{"id":36023,"date":"2021-04-26T02:16:16","date_gmt":"2021-04-25T22:16:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=36023"},"modified":"2021-05-13T02:46:40","modified_gmt":"2021-05-12T22:46:40","slug":"on-bes-min-turk-%c9%99sg%c9%99rini-kor-etdil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=36023","title":{"rendered":"On be\u015f min t\u00fcrk \u0259sg\u0259rini kor etdil\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 g\u00fcnd\u0259mi z\u0259bt ed\u0259nl\u0259r ingilisl\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 edilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m hadis\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilt\u0259r\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u00c7anaqqala c\u0259bh\u0259sind\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259n t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini Seyidb\u0259\u015fir adl\u0131 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rirdi. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 ingilisl\u0259r\u0259 150 min t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc.Bu \u0259sg\u0259rl\u0259rin bir hiss\u0259si Misirin \u0130sk\u0259nd\u0259riyy\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Seyidb\u0259\u015fir Usar\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 h\u0259bs edilmi\u015fdi. Bu d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259r 1918-ci ild\u0259 F\u0259l\u0259stin c\u0259bh\u0259sind\u0259 16-c\u0131 diviziyan\u0131n 48-ci alay\u0131nda xidm\u0259t edirdi. \u018fsg\u0259rl\u0259r 1920-ci ilin 12 iyununa q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Bunun s\u0259b\u0259bi is\u0259 bilavasit\u0259 erm\u0259nil\u0259r olub. <\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 t\u00fcrk dilini bil\u0259n erm\u0259nil\u0259r ingilisl\u0259r\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 i\u015fl\u0259rind\u0259 k\u00f6m\u0259k etmi\u015f v\u0259 onlara yalan m\u0259lumatlar t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k t\u00fcrkl\u0259ri \u0259sl d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 \u00e7evirmi\u015fdil\u0259r. M\u00fcharib\u0259 art\u0131q bitmi\u015fdi ancaq ingilisl\u0259r \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini t\u0259slim etm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r bu onlar\u0131n plan\u0131na uy\u011fun g\u0259lmirdi. Buna s\u0259b\u0259b erm\u0259nil\u0259rin yaln\u0131\u015f t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri idi. Erm\u0259nil\u0259r ingilisl\u0259r\u0259 deyirdil\u0259r ki, \u0259g\u0259r t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rini t\u0259slim ets\u0259niz g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 onlar siz\u0259 qar\u015f\u0131 yenid\u0259n m\u00fcbariz\u0259 aparacaq. Bunun h\u0259llini ingilisl\u0259r k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259rd\u0259 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Onlar guya t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li mikroblar\u0131n oldu\u011funu b\u0259han\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k onlar\u0131 s\u00fcng\u00fcy\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k dezinfeksiya hovuzuna at\u0131rd\u0131lar. \u0130ngilisl\u0259r suya normadan art\u0131q kimy\u0259vi madd\u0259 olan krizoldan t\u00f6km\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. T\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri d\u0259 aya\u011f\u0131n\u0131 suya qoyan kimi d\u0259rhal yan\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"616\" height=\"800\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/20181122095359-19877-26.jpg\" alt=\"\" data-id=\"36024\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=36024\" class=\"wp-image-36024\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/20181122095359-19877-26.jpg 616w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/20181122095359-19877-26-231x300.jpg 231w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/20181122095359-19877-26-116x150.jpg 116w\" sizes=\"auto, (max-width: 616px) 100vw, 616px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"232\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/photo_48521.jpg\" alt=\"\" data-id=\"36025\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/photo_48521.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=36025\" class=\"wp-image-36025\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/photo_48521.jpg 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/photo_48521-300x174.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/photo_48521-150x87.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Hovuza girm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n v\u0259 ordan \u00e7\u0131xmaq ist\u0259y\u0259n t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 z\u0259rb\u0259 endir\u0259r\u0259k onlar\u0131 hovuza it\u0259l\u0259yirdil\u0259r. \u0130ngilisl\u0259rin \u0259mri il\u0259 ba\u015flar\u0131n\u0131 suya salmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259ri havaya at\u0259\u015f a\u00e7maqla onlar\u0131 suya ba\u015flar\u0131n\u0131 salma\u011fa m\u0259cbur edirdil\u0259r. Sudan ba\u015flar\u0131n\u0131 qald\u0131ran \u0259sg\u0259rl\u0259r art\u0131q he\u00e7 n\u0259 g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc. Onlar\u0131n g\u00f6zl\u0259ri yanm\u0131\u015f v\u0259 kor olmu\u015fdu. K\u0259narda duran \u0259sg\u0259rl\u0259rin m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 baxmayaraq 15 min t\u00fcrk \u0259sg\u0259ri bu yolla kor edildi.Bu hadis\u0259d\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi Misirin \u0130sk\u0259nd\u0259riyy\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259 olan krizoldan 15 min t\u00fcrk \u0259sg\u0259rinin kor edilm\u0259sini cinay\u0259t \u0259m\u0259li elan edib ingilisl\u0259rin c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etmi\u015fdi. <\/p>\n\n\n\n<p>Yeni qurulmu\u015f T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00e7oxlu sayda probleml\u0259ri var idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu q\u0259ddar hadis\u0259 unudulmu\u015f oldu. Bu hadis\u0259 Seyidb\u0259\u015fir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 3 il \u0259sir qalm\u0131\u015f Qaramanl\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n olan bir t\u00fcrk zabitinin g\u00fcnd\u0259liyind\u0259 qeyd olunmu\u015fdu. Daha sonra is\u0259 bu hadis\u0259 kitab hal\u0131na sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Bu hadis\u0259ni inkar ed\u0259nl\u0259r b\u0259yan edirl\u0259r ki, krizol madd\u0259si kimy\u0259vi madd\u0259 deyil.Krizol madd\u0259si 1800-c\u00fc ill\u0259rin sonlar\u0131nda m\u00fczt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunurdu. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 dezinfeksiya i\u015fl\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunurdu. Bu madd\u0259nin t\u0259sirl\u0259ri a\u015fkar oldunduqdan sonra 1920-1930-cu ill\u0259rd\u0259 bu madd\u0259nin istifad\u0259sind\u0259n imtina edilmi\u015fdi. Bu madd\u0259nin Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rin dezinfeksiya edilm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunmas\u0131 Avstraliyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t arxivl\u0259rind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Bu hadis\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiq edilmi\u015fdi. Qeyd olunmu\u015f s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u0130zmir\u0259 qay\u0131dan 303 \u0259sg\u0259rin kor edilm\u0259si \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. <\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq ingilisl\u0259rin bildirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rin kor edilm\u0259 fakt\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 ingilisl\u0259r\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f minl\u0259rl\u0259 t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rinin d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259n kor olaraq qay\u0131tmas\u0131na s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri kimi onlar\u0131n yanl\u0131\u015f d\u0259rman q\u0259bul etdikl\u0259ri g\u00f6st\u0259rilir.Acaq ingilisl\u0259r b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 etiraf etm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. \u0130ndi d\u0259 Seyidb\u0259\u015fir \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si b\u00f6lg\u0259sind\u0259 t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u015f\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131 var. <\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259fat etmi\u015f \u0259sirl\u0259r v\u0259 13 t\u00fcrk zabitl\u0259ri d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 \u0259razisinin bir hiss\u0259sind\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdi Daha sonra ingilisl\u0259r t\u00fcrk zabitl\u0259rinin xatir\u0259sin\u0259 h\u00f6rm\u0259t \u0259lam\u0259ti olaraq 1941-ci ild\u0259 zabitl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131. N\u0259 ingilisl\u0259r n\u0259 d\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f bu q\u0259ddar cinay\u0259td\u0259 g\u00fcnahkar t\u0259r\u0259f olaraq bilinm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kamran \u018fliyev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 il\u0259 g\u00fcnd\u0259mi z\u0259bt ed\u0259nl\u0259r ingilisl\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 edilmi\u015f soyq\u0131r\u0131m hadis\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015fm\u0131r. \u0130ngilt\u0259r\u0259 Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u00c7anaqqala c\u0259bh\u0259sind\u0259 \u0259sir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36027,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-36023","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36023"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37527,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36023\/revisions\/37527"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}