{"id":35719,"date":"2021-04-23T00:54:58","date_gmt":"2021-04-22T20:54:58","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=35719"},"modified":"2021-04-23T00:55:03","modified_gmt":"2021-04-22T20:55:03","slug":"z%c9%99ng%c9%99zuru-erm%c9%99nil%c9%99r%c9%99-kiml%c9%99r-v%c9%99-nec%c9%99-bagisladi-101-illik-tarix","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=35719","title":{"rendered":"Z\u0259ng\u0259zuru erm\u0259nil\u0259r\u0259 kiml\u0259r v\u0259 nec\u0259 &#171;ba\u011f\u0131\u015flad\u0131&#187;? &#8212; 101 \u0130LL\u0130K TAR\u0130X"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bu g\u00fcn Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana verilm\u0259sind\u0259n 101 il \u00f6t\u00fcr. 1920-ci ilin 1 dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si Moskva r\u0259hb\u0259rliyinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistana verildi. Femida.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu mahalda m\u0259skunla\u015fanlar\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si az\u0259rbaycanl\u0131lar olub. Qafan, Gorus, Qarakils\u0259 (Sisyan), Mehri v\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131ndan (Z\u0259ngilan, Qubadl\u0131 v\u0259 La\u00e7\u0131n\u0131) ibar\u0259t mahalda XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 149 t\u00fcrk, 91 k\u00fcrd v\u0259 81 erm\u0259ni k\u0259ndi var idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130\u015f\u011fal\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Z\u0259ng\u0259zur \u00c7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olub. 1905-1907 v\u0259 1914-1920-ci ill\u0259rd\u0259 silahl\u0131 erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u00f6r\u0259tdiyi q\u0131r\u011f\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu mahalda t\u0259xmin\u0259n yar\u0131m milyon yerli \u0259hali \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb. H\u0259min ill\u0259rd\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda 115 m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndi yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silindi. 4472 qad\u0131n v\u0259 u\u015faq erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259h\u015filikl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Mudros m\u00fcqavil\u0259si \u0259sas\u0131nda osmanl\u0131 qo\u015funlar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259rk etdikd\u0259n sonra ingilisl\u0259r AXC t\u0259rkibind\u0259 yarad\u0131lan Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011funu tan\u0131d\u0131lar v\u0259 \u015eu\u015fa, Cavan\u015fir, C\u0259bray\u0131l q\u0259zalar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 da bura daxil idi. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti \u00f6lk\u0259nin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259ng\u0259zura qo\u015fun hiss\u0259l\u0259rinin g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sini q\u0259rara ald\u0131. D\u0259st\u0259 oktyabr\u0131n 30-da ilkin m\u00f6vqel\u0259r istiqam\u0259tind\u0259 Xank\u0259ndind\u0259n Z\u0259ng\u0259zura do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. D\u0131\u011f k\u0259ndinin erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259nm\u0259si h\u0259m Qaraba\u011fa aparan strateji yolu, h\u0259m d\u0259 b\u00f6lg\u0259ni n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. D\u0131\u011f istiqam\u0259tind\u0259 apar\u0131lan d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r Az\u0259rbaycan qo\u015fun hiss\u0259l\u0259rinin u\u011furu il\u0259 ba\u015flasa da, onu \u0259ld\u0259 saxlamaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana \u201cba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1920-ci il 28 apreld\u0259 Az\u0259rbaycanda sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131ndan sonra b\u00f6lg\u0259nin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin faktiki n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda idi. El\u0259c\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259sind\u0259 erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin h\u00fccumlar\u0131 davam edirdi. Az\u0259rbaycan SSR h\u00f6kum\u0259ti (M\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u0130nqilab Komit\u0259si) 1920-ci il 30 aprel tarixli notas\u0131nda Erm\u0259nistandan Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131 \u00f6z qo\u015funlar\u0131ndan t\u0259mizl\u0259m\u0259sini t\u0259l\u0259b etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci il 10 avqustda Rusiya KP-nin Qafqaz B\u00fcrosu Az\u0259rbaycan\u0131n bol\u015fevik r\u0259hb\u0259rliyinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan Nax\u00e7\u0131van\u0131n \u015e\u0259rur-D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z b\u00f6lg\u0259sini Erm\u0259nistana verm\u0259k b\u0259r\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xard\u0131, Qaraba\u011f v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur is\u0259 Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda &#171;m\u00fcbahis\u0259li \u0259razil\u0259r&#187; elan olundu. 1920-ci il noyabr\u0131n 29-da Erm\u0259nistanda sovet hakimiyy\u0259tinin quruldu\u011fu elan olundu. Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana verilm\u0259si 1920-ci il noyabr\u0131n 30-da ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbacan KP MK Siyasi v\u0259 T\u0259\u015fkilat b\u00fcrolar\u0131n\u0131n birg\u0259 iclas\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi q\u0259rar\u0131 il\u0259 h\u0259ll olundu. Q\u0259rarda Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sini 2 yer\u0259: Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 v\u0259 \u015e\u0259rqi \u2013 \u0259halisinin k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131na g\u00f6r\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131na b\u00f6lm\u0259k t\u0259klif edilirdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n 6.742 kv. verstlik \u0259razisind\u0259n 3.105 kv. versti Az\u0259rbaycan SSR t\u0259rkibind\u0259 qalm\u0131\u015f, 3.637 kv. verstlik hiss\u0259si is\u0259 Erm\u0259nistana verilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259rimanovun b\u0259yanat\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si, \u0259slind\u0259 is\u0259 \u201cba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131\u201d istiqam\u0259tind\u0259 daha bir add\u0131m 1920-ci il dekabr\u0131n 1-d\u0259 at\u0131ld\u0131. H\u0259min g\u00fcn Bak\u0131 Sovetinin Erm\u0259nistanda Sovet hakimiyy\u0259ti qurulmas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n, t\u0259nt\u0259n\u0259li \u201ctarixi\u201d iclas\u0131nda N.N\u0259rimanov B\u0259yanatla \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi:<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cSovet Az\u0259rbaycan\u0131 Erm\u0259nistan v\u0259 Z\u0259ng\u0259zurda \u0259n yax\u015f\u0131 yolda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n-kommunistl\u0259rin g\u00fcnahs\u0131z qan\u0131n\u0131 t\u00f6km\u00fc\u015f v\u0259 t\u00f6k\u0259n da\u015fnaklar\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259m\u0259k\u00e7i erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k elan edir ki, bundan bel\u0259 he\u00e7 bir \u0259razi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri qon\u015fu olan iki xalq\u0131n: erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n bir-birinin qan\u0131n\u0131 t\u00f6km\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259b\u0259b ola bilm\u0259z; Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van q\u0259zalar\u0131n\u0131n \u0259razisi Sovet Erm\u0259nistan\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259z \u0259razisidir (Se\u00e7dirm\u0259 bizimdir-\u0130.M.); Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n \u0259m\u0259k\u00e7i k\u0259ndl\u0259rin\u0259 is\u0259 \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259k h\u00fcququ verilir, Z\u0259ng\u0259zurun h\u00fcdudlar\u0131nda b\u00fct\u00fcn h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar dayand\u0131r\u0131l\u0131r; Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n qo\u015funlar\u0131 is\u0259 buradan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rlar\u201d. Burada daha sonra qeyd edilirdi ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 malik oldu\u011fu t\u00fck\u0259nm\u0259z s\u0259rv\u0259tl\u0259rin-neft, kerosin v\u0259 dig\u0259r m\u0259hsullar\u0131n qap\u0131lar\u0131n\u0131 Sovet Erm\u0259nistan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f a\u00e7\u0131r.<br>Bu B\u0259yanatla Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n Erm\u0259nistana verilm\u0259si (\u201cba\u011flanmas\u0131\u201d) il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259zi m\u00f6vqe v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri d\u0259 bilm\u0259k maraql\u0131 v\u0259 faydal\u0131 olard\u0131. Bak\u0131 Sovetinin h\u0259min iclas\u0131n\u0131n yekdillikl\u0259 q\u0259bul olunan q\u0259tnam\u0259sind\u0259 \u201cN\u0259rimanovun B\u0259yanat\u0131\u201dn\u0131n tamamil\u0259 b\u0259y\u0259nildiyi bildirilir v\u0259 orada deyilirdi: <strong>\u201c&#8230;Erm\u0259nistanla m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 \u00e7ox\u0259srlik d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik v\u0259 qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri bird\u0259f\u0259lik aradan qald\u0131rmaqla G\u00fcney Qafqaz v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259 yeni s\u0259hif\u0259 a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 qeyd edilirdi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/QL49Mr.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-35720\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u00c7oxlu arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin d\u0259 t\u0259sdiql\u0259diyi kimi, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 v\u0259 paylanmas\u0131nda \u0259sas rol oynayanlardan biri olan \u0130.Stalin bu hadis\u0259ni bel\u0259 \u201cizah\u201d etmi\u015fdi: \u201cDekabr\u0131n 1-d\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131 m\u00fcbahis\u0259li vilay\u0259tl\u0259rd\u0259n k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq \u0259l \u00e7\u0259kir v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur, Nax\u00e7\u0131van, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131n (B\u0259yanat\u0131n m\u0259zmunu Yuxar\u0131 Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 burada da t\u0259hrif edilmi\u015fdir-\u0130.M.) Sovet Erm\u0259nistan\u0131na verilm\u0259sini elan edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Yekun&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Tariximizin qara s\u0259hif\u0259si olan bu b\u0259dnam hadis\u0259 1920-ci il noyabr\u0131n 30-da ke\u00e7iril\u0259n Az\u0259rbacan KPMK Siyasi v\u0259 T\u0259\u015fkilat b\u00fcrolar\u0131n\u0131n birg\u0259 iclas\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi q\u0259rar\u0131 il\u0259 h\u0259ll olundu. Q\u0259rar\u0131n \u201cq\u201d b\u0259ndind\u0259 deyilirdi ki, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Nax\u00e7\u0131van Sovet Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 ke\u00e7irl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1933-c\u00fc ild\u0259 Erm\u0259nistan SSR-in \u0259razisi rayonlara b\u00f6l\u00fcnd\u00fc v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur ad\u0131 x\u0259rit\u0259d\u0259n silinir, Qafan, Gorus, Qarakils\u0259 (Sisian) v\u0259 Mehri rayonlar\u0131 yarad\u0131ld\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n dig\u0259r Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131ndan ayr\u0131 sal\u0131nd\u0131. Z\u0259ng\u0259zurun Az\u0259rbaycanda qalan hiss\u0259sind\u0259 is\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131, sonra is\u0259 Z\u0259ngilan, Qubadl\u0131, La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131 yarad\u0131ld\u0131. 1992-93-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun bu \u0259razil\u0259ri d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259finf\u0259n i\u015f\u011fal edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd: M\u00fcasir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razini \u00f6z torpaqlar\u0131 saysa da Erm\u0259nistan Respublikas\u0131na qar\u015f\u0131 torpaq iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fcr. Bunu Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev &#171;Bizim ata-baba torpa\u011f\u0131m\u0131z olan \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131, Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131, dig\u0259r torpaqlar indi Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq olubdur. Bunlar bizim tarixi torpaqlar\u0131m\u0131zd\u0131r, ancaq biz Erm\u0259nistana qar\u015f\u0131 torpaq iddias\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u00fcr\u00fck, halbuki s\u00fcr\u0259 bil\u0259rik. \u00c7\u00fcnki indiki Erm\u0259nistan\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi q\u0259dim t\u00fcrk, Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131d\u0131r.&#187; s\u00f6yl\u0259r\u0259r\u0259k elan etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131da \u201cvikipedia\u201d v\u0259 dig\u0259r internet resurslar\u0131ndak\u0131 m\u0259lumatlardan istifad\u0259 olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Amin N\u0259z\u0259rli<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu g\u00fcn Z\u0259ng\u0259zurun Erm\u0259nistana verilm\u0259sind\u0259n 101 il \u00f6t\u00fcr. 1920-ci ilin 1 dekabr\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si Moskva r\u0259hb\u0259rliyinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 Erm\u0259nistana verildi. Femida.az<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-35719","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=35719"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35722,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/35719\/revisions\/35722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=35719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=35719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=35719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}