{"id":36349,"date":"2021-04-30T00:49:40","date_gmt":"2021-04-29T20:49:40","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=36349"},"modified":"2021-04-30T11:03:39","modified_gmt":"2021-04-30T07:03:39","slug":"tarixi-s%c9%99n%c9%99dl%c9%99rl%c9%99-qaramanli-ortodoks-turkl%c9%99r-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=36349","title":{"rendered":"TAR\u0130X\u0130 S\u018fN\u018fDL\u018fRL\u018f QARAMANLI ORTODOKS T\u00dcRKL\u018fR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Do\u00e7.Dr.Yonca ANZERL\u0130O\u011eLU<br><br>(\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=36282)<br><br>Yunanca dan\u0131\u015f\u0131lan bir k\u0259ndd\u0259 gec\u0259 dua ed\u0259rk\u0259n T\u00fcrkc\u0259 bir dua edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi xat\u0131rlanan adam\u0131n Yunanca dan\u0131\u015fan bir ail\u0259y\u0259 g\u0259lin ged\u0259n ana dili T\u00fcrkc\u0259 olan bir adam olmas\u0131 ehtimal\u0131n\u0131 a\u011fla g\u0259tir\u0259rk\u0259n, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n k\u0259ndin Anadoluya Rum m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin n\u00fcfuz etdirilm\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u0259lidir. X\u00fcsusil\u0259, T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015fan Ortodokslar \u0259sl m\u0259n\u015f\u0259l\u0259rinin Yunanl\u0131 olub sonradan ellinl\u0259\u015fdiril\u0259 bilm\u0259l\u0259ri ad\u0131yla a\u00e7\u0131lan Rum m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tlisi deyil\u0259 bil\u0259c\u0259k bir yer olaraq Sinasosa (Mustafa Pa\u015fa) yax\u0131n olmas\u0131 idi v\u0259 k\u0259ndd\u0259 Yunancan\u0131n t\u0259sirinin olub-olmad\u0131\u011f\u0131 da dig\u0259r bir ehtimal olaraq qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"416\" height=\"600\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ala9v7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-36350\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ala9v7.png 416w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ala9v7-208x300.png 208w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ala9v7-104x150.png 104w\" sizes=\"auto, (max-width: 416px) 100vw, 416px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Evl\u0259rind\u0259 v\u0259 k\u0259ndd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan dil il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq ba\u015fqa bir n\u00fcmun\u0259, Yunan\u0131standa Selanik \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fayan 55 ya\u015f\u0131ndak\u0131 bir m\u00fcbadil Chrisula Oikonomidou meydana g\u0259tirm\u0259kd\u0259dir. Oikonomidounun ana v\u0259 atas\u0131 m\u00fcbadil\u0259 \u0259vv\u0259li Ni\u011fdenin D\u00fcz\u0259nlikcik k\u0259ndind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. K\u0259ndl\u0259rinin m\u00fcs\u0259lmanlarla qar\u0131\u015f\u0131q olub k\u0259ndd\u0259 T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n Oikonomidou, evl\u0259rind\u0259 is\u0259 yaln\u0131z babas\u0131n\u0131n T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, dig\u0259r ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin Yunanca dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdi.<br><br>Bu \u015f\u0259kild\u0259 yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u00e7oxaltmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada diqq\u0259t yetirilm\u0259si laz\u0131m olan n\u00f6qt\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q bir k\u0259ndd\u0259 T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 normal q\u0259bul edilm\u0259liyk\u0259n insanlar\u0131n \u00f6z evl\u0259ri i\u00e7ind\u0259 Yunanca dan\u0131\u015fmalar\u0131, laz\u0131m oldu\u011funda T\u00fcrkc\u0259d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259l\u0259ri kimi bir v\u0259rdi\u015fi, yaln\u0131z Ortodoks \u0259hali saxlam\u0131\u015fd\u0131, m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rl\u0259 t\u0259mas\u0131 olmayan k\u0259ndl\u0259rd\u0259 is\u0259, yaln\u0131z T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 T\u00fcrk r\u0259hb\u0259rliyinin t\u0259zyiqi, ya da h\u0259yat \u015f\u0259rtl\u0259rinin g\u0259r\u0259yi il\u0259 ba\u015f verm\u0259si a\u00e7\u0131qlana bil\u0259r.<br><br>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, tarixd\u0259 Ortodoks Qaramanl\u0131 ad\u0131na ilk olaraq 16-c\u0131 \u0259sr s\u0259yyahlar\u0131ndan Alman Hans Dernschwam\u0131n \u0259s\u0259rind\u0259 rast g\u0259lindiyi vur\u011fulan\u0131r. \u0130stanbul v\u0259 Anadolunu g\u0259z\u0259n Dernschwam Qaramana g\u0259l\u0259r\u0259k \u0130stanbulda Yeddi Q\u00fcll\u0259d\u0259 bir m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259 oturan v\u0259 Karamanos deyil\u0259n ortadoks xristian birliyini \u0130stanbula g\u0259tir\u0259n Sultan I S\u0259limdir. Sultan\u0131n \u0259mri il\u0259 \u0130stanbula g\u0259tiril\u0259n bu insanlar yaln\u0131z T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar (Dernschwam1992: 78).<br><br>Evangelios Misailidis is\u0259 Qaramanl\u0131 ad\u0131n\u0131n Karamandan g\u0259ldiyini vur\u011fulamaqla, bu c\u00fcr adland\u0131rman\u0131 Sultan Murat xan d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n var oldu\u011funu v\u0259 Qaramandan qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259kd\u0259dir. Misailidis\u0259 g\u00f6r\u0259 Anadoludan \u0130stanbula g\u0259l\u0259n, b\u00f6y\u00fck Qaraman v\u0259 ki\u00e7ik Qaraman olaraq adland\u0131r\u0131lan m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan in\u015faat ustas\u0131 v\u0259 f\u0259hl\u0259l\u0259ri, d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 ya \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 aid binalar\u0131n in\u015fas\u0131 zaman\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131lmalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olaraq Qaramanl\u0131 ad\u0131 ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r (Anhegger 1979-1980: 19; Ekincikli 1998: 124). Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015fan Ortodokslarla \u0259laq\u0259dar olaraq bir dig\u0259r tarixi m\u0259lumata Dernshwamdan tam bir \u0259sr \u0259vv\u0259l, 15-ci \u0259srd\u0259 q\u0259rb kils\u0259 tarixin\u0259 aid bir hesabatda rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.1437-ci ild\u0259 Basle m\u0259clisin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n Lat\u0131nca hesabatda T\u00fcrk kafirl\u0259rin paltarlar\u0131n\u0131 gey\u0259n din adamlar\u0131n\u0131n, yepiskoplar\u0131n v\u0259 ba\u015fpiskoposlar\u0131n Anadoluda m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rd\u0259 g\u0259zdikl\u0259rin\u0259, T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131na v\u0259 ibad\u0259t \u0259snas\u0131nda vaaz\u0131n T\u00fcrkc\u0259 verildiyin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kilm\u0259kd\u0259 idi (Vryonis 1971: 452-453).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>15 v\u0259 16-c\u0131 \u0259srl\u0259r\u0259 aid bu m\u0259lumatlar\u0131n k\u0259nar\u0131nda, ad\u0131 ke\u00e7\u0259n birlik il\u0259 \u0259laq\u0259dar tarixi m\u0259lumatlar bu g\u00fcn art\u0131q bu \u0259srl\u0259rin da gerisin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259 bilm\u0259kd\u0259dir v\u0259 Qaramanl\u0131 isiml\u0259ndirm\u0259sin\u0259 13-c\u00fc \u0259srd\u0259 da rast g\u0259lindiyi ayd\u0131n olmaqdad\u0131r.<br><br>\u0130stanbulun Lat\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda oldu\u011fu bu \u0259srd\u0259 \u018fdirn\u0259y\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n bir h\u00fccuma aid m\u0259lumatlara yer veril\u0259n &#171;Essai d\u0259 Chronoraphie Bizantine pour servir \u00e1 lexamen des annales du Byzantine Empire et particulierment des Chronographes Slavons&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 Ulahya v\u0259 Qaramaniy\u0259 pad\u015fahlar\u0131n\u0131n \u018fdirn\u0259ni 1205-ci ild\u0259 m\u00fchasir\u0259sind\u0259 120.000 n\u0259f\u0259rlik Bolqar, Kuman v\u0259 Ulahdan ibar\u0259t bu ordunun lat\u0131nlar\u0131 m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131b krallar\u0131n\u0131 \u0259sir ald\u0131qlar\u0131na diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259dir. Yen\u0259 eyni \u0259s\u0259rd\u0259 1304-ci ild\u0259 Anadoluda Ala\u015fehirin (Filedelfiya) T\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fchasir\u0259si \u0259snas\u0131nda m\u00fchasir\u0259y\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259tm\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin g\u0259lm\u0259sini mane\u0259 t\u00f6r\u0259tmi\u015f Bizans xidm\u0259tind\u0259 olan Ali\u015fir v\u0259 Qaramanl\u0131lardan b\u0259hs edilm\u0259kd\u0259dir.<br><br>Burada ad\u0131ndan b\u0259hs edil\u0259n Ali\u015fir d\u0259, Bizans xidm\u0259tind\u0259ki minl\u0259rl\u0259 Pe\u00e7enek, Uz, Kuman T\u00fcrk\u00fc yan\u0131nda Bizansa xidm\u0259t etmi\u015f Anadolu t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 \u0259mrind\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 Qaramanl\u0131lar dey\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259ri vard\u0131 (Muralt t.y .: 8, 285).<br><br>Bizans d\u00f6vl\u0259ti b\u00fcny\u0259sind\u0259ki bu T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259l\u0259rin\u0259 bax\u0131lacaq olsa ortaya bel\u0259 bir tablo \u00e7\u0131x\u0131r: &#171;\u018fslind\u0259 m\u0259lum tarixi m\u00fcdd\u0259td\u0259 Xristianl\u0131q missiya \u0259n\u0259n\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259, ist\u0259r Roma Katolik kils\u0259si, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Bizans kils\u0259sinin t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259n T\u00fcrkl\u0259rin oldu\u011fu bu g\u00fcn m\u0259lumdur&#187;.<br><br>Yen\u0259 bu m\u0259zmunda Ortodoks d\u00fcnyas\u0131nda ya\u015fanan Kristolojik m\u00fczakir\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 aforoz edil\u0259n \u0130stanbul patriarx\u0131 Nestoriousun ad\u0131yla xat\u0131rlanan v\u0259 \u0130\u00e7 Asiyaya q\u0259d\u0259r uzanan bir t\u0259sir sah\u0259sin\u0259 sahib olmu\u015f Nasturi kils\u0259sin\u0259, h\u0259tta bir T\u00fcrk bir m\u00fcdd\u0259t Patriklik d\u0259 etmi\u015fdir (Anzerlio\u011flu 1999: 121).<br><br>Katolik kils\u0259sinin x\u00fcsusil\u0259 Kuman-K\u0131p\u00e7aklara istiqam\u0259tli missiyas\u0131 haqq\u0131nda \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli qaynaqlar\u0131ndan birini &#171;Codex Cumanicus&#187;un meydana g\u0259tirdiyi da bilinm\u0259kd\u0259dir (Kurat 1972: 100-101).<br><br>X\u00fcsusil\u0259, Bizans kils\u0259sinin icra etdiyi missiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qara d\u0259nizin \u015fimal\u0131 v\u0259 Balkanlara hakim olma\u011fa ba\u015flayan Hun, Bolqar, Pe\u00e7enek, Uz v\u0259 Kuman-Q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n xristianl\u0131\u011f\u0131 m\u0259nims\u0259y\u0259nl\u0259r olmu\u015fdur. Bizans kils\u0259sinin bu missiyas\u0131 siyasi sah\u0259y\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verdiyin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Bizans d\u00f6vl\u0259ti bax\u0131m\u0131ndan Balkanlarda T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131 bir t\u0259hdid meydana g\u0259tirmi\u015f v\u0259 bu t\u0259hdid Bizans t\u0259r\u0259find\u0259n T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n bir-birl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 istifad\u0259 edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259l\u0259ri \u015f\u0259rtiyl\u0259, Bizansa \u0259sg\u0259r olaraq xidm\u0259t etm\u0259l\u0259ri m\u00fcqabilind\u0259 Bizans imperiya \u0259razil\u0259rin\u0259 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259si olaraq Anadoluda Kapadokyan\u0131 yurd ed\u0259r\u0259k bit\u0259r\u0259f olmalar\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Bizans ordusunda xidm\u0259t ed\u0259n T\u00fcrkl\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131na s\u00fcbut olaraq, x\u00fcsusil\u0259 1071-ci il Malazgirt m\u00fcharib\u0259si v\u0259 Miryakefalon m\u00fcharib\u0259si Bizans tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmun\u0259 olaraq dey\u0259 bil\u0259rik. Ancaq Bizans ordusunda xidm\u0259t ed\u0259n v\u0259 imperiya torpaqlar\u0131na m\u0259skun edil\u0259n T\u00fcrkl\u0259r Balkanlardak\u0131larla m\u0259hdud qalmam\u0131\u015fd\u0131. Bu kontekstd\u0259, Anadolunun t\u00fcrkl\u0259ri d\u0259 Bizans ordusunda xidm\u0259t etdikl\u0259ri<br>bilinir. H\u0259tta, Anadolu t\u00fcrkl\u0259ri dig\u0259r T\u00fcrk boylar\u0131ndan ayr\u0131 olaraq T\u00fcrkopoller adland\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 an\u0131lm\u0131\u015flar v\u0259 13 v\u0259 14-c\u00fc \u0259srl\u0259rd\u0259 Bizans ordusunun standart birlikl\u0259ri olaraq Bizans tarixind\u0259 \u00f6z yerl\u0259rini alm\u0131\u015fd\u0131lar.<br><br>B\u00fct\u00fcn bu tarixi m\u0259lumatlardan ba\u015fqa, S\u0259lcuqlu tarixind\u0259 Qaramanl\u0131larla ba\u011fl\u0131 tarixi hadis\u0259l\u0259r v\u0259 inki\u015faflar haqq\u0131nda q\u0131sa m\u0259lumat verm\u0259k laz\u0131md\u0131r. 13-c\u00fc \u0259srd\u0259 S\u0259lcuqlu Sultanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Konya m\u0259rk\u0259z olmaqla q\u0259rb seqmentini idar\u0259 ed\u0259n Sultan \u0130zz\u0259ddin Keykavus il\u0259 sultanl\u0131\u011f\u0131n \u015f\u0259rq hiss\u0259sini idar\u0259 ed\u0259n qarda\u015f\u0131 R\u00fckn\u0259ddin Q\u0131l\u0131ncarslan aras\u0131ndak\u0131 taxt m\u00fcbariz\u0259si 1259-ci ild\u0259 Sultan Keykavusun, Bizansa s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131 il\u0259 sona \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Bu tarixd\u0259n sonra Anadolu t\u0259qib edil\u0259n sultan il\u0259 t\u00fcrkl\u0259r d\u0259 \u00f6z ail\u0259l\u0259riyl\u0259 birlikd\u0259 Bizans torpaqlar\u0131na m\u0259skun olanlar olmu\u015fdur. \u0130skan b\u00f6lg\u0259si, Qaqauz T\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 sah\u0259l\u0259r g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 al\u0131nsa, a\u011f\u0131rl\u0131ql\u0131 olaraq Dobruca b\u00f6lg\u0259si t\u00fcrkl\u0259rin m\u0259skun oldu\u011fu bir \u0259rai olmu\u015fdur. Bizansa xidm\u0259t ed\u0259n v\u0259 ya zaman i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u00fcs\u0259lmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyb ed\u0259r\u0259k xristianl\u0131\u011f\u0131n q\u0259bulu il\u0259 bug\u00fcnk\u00fc Qaqauz T\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259n\u015f\u0259l\u0259rinin s\u00f6yk\u0259ndiyi, Pe\u00e7enek, Uz v\u0259 Kuman T\u00fcrkl\u0259ri yan\u0131nda, Anadolu t\u00fcrkl\u0259rinin aras\u0131nda S\u0259lcuqlu Sultan\u0131 Keykavusa verdikl\u0259ri d\u0259st\u0259kl\u0259 tan\u0131nan Qaramanl\u0131lar\u0131n da var olub olmad\u0131qlar\u0131 m\u00f6vzusunda sanar\u0131q yuxar\u0131da izah edil\u0259n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Ala\u015fehird\u0259 Qaramanl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 tarixi bax\u0131mdan \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir m\u0259lumat say\u0131la bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/0RavpZ.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-36351\" width=\"1098\" height=\"711\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/0RavpZ.png 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/0RavpZ-300x194.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/0RavpZ-150x97.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/0RavpZ-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 1098px) 100vw, 1098px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bundan sonra is\u0259 14-c\u00fc \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, 1311-ci ild\u0259 Dobruca b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rinin Anadoluya geri d\u00f6nd\u00fckl\u0259ri d\u0259 bilinm\u0259kd\u0259dir. Burada, Anadoluya d\u00f6n\u0259n T\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda Xristianlar\u0131n da ola bil\u0259c\u0259yi ehtimal\u0131 g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lm\u0259kd\u0259dir (WITTEN t.y. : 666).<br><br>Bu m\u00f6vzuda \u0130smail Hakk\u0131 Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131n\u0131n Anadolu b\u0259ylikl\u0259ri adl\u0131 \u0259s\u0259rini v\u0259 \u0130rene Beldiceanunun Bitinya b\u00f6lg\u0259si m\u00fcs\u0259lman olmayan \u0259halisi \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259hrir d\u0259ft\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq etmi\u015f oldu\u011fu i\u015fini diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. Uzun\u00e7ar\u015f\u0131l\u0131 (1982: 96), Anadoluya d\u00f6n\u0259n Dobrucal\u0131 Alevi T\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin \u00c7anaqqala-Bal\u0131kesir b\u00f6lg\u0259sind\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n Qarasi B\u0259yliyi torpaqlar\u0131na yerl\u0259\u015fdiyini diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n, Beldiceanu (1997: 18) is\u0259 15-c eyni b\u00f6lg\u0259y\u0259 aid S\u0259n\u0259d t\u0259hrir d\u0259ft\u0259rl\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131 olan qeyri M\u00fcslim \u0259hali aras\u0131ndak\u0131 \u00f6z T\u00fcrk\u00e7e adl\u0131 Ortodokslar s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda i \u0259srd\u0259, x\u00fcsusiyl\u0259 birba\u015fa Y\u00fcre\u011fir v\u0259 \u00c7\u0259pni adlar\u0131yla xat\u0131rlanan k\u0259ndl\u0259rd\u0259, Y\u00fcre\u011firin b\u00fct\u00fcn \u0259halisi il\u0259 \u00c7\u0259pni k\u0259ndlil\u0259rinin yar\u0131s\u0131n\u0131n xristian olaraq qeyd edildiyini, k\u0259ndl\u0259rd\u0259 Grek Ortodoks t\u0259qvimind\u0259n \u00f6z T\u00fcrkc\u0259 adlar\u0131ndan da istifad\u0259 etdiyini vur\u011fulamaqdad\u0131r v\u0259 buna ba\u011fl\u0131 olaraq da Xristianl\u0131q inanc\u0131n\u0131 m\u0259nims\u0259y\u0259n bir T\u00fcrk-Tatar icmas\u0131n\u0131n var oldu\u011funa diqq\u0259t \u00e7\u0259km\u0259kd\u0259dir.<br><br>Beldiceanunun bu t\u0259sbitl\u0259r xaricind\u0259, b\u00fct\u00fcn Osmanl\u0131 imperatorlu\u011fu idar\u0259si \u0259rzind\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131ql\u0131 olaraq bir zamanlar Qaramano\u011fullar\u0131n\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc torpaqlarda, Orta Anadolu b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259r\u0259 aid S\u0259n\u0259d t\u0259hrir d\u0259ft\u0259rind\u0259 d\u0259 b\u0259nz\u0259r bir v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaqdad\u0131r. Nec\u0259 ki, Kayseri, Ni\u011fde, Nev\u015fehir, Ankara, Tokat, Sivas kimi ill\u0259rd\u0259 ya\u015fayan pravoslav \u0259hali aras\u0131ndak\u0131 T\u00fcrkc\u0259 adlardan istifad\u0259nin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 olduqca diqq\u0259t \u00e7\u0259kicidir. Bu m\u00f6vzuda Sivas Sanca\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k adam adlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 bir i\u015f ed\u0259n Y\u0131lmaz Kurt, ad\u0131 ke\u00e7\u0259n bayra\u011fa ba\u011fl\u0131 olan Tokat Zile-Art\u0131kabad b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki qeyri m\u00fcs\u0259lman \u0259hali aras\u0131nda T\u00fcrkc\u0259 ad \u00e7oxlu\u011funa diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k (% 50.7), bu v\u0259ziyy\u0259tin T\u00fcrkc\u0259nin Ortodoks \u0259hali \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259siriyl\u0259, ticari \u0259laq\u0259 zorunlulu\u011fuyla v\u0259 ya t\u0259zyiq il\u0259 a\u00e7\u0131qlana bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131r (Kurt 1993: 233-239).<br><br>Yen\u0259, \u00d6m\u0259r L\u00fctf\u00fc Barkan (oktyabr 1955-ci il \u0130yul 1956: 13,19) S\u00fcleymaniyy\u0259 camisi v\u0259 imar\u0259tinin in\u015fas\u0131na aid m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u00fchasibat d\u0259ft\u0259rl\u0259rini ara\u015fd\u0131rark\u0259n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 qeyri m\u00fcs\u0259lman adlar\u0131n\u0131n diqq\u0259t \u00e7\u0259kici bir \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z T\u00fcrkc\u0259 adlardan olmas\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131r.<br><br>Bu n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq, Osmanl\u0131 \u015eeriye sicill\u0259rind\u0259 d\u0259 ox\u015far adlar\u0131n ortodoks n\u00fcfusu aras\u0131nda da yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu g\u00fcn Kayseri ilin\u0259 aid olan \u015feriye sicill\u0259ri Erciyes Universiteti n\u0259zdind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n Kayseri Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 M\u0259rk\u0259zind\u0259 (Kaytan) apar\u0131lan i\u015fl\u0259rl\u0259 g\u00fcn i\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. S\u00f6z\u00fcged\u0259n m\u0259rk\u0259zd\u0259 tezisl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri bizi n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 maraql\u0131 adlar m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir.<br><br>1609-1611-ci ill\u0259r\u0259 aid Kayseri \u015eerlerin\u0259 aid Reyestrd\u0259 qeyri-m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n T\u00fcrk adlar\u0131 bunlard\u0131r: Tanr\u0131verdi v\u0259l\u0259d-i Teymur, Ya\u011fmur, S\u0259f\u0259r v\u0259 Altun (?), Be\u015f\u0259 Bal\u0131 v\u0259 D\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u00d6ks\u00fcz o\u011flu, Sinan v\u0259l\u0259d-i U\u011furlu, M\u0259ry\u0259m bint-i B\u0259yl\u0259r, Sultan, \u015eahin (?) Veled- i Bal\u0131, D\u0259d\u0259 Bal\u0131 veled- i \u015eahbal\u0131, Ki\u00e7ik v\u0259l\u0259d-i Tar\u015fad (?), \u0130brahim v\u0259l\u0259d-i \u0130sebal\u0131, Bulqar v\u0259l\u0259d-i Mihal v\u0259 \u0130ne, Karaman v\u0259 Sultan v\u0259 Yovan, Murad v\u0259 Bayram, Begli v\u0259l\u0259d-i Todor, Dostum v\u0259l\u0259d-i Karaca. U\u011furlu veled-i Yard\u0131mc\u0131. Erkilet nam Karyeden; Nurlu veled-i Sefer, Yovan veled-i Kel Murad. Umur v\u0259l\u0259d-i Ayd\u0131n, Kumri v\u0259l\u0259d-i Ke\u015fi\u015f, G\u00fclabi v\u0259l\u0259d-i Kayser (Ert\u00fcrk 1994: varak 50) adlar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259sbit edilmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bir qeyri m\u00fcs\u0259lman ail\u0259nin \u00fc\u00e7 qur\u015faq \u0259rzind\u0259 da\u015f\u0131d\u0131qlar\u0131 adlar\u0131na bax\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda &#171;Kayseriy\u0259 m\u00fczafat\u0131ndan \u0130stefane nam k\u0259ndli H\u00fcseyn bin Abdullah nam kimesne mahfil-i q\u0259zada Mixail v\u0259l\u0259d-i Saka nam yetimin vasi-i \u015ferisi olan Anna Pe\u015f\u0259 nam Zimmilerden \u00fcz\u0259rin\u0259 takrir -i iddia ed\u00fcp Kary-i mezburede Tavl\u0131 tarlas\u0131 dem\u0259kl\u0259 maruf mal\u00fcmet\u00fcl-h\u00fcdud bir qit\u0259 tarla babam Ki\u00e7ik tarlas\u0131 olub, Ki\u00e7ik murd oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn atam Karl\u0131ya qald\u0131. O, Karl\u0131 m\u00fcrd olub mana kald\u0131. \u015e\u0259r\u0259 sual olunmas\u0131n t\u0259l\u0259b edir\u0259m &#8230; 1019\/5 Aprel 1610 &#171;(Ert\u00fcrk 1994: varak 50) deyildiyi g\u00f6r\u00fclm\u0259kd\u0259dir. Atas\u0131n\u0131n ad\u0131 Abdullah olan H\u00fcseyn, bir m\u0259sih\u00e7i oldu\u011funda m\u00fcs\u0259lmanl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdi. Babas\u0131 Ki\u00e7iyin v\u0259 atas\u0131 Karl\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131n t\u0259svir edilm\u0259si bu k\u0259sl\u0259rin H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131na bir d\u0259lil t\u0259\u015fkil ed\u0259rk\u0259n, bu ail\u0259nin h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r H\u00fcseynin M\u00fcs\u0259lman olmadan \u0259vv\u0259lki ad\u0131 b\u0259lli edils\u0259 d\u0259, babas\u0131 v\u0259 atas\u0131n\u0131n da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 adlar olduqca maraql\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u015eermekiye Reyestrl\u0259rind\u0259n ba\u015fqa, torpaq qeydiyyat\u0131 kitablar\u0131nda da ox\u015far n\u00fcmun\u0259l\u0259r vard\u0131r. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259, 16-c\u0131 \u0259srd\u0259 S\u0259n\u0259d t\u0259hrir d\u0259ft\u0259rind\u0259 adlar\u0131 ke\u00e7\u0259n siyah\u0131ya bax\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu g\u00fcn Yunan\u0131stan\u0131n Kapodokiko k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan Karamanl\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259ri olan \u00c7uxurda maraql\u0131 bir n\u00fcmun\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/V9Go7j.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-36352\" width=\"1080\" height=\"1438\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/V9Go7j.png 220w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/V9Go7j-113x150.png 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Karye-i \u00c7ukurda: m\u0259h\u0259ll\u0259-i Kor: Karl\u0131 v\u0259l\u0259d-i Aydo\u011fdu v\u0259 X\u0131dz\u0131r v\u0259l\u0259d-i O (y\u0259ni Karl\u0131n\u0131n o\u011flu X\u0131z\u0131r), Ya\u011fmur v\u0259l\u0259d-i Aydo\u011fdu, Sat\u0131lm\u0131\u015f v\u0259l\u0259d-i \u0130neverdi v\u0259 Yard\u0131m berader-i O ( y\u0259ni Sat\u0131lm\u0131\u015f\u0131n qarda\u015f\u0131 Yard\u0131m), Aydo\u011fdu v\u0259l\u0259d-i O (Yard\u0131m&#8217;\u0131n o\u011flu Aydo\u011fdu), Kadem\u015fah v\u0259l\u0259d-i Aydo\u011fdu, A\u011fabal\u0131 v\u0259l\u0259d-i O, Emir v\u0259l\u0259d-i Tutun v\u0259 Y\u00f6r\u00fck berader-i O (\u018fmrin qarda\u015f\u0131 Y\u00f6r\u00fck ), Ayurd\u0131 v\u0259l\u0259d-i Yah\u015fi v\u0259 Budak v\u0259l\u0259d-i o v\u0259 S\u0259f\u0259r v\u0259l\u0259d-i o, Mirer\u015fah v\u0259l\u0259d-i U\u011furlu, Tekir v\u0259l\u0259d-i o, Garip v\u0259l\u0259d-i Ayurd\u0131 v\u0259 Durmu\u015f berader-i o, S\u0259f\u0259r v\u0259l\u0259d-i \u00c7alapverdi v\u0259 G\u00f6k\u00e7e berader-i O v\u0259 D\u00f6\u011fenci berader-i O, S\u0259f\u0259r v\u0259l\u0259d-i Ki\u00e7ik v\u0259 Mixail v\u0259l\u0259d-i O, X\u0131d\u0131r v\u0259l\u0259d-i Ki\u00e7ik v\u0259 K\u00f6m\u0259k berader-i O, Qeys\u0259r berader-i O, K\u00f6m\u0259k v\u0259l\u0259d-i Karaca, Tanr\u0131verdi v\u0259l\u0259d -i Y\u00f6r\u00fck v\u0259 \u0130nebey berader-i O v\u0259 Yas\u0259f berader-i O v\u0259 Bahad\u0131r v\u0259l\u0259d-i O, Tanr\u0131verdi v\u0259l\u0259d-i Y\u00f6r\u00fck v\u0259 \u0130nebey v\u0259l\u0259d-i O, Ayd\u0131\u011fdu v\u0259l\u0259d-i Seydi, X\u0131d\u0131r v\u0259l\u0259d-i X\u0131d\u0131r v\u0259 S\u0259f\u0259r v\u0259l\u0259d-i Bal\u0131can v\u0259 ya veled-i X\u0131z\u0131r (Kirpik 1997: 60-62) adlar\u0131na rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<br><br>N\u00fcmun\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 art\u0131rmaq olar. Bu \u015f\u0259kild\u0259, x\u00fcsusil\u0259 Karamanl\u0131lar s\u0131x bir \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yerl\u0259rd\u0259ki m\u00fcs\u0259lman olmayan \u0259hali aras\u0131nda T\u00fcrkc\u0259 adlara sahib olmu\u015flar, ad\u0259t, \u0259n\u0259n\u0259 v\u0259 h\u0259yat t\u0259rzl\u0259ri, bu g\u00fcn d\u0259 daxil olmaqla &#171;dilimiz&#187; dedikl\u0259ri T\u00fcrkc\u0259ni dan\u0131\u015fmalar\u0131 Karamanl\u0131lar\u0131 Anadoluda ya\u015fam\u0131\u015f olan Rum Ortodoks \u0259halid\u0259n ay\u0131ran \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ridir.<br><br>Ancaq, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 onlar\u0131 Rumlardan ay\u0131ran amil\u0259r, ba\u015fda dill\u0259ri olmaqla, b\u00fct\u00fcn bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri q\u0259d\u0259r, yen\u0259 onlar\u0131 b\u00f6y\u00fck b\u0259nz\u0259rlikl\u0259ri olan m\u00fcs\u0259lman T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ay\u0131ran dinl\u0259ri, onlar\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri m\u00f6vzusunda b\u0259zi Qaramanl\u0131lar\u0131n yadda\u015f\u0131nda bir ikil\u0259nm\u0259 yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu ikil\u0259nm\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259si olmayan minl\u0259rl\u0259 Qaramanl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ortada he\u00e7 bir problem yoxdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7\u00fcnki m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 eyni x\u0259tt m\u00f6vcuddur ki, onlar yaln\u0131z din bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rqlidirl\u0259r. Yuxar\u0131da da a\u00e7\u0131qlanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bu tarixi h\u0259qiq\u0259ti bil\u0259n Qaramanl\u0131lar bilindiyi kimi Papa Eftimin \u00f6nd\u0259rliyind\u0259 b\u00fct\u00fcn Milli M\u00fcbariz\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ankara h\u00f6kum\u0259tinin yan\u0131nda yer alaraq v\u0259 h\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259 T\u00fcrkl\u00fckl\u0259rini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya hayq\u0131raraq Anadolunun i\u015f\u011fal\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015flar.<br><br>Buna baxmayaraq n\u0259tic\u0259 b\u00f6y\u00fck bir m\u0259nfilikl\u0259 n\u00f6qt\u0259l\u0259ndi. Hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda ya\u015fad\u0131qlar\u0131 Osmanl\u0131 idar\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 dini \u0259sas alan Mill\u0259t sistemi daxilind\u0259 Ortodoks mill\u0259tin\u0259 daxil edilm\u0259l\u0259rinin yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u00fchiti C\u00fcmhuriyy\u0259tin ilk ill\u0259rind\u0259 realla\u015fan v\u0259 yen\u0259 dinin \u0259sas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir m\u00fcbadil\u0259 prosesi ba\u015f verdi v\u0259 \u0259sil t\u00fcrkl\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259n s\u00fcrg\u00fcn edildil\u0259r.<br><br>Bu m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0130stanbul xaric olmaqla Anadoluda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn pravoslav xristianlar\u0131n Yunan\u0131stana g\u00f6nd\u0259rilm\u0259l\u0259ri q\u0259rar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Patriarx Papa Eftim v\u0259 ail\u0259si azadl\u0131\u011fa burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br><br>Bu n\u00f6qt\u0259d\u0259 Qaramanl\u0131 Ortodoks T\u00fcrkl\u0259rin Yunan\u0131stana g\u00f6nd\u0259rilm\u0259l\u0259ri il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Yunan\u0131stan bax\u0131m\u0131ndan o g\u00fcnl\u0259rd\u0259 homogen bir \u0259haliy\u0259 sahib olma d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq h\u0259yata ke\u00e7irildi, bu homogenlik d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, din \u0259sas\u0131nda olmu\u015fdu, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131ndak\u0131 probleml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n bir nisb\u0259td\u0259 \u00f6z h\u0259llin\u0259 qovu\u015fmu\u015f ola bil\u0259r.<br><br>Ancaq, bu m\u00fcdd\u0259tin sonunda \u0259n az\u0131 m\u00fcs\u0259lman T\u00fcrkl\u0259r q\u0259d\u0259r m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f Qaramanl\u0131lar, T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmalar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan ciddi bir x\u0259yal q\u0131r\u0131ql\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131lar. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259, T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259rk etm\u0259y\u0259n Papa Eftim\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcbariz\u0259 sona yetm\u0259mi\u015fdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r patrikxan\u0259 camaat\u0131n\u0131 qeyb ets\u0259 d\u0259, bu d\u0259f\u0259 az saydak\u0131 ail\u0259 m\u0259nsublar\u0131yla F\u0259n\u0259r Rum Ortodoks Patrikxan\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 T\u00fcrk Ortodoks kimi m\u0259rdan\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 ayaqda dayanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 etmi\u015f v\u0259 bunda da b\u00fct\u00fcn m\u0259nfilikl\u0259r\u0259 baxmayaraq b\u00f6y\u00fck bir m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra da T\u00fcrk Ortodoks Patrikxan\u0259sinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun bir ortam haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131&#8230;<br><br><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">P.S. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 demi\u015fik ki, biz Alban kils\u0259sini yaratmal\u0131y\u0131q. \u00c7\u00fcnki erm\u0259ni pislikl\u0259r bizim olan xristianl\u0131qla ba\u011fl\u0131 ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmaqdad\u0131rlar. T\u00fcrkiy\u0259 d\u0259 bu sah\u0259y\u0259 diqq\u0259t ay\u0131rm\u0131r. \u0130ndiki Patrik IV Eftim ad\u0131yla Pa\u015fa Erenerol ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir. Amma h\u0259r halda bu \u0259n\u0259n\u0259ni \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k bir zaman Anadoludan qovulmu\u015f xristian t\u00fcrk icmas\u0131n\u0131 \u00f6z V\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 qaytara bil\u0259rik v\u0259 yaxud xristian Grek adland\u0131r\u0131lan t\u00fcrk-o\u011fuz xristianlar\u0131, Volqoboyu xristian tatarlar\u0131, \u00c7uva\u015f v\u0259 qaqauz xristianlar\u0131n\u0131n dini \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00f6z xristian ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmal\u0131y\u0131q. H\u0259r halda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r (Fedai.az, 9 mart 2019-cu il).<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Do\u00e7.Dr.Yonca ANZERL\u0130O\u011eLU (\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=36282) Yunanca dan\u0131\u015f\u0131lan bir k\u0259ndd\u0259 gec\u0259 dua ed\u0259rk\u0259n T\u00fcrkc\u0259 bir dua edilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bi xat\u0131rlanan adam\u0131n Yunanca dan\u0131\u015fan bir ail\u0259y\u0259 g\u0259lin ged\u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36353,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-36349","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36349"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36422,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36349\/revisions\/36422"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}