{"id":37234,"date":"2021-05-10T01:55:57","date_gmt":"2021-05-09T21:55:57","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37234"},"modified":"2021-05-10T01:56:00","modified_gmt":"2021-05-09T21:56:00","slug":"bab%c9%99kin-xanimi-xurr%c9%99mil%c9%99rin-lideri-banu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37234","title":{"rendered":"Bab\u0259kin xan\u0131m\u0131, x\u00fcrr\u0259mil\u0259rin lideri Banu"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:42% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/1615289039_1610472274_1607711758_1590662870_untitled-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37235 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Zaur \u018fliyev<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Dosent\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r aliml\u0259rin x\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259rakat\u0131 v\u0259 onlar\u0131n h\u00f6kmran\u0131 olan Bab\u0259k bar\u0259d\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0130ran m\u00fc\u0259llifl\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f X\u00fcrr\u0259mi d\u00f6vl\u0259ti bar\u0259d\u0259 yanl\u0131\u015f fikirl\u0259rin m\u00f6vcud olmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131b. \u018fslind\u0259 \u0130slam\u0131n Qafqaz regionunda yay\u0131lmas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin m\u00f6vcud olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumatlar var, sad\u0259c\u0259 bizim aliml\u0259rin \u00e7oxu o m\u0259nb\u0259l\u0259ri v\u0259 istinadlar\u0131 g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259lirl\u0259r.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fm\u0259vi x\u0259lif\u0259si M\u00fcaviyy\u0259nin \u00dcbeyd ibn \u015e\u0259riyy\u0259 \u0259l C\u00fcruhumi (\u0259r\u0259b alimi idi) il\u0259 s\u00f6hb\u0259ti. M\u00fcaviy\u0259 ona &#171;S\u0259n Allah Az\u0259rbaycanla \u0259laq\u0259niz, xatir\u0259niz v\u0259 t\u0259la\u015f\u0131n\u0131z n\u0259dir?&#187; deyir. \u00dcbeyd ibn \u015e\u0259riyy\u0259 is\u0259 cavab verir: &#171;Ora q\u0259dim T\u00fcrk torpa\u011f\u0131d\u0131r, onlar oraya c\u0259ml\u0259\u015f\u0259r\u0259k bir-iril\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f, t\u0259kmill\u0259\u015fmi\u015fl\u0259r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259 bir cavab VII \u0259srin 60-70-ci ill\u0259rind\u0259 x\u0259lif\u0259y\u0259 verilib. Bab\u0259k \u00fcsyan\u0131na M\u00fcaviy\u0259 ibn \u018fbu Sufyan xilaf\u0259ti zaman\u0131 dini v\u0259 d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tini \u0259lind\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k, inzibati-amirlik, zorak\u0131l\u0131q v\u0259 istibdada s\u00f6yk\u0259nm\u0259si s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. \u0130slam Az\u0259rbaycanda onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 zorla yay\u0131lan zaman \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 yeni dini q\u0259bul etm\u0259y\u0259n yerli sakinl\u0259r \u0259r\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259rini n\u0259inki yem\u0259k-i\u00e7m\u0259k v\u0259 maddiyyatla t\u0259minat etm\u0259li, eyni zamanda \u0259sg\u0259rl\u0259rin cinsi ist\u0259kl\u0259rini qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r bir ail\u0259 bir qad\u0131n\u0131 da onlara t\u0259qdim etm\u0259li idi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>O d\u00f6vrd\u0259 toplumda qad\u0131nlar \u0259r\u0259b qaydalar\u0131ndan f\u0259rqli h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Onlar c\u0259miyy\u0259tin b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlu \u00fczvl\u0259ri olublar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 etiraz ed\u0259n qad\u0131nlar X\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 qo\u015fulur, \u0259r\u0259b istilas\u0131na v\u0259 yeni qaydalar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. V\u0259 bu c\u00fcr sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 yabanc\u0131 olan \u0259r\u0259b tarix\u00e7il\u0259ri d\u0259 onlar\u0131 \u00f6z ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259n k\u0259nar davran\u0131\u015f i\u00e7\u0259risind\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rind\u0259n heyr\u0259tl\u0259nmi\u015f v\u0259 m\u0259lum q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 he\u00e7 bir h\u00fcququ olmayan \u0259r\u0259b qad\u0131n\u0131yla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 X\u00fcrr\u0259mi qad\u0131nlar\u0131 xeyli s\u0259rb\u0259st idil\u0259r v\u0259 h\u0259tta c\u0259miyy\u0259tin idar\u0259 edilm\u0259sind\u0259 aktiv rol oynay\u0131rd\u0131lar. X\u00fcrr\u0259mi, m\u0259zd\u0259k v\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk inanc\u0131na sadiq olan qad\u0131nlar\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259r\u0259b m\u00fc\u0259llifl\u0259ri &#171;\u0259xlaqs\u0131zl\u0131q&#187; adland\u0131rd\u0131lar. \u0130nanmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc bu c\u00fcr iftira v\u0259 b\u00f6htan dolu m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259? Bab\u0259kin atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlar Abbasil\u0259r saray\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc siyas\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 idis\u0259, t\u0259bii ki, h\u0259min saray\u0131n buyruq qulu olan bir \u0259r\u0259b tarix\u00e7isi onu \u00f6z c\u0131zma-qaras\u0131nda bu sayaq a\u015fa\u011f\u0131lama\u011fa c\u0259hd ed\u0259c\u0259kdi.\u00a0<br>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n s\u0131zan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Bab\u0259k \u00e7oxarvadl\u0131 bir insan olub. V\u0259 bu fakt\u0131 inc\u0259l\u0259y\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar da bu haqda yaz\u0131lan m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda eyni n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lirl\u0259r. Bab\u0259kin 19 ya\u015f\u0131nda olanda ail\u0259 qurdu\u011fu ilk qad\u0131n X\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ilk liderl\u0259rind\u0259n olan Cavidan\u0131n xan\u0131m\u0131, 23 ya\u015fl\u0131 Banu idi. Banu X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin dini inanclar\u0131 v\u0259 rituallar\u0131n\u0131 icras\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259n \u015f\u0259xs idi. Onun m\u00fcasir dill\u0259 des\u0259k, ba\u015f kahin olmas\u0131 v\u0259 ona inanan \u015f\u0259xsl\u0259rin Cavidandan \u00e7ox olmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131. Cavidan bu h\u0259rakata ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n zaman m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015f kahin Banu il\u0259 izdivacda olma\u011fa m\u0259cbur idi. Dini m\u0259rasiml\u0259ri qad\u0131n\u0131n idar\u0259 etm\u0259si, h\u0259tta m\u0259rasim qaydalar\u0131n\u0131 onun X\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259si Cavidan\u0131n arvad\u0131n\u0131n adi bir qad\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Banu X\u00fcrr\u0259mil\u0259rin ba\u015f\u0131nda duran \u0259sas adamlardan biri idi. <\/p>\n\n\n\n<p>Onun qorudu\u011fu v\u0259 t\u0259bli\u011f etdiyi inanc sistemind\u0259 3 \u00f6z\u00fcl meyar var:<br><\/p>\n\n\n\n<p>I. Tanr\u0131n\u0131n insanda t\u0259c\u0259ss\u00fcm etm\u0259si &#8212; H\u00fclul.<\/p>\n\n\n\n<p>II.T\u0259nas\u00fch, tinin bir b\u0259d\u0259nd\u0259n dig\u0259rin\u0259 ke\u00e7m\u0259si.<\/p>\n\n\n\n<p>III.Ric\u0259t.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/qaynarinfo.az\/file\/pic\/xeber\/2021-03\/1615289060_untitled-2.jpg\" alt=\"\" width=\"1014\" height=\"486\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Cavidan \u018fbu \u0130mranla sava\u015fda a\u011f\u0131r yaralan\u0131b \u00f6l\u00fcm aya\u011f\u0131nda olan zaman \u00f6z varisi kimi Bab\u0259ki se\u00e7m\u0259sini m\u0259hz xan\u0131m\u0131 v\u0259 ba\u015f kahin Banuya dey\u0259 bil\u0259rdi. \u018fr\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259ri guya &#171;Cavidan\u0131n arvad\u0131 Bab\u0259k\u0259 vuruldu\u011fu\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn onu se\u00e7diyini iddia edirl\u0259r. Amma bu iddian\u0131 isbat ed\u0259c\u0259k d\u0259llil\u0259r ortaya \u00e7\u0131xm\u0131r. O zamank\u0131 inanc sistemin\u0259 g\u00f6r\u0259 Cavidan\u0131n yerin\u0259 kimin se\u00e7il\u0259c\u0259yind\u0259n asl\u0131 olmayaraq, h\u0259min \u015f\u0259xs Cavidan\u0131n arvad\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 idi. Varis Bab\u0259k oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 Banu m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 onunla ail\u0259 qurmal\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kin 20 il apard\u0131\u011f\u0131 sava\u015fda Banu onunla b\u0259rab\u0259r X\u00fcrr\u0259mil\u0259r\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. \u0130ran m\u00fc\u0259llifl\u0259ri yaz\u0131r ki, onun s\u00f6z\u00fc Bab\u0259k q\u0259d\u0259r ke\u00e7\u0259rli idi. X\u00fcrr\u0259mi d\u00f6vl\u0259tinin xarici v\u0259 daxili siyas\u0259tin\u0259, dini inanclar\u0131n icras\u0131na m\u0259hz Banu X\u00fcrr\u0259mi n\u0259zar\u0259t edirdi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259k \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 m\u0259\u011flub olandan sonra s\u0259rk\u0259rd\u0259 Af\u015finin \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyi onun ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri aras\u0131nda xan\u0131m\u0131 v\u0259 ba\u015f kahin Banu da var idi. X\u0259lif\u0259 M\u00f6ht\u0259simin \u0259fvin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n Banu bir m\u00fcdd\u0259t Af\u015finin h\u0259r\u0259mxanas\u0131nda qalmal\u0131 olur. Banunun 838-ci ild\u0259 \u00f6lm\u0259si bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar da var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zaur \u018fliyev Dosent\u00a0 Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r aliml\u0259rin x\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259rakat\u0131 v\u0259 onlar\u0131n h\u00f6kmran\u0131 olan Bab\u0259k bar\u0259d\u0259 \u0259r\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 \u0130ran m\u00fc\u0259llifl\u0259rin\u0259 istinad etm\u0259si Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":37237,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-37234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37234"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37238,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37234\/revisions\/37238"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/37237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}