{"id":37147,"date":"2021-05-09T02:52:10","date_gmt":"2021-05-08T22:52:10","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37147"},"modified":"2021-05-09T02:52:13","modified_gmt":"2021-05-08T22:52:13","slug":"qondarma-q%c9%99l%c9%99b%c9%99-gunu-yerin%c9%99-itirilmis-insanlarimizi-yad-etm%c9%99k-daha-humanist-bir-addimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37147","title":{"rendered":"Qondarma &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259&#187; g\u00fcn\u00fc yerin\u0259 itirilmi\u015f insanlar\u0131m\u0131z\u0131 yad etm\u0259k daha humanist bir add\u0131md\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin bitm\u0259si &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fc&#187; kimi deyil, m\u00fcharib\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131 An\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edirl\u0259r. Ruslar is\u0259 20 milyon qurban\u0131 unudub qondarma &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259ni&#187; qeyd etm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. N\u0259 yaz\u0131q ki, bizl\u0259r d\u0259 ruslar\u0131n bu anti b\u0259\u015f\u0259ri vandall\u0131\u011f\u0131n\u0131n girovlu\u011fundan qurtula bilmirik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin beyn\u0259lxalq g\u00fccl\u0259rin dollar\u0131 \u00fcmumd\u00fcnya valyutas\u0131na \u00e7evirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015flatd\u0131qlar\u0131 bar\u0259d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131q. Bu g\u00fcn h\u0259l\u0259 d\u0259 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259r gizli saxlanmaqdad\u0131r. \u00dcst\u0259lik AB\u015e-\u0131n Rusiyada zavodlar tikm\u0259si, \u0130ran vasit\u0259siyl\u0259 Bak\u0131dan ke\u00e7\u0259n mar\u015furutlarla silah v\u0259 texnika g\u00f6nd\u0259rm\u0259si bar\u0259d\u0259 materiallar yay\u0131nlam\u0131\u015fd\u0131q. Stalin \u00f6z sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Q\u0259l\u0259b\u0259 parad\u0131n\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 niy\u0259 icaz\u0259 verm\u0259diyini d\u0259 diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131q. \u00d6t\u0259n il AB\u015e Rusiyan\u0131 parad \u00f6nc\u0259si tarixi saxtala\u015fd\u0131r\u0131b yalan\u00e7\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259 ritorikas\u0131ndan uzaq olma\u011f\u0131 t\u00f6vsiyy\u0259 etm\u0259sini d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131q: &#171;\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan d\u0259rhal sonra dollar r\u0259sm\u0259n 1946-c\u0131 ild\u0259n dollar d\u00fcnya valyutas\u0131 rolunu ald\u0131. Bel\u0259likl\u0259, q\u0259dim kimyag\u0259rl\u0259r da\u015f\u0131 q\u0131z\u0131la \u00e7evirm\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259ri sayaq amerikal\u0131lar \u201chavan\u0131 q\u0131z\u0131la\u201d \u00e7evirm\u0259yi bacard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sava\u015f bitm\u0259d\u0259n, 1944-c\u00fc ild\u0259 AB\u015e-\u0131n Britton-Vud \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 44 \u00f6lk\u0259nin i\u015ftirak\u0131yla ke\u00e7iril\u0259n konfransda AB\u015e \u00f6z ist\u0259kl\u0259rini ortaya qoydu v\u0259 q\u0259bul etdirdi. Konvertasiya valyutalar\u0131 aras\u0131nda SSR\u0130 i\u015ftirak etm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 onun valyutas\u0131 q\u0259bul edil\u0259n siyah\u0131ya daxil edilm\u0259di. Bu fakt, Stalini ill\u0259rc\u0259 lider kimi sovet xalq\u0131na \u00absoxu\u015fdurdular\u00bb ki, SSR\u0130-nin nec\u0259 talan edilm\u0259sinin \u00fcst\u00fcn\u00fc p\u0259rd\u0259l\u0259sinl\u0259r. \u018fslind\u0259 Stalin imperializmin sifari\u015fl\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259n saxta proletariat lideri olmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n bu sirr p\u0259rd\u0259sini h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 SSR\u0130 b\u00fct\u00fcn hesabla\u015fmalar\u0131 q\u0131z\u0131lla aparmal\u0131 oldu. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n AB\u015e-\u0131n 13 min tonluq q\u0131z\u0131l ehtiyat\u0131 1945-ci ild\u0259 17.700 tona, 1949-cu ild\u0259 is\u0259 rekord \u00e7\u0259kiy\u0259 \u2014 21.800 tonad\u0259k artm\u0131\u015fd\u0131. Y\u0259ni amerikal\u0131lar\u0131n \u201chavadan q\u0131z\u0131l istehsal\u0131\u201d ilk m\u0259hsulunu vermi\u015fdi&#187;. Y\u0259ni Amerikan\u0131n artm\u0131\u015f q\u0131z\u0131l ehtiyyat\u0131n\u0131n 90 faizi SSR\u0130-nin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u00c7\u00fcnki SSR\u0130-ni konvertasiya valyutalar\u0131 s\u0131ras\u0131na q\u0259sd\u0259n daxil edilm\u0259mi\u015fdi. Bu II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin siyasi \u00e7\u0131xarlar\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bunlar\u0131 bil\u0259n Stalin, m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 he\u00e7 vaxt Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fmad\u0131. Tarix\u0259n bu g\u00fcn\u00fc 7 mayda qeyd etm\u0259k daha do\u011fru olard\u0131, \u00e7\u00fcnki 7 may 1945-c\u00fc il tarixind\u0259 orta Avropa vaxt\u0131yla 02: 40-da Reymsd\u0259 Almaniya T\u0259slim (kaputilyasiya) Akt\u0131n\u0131 imzalam\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn Alman radiosunda Alman Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Alman qo\u015funlar\u0131n\u0131n qeyd-\u015f\u0259rtsiz t\u0259slim oldu\u011funu elan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ancaq bu imzalanman\u0131n &#171;onun \u00f6z&#187; \u0259razisind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Stalin q\u0259z\u0259bl\u0259ndi. Yeni bir m\u00fcqavil\u0259 t\u0259l\u0259b etm\u0259y\u0259 v\u0259 k\u00f6hn\u0259sini &#171;gizli&#187; saxlama\u011fa ba\u015flad\u0131, bunun m\u0259nas\u0131z olmas\u0131 ortaya at\u0131lan &#171;s\u0131z\u0131nt\u0131&#187; il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. M\u00fctt\u0259fiql\u0259r bununla raz\u0131la\u015fd\u0131lar. Ancaq m\u0259lumatlarda yanl\u0131\u015fl\u0131q yarand\u0131 v\u0259 8 Mayda bir \u00e7ox Avropa \u00f6lk\u0259sind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259ni qeyd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f miqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r ke\u00e7irildi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Sonda bir raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 edildi. Stalin\u0259 \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn bir &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259 G\u00fcn\u00fc&#187; d\u00fcz\u0259ltm\u0259k imkan\u0131 verildi &#8212; 9 May, amma bel\u0259likl\u0259 Karl\u015forstda (Berlin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda) T\u0259slim Akt\u0131n\u0131n yenid\u0259n imzalanmas\u0131 Moskva vaxt\u0131 il\u0259 9 May &#8212; 00: 43-d\u0259 v\u0259 eyni vaxtda 8 mayda Avropa vaxt\u0131 il\u0259 q\u0259bul olundu.<br>Y\u0259ni h\u0259r iki tarix &#8212; \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 8 May v\u0259 9 May tarix\u0259n uydurmad\u0131r, 9 may tarixi is\u0259 iki d\u0259f\u0259 uydurmad\u0131r, \u00e7\u00fcnki yaln\u0131z tarixi deyil, hadis\u0259ni d\u0259 saxtala\u015fd\u0131r\u0131r, t\u0259slim akt\u0131n\u0131, y\u0259ni 7 may akt\u0131n\u0131 &#8212; \u201c\u00d6n Protokol Akt\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Anma tarixinin \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri bel\u0259c\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu. Amma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, bunlar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. X\u00fcsus\u0259n d\u0259 SSR\u0130-d\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015f respublikalar \u0259sar\u0259ti alt\u0131nda oldu\u011fu bir m\u0259nfur v\u0259 mahiyy\u0259tc\u0259 nasional sosialistl\u0259r\u0259 yax\u0131n kommunist-sosialist rejiminin q\u0259l\u0259b\u0259sini qeyd etm\u0259y\u0259 borclu deyill\u0259r. H\u0259r\u00e7\u0259nd bu m\u00fcharib\u0259d\u0259 600.000 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox o\u011ful v\u0259 q\u0131z\u0131m\u0131z orduya yola sal\u0131n\u0131b, 300 mind\u0259n art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 h\u0259lak olub. M\u00fcharib\u0259d\u0259 130-dan \u00e7ox Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb, 170 mind\u0259n \u00e7ox \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitimiz m\u00fcxt\u0259lif orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilib. Biz bu 300 min soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 \u0259lil olmu\u015f soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n xatir\u0259l\u0259rini anma t\u0259dbirl\u0259ri ke\u00e7irm\u0259yimiz daha m\u0259qs\u0259d\u0259 uy\u011fun olard\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130ngilt\u0259r\u0259 v\u0259 AB\u015e-da bu g\u00fcn r\u0259smi t\u0259til g\u00fcn\u00fc deyil. Veteranlar v\u0259 f\u0259allar\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 bu m\u00fcharib\u0259 qurbanlar\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f abid\u0259l\u0259r\u0259 \u0259klil qoyma m\u0259rasiml\u0259ri ke\u00e7irilir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, 9 may tarixind\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 ya\u015fayan Sovet veteranlar\u0131 x\u00fcsusi olaraq t\u0259qdir olunurlar. Fransada 8 May r\u0259smi t\u0259tildir, ancaq &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259 G\u00fcn\u00fc&#187; deyil, Almaniya il\u0259 bar\u0131\u015f\u0131q g\u00fcn\u00fc say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min g\u00fcn ki\u00e7ik bir h\u0259rbi parad olur, prezident \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>He\u00e7 bir halda m\u00fcharib\u0259nin xatir\u0259si bayram edilm\u0259m\u0259lidir. Bu totalitar c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 insanlar\u0131 &#171;h\u0259rbi igidlik&#187; n\u00fcmun\u0259sind\u0259 t\u0259rbiy\u0259 ed\u0259r\u0259k, onu yeni bir h\u0259rbi mac\u0259raya haz\u0131rlamaq dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki b\u00fct\u00fcn m\u00fcharib\u0259l\u0259r ya t\u0259cav\u00fczkar psixopatlar\u0131n, ya da ba\u015flar\u0131n\u0131 girl\u0259y\u0259n s\u0259fehlikl\u0259ri h\u00fcdudsuz, orduda xidm\u0259t etm\u0259y\u0259n v\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n bar\u0131t qoxusu g\u00f6rm\u0259y\u0259n siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin mac\u0259ralar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bel\u0259likl\u0259, tarix\u0259n 9 may 1945-ci ild\u0259 at\u0259\u015ff\u0259\u015fanl\u0131q v\u0259 he\u00e7 bir parad ke\u00e7irilm\u0259di. \u0130lk Q\u0259l\u0259b\u0259 Parad\u0131 yaln\u0131z 24 iyun 1945-ci ild\u0259 ke\u00e7irildi. \u00dcst\u0259lik, Kremlin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rin yar\u0131s\u0131ndan \u00e7oxu c\u0259bh\u0259\u00e7i \u0259sg\u0259rl\u0259r deyildi. 1948-ci ild\u0259n b\u0259ri 9 May i\u015f g\u00fcn\u00fc say\u0131l\u0131rd\u0131. Yaln\u0131z 60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 h\u0259r \u015fey d\u0259yi\u015fdi. Brejnevin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 parad Q\u0131rm\u0131z\u0131 Meydana yenid\u0259n qay\u0131td\u0131 v\u0259 9 May istirah\u0259t g\u00fcn\u00fc say\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Yaln\u0131z 1965-ci ild\u0259 Q\u0259l\u0259b\u0259 G\u00fcn\u00fc yenid\u0259n bayram g\u00fcn\u00fc hal\u0131na g\u0259ldi v\u0259 o vaxtdan b\u0259ri geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 qeyd olundu. N\u00f6vb\u0259ti 1966-c\u0131 ild\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 &#171;Ordenl\u0259rinizi tax\u0131n, c\u0259bh\u0259\u00e7i \u0259sg\u0259rl\u0259r &#8230;&#187; mahn\u0131s\u0131n\u0131 oxudu. 1965, 1975, 1985, 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Moskvada Q\u0131rm\u0131z\u0131 Meydanda h\u0259rbi paradlar t\u0259\u015fkil edildi. 1967-ci ilin sentyabr\u0131nda Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259t m\u00fcavin\u0259tl\u0259ri t\u0259tbiq edildi. X\u00fcsusil\u0259, onlara federal \u0259h\u0259miyy\u0259tli f\u0259rdi t\u0259qa\u00fcdl\u0259r t\u0259yin etm\u0259k h\u00fcququ, m\u0259nzill\u0259r v\u0259 pulsuz s\u0259yah\u0259t h\u00fcququ verildi. 1967 v\u0259 1975-ci ill\u0259rd\u0259 \u015e\u0259r\u0259f ordeninin tam sahibl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259rl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259lav\u0259qanun t\u0259tbiq edildi. B\u00fct\u00fcn m\u00fcharib\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vl\u0259t m\u00fcavin\u0259tl\u0259ri ald\u0131lar. Ancaq h\u0259rbi xidm\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif olunanlara ayl\u0131q na\u011fd \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r he\u00e7 vaxt yenil\u0259nm\u0259mi\u015fdir. 14 iyun 1955-ci ild\u0259 Mar\u015fal Jukov t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f bir q\u0259d\u0259r m\u0259hdud formada olsa da, bu \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri b\u0259rpa etm\u0259k c\u0259hdi, sonunda d\u0259st\u0259k tapa bilm\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"680\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli1_default_d_850.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37151\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli1_default_d_850.jpg 1000w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli1_default_d_850-300x204.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli1_default_d_850-150x102.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli1_default_d_850-768x522.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Sovet m\u00fcharib\u0259 \u0259sirl\u0259rinin m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fc v\u0259 ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131ndak\u0131 talel\u0259rinin s\u0259n\u0259dli filmd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u0259ks olunub-olunmad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 &#171;Tribuna&#187; q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru Rafael H\u00fcseynov v\u0259 tarix\u00e7i v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 Boris Sokolovla Azadl\u0131q radiosu s\u00f6hb\u0259t edib. Radio m\u00fcharib\u0259nin ilk aylar\u0131nda Q\u0131z\u0131l Ordu \u0259sg\u0259rl\u0259ri aras\u0131nda \u0259sir d\u00fc\u015fm\u0259 hallar\u0131n\u0131n bu q\u0259d\u0259r k\u00fctl\u0259vi olmas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Boris Sokolov: B\u0259li, k\u00fctl\u0259vi olub, \u00e7\u00fcnki Alman qo\u015funlar\u0131 Sovet qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli k\u00fctl\u0259l\u0259rini m\u00fchasir\u0259y\u0259 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 apar\u0131rd\u0131 v\u0259 Sovet qo\u015funlar\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u00fchasir\u0259l\u0259r\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130kiqat Minsk-Belastok m\u00fchasir\u0259si var idi, Smolensk m\u00fchasir\u0259si vard\u0131, Kiyev v\u0259 Qomel m\u00fchasir\u0259si kimi bir s\u0131ra \u0259laq\u0259li m\u00fchasir\u0259l\u0259r var idi. Vyazma-Bryansk m\u00fchasir\u0259si var idi. 42-d\u0259, daha ki\u00e7ik m\u00fchasir\u0259l\u0259r var idi, eyni zamanda qat\u0131, 240 min \u0259sir Xarkov m\u00fchasir\u0259si zaman\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi. Bu m\u00fchasir\u0259l\u0259r v\u0259 daha az bilin\u0259n ki\u00e7ik m\u00fchasir\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 \u00e7ox sayda \u0259sirl\u0259r var idi. M\u00fcharib\u0259nin ilk ilind\u0259 Alman \u0259sirliyin\u0259 al\u0131nan m\u00fcxt\u0259lif sayda \u0259sirl\u0259r olub. M\u00fcharib\u0259nin sonunda, t\u0259slim pakt\u0131ndan sonra, Vehrmaxt Ali Ali Komandanl\u0131\u011f\u0131, Q\u0259rb m\u00fctt\u0259fiql\u0259rinin v\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ne\u00e7\u0259 Sovet m\u0259hbusunun laz\u0131m oldu\u011funu t\u0259msil etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0259n\u0259d haz\u0131rlad\u0131. 5.754 min n\u0259f\u0259r var idi, bunlardan 3.3 milyonu \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc, lakin b\u00f6y\u00fck ehtimalla qeyd etdikl\u0259ri kimi 44-45-d\u0259ki bu qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 d\u0259qiq deyildi, lakin h\u0259l\u0259 1941-ci ild\u0259 3.355 min \u0259sir bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat vermi\u015fdi. 41-ci ild\u0259n b\u0259hs ed\u0259n dig\u0259r OKW s\u0259n\u0259dl\u0259ri v\u0259 42-ci ilin ba\u015flan\u011f\u0131cdan b\u0259hs ed\u0259n b\u0259zi iqtisad\u00e7\u0131 m\u0259murlar\u0131n m\u0259lumat kitab\u00e7alar\u0131nda 3.806 min h\u0259rbi \u0259sir v\u0259 ya 3,9 milyon \u0259sirin oldu\u011fu qeyd edilib, lakin bu, 42-ci ilin fevral\u0131na aid faktlard\u0131r. \u00c7ox g\u00fcman ki, bu son aray\u0131\u015fdak\u0131 t\u0259xmin\u0259n 450 min m\u0259hbusun hans\u0131 amill\u0259r s\u0259b\u0259biyl\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si bilinm\u0259di. \u018fvv\u0259lc\u0259, m\u00fcharib\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda 200 mind\u0259n \u00e7ox \u0259siri s\u0259rb\u0259st buraxd\u0131lar v\u0259 15 noyabr 1945-\u0259 q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u0259sirlikd\u0259n azad edildil\u0259r &#8212; ukraynal\u0131lar, belaruslar.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Rafael H\u00fcseynov: <\/strong>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Konstantin Simonov da 1941-ci ild\u0259 \u00e7ox vaxt adi Sovet \u0259sg\u0259rl\u0259rinin dedikl\u0259rini yaz\u0131rd\u0131: &#171;Almanlara nec\u0259 at\u0259\u015f ed\u0259 bil\u0259rik &#8212; onlar biziml\u0259 eyni t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n olan f\u0259hl\u0259l\u0259rdir. H\u0259tta bu, psixoloji bir s\u0259b\u0259b\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. 80-\u0259 yax\u0131n Sovet general\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, eyni sayda da Alman generallar\u0131 tutulmu\u015fdu. \u018fsirlikd\u0259 iki general-leytenant var idi &#8212; Lukin v\u0259 Vlasov. Lukin \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rk\u0259n a\u011f\u0131r yaralanm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 m\u0259\u015fhur komandiri, bir alman tank\u00e7\u0131 General Quderian qurtarm\u0131\u015fd\u0131, Quderian\u0131n \u015f\u0259xsi h\u0259kimi Lukini \u0259m\u0259liyyat etdi, bir aya\u011f\u0131 olmadan, bir qolu olmadan sa\u011f qald\u0131, xilas oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Vlasova g\u0259ldikd\u0259, bu arada o, olduqca maraql\u0131 bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi v\u0259 But\u0131rka h\u0259bsxanas\u0131n\u0131n h\u0259y\u0259tind\u0259 as\u0131lan bu adam haqq\u0131nda \u00e7ox m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcm. Bu h\u0259bsxanan\u0131n ke\u00e7mi\u015f r\u0259isl\u0259rind\u0259n biri orada Vlasov v\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259n h\u0259mkarlar\u0131n\u0131n as\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir abid\u0259 in\u015fa edildiyini dedi. \u0130kinci H\u00fccum Ordusunun komandiri v\u0259 c\u0259bh\u0259 komandirinin m\u00fcavini olaraq, \u0259sirlikd\u0259 idi v\u0259 iki h\u0259ft\u0259 sonra, diqq\u0259tinizi buna y\u00f6n\u0259ldir\u0259m, iki h\u0259ft\u0259lik \u0259sirlikd\u0259n sonra nasistl\u0259r\u0259 \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini t\u0259klif etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"778\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli2_default_d_850.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37150\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli2_default_d_850.jpg 1000w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli2_default_d_850-300x233.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli2_default_d_850-150x117.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/pobediteli2_default_d_850-768x598.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u018fsirlikd\u0259 olan Sovet generallar\u0131n\u0131n sonrak\u0131 taleyin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, onlar f\u0259rqlidirl\u0259r, b\u0259zil\u0259ri xain olaraq tan\u0131nd\u0131lar (oldu\u011fu kimi) v\u0259 h\u0259rbi tribunal\u0131n h\u00f6km\u00fc il\u0259 \u0259sas\u0259n edam edildil\u0259r. Dig\u0259rl\u0259ri, dey\u0259k ki, \u0259sirlikd\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259m insanlar kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131lar, amma ciddi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmadan, kims\u0259 be\u015f il, kims\u0259 10 il ald\u0131, amma bel\u0259 davranan insanlar kimi tan\u0131nanlar az idi. Onlar\u0131n aras\u0131nda Ba\u015f Q\u0259rargah akademiyas\u0131nda da daxil olmaqla h\u0259rbi akademiyada d\u0259rs dey\u0259n v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra da sad\u0259c\u0259 \u00f6z karyeralar\u0131n\u0131 davam etdir\u0259n insanlar var idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Iqor \u00c7ubays: M\u00fcharib\u0259nin ilk aylar\u0131nda 3.800.000 n\u0259f\u0259r \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc &#8212; bu Sovet Ordusu \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin 70% -i dem\u0259kdi. Bu q\u0259d\u0259r m\u00fcdd\u0259t\u0259 haz\u0131rla\u015fan v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 200 min n\u0259f\u0259r \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, qalanlar\u0131 is\u0259 m\u00fchasir\u0259l\u0259r v\u0259 s. n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r. Bunlar Oktyabr \u00e7evrili\u015fi, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si, &#171;Q\u0131rm\u0131z\u0131 Terror&#187;, Qolodomor, deportasiya, m\u00fclkl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xarma, zabit korpusunun m\u0259hv edilm\u0259si, kils\u0259nin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131, ekonfessiyalar v\u0259 s. ke\u00e7mi\u015f insanlard\u0131. Y\u0259ni bu insanlar rejimi q\u0259tiyy\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259mirdil\u0259r. O d\u00f6vrd\u0259 bel\u0259 \u0259hval-ruhiyy\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 ki, m\u00fcharib\u0259 \u00fcmid yeriydi, Hitleri g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r, Hitlerin asayi\u015fi b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k m\u0259d\u0259ni bir avropal\u0131 oldu\u011funa inan\u0131rd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018flb\u0259td\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli bir m\u0259nz\u0259r\u0259 yarand\u0131. Stalinin m\u0259hbuslara m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 g\u0259linc\u0259, Stalin bir \u00e7oxunun \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259c\u0259yind\u0259n, xalq\u0131 dayand\u0131rma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz olaca\u011f\u0131ndan qorxurdu. Buna g\u00f6r\u0259 Cenevr\u0259 Konvensiyas\u0131 imzalanmad\u0131. V\u0259 bu m\u0259hbus ax\u0131n\u0131n\u0131 birt\u0259h\u0259r dayand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u0259hbuslar\u0131 xain elan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Almaniya 1941-1945-ci ill\u0259rd\u0259 nasist d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 olan Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 Rusiyaya verrm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r. Almaniyan\u0131n Moskvadak\u0131 s\u0259firi Geza Andreas von Geir bel\u0259 deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259lumatlar Rusiya v\u0259 Almaniya Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirlikl\u0259rinin 2019-cu ild\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi raz\u0131la\u015fmalar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 veril\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarix\u00e7il\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 3,4 il\u0259 4,6 milyon aras\u0131 Sovet h\u0259rb\u00e7isi \u0259sir v\u0259 ya itkin d\u00fc\u015f\u00fcb. \u018fsirlikd\u0259 olanlar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 1.8 milyonu v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 d\u00f6n\u00fcb. M\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 itkin d\u00fc\u015f\u0259n bir \u00e7ox Sovet \u0259sg\u0259rinin taleyi h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259lum deyil. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrinc\u0259, bu t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259ti ortaya qoyma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"827\" height=\"465\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/5e5f8c4702e8bd7eb23e0cad.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37148\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/5e5f8c4702e8bd7eb23e0cad.jpg 827w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/5e5f8c4702e8bd7eb23e0cad-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/5e5f8c4702e8bd7eb23e0cad-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/5e5f8c4702e8bd7eb23e0cad-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 827px) 100vw, 827px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong><em>Alman D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259n foto. D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259ki Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri, Avqust 1942 \u00a9 Deuts\u00e7es Bundesarc\u00e7iv<\/em><\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p>Almaniyan\u0131n Moskvadak\u0131 s\u0259firi Andreas von Gaire 2020-ci ilin aprelind\u0259 II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259d\u0259 olmu\u015f m\u0259hbuslar haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131n Rusiyaya verilm\u0259li oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201c\u00dcmid edirik ki, aprel ay\u0131nda minl\u0259rl\u0259 m\u0259lumat bloku Rusiya t\u0259r\u0259fin\u0259 veril\u0259c\u0259k. Alman d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 olan h\u0259rbi \u0259sirl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumatdan dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q. V\u0259 bu, bu insanlar\u0131n taleyinin ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k v\u0259 bar\u0131\u015f\u0131\u011fa da qatq\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rusiya v\u0259 Almaniyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r nazirlikl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259lumat \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 raz\u0131la\u015fmalar \u0259ld\u0259 edilib. M\u00fcvafiq m\u00fcqavil\u0259 2019-cu ilin pay\u0131z\u0131nda imzalan\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>&#171;Minl\u0259rl\u0259 m\u0259hbus \u00f6ld\u00fc&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Alman v\u0259 dig\u0259r Q\u0259rb m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 5.2 milyondan 5.7 milyona q\u0259d\u0259r Sovet h\u0259rbi qulluq\u00e7usunun B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 nasistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259lumatlar var. Lakin rus tarix\u00e7il\u0259ri bu m\u0259lumatlar\u0131 s\u0259hv hesab edirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, nasistl\u0259r Sovet v\u0259 partiya orqanlar\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f \u0259sirl\u0259ri, geri \u00e7\u0259kil\u0259n qo\u015funlar s\u0131ralar\u0131nda olan m\u00fclki ki\u015fil\u0259r, yeralt\u0131 i\u015f\u00e7il\u0259r, girov g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 h\u0259rbi xidm\u0259t\u0259 and i\u00e7m\u0259y\u0259nl\u0259rin say\u0131na aid edilir. Rus t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si \u0259sir v\u0259 ya itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f 3,4-4,6 milyon Sovet h\u0259rbi qulluq\u00e7usu haqq\u0131nda m\u0259lumatlar daxildir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Eyni zamanda tarix\u00e7il\u0259r Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rini Alman d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 saxlama \u015f\u0259rtl\u0259rini qeyri-insani olaraq qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cH\u0259bs \u015f\u0259rtl\u0259ri el\u0259 idi ki, \u0259slind\u0259 \u0259sirl\u0259r tamamil\u0259 m\u0259hv\u0259 m\u0259ruz qald\u0131lar. SSR\u0130-nin i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razisind\u0259ki tranzit h\u0259rbi \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 Sovet h\u0259rbi \u0259siri \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u0130kinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259, Almaniyada \u0259m\u0259k t\u0259l\u0259b olunan sah\u0259l\u0259rd\u0259, Almanlar Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rini i\u015f\u00e7i kimi istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdil\u0259r. Onsuz da Reyx \u0259razisind\u0259ki \u0259sirl\u0259r daimi h\u0259bs d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 &#8212; daxmalara, \u0259m\u0259k d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015f\u0259 c\u0259lb edildil\u0259r. Yem\u0259k normalar\u0131 v\u0259 saxlanma \u015f\u0259raiti, son anad\u0259k onlar\u0131n sa\u011f qalmalar\u0131na imkan verdi &#171;dey\u0259 RT il\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 &#171;Rusiya v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropatarixi ara\u015fd\u0131rmalar&#187;jurnal\u0131n\u0131n m\u0259sul katibi Maksim Vilkov qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"851\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vybory2_default_d_850.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37149\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vybory2_default_d_850.jpg 1000w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vybory2_default_d_850-300x255.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vybory2_default_d_850-150x128.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vybory2_default_d_850-768x654.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u0259hkumlar i\u015fl\u0259m\u0259k imkan\u0131n\u0131 itirdikd\u0259n sonra ya \u00f6zl\u0259ri yor\u011funluqdan m\u0259hv olurdular, ya da \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya H\u0259rbi Tarix C\u0259miyy\u0259tinin elmi direktoru, tarix elml\u0259ri doktoru Mixail Myaqkov da nasist \u0259sirliyind\u0259 olan Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259tini d\u0259h\u015f\u0259tli adland\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cOnlar acl\u0131qdan, soyuqdan, d\u00f6z\u00fclm\u0259z m\u00f6vcudluq \u015f\u0259rtl\u0259rind\u0259n, nasist q\u0259yyumlar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0259tll\u0259rd\u0259n \u00f6l\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar vurulurdular, edam edilirdil\u0259r, h\u0259r \u015fey \u0259sirl\u0259rin \u0259n q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00f6lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn edilirdi\u201d-dey\u0259 qeyd edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, m\u00fcharib\u0259nin ilk d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si tikanl\u0131 m\u0259ftill\u0259rl\u0259 \u00e7\u0259p\u0259rl\u0259nmi\u015f v\u0259 avtomatlarla m\u00fchafiz\u0259 olunan a\u00e7\u0131q yerl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cM\u0259hkumlara yem\u0259k verilmirdi. Minl\u0259rl\u0259 adam \u00f6ld\u00fc, h\u0259r f\u00fcrs\u0259td\u0259 vuruldular\u201d -dey\u0259 Myaqkov bildirib.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sovet h\u0259rbi \u0259sirl\u0259rini \u0259n ki\u00e7ik bir c\u0259hd v\u0259 ya ita\u0259tsizlik \u015f\u00fcbh\u0259siyl\u0259 d\u0259rhal m\u0259hv etm\u0259k Alman \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi bir yadda\u015f tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu xat\u0131rlatd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cM\u00fcharib\u0259 \u0259sirl\u0259rind\u0259n k\u00f6l\u0259 \u0259m\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edildi, \u0259n \u00e7\u0259tin i\u015fl\u0259rd\u0259 \u0259razini t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, da\u015f karxanalar\u0131nda, z\u0259r\u0259rli m\u0259hsul istehsal ed\u0259n fabrikl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edildi. M\u00fcharib\u0259 m\u0259hbuslar\u0131 \u0259n az qida rasionu ald\u0131lar v\u0259 bu, onlar\u0131n yava\u015f-yava\u015f \u00f6lm\u0259l\u0259rini t\u0259min etdi\u201d &#8212; tarix\u00e7i deyib.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, ekspertin fikrinc\u0259, Sovet \u0259sirl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti taleyi il\u0259 bar\u0131\u015fmaqdan imtina etdil\u0259r &#8212; nasistl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259dil\u0259r, qiyam qald\u0131rd\u0131lar v\u0259 yeralt\u0131 antifa\u015fist t\u0259\u015fkilatlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 i\u015ftirak etdil\u0259r. Onlardan t\u0259xmin\u0259n 400 mini qa\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Nasist \u0259sirliyind\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 alt\u0131nda \u00f6l\u0259n Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 General Dmitri Karb\u0131\u015fev v\u0259 podpolkovnik Nikolay Vlasovun adlar\u0131 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazand\u0131. Karb\u0131\u015fev \u015faxtada \u00fcz\u0259rin\u0259 soyuq su t\u00f6k\u00fclm\u0259kl\u0259 donub \u00f6ld\u00fc v\u0259 Vlasov is\u0259 nasistl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n krematoriyada diri-diri yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011frudan da rus mujik t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn\u00fc r\u0259dd edib bu m\u00fcharib\u0259d\u0259, h\u0259m \u00f6n c\u0259bh\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 arxa c\u0259bh\u0259d\u0259 s\u0259fal\u0259td\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015f insanlar\u0131m\u0131z\u0131 xat\u0131rlamaq, onlar\u0131n \u0259ziz xatir\u0259l\u0259rini anmaq daha do\u011fru olard\u0131. Bizd\u0259n dem\u0259kdi. Gerisini \u00f6z\u00fcn\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma Qrupu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin bitm\u0259si &#171;Q\u0259l\u0259b\u0259 g\u00fcn\u00fc&#187; kimi deyil, m\u00fcharib\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131 An\u0131m g\u00fcn\u00fc kimi qeyd edirl\u0259r. Ruslar is\u0259 20 milyon qurban\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-37147","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37147"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37153,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37147\/revisions\/37153"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}