{"id":36397,"date":"2021-04-30T04:10:38","date_gmt":"2021-04-30T00:10:38","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=36397"},"modified":"2021-04-30T04:10:40","modified_gmt":"2021-04-30T00:10:40","slug":"isgal-ogurluq-soymaq-v%c9%99-oldurm%c9%99k-huququ-haqqinda-erm%c9%99ni-qanunlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=36397","title":{"rendered":"\u0130\u015f\u011fal, o\u011furluq, soymaq v\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k h\u00fcququ haqq\u0131nda erm\u0259ni qanunlar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:45% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"861\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1-861x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36398 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1-861x1024.jpg 861w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1-252x300.jpg 252w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1-126x150.jpg 126w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1-768x913.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/xxx-1.jpg 1121w\" sizes=\"auto, (max-width: 861px) 100vw, 861px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Qurban Vahidov <\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 analitik<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cQaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin bir hiss\u0259si q\u0259dim albanlar\u0131n n\u0259slind\u0259n olan aborigenl\u0259rdir<\/em><\/strong>, <strong>bir hiss\u0259si, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qa\u00e7q\u0131nlard\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B. \u0130\u015fxanyan<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rusiyan\u0131n himay\u0259sind\u0259 olan erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131, habel\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Rusiyan\u0131n i\u015f\u011fal etdiyi (\u015eirvan, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f, \u0130r\u0259van) torpaqlara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi bir hadis\u0259 deyildi, bu t\u0259\u015fviq edil\u0259n, t\u0259bli\u011f edil\u0259n Rusiya-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259bii n\u0259tic\u0259si idi. Erm\u0259ni tarixi \u0259d\u0259biyyat\u0131 bunu ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259ri olaraq qeyd edirdi, \u0259slind\u0259 bu, 18-ci \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqin\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259nirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>XV \u0259srin sonlar\u0131nda nam\u0259lum bir m\u00fc\u0259llifin &#171;Krali\u00e7an\u0131 g\u00f6rd\u00fcm&#187; adl\u0131 erm\u0259ni poemas\u0131na diqq\u0259t yetir\u0259k. Poema Rus \u00c7ar\u0131 III \u0130van\u0131n (1462 &#8212; 1505) v\u0259 Bizans \u015fahzad\u0259si &#8212; xan\u0131m Sofiya Paleoloqun toyunu t\u0259svir edir. \u0130stanbulun \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sini t\u0259l\u0259b ed\u0259r\u0259k, III \u0130van\u0131n h\u0259diyy\u0259l\u0259rini r\u0259dd edir. III \u0130van, Q\u00fcds\u00fc azad edib, E\u00e7miadzin\u0259 \u00e7ataca\u011f\u0131na s\u00f6z verir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-3-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36399\" width=\"1087\" height=\"609\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-3-2.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-3-2-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1087px) 100vw, 1087px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Poeman\u0131n ideyas\u0131n\u0131n &#171;Moskva \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc Romad\u0131r&#187; n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 uy\u011funlu\u011funu a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 \u201cMoskva \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Romad\u0131r\u201d \u0130stanbul 1453-c\u00fc ild\u0259 f\u0259th edildikd\u0259n sonra, 16-c\u0131 \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 Elizar Monast\u0131r\u0131n\u0131n rahibi Filofey t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin \u0259sas\u0131n\u0131 Xristian d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ittifaq\u0131 t\u0259\u015fkil edir, habel\u0259 Rusiyan\u0131n &#171;\u0130kinci Roma \u0130mperiyas\u0131&#187; adlanan Bizans\u0131n h\u00fcquq v\u0259 m\u00fclkiyy\u0259tinin varisi oldu\u011fu bildirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu poeman\u0131n ideyas\u0131 sad\u0259c\u0259 bir poetik x\u0259yal deyildi, onun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni-rus, h\u0259rbi-siyasi birliyinin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar at\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan-Rusiya m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri Rusiyan\u0131n Kazan xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (1552) v\u0259 H\u0259\u015ft\u0259rxan xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 (1556) \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259si, T\u00fcrk m\u00fcharib\u0259l\u0259ri (1635-1639, 1711, 1768-1774, 1787-1791, v\u0259 sair.) il\u0259 geni\u015fl\u0259ndi v\u0259 Rusiyan\u0131n X\u0259z\u0259r \u0259traf\u0131 torpaqlar\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 g\u00fccl\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36400\" width=\"1079\" height=\"641\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-6.jpg 291w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-6-150x89.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/images-6-184x109.jpg 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 1079px) 100vw, 1079px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015find\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Rusiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 burada erm\u0259ni koloniyalar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 I Pyotrun 10 oktyabr 1724-c\u00fc il tarixli erm\u0259ni xalq\u0131na verdiyi d\u00f6vl\u0259t f\u0259rman\u0131 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131. Bu f\u0259rmanla Rusiyan\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi torpaqlarda erm\u0259nil\u0259rin m\u0259skunla\u015fmas\u0131 v\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq ayr\u0131lmas\u0131na dair raz\u0131la\u015fma n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>I Pyotrun bu siyasi x\u0259tti \u0259sr boyu varisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n davam etdirildi v\u0259 bu g\u00fcnd\u0259 davam etdirilir baxmayaraq ki, d\u00fcnya \u00e7ox d\u0259yi\u015fib, yeni d\u0259y\u0259rl\u0259r, yeni bax\u0131\u015flar m\u00f6vcuddur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rusiyan\u0131n 1804-1813-c\u00fc ill\u0259rd\u0259ki Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki q\u0259l\u0259b\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran &#171;G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259si&#187; erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini v\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259sini s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1826-1828-ci ill\u0259rd\u0259ki Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 Erivan\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259n sonra bu plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 layih\u0259si erm\u0259ni katolikosu Nerses A\u015ftareketsi t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rland\u0131. A.S. Qriboyedov bu plan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d27ed1420f4c7af1515779407.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36401\" width=\"1092\" height=\"505\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d27ed1420f4c7af1515779407.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d27ed1420f4c7af1515779407-300x139.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/d27ed1420f4c7af1515779407-150x69.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1092px) 100vw, 1092px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>1827-ci ilin noyabr\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sankt-Peterburqdan d\u0259v\u0259t olunan, o d\u00f6vrd\u0259 T\u0259brizd\u0259 olan Eqizar Lazaryana katalikos Nerses yaz\u0131rd\u0131: &#171;\u0130ndi erm\u0259ni mill\u0259timizin sadiq m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi c\u0259nab A.S. Griboyedovdan xahi\u015f etdim ki, \u0259sirlikd\u0259 olan (m\u00fcs\u0259lmanlar il\u0259 qon\u015fu olma\u011f\u0131 bunlar \u201c\u0259sirlik\u201d hesab edirl\u0259r. M\u00fc\u0259llif) xristianlar\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn xahi\u015fimi unutmas\u0131n v\u0259 harada olursa olsun, q\u00fcdr\u0259tli Rusiya bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda q\u0259bul edilm\u0259sini asanla\u015fd\u0131rs\u0131n. O c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259n \u018flah\u0259zr\u0259t c\u0259nab Paskevi\u00e7d\u0259n d\u0259 xahi\u015f etdim v\u0259 indi c\u0259nab A.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qriboyedova m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rir\u0259m v\u0259 Siz (Eqizar Lazaryan, m\u00fc\u0259llif) h\u0259zr\u0259tl\u0259rind\u0259n xahi\u015f edir\u0259m ki, c\u0259nab \u0130van Fedorovi\u00e7 Paskevi\u00e7i inand\u0131ras\u0131n\u0131z ki,bar\u0131\u015f\u0131q \u0259snas\u0131nda \u0130ran\u0131n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin Rusiyan\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 qay\u0131tmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n bir madd\u0259 daxil etm\u0259yi unutmas\u0131n&#187;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>10 fevral 1828-ci ild\u0259 imzalanan &#171;T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si&#187; nin XV madd\u0259si erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. XV madd\u0259: \u201c\u018flah\u0259zr\u0259t \u015eah Az\u0259rbaycan adlanan b\u00f6lg\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u0259halisin\u0259 \u0259fv elan edir. \u018flav\u0259 olaraq, bu g\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq, yerli m\u00fcdirl\u0259r v\u0259 m\u0259murlar t\u0259r\u0259find\u0259n he\u00e7 bir mane\u0259 olmadan bir il \u0259rzind\u0259 ail\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259, \u0130randan Rusiyaya k\u00f6\u00e7m\u0259k, h\u0259r hans\u0131 bir g\u00f6mr\u00fck r\u00fcsumu v\u0259 vergisi \u00f6d\u0259m\u0259d\u0259n da\u015f\u0131nan mallar\u0131 satmaq. Da\u015f\u0131nmaz \u0259mlak m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, sat\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya bununla ba\u011fl\u0131 b\u0259zi k\u00f6n\u00fcll\u00fc q\u0259rarlar \u00fc\u00e7\u00fcn be\u015f il m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Erivana erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259\u015fkil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259 komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck imtiyazlar v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r verildi: 6 il vergi \u00f6d\u0259m\u0259k v\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259td\u0259n azad edildi, \u0130randan al\u0131nan ian\u0259l\u0259r hesab\u0131na m\u00fcavin\u0259t \u00f6d\u0259nildi v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi haz\u0131rl\u0131q f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rind\u0259n sonra k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259 ba\u015flad\u0131. \u0130randan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259rin say\u0131 40-50 min n\u0259f\u0259r idi. 1828-1829-cu ill\u0259rd\u0259ki Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 v\u0259 sonras\u0131nda 90 min erm\u0259ni T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Erm\u0259nil\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259rq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 davam etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ermenil\u0259rin-kocu.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36402\" width=\"1094\" height=\"740\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ermenil\u0259rin-kocu.jpg 420w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ermenil\u0259rin-kocu-300x203.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ermenil\u0259rin-kocu-150x101.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1094px) 100vw, 1094px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>K\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259nin \u0259sas istiam\u0259ti C\u0259nubi Qafqaz idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1911-ci ild\u0259 rus bioloq, sahibkar v\u0259 ictimai xadim N.N. Shavrov (1858 \u2014 1915) yaz\u0131rd\u0131: &#171;Hal-haz\u0131rda Zaqafqaziyada ya\u015fayan 1 milyon 300 min erm\u0259nid\u0259n bir milyondan \u00e7oxu yerli \u0259hali deyil, bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin Qafqazlara k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si zaman\u0131 onlar\u0131n d\u0259qiq harada yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259yin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilirdi. A.S. Griboyedov yaz\u0131rd\u0131: &#171;Rus ordusunun \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi b\u00f6lg\u0259l\u0259r &#8212; T\u0259briz, Xoy, Salmaz, Mara\u011fadan olan b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri Nax\u00e7\u0131van, Erivan v\u0259 Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r&#187;. A. S. Griboyedovun bu t\u00f6vsiy\u0259si kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u201clayiqinc\u0259\u201d yerin\u0259 yetirildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>N. N. \u015eavrov yaz\u0131rd\u0131: \u201cErm\u0259nil\u0259r \u0259sas\u0259n onlar\u0131n az olduqlar\u0131 Elizavetpol (G\u0259nc\u0259) v\u0259 Erivan vilay\u0259tinin m\u0259hsuldar torpaqlar\u0131nda yerl\u0259\u015fdil\u0259r. Elizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n da\u011fl\u0131q hiss\u0259si (Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f) v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sahill\u0259ri d\u0259 bu erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131&#187;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, bu \u0259razil\u0259rin etnik t\u0259rkibi erm\u0259nil\u0259rin m\u0259skunla\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1823-c\u00fc il m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, Qaraba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki (ke\u00e7mi\u015f Qaraba\u011f Xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisi) 20 min ail\u0259d\u0259n yaln\u0131z 1,5 mini erm\u0259ni ail\u0259si olmu\u015fdur. K\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259d\u0259n sonra \u0259halinin etnik t\u0259rkibi k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fir. 1832-ci ild\u0259 Qaraba\u011f \u0259halisinin 64,8% az\u0259rbaycanl\u0131lar, 34,8% erm\u0259nil\u0259r idi. Bu siyas\u0259t m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 davam etdirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>19-cu \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 \u015eu\u015fa mahal\u0131n\u0131n etnik t\u0259rkibini az\u0259rbaycanl\u0131lar 41,5%, erm\u0259nil\u0259r is\u0259 58,2% t\u0259\u015fkil edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1897-ci ild\u0259 Rusiya \u0259halisinin siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131na g\u00f6r\u0259, bu r\u0259q\u0259ml\u0259r 45 v\u0259 53%, 1917-ci ild\u0259 is\u0259 40,2 v\u0259 52,3% idi.<\/p>\n\n\n\n<p>1926, 1959, 1970, 1979 say\u0131mlar\u0131na g\u00f6r\u0259. DQMV-nin az\u0259ri v\u0259 erm\u0259ni \u0259halisi m\u00fcvafiq olaraq% 10,1 v\u0259 89,1%; 13.8 v\u0259 84.4%; 18.1 v\u0259% 80.5; 23.0 v\u0259% 75.9.<\/p>\n\n\n\n<p>Siyah\u0131ya al\u0131nmalar:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>Az\u0259rbaycanl\u0131lar &#8212; % faizl\u0259<\/strong><\/td><td><strong>Erm\u0259nil\u0259r &#8212; % faizl\u0259<\/strong><\/td><\/tr><tr><td><strong>1832-ci il -64,8 <br>1880-ci il  41,5 <br>1897-ci il 45,0<br> 1917-ci il 40,2 <br>1929-cu il 10,1 <br>1959-cu il 13.8 <br>1970-ci il 18.1 <br>1979-cu il 23.0<\/strong><\/td><td><strong>34, 8<br>58,2<br>53,0<br>52,3<br>89,1<br>84.4<br>80.5<br>75.9.<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p>C\u0259dv\u0259ld\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi 1828-ci ild\u0259n sonra \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 etnosoyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259ni \u0259halisinin say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na nail olunmu\u015fdur. Bu etnosoyq\u0131r\u0131m x\u00fcsus\u0259n Sovet Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha amans\u0131z olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 n\u0259inki Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda torpaq itkisin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n bol\u015fevik-erm\u0259ni cinay\u0259tkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n soyq\u0131r\u0131ma da m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. 1918-1929-ci ill\u0259r aras\u0131nda Az\u0259rbaycan \u0259halisinin 30-32 faizini, torpaqlar\u0131n\u0131n 41 faizini itirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>1978-ci ild\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259rinin 150 illiyini qeyd ed\u0259r\u0259k v\u0259 bunun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 b\u00f6lg\u0259sinin Mara\u011fa k\u0259ndind\u0259 &#171;Mara\u011fa-150&#187; adl\u0131 bir abid\u0259 ucald\u0131ld\u0131. .<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 il\u0259 Mara\u011fa-150 abid\u0259si 1988-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u00f6k\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, erm\u0259nil\u0259r \u00f6z qeyri-insani, satq\u0131nl\u0131qlar\u0131 v\u0259 &#171;erm\u0259ni ita\u0259ti&#187; il\u0259 Q\u0259rbd\u0259n v\u0259 Rusiyadan Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda \u00f6z d\u00f6vl\u0259tini yaratma\u011fa, erm\u0259nil\u0259ri Qafqazda Avropa v\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;avtoxton&#187; mill\u0259t kimi tan\u0131nma\u011fa v\u0259 \u015e\u0259rq tarixinin erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 yenid\u0259n yaz\u0131lmas\u0131na nail olublar.<\/p>\n\n\n\n<p>Yaln\u0131z m\u00fcs\u0259lmanlar m\u0259zlum v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qald\u0131lar, &#171;\u0259zabke\u015f&#187; erm\u0259ni xalq\u0131 is\u0259 c\u0259mi 2 \u0259srd\u0259n art\u0131q m\u00fcdd\u0259td\u0259 1 milyondan art\u0131q dinc az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoydu, \u0130r\u0259van, G\u00f6y\u00e7\u0259, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f m\u00fcs\u0259lman m\u0259d\u0259niyy\u0259tini da\u011f\u0131td\u0131, q\u0259dim m\u0259scidl\u0259ri, saraylar\u0131, q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131, abid\u0259l\u0259ri m\u0259hv etdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Buna baxmayaraq, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya onlara silah v\u0259 \u0259rzaq yard\u0131m\u0131 il\u0259 &#171;kas\u0131b&#187; erm\u0259nil\u0259r\u0259 r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259yir, Rusiya erm\u0259nil\u0259r\u0259 sad\u0259c\u0259 qon\u015fular\u0131na \u201cstrateji\u201d m\u00fctt\u0259fiq ad\u0131 il\u0259 &#171;yax\u015f\u0131l\u0131q&#187; kimi silah h\u0259diyy\u0259 edir, AB\u015e Baydenin timsal\u0131nda \u201cuydurma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131\u201d tan\u0131y\u0131r, Fransa prezidenti v\u0259 Senat r\u0259hb\u0259rliyi s\u0259viyy\u0259sind\u0259 is\u0259 erm\u0259ni i\u015fgal\u015f\u0131lar\u0131na m\u0259n\u0259vi d\u0259st\u0259k verilir. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin q\u0131z\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda Fransa parlamentinin Ali palatas\u0131 &#8212; Senat separat\u00e7\u0131 Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131y\u0131b. Amma Bak\u0131da bunu Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fccumlar\u0131 dayand\u0131rmas\u0131na, yeniden dan\u0131\u015f\u0131qlar masas\u0131 arxas\u0131na qay\u0131tmaq t\u0259sir \u00fcsulu v\u0259 ya daha \u00e7ox m\u0259cburiyy\u0259t kimi q\u0259bul etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-36403\" width=\"1090\" height=\"796\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg 263w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-150x110.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1090px) 100vw, 1090px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Lakin m\u0259lum olur ki, Q\u0259rb v\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Fransa \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u0259d\u0259fl\u0259r g\u00fcd\u00fcr. Fransa qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni daha qabar\u0131q qoyur \u2013 Qaraba\u011f\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, Senat\u0131n q\u0259tnam\u0259si x\u0259b\u0259rdarl\u0131q t\u0259dbiri deyil, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 qoyulmu\u015f minad\u0131r! Fransa Senat\u0131n\u0131n s\u0259dri Jerar Lar\u015fe daha ir\u0259li ged\u0259r\u0259k a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirib ki, Fransa parlamentinin iki palatas\u0131 icra hakimiyy\u0259tind\u0259n Qaraba\u011f\u0131n tan\u0131nmas\u0131na nail olacaq. Bu b\u0259yanat 1915-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131nda ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri &#171;erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131&#187;kimi tan\u0131yan AB\u015e prezidenti Baydenin m\u00fcraci\u0259ti il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Fransa h\u00f6kum\u0259tinin qanunverici qolunun r\u0259hb\u0259ri olan Senat\u0131n ard\u0131nca r\u0259smi Parisin m\u00f6vqeyi d\u0259 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. D\u00f6vl\u0259t katibi Jan-Batist Lemuan a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259yan edib ki, Fransa Erm\u0259nistan\u0131 tam d\u0259st\u0259kl\u0259yir, Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011fda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 is\u0259 Suriya yaraql\u0131lar\u0131n\u0131n terroru kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Parisin v\u0259 Va\u015finqtonun b\u0259yanat\u0131 ba\u015fqa reall\u0131qdan x\u0259b\u0259r verir &#8212; Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si yenic\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistana a\u00e7\u0131q d\u0259st\u0259k ver\u0259n kollektiv Q\u0259rbin son b\u0259yanatlar\u0131 regionda g\u0259rginliyi daha da art\u0131r\u0131b. V\u0259 bu g\u0259rginlik artacaq. Regionda n\u00fcfuz u\u011frunda Rusiya, Q\u0259rb v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda f\u0259rqli m\u00fcbariz\u0259 k\u0259skinl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. Bu bax\u0131mdan, n\u0259yins\u0259 tan\u0131nmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si siyasi, h\u0259rbi v\u0259 Diplomatik \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirir. T\u0259kc\u0259 ona g\u00f6r\u0259 yox ki, Qaraba\u011fda erm\u0259ni separat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n v\u0259 Rusiya s\u00fclhm\u0259raml\u0131lar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda ki\u00e7ik bir torpaq sah\u0259si qal\u0131b. Lakin bu \u201ctan\u0131nman\u0131\u201d Beyn\u0259lxalq H\u00fcquq bax\u0131m\u0131ndan da \u0259sasland\u0131rmaq \u00e7\u0259tin olacaq. Beyn\u0259lxalq birlik Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc \u015f\u0259rtsiz qaydada tan\u0131y\u0131r. Fransa beyn\u0259lxalq h\u00fcquq prinsipl\u0259ri il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259n q\u0259rar\u0131n\u0131 nec\u0259 izah ed\u0259c\u0259k? \u00dcst\u0259lik, Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z\u00fc separat\u00e7\u0131 qurumu tan\u0131ma\u011fa c\u0259sar\u0259t etm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Son b\u0259yanatlardan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Az\u0259rbaycan yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Qaraba\u011fda ba\u015f vermi\u015f m\u00fcharib\u0259d\u0259n d\u0259 daha s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 olacaq, diplomatik v\u0259 informasiya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 haz\u0131rla\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qurban Vahidov T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 analitik \u201cQaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin bir hiss\u0259si q\u0259dim albanlar\u0131n n\u0259slind\u0259n olan aborigenl\u0259rdir, bir hiss\u0259si, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qa\u00e7q\u0131nlard\u0131r\u201d B. \u0130\u015fxanyan Rusiyan\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36404,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-36397","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36397","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=36397"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36397\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36405,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/36397\/revisions\/36405"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/36404"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=36397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=36397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=36397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}