{"id":3700,"date":"2020-04-05T03:08:05","date_gmt":"2020-04-04T23:08:05","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3700"},"modified":"2020-04-05T03:08:09","modified_gmt":"2020-04-04T23:08:09","slug":"dunyanin-ana-dili-turkc%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3700","title":{"rendered":"D\u00dcNYANIN ANA D\u0130L\u0130 T\u00dcRKC\u018fD\u0130R"},"content":{"rendered":"\n<p>Bunlar t\u00fcrk dilind\u0259n sonra do\u011fulan dill\u0259rdir!<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkc\u0259nin t\u0259xmin\u0259n 40 l\u0259hc\u0259si var. Uy\u011fur t\u00fcrkc\u0259si \u00c7ingiz \u0130mperiyas\u0131n\u0131n r\u0259smi dili idi. \u00c7in, Sanskritc\u0259, Yunanca v\u0259 Farsca kimi \u00e7ox q\u0259dim oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259n dill\u0259r K\u0259ng\u0259ric\u0259d\u0259n-T\u00fcrkc\u0259d\u0259n 3000 il sonra yaranm\u0131\u015flar. D\u0259mir h\u0259m K\u0259ng\u0259rc\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 q\u0259dim Uy\u011furcada Tanr\u0131 dem\u0259kdir Demokratiya ilk d\u0259f\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 3000-ci ild\u0259 tarixd\u0259 bir s\u00f6z v\u0259 konsepsiya olaraq k\u0259ng\u0259rl\u0259rd\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m \u00f6lk\u0259mizd\u0259, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnyada, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n dikt\u0259 edil\u0259n t\u0259hsil sistemind\u0259 Q\u0259rbin na\u011f\u0131llar\u0131 il\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n ziyal\u0131lar, beynin\u0259 vurulan z\u0259r\u0259rli m\u0259lumatlar\u0131 m\u00fcbahis\u0259siz bir &#171;elmi h\u0259qiq\u0259t&#187; olaraq q\u0259bul edirl\u0259r. Bu v\u0259sv\u0259s\u0259y\u0259, bir intellektual \u0259sir olduqlar\u0131n\u0131 bilmirl\u0259r. Onlar\u0131n q\u0259r\u0259zl\u0259rini \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada s\u0259rb\u0259st fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259l\u0259ri qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bax\u0131mdan &#171;DEMOKRACY&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 konsepsiyas\u0131n\u0131n Yunan m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r kiml\u0259rins\u0259 ortaya atd\u0131\u011f\u0131 virusa m\u0259ruz qalm\u0131\u015f v\u0259 beyin infeksiyas\u0131 da\u015f\u0131yan viruslar\u0131n qurban\u0131d\u0131rlar. Bu g\u00fcn a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri be\u015f y\u00fcz il \u0259vv\u0259l d\u00fcnya \u00f6k\u00fcz buynuzundad\u0131r dey\u0259nl\u0259rin \u00f6n\u00fcnd\u0259 &#171;D\u00fcnya f\u0131rlan\u0131r&#187; dem\u0259k kimi a\u011fr\u0131l\u0131d\u0131r.  &#171;Demokratiya ilk d\u0259f\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 3000-ci ild\u0259 K\u0259ng\u0259rd\u0259 bir s\u00f6z v\u0259 konsepsiya olaraq i\u015fl\u0259nib.&#187; <\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk m\u0259clisl\u0259r-S.N. Kramerin dediyi kimi &#8212; Yunan v\u0259 Romada deyil, K\u0259ng\u0259rd\u0259 (Sumer) g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu g\u00fcnk\u00fc Q\u0259rb fonetikas\u0131 il\u0259 &#171;Demokratiya, Demokratik&#187; kimi s\u00f6zl\u0259r,  K\u0259ng\u0259rc\u0259 &#171;Dumugiratuku&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcasir formas\u0131d\u0131r. Dumugiratuku s\u00f6z\u00fc d\u0259 K\u0259ng\u0259rc\u0259 &#171;xalq\u0131n g\u00fcc\u00fc&#187; dem\u0259kdir. Amerika demokratiyan\u0131 yunanlardan, Romadan v\u0259 ya \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259n yox, Q\u0131z\u0131ld\u0259rilil\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259ndil\u0259r. AB\u015e Konstitusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rtib\u00e7il\u0259ri Q\u0131z\u0131ld\u0259rilil\u0259rin y\u00fcz ill\u0259r boyu t\u0259tbiq etdikl\u0259ri demokratik federal qurulu\u015fu \u00f6yr\u0259ndil\u0259r. AB\u015e-\u0131n simvolu K\u0259ng\u0259rl\u0259rin Sevgi ilah\u0259si olan Azadl\u0131q Heyk\u0259lidir. AB-nin 12 ulduzlu bayra\u011f\u0131 tanr\u0131lar\u0131n \u0259hdind\u0259ki 12 Tanr\u0131n\u0131n ulduzlara \u00e7evrilm\u0259si il\u0259 meydana g\u0259lmi\u015fdir. (12 B\u00fcrcl\u0259r, 12 saat, 12 ay, 12 g\u00fcn, 12 h\u0259varil\u0259r, M\u0259ry\u0259m M\u0259ry\u0259min ba\u015f\u0131ndak\u0131 12 ulduz \u2026 AB bayra\u011f\u0131). Demokratiyan\u0131 o\u011furlayanlar \u0259vv\u0259lc\u0259 beyinl\u0259rin\u0259 vurulan bu virus xurafatlar\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rmal\u0131d\u0131rlar \u2026 Demokratiya Yunan Sivilizasiyas\u0131nda (e.\u0259. 500-c\u00fc il) yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Demokratiya, Yunan dilind\u0259n &#171;Demos&#187; v\u0259 &#171;Kratos&#187; s\u00f6zl\u0259rind\u0259n ibar\u0259tdir. Yunan dilind\u0259 &#171;Demos&#187; xalq m\u0259nas\u0131n\u0131 verir, &#8216;Kratos&#8217; g\u00fcc, idar\u0259etm\u0259 dem\u0259kdir. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/image.jpeg\" alt=\"Qedim Sumer medeniyyeti haqqinda... - Tarixin ad\u0131 T\u00dcRK | Facebook\" class=\"wp-image-3702\" width=\"305\" height=\"165\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Demokratiya &#171;g\u00fcc, xalq\u0131n idar\u0259 edilm\u0259si&#187; dem\u0259kdir. Bu n\u0259 demokratiya, xalq\u0131n 90% -i k\u00f6l\u0259 do\u011fulur, k\u00f6l\u0259 \u00f6l\u00fcr. Fahi\u015f\u0259 olmasalar qad\u0131nlara ictimai h\u0259yatda yer yoxdur. Aristokratiya deyil\u0259n bir a\u011fal\u0131q sistemi var. <\/p>\n\n\n\n<p>K\u0259ng\u0259r demokratiyas\u0131nda bir qul sinfi var, ancaq bir qulun pad\u015fah olmaq \u015fans\u0131 var. Ki\u015fi il\u0259 qad\u0131n aras\u0131nda b\u0259rab\u0259rlik var. G\u0259ncl\u0259r m\u0259clisi, a\u011fsaqqallar m\u0259clisi var. M\u00fcharib\u0259 q\u0259rarlar\u0131 kimi vacib q\u0259rarlar referendumla q\u0259bul edilir. Son etimoloji v\u0259 arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar &#171;Demokratiya&#187;n\u0131n Yunan deyil, K\u0259ng\u0259rc\u0259 oldu\u011funu s\u00fcbut etdi. (John Keane, A short History of Democracy) K\u0259ng\u0259rd\u0259 anadan olan demokratiya, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 -Hindistana, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Sidon (Sayda) (Biblos) Anadolu Likiya v\u0259 Yunan\u0131stan co\u011frafiyas\u0131na yay\u0131l\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259qiqi demokratiya t\u0259cr\u00fcb\u0259si 950-ci ild\u0259 \u0130slam Sivilizasiyas\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. 1300-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r demokratiya s\u00f6z\u00fc Q\u0259rbd\u0259 g\u00f6rs\u0259nm\u0259yib. Avropa \u0259srl\u0259r boyu feodalizm d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fayark\u0259n, \u015eimali Amerika hindular\u0131 Q\u0259rblil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00f6kl\u0259ri k\u0259silm\u0259d\u0259n \u0259n az\u0131 500 illik demokratik idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rin\u0259 sahib idil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>AB\u015e-\u0131n d\u00f6vl\u0259t qurulu\u015fu bu sistemin davam\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu giri\u015fd\u0259n sonra bir daha Demokratiyan\u0131n s\u00f6z qurulu\u015funu ara\u015fd\u0131raq. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, d\u00fcn\u0259n yunan dilinin yaranmas\u0131 K\u0259ng\u0259rc\u0259d\u0259n 2500 il sonra,  e.\u0259. 700-c\u00fc ill\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Y\u0259ni yunan dili K\u0259ng\u0259rc\u0259nin yan\u0131nda bir u\u015faqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/xalqcebhesi.az\/\/photos\/shumerler654.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycan-\u015eumer \u0259laq\u0259l\u0259ri\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yunan dili, Yunan\u0131stan co\u011frafiyas\u0131nda ya\u015fayan Pelasq adl\u0131 bir xalq\u0131n v\u0259 Hindistandan olan bir qrup insan\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan bir dildir. Pelasq dilinin arxaik bir t\u00fcrk dili oldu\u011fu iddia edilir v\u0259 Hindistandan g\u0259l\u0259nl\u0259r Sanskrit\u0259 b\u0259nz\u0259r bir dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu do\u011frudursa, yunan dili t\u00fcrk v\u0259 sanskritc\u0259d\u0259n ibar\u0259t alternativ bir dildir. T\u00fcrk v\u0259 Yunan dilind\u0259 bir \u00e7ox s\u00f6z\u00fcn eyni olmas\u0131 bu versiyan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir. Tipik bir n\u00fcmun\u0259, &#171;K\u0131m\u0131z&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6t\u00fcr\u0259k, K\u0259ng\u0259rc\u0259, Yunan v\u0259 indiki T\u00fcrkc\u0259d\u0259 eyni anlam da\u015f\u0131y\u0131r-Spirtli i\u00e7ki.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Dumu&#187; s\u00f6z\u00fc bu g\u00fcn d\u0259 Qazax v\u0259 Asiya t\u00fcrkc\u0259l\u0259rind\u0259 &#171;O\u011ful, n\u0259sil&#187; dem\u0259kdir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, &#171;Do\u011fu\u015f&#187; s\u00f6z\u00fc &#171;Dumu&#187; K\u0259ng\u0259rc\u0259 &#171;u\u015faq, o\u011ful&#187; dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fr\u0259b dilin\u0259 &#171;Damat, mahdum&#187; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur. Demo s\u00f6z\u00fc yunanca &#171;xalq&#187; m\u0259nas\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Dumugir&#187; K\u0259ng\u0259rc\u0259 &#171;Azad insanlar, yerli xalq&#187; (qul olmayanlar, \u0259cn\u0259bi olmayanlar) dem\u0259kdir. Bu s\u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259 &#171;cumhur&#187; v\u0259 t\u00fcrkc\u0259d\u0259ki &#171;cumhuriyy\u0259t&#187; s\u00f6zl\u0259rini meydana g\u0259tir\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dumugir + Atuk =&gt; Dumugiratuk ya Cumhur + Atik =&gt; Cumhuratik &#171;Demokratik&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fc anlatm\u0131rm\u0131? &#8216;<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Kur&#187; K\u0259ng\u0259rc\u0259 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc dem\u0259kdir. Hal-haz\u0131rda &#171;g\u00fcr&#187; v\u0259 &#171;g\u00fcrb\u00fcz&#187; olmu\u015fdur. <\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qara&#187; G\u00f6kt\u00fcrk\u00e7\u0259d\u0259 &#171;\u00e7ox g\u00fccl\u00fc&#187; m\u0259nas\u0131n\u0131 verir. Karaman (igid), Karak\u0131\u015f, Karahan (T\u00fcrk Mifologiyas\u0131ndak\u0131 Tanr\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Kur+Atuku&#187; -kuratuku K\u0259ng\u0259rc\u0259 G\u00fccl\u00fc, q\u00fcvv\u0259tli (\u0130ndiki T\u00fcrkc\u0259d\u0259: Atak, Atik) olan s\u00f6z yunancaya &#171;Krat, Krata, Kratos&#187; \u015f\u0259klin\u0259 girdi. K\u0259ng\u0259rc\u0259 olan bu s\u00f6z \u0259r\u0259bc\u0259y\u0259 Takat, ibranic\u0259y\u0259 Tokat kimi daxil olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259k, Demokratiya s\u00f6z\u00fc t\u00fcrk dilind\u0259 Do\u011fma + G\u00fcr + Atik, v\u0259 Asiya t\u00fcrkc\u0259si il\u0259 Dumu + Kara + Atak; K\u0259ng\u0259rc\u0259 is\u0259 Dumu + K\u00fcr + Atuku K\u0259ng\u0259rc\u0259 olan bu s\u00f6z yunan s\u00f6zl\u0259ri olan Demos + Kratos&gt; Demo + Crats kimi meydana g\u0259ldi.<\/p>\n\n\n\n<p>Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 3000-c\u00fc ild\u0259 K\u0259ng\u0259rin &#171;Dumukuratuku&#187; s\u00f6z\u00fc 2500 il sonra e.\u0259. 500-c\u00fc ild\u0259 &#171;Demokratiya&#187; olaraq s\u0259sini d\u0259yi\u015fdirdi. Q\u0259rb dill\u0259rind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1300-c\u00fc ild\u0259 Lat\u0131nca Demokratiya, 1400-c\u00fc ild\u0259 Frans\u0131zca Demokratiya, 1570-ci ild\u0259 \u0130ngilis dilind\u0259 Demokratiya kimi daxil olub i\u015fl\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin miras\u0131na \u0259l qoymu\u015f Q\u0259rbd\u0259 q\u0259dimd\u0259 demokratiya olmay\u0131b. Demokratiya bir konsepsiya v\u0259 s\u00f6z olaraq Q\u0259rb \u00fc\u00e7\u00fcn bir al\u0131nma s\u00f6zd\u00fcr.Tarixin ilk yar\u0131s\u0131 e.\u0259. 4000-1000 (\u015fumerc\u0259): e.\u0259.4000<\/p>\n\n\n\n<p>Dravid mixi yaz\u0131s\u0131n\u0131n Dili: e.\u0259. 2 500 <br>\nQ\u0259dim Misir dili: eradan \u0259vv\u0259l 2 500<br>\nMixi + Heroqlif Hurri-Urartu Dili: e.\u0259. 2250<br>\nMixi &#8212; Akkad: eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 2 000<br>\nMixi &#8212; Xatti \/ Hittite: e.\u0259. 1900<br>\nMixi- Elamca: e.\u0259.600 <br>\nFinikiya: Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 1500 <br>\n\u018flifba s\u0131ras\u0131 il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131, Sanskrit: e.\u0259.1 300<br>\n \u0130brani: e.\u0259. 1 200 <br>\n \u00c7in:  eradan \u0259vv\u0259l 1100<br>\nEtr\u00fcsk &#8212; e.\u0259.750<br>\nFarsca &#8212; e.\u0259.750 <br>\nYunan: e.\u0259.750<br>\nArami &#8212; e.\u0259. 600<br>\nLat\u0131n &#8212; e.\u0259. &#8212; 250<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p>\u018fr\u0259bistan: Bizim eran\u0131n 600-c\u00fc ili<br>  Suriya: 200-c\u00fc il <br>  Alman:  250-ci il<br> Erm\u0259nic\u0259 -400-c\u00fc il<br> G\u00fcrc\u00fc &#8212; 400-ci il<br> So\u011fd &#8212; 400-ci il<br>  Uy\u011fur:  750 -ci il<br> \u0130ngilis:  750-ci il<br>  Frans\u0131z: 900-ci il<br> Rusiya:1000-ci il<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qaynaq: T\u00fcrk Dili ve S\u00fcmer Uygarl\u0131\u011f\u0131 , Ar\u0131nak ve M.\u00dcnal Mutlu<br> Yeni\u00e7a\u011f: D\u00fcnyan\u0131n ana dili T\u00fcrk\u00e7e: \u0130\u015fte T\u00fcrk\u00e7e&#8217;den sonra do\u011fan diller<\/strong>!<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131nt\u0131: Selim Sar\u0131soy(Fb)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/s960x960\/92002693_2763090683807516_3189807129099763712_o.jpg?_nc_cat=103&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=Sv-9WK6ogiIAX-PHunG&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;_nc_tp=7&amp;oh=72522396e60b6188885de466478d4774&amp;oe=5EAF01E1\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442 \u00abD\u00fcnyan\u0131n ana dili: T\u00fcrk\u00e7e \u0130\u015eTE T\u00dcRK\u00c7E'DEN B\u0130NLERCE YIL SONRA DO\u011eAN D\u0130LLER\u00bb\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bunlar t\u00fcrk dilind\u0259n sonra do\u011fulan dill\u0259rdir! T\u00fcrkc\u0259nin t\u0259xmin\u0259n 40 l\u0259hc\u0259si var. Uy\u011fur t\u00fcrkc\u0259si \u00c7ingiz \u0130mperiyas\u0131n\u0131n r\u0259smi dili idi. \u00c7in, Sanskritc\u0259, Yunanca v\u0259 Farsca kimi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-3700","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3700"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3703,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3700\/revisions\/3703"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}