasiya m\u0259rk\u0259zi\u201d t\u0259klif edir. Psixoloji d\u0259st\u0259yi h\u0259m d\u0259 2016-c\u0131 il Aprel M\u00fcharib\u0259si i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u00fcalic\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 reabilitasiya m\u0259rk\u0259zind\u0259 almaq olar. Onda d\u00f6rd g\u00fcn \u0259rzind\u0259 1994-c\u00fc ild\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s elan olunandan sonra ilk d\u0259f\u0259&nbsp; geni\u015fmiqyasl\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar gedirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ayk Torosyan bu aprel hadis\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu. Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n ilk yaralanan da o oldu. Yaraland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n azad edildi, \u00e7a\u011f\u0131r\u0131landan 80 g\u00fcn sonra Ayk m\u00fclki h\u0259yata qay\u0131td\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00abBu v\u0259ziyy\u0259t ail\u0259mizd\u0259 el\u0259 d\u0259 m\u00fczakir\u0259 olunmay\u0131b. Amma bunu unutmaq da m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bu, h\u0259mi\u015f\u0259lik biziml\u0259 qalacaq\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 o\u011flan dan\u0131\u015f\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Hayk_and_mother.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Hayk_and_mother.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043f\u043e\u043b\u0435 \u0431\u043e\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433, \u043f\u043e\u0441\u0442\u0442\u0440\u0430\u0432\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0435\u0441\u0441, \u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0410\u0440\u0446\u0430\u0445\" class=\"wp-image-213971\"\/><\/a><figcaption><em>Ayk Torosyan anas\u0131 il\u0259<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Dinc h\u0259yata qay\u0131dandan d\u0259rhal sonra Ayk psixoloji d\u0259st\u0259k al\u0131r. D\u0259st\u0259yin ona \u00e7ox k\u00f6m\u0259k etdiyini hesab edir, amma h\u0259y\u0259can hissi indiy\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 yaran\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00ab\u0130ndi s\u0259s-k\u00fcy m\u0259ni daha az narahat edir. Amma \u0259sas\u0259n s\u0259s-k\u00fcy m\u0259n\u0259 yen\u0259 d\u0259 t\u0259sir edir. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 indi. \u0130ndi ona d\u00f6z\u0259 bilmir\u0259m\u00bb,<\/em>&nbsp;\u2013 Ayk deyir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>O, m\u00fcalic\u0259sini davam etdirir, indi \u00e7\u0259tinlikl\u0259 yeriyir. Amma \u0259mindir ki, h\u0259r \u015feyi d\u0259f ed\u0259c\u0259k. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra Ayk \u00f6z\u00fcn\u0259 s\u00f6z verdi ki, Yerevan D\u00f6vl\u0259t Universitetin\u0259 q\u0259bul olunub, indi sosial i\u015f\u00e7i olma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131r. Deyir ki, ixtisas se\u00e7imi t\u0259sad\u00fcfi deyil \u2013 ona bir vaxtlar k\u00f6m\u0259k edildiyi kimi o da insanlara k\u00f6m\u0259k etm\u0259k ist\u0259yir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Hayk_and_doctor.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2019\/12\/Hayk_and_doctor.jpg\" alt=\"\u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043f\u043e\u043b\u0435 \u0431\u043e\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433, \u043f\u043e\u0441\u0442\u0442\u0440\u0430\u0432\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0435\u0441\u0441, \u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0410\u0440\u0446\u0430\u0445\" class=\"wp-image-213976\"\/><\/a><figcaption>Ayk reabilitasiya m\u0259rk\u0259zind\u0259 m\u00fcalic\u0259sini davam etdirir&nbsp;<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Redaksiyadan: JAMNEWS maraql\u0131 bir ara\u015fd\u0131rma payla\u015f\u0131b. M\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k payla\u015f\u0131r\u0131q. Qafqazda \u0259n son m\u00fcharib\u0259 2016-c\u0131 il 2-6 aprel tarixind\u0259 Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259si<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":38229,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-3559","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3559"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38230,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3559\/revisions\/38230"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/38229"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}