{"id":37406,"date":"2021-05-12T01:34:05","date_gmt":"2021-05-11T21:34:05","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37406"},"modified":"2021-05-12T01:35:14","modified_gmt":"2021-05-11T21:35:14","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-uzd%c9%99niraq-q%c9%99hr%c9%99mani-njde-kimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37406","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259rin \u00fczd\u0259niraq &#171;q\u0259hr\u0259man\u0131&#187; Njde kimdir?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Qareqin Njde 1 yanvar 1886-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda G\u00fczn\u00fct k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1902-ci ild\u0259 Peterburq universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olur, 1904-c\u00fc ild\u0259 t\u0259hsilini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoyub, erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259 qo\u015fulur. \u0130rana k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k da\u015fnaklar\u0131n orada t\u0259\u015fkil etdiyi h\u0259rbi m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsil al\u0131r, sonra Sofiyadak\u0131 zabit m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olur. M\u0259kt\u0259bi bitirdikd\u0259n sonra Murad Sebastasinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 qo\u015fulur. Eyni vaxtda Qareqin Da\u015fnaks\u00fctuna \u00fczv olur v\u0259 Njde l\u0259q\u0259bini al\u0131r. 1909-cu ild\u0259 Rusiyaya (Qafqaza) silah almaq m\u0259qs\u0259di il\u0259 g\u0259lir, Njde h\u0259bs olunur. Lakin 1912-ci ild\u0259 azad olunur v\u0259 Bolqar\u0131stana qay\u0131d\u0131r.<br>I Balkan m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131na qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edir, 272 n\u0259f\u0259rlik k\u00f6n\u00fcll\u00fc erm\u0259ni d\u0259st\u0259sin\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/e81367be60305321a5e78c69e0741.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37407\" width=\"962\" height=\"591\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/e81367be60305321a5e78c69e0741.jpg 501w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/e81367be60305321a5e78c69e0741-300x184.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/e81367be60305321a5e78c69e0741-150x92.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 962px) 100vw, 962px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Birinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n Sofiyadak\u0131 s\u0259firliyin\u0259 g\u0259l\u0259n Qareqin Njde \u00f6z xidm\u0259tl\u0259rini t\u0259klif edir. Drastamat Kanayan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc d\u0259st\u0259sinin komandir m\u00fcavini t\u0259yin olunur. 1915-ci ilin may\u0131nda 3-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Vladimir, 4-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Anna ordenl\u0259ri il\u0259, h\u0259min ilin iyulunda is\u0259 2-ci v\u0259 3-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li Georgi xa\u00e7\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Da\u015fnaklar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 vuru\u015fan d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Njde Ararat respublikas\u0131n\u0131n ordu quruculu\u011fu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. 1919-cu ilin sentyabr\u0131nda, da\u015fnak h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Z\u0259ng\u0259zura g\u00f6nd\u0259rilir, onun v\u0259zif\u0259si bu \u0259razil\u0259ri az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k idi. Njdenin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r, burada ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin k\u00fctl\u0259vi q\u0259tli il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur, Njdenin bilavasit\u0259 r\u0259hb\u0259rliyi v\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 az\u0259rbayacanl\u0131lar ya\u015fayan k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131l\u0131r, \u0259halisi q\u0259tl\u0259 yetirilir v\u0259 \u00f6z evl\u0259rind\u0259n qovulur. Y\u0259ni Njde insanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r t\u00f6r\u0259tmi\u015f bir canidir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Njdenin \u00fczd\u0259niraql\u0131\u011f\u0131 onun insanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r\u0259 meyill\u0259ndir\u0259n psixoloji amill\u0259rd\u0259n olmas\u0131 he\u00e7 bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259rind\u0259n qa\u00e7mamal\u0131d\u0131r. \u018fslind\u0259 bel\u0259 psixoloji problemi olanlar, qad\u0131nlara, u\u015faqlara v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 ki\u015fil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qlar\u0131 il\u0259 se\u00e7ilirl\u0259r. Bunu cinay\u0259tkarlar\u0131n t\u0259hqiqat\u0131yla m\u0259\u015f\u011ful olan pe\u015f\u0259karlar yax\u015f\u0131 bilirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259d\u0259ns\u0259 erm\u0259ni &#171;q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n&#187; v\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f tarixi \u015f\u0259xsl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, m\u0259hz bu c\u00fcr \u00fczd\u0259niraqlard\u0131r. Tarixi aspektd\u0259 bu problem\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k. Erm\u0259ni tarix\u00e7i Georq Qoyan \u00abErm\u0259ni teatr\u0131n\u0131n 2000 ya\u015f\u0131\u00bb adl\u0131 kitab\u0131nda qeyd edir ki, fahi\u015f\u0259lik pe\u015f\u0259si erm\u0259nil\u0259rin tarixi il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ar\u015fakuni s\u00fclal\u0259sinin tarixin\u0259 dair ara\u015fd\u0131rmalar ed\u0259n erm\u0259ni tarix\u00e7i Favstos Buzand \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 erm\u0259ni katalikosu \u0130usikin (340-345 ill\u0259r) o\u011fullar\u0131n\u0131n vardzaklar, bozlar (fahi\u015f\u0259l\u0259r), qusanlar (aktyorlar v\u0259 komediantlar) il\u0259 ey\u015f-i\u015fr\u0259t ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Bununla pe\u015f\u0259kar erm\u0259ni fahi\u015f\u0259l\u0259rinin m\u0259b\u0259dl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, antik teatrlar\u0131 da h\u0259d\u0259f se\u00e7dikl\u0259ri ayd\u0131n olur.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>B\u0259s vardzak n\u0259 dem\u0259kdir? Q\u0259dim erm\u0259ni dilind\u0259n g\u0259l\u0259n bu s\u00f6z\u00fcn birinci m\u0259nas\u0131 ey\u015f-i\u015fr\u0259t m\u0259clisl\u0259rind\u0259 v\u0259 ictimai yerl\u0259rd\u0259 oxuyan v\u0259 r\u0259qs ed\u0259n aktrisalar, ikinci y\u00fcng\u00fcl \u0259xlaql\u0131 qad\u0131nlar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc m\u0259nas\u0131 fahi\u015f\u0259l\u0259r, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc m\u0259nas\u0131 is\u0259 mimosdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Favstos Buzand \u201cvardzak\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 \u201cham\u0131ya a\u00e7\u0131q olan qad\u0131n\u201d olaraq qeyd edir. Sonradan erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda \u00abvardzak\u00bb, \u00abqusan\u00bb, \u00abboz\u00bb kimi terminl\u0259r \u00abmimos\u00bb s\u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fib. Bu ifad\u0259 is\u0259 h\u0259m erm\u0259ni qad\u0131nlara, h\u0259m d\u0259 ki\u015fil\u0259r\u0259 aid imi\u015f. Dem\u0259k ki, ar\u015fakunil\u0259rd\u0259n bu t\u0259r\u0259f\u0259 h\u00f6kmdar saray\u0131nda erm\u0259ni q\u0131zlarla b\u0259rab\u0259r erm\u0259ni o\u011flanlar\u0131 da \u00f6z \u201c\u015f\u00fcca\u0259t\u201dl\u0259rini g\u00f6st\u0259rirl\u0259rmi\u015f. Buradan da ayd\u0131n olur ki, bu pe\u015f\u0259 h\u0259m\u00e7inin hay ki\u015fil\u0259rinin \u201c\u00e7\u00f6r\u0259k pulu\u201dsu imi\u015f. Vardzaklar\u0131n bir n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olan Njdenin hay toplumu \u00fc\u00e7\u00fcn niy\u0259 \u0259ziz olmas\u0131n\u0131 anlatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu faktlara diqq\u0259t yetirm\u0259liyik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/2020-04-07-10-52-09b5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37410\" width=\"957\" height=\"1427\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Haylar\u0131n ba\u015f k\u0259sib qan t\u00f6k\u0259n milli q\u0259hr\u0259manlar\u0131 h\u0259m d\u0259 ehtirasl\u0131 g\u00f6z\u0259l\u00e7\u0259 olaraq \u201ctarix\u201d yarad\u0131blar. Bunu oxudu\u011fum bir ara\u015fd\u0131rmada bir daha anlad\u0131m v\u0259 kimliyi bizl\u0259r\u0259 d\u0259 b\u0259lli olan m\u0259\u015fhur \u201chay q\u0259hr\u0259manlar\u0131\u201dn\u0131n ger\u00e7\u0259k \u00fcz\u00fcn\u00fc siz oxucularla da payla\u015fmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldim.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qaregin Njde erm\u0259nil\u0259rin \u201cS\u00fcnik xilaskar\u0131\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 milli q\u0259hr\u0259manlar\u0131d\u0131r. T\u00fcrk ulusuna a\u015f\u0131r\u0131 nifr\u0259ti il\u0259 se\u00e7il\u0259n bu \u201ctarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u201d \u0259slind\u0259 on minl\u0259rl\u0259 Osmanl\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn q\u0259tl\u0259 yetirilm\u0259sind\u0259 birba\u015fa g\u00fcnahkar say\u0131lan, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) q\u0259zalar\u0131nda g\u00fcnahs\u0131z insanlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetir\u0259n Andranik Ozanyan\u0131n komandiri olmu\u015fdu. Haylar\u0131n bildiyi, lakin etiraf etm\u0259diyi bir ger\u00e7\u0259k daha var, bel\u0259 ki, bu &#171;xalq q\u0259hr\u0259man\u0131&#187; Qaregin h\u0259m d\u0259 b\u0259dii \u015f\u0259kild\u0259 des\u0259k,\u201dgec\u0259 \u0259zablar\u0131\u201dn\u0131 sev\u0259n \u201cehtirasl\u0131 g\u00f6z\u0259l\u00e7\u0259\u201d imi\u015f. Onun kimliyi haqq\u0131nda ilk d\u0259f\u0259 rus bol\u015fevik ordusunun qurucusu Lev (Leyba) Davidovi\u00e7 Bron\u015fteyn yaz\u0131b.Bel\u0259 ki, Lev Davidovi\u00e7 1913-c\u00fc ilin noyabr\u0131n 15-d\u0259 Njdenin komandiri oldu\u011fu d\u0259st\u0259 il\u0259 Bolqar\u0131standa M\u0259hr\u0259mli adl\u0131 t\u00fcrk k\u0259ndin\u0259 h\u00fccum ed\u0259r\u0259k y\u00fczl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insan\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u015e\u00fcca\u0259tin\u201d\u0259 g\u00f6r\u0259 ordenl\u0259rl\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131lan Lev Trotski bolqar sosial-demokratlar\u0131na \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: &#171;Yolda\u015f Njdenin \u0259m\u0259ll\u0259rini duydum v\u0259 onunla b\u0259lk\u0259 d\u0259 f\u0259xr etm\u0259k olard\u0131. H\u0259r halda o, imperialistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 pis vuru\u015fmur. Lakin yolda\u015flar bildirirl\u0259r ki, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n sonra yolda\u015f Njde iki t\u00fcrk g\u0259ncini \u00f6ld\u00fcrm\u0259m\u0259yi \u0259mr edib, onlar\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti q\u0259rargah etdiyi k\u0259ndli daxmas\u0131na apar\u0131b. M\u0259n\u0259 \u00e7atan m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, yolda\u015f Njde h\u0259min ax\u015fam o t\u00fcrk g\u0259ncl\u0259rd\u0259n onu &#171;sevm\u0259l\u0259rini&#187; t\u0259l\u0259b edib, \u00f6z\u00fc qad\u0131n paltar\u0131 geyib v\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259d\u0259k &#171;t\u0259cav\u00fcz\u0259&#187; m\u0259ruz qal\u0131b. S\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131landa is\u0259 h\u0259min t\u00fcrkl\u0259ri g\u00fcll\u0259l\u0259yib. Bu hadis\u0259 biab\u0131r\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r v\u0259 \u00fcmid edir\u0259m ki, g\u0259r\u0259kli n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131lacaq&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1919-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rin\u0259 divan tutan Poqos Ter-Davityan\u0131n 1921-ci ild\u0259 Smon Vrasyana \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: &#171;&#8230; Njdenin murdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim bilmir ki?! Tatev kils\u0259sind\u0259 otura bil\u0259rsiniz, Gorusda 32 tatar k\u0259ndini yand\u0131r\u0131b k\u00fcl etm\u0259yinizl\u0259 q\u00fcrr\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259rsiniz. Amma m\u0259n bilir\u0259m Njdenin kim oldu\u011funu. O, m\u0259n yav\u0259ri olanda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 &#171;g\u0259l, bu gec\u0259 s\u0259nin g\u00f6z\u0259l\u00e7\u0259n olaca\u011fam, m\u0259n\u0259 \u0259zab ver, incit m\u0259ni, sev m\u0259ni&#187; dey\u0259rdi. Yaz\u0131qlar olsun siz\u0259 ki, ba\u015f\u0131n\u0131zda zahiri ki\u015fi, i\u00e7i is\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259 fahi\u015f\u0259si olan adam durur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Njde 1937-ci ild\u0259 &#171;Seqakreon&#187; adl\u0131 ifrat mill\u0259t\u00e7i t\u0259\u015fkilat yaradanda m\u0259\u015fhur da\u015fnak Manu\u00e7ar Suikasyan demi\u015fdi: &#171;G\u00f6r erm\u0259ni mill\u0259ti n\u0259 g\u00fcn\u0259 qal\u0131b ki, h\u0259ft\u0259d\u0259 iki-\u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc iki-\u00fc\u00e7 ki\u015fiy\u0259 zorladan, \u0259n \u0259xlaqs\u0131z \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n h\u0259zz alan yar\u0131qad\u0131n-yar\u0131ki\u015fi Njde biz\u0259 c\u0259sar\u0259t v\u0259 ki\u015filik d\u0259rsi ke\u00e7ir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qeyd edim ki,Qaregin t\u0259k misal deyil, bel\u0259 ki, erm\u0259nil\u0259rin pa\u015fa adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 Andranikin \u201cehtirasl\u0131 qad\u0131n olmaq\u201d ist\u0259yi v\u0259 nakam m\u0259h\u0259bb\u0259ti bir \u00e7oxlar\u0131na a\u015fikard\u0131r, olmayanlar varsa da, art\u0131q x\u0259b\u0259rdar olacaqlar. Bel\u0259 ki, 1891-ci ild\u0259 &#171;Hn\u00e7akyan&#187; Partiyas\u0131na qo\u015fulan Andranik Ozanyan \u0130stanbuldak\u0131 &#171;Lodos&#187; meyxanas\u0131nda i\u00e7ib iki yunan g\u0259ncl\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259d\u0259k sevi\u015fdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn partiyadan qovulmu\u015fdu. O biab\u0131r\u00e7\u0131 olaydan sonra partiya \u00fczvl\u0259ri Ozanyan\u0131 &#171;mademuazel Andranik&#187; adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1907-ci ild\u0259 Da\u015fnaksutyuna \u00fczv olan Andranik burada da \u00f6z iyr\u0259nc \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 davam edir. Bel\u0259 ki, da\u015fnaklar 1908-ci ilin yay\u0131nda Ozanyan\u0131n i\u00e7ib qad\u0131n paltar\u0131nda meyxanada oynamas\u0131n\u0131, sonra da oradak\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 &#171;Ahh, i\u00e7im yan\u0131r &#8212; m\u0259ni s\u00f6nd\u00fcr\u0259n tap\u0131larm\u0131?!&#187; dem\u0259sini ikrahla xat\u0131rlay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stanbul da\u015fnaklar\u0131n\u0131n liderl\u0259rind\u0259n olan Masis Tovjyan is\u0259 deyirdi: &#171;Bel\u0259sinin \u00fcz\u00fcn\u0259 t\u00fcp\u00fcrm\u0259k bel\u0259, ist\u0259mir\u0259m. Andranik Ozanyan \u00e7ox \u0259xlaqs\u0131z, s\u00fcrt\u00fck bir insand\u0131. U\u015faqbazl\u0131\u011f\u0131n\u0131, ki\u015fil\u0259rl\u0259 yata\u011fa girib &#171;ehtirasl\u0131 qad\u0131n&#187; olmaq ist\u0259diyini gizl\u0259tm\u0259y\u0259n d\u0259yyusdur o!\u201d.Andranikin pa\u015fa adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n tarix\u00e7\u0259si d\u0259 onun nakam m\u0259h\u0259bb\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1895-ci ild\u0259 Qarsdan Samsuna yollanaraq Axbur Serob adl\u0131 erm\u0259ni qiyam\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259sin\u0259 qo\u015fulan Andranik el\u0259 ilk gec\u0259ni Serobun \u00e7ad\u0131r\u0131nda ke\u00e7irir. S\u0259h\u0259ri g\u00fcn 4 n\u0259f\u0259r g\u00fcll\u0259l\u0259nir. Onlar Serobla Andranikin gec\u0259 ey\u015f-i\u015fr\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015f m\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259r idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1900-cu ild\u0259 k\u00fcrd a\u011fa B\u015fare X\u0259lil erm\u0259ni Serobu t\u0259l\u0259y\u0259 sal\u0131b ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sir. &#171;Sevgilisi&#187;nin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc e\u015fid\u0259n Andranikin \u00fc\u00e7 g\u00fcn-\u00fc\u00e7 gec\u0259 a\u011flad\u0131\u011f\u0131 deyilir. Serobun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n 8 ay sonra Andranik d\u0259st\u0259si il\u0259 X\u0259lil a\u011fan\u0131n k\u0259ndin\u0259 girir. K\u00fcrd a\u011fan\u0131 v\u0259 onun 17 m\u00fchafiz\u0259\u00e7isini \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, Andranik h\u0259mcins sevgilisi Serobun q\u0131sas\u0131n\u0131 al\u0131r. M\u0259hz bu olaydan sonra erm\u0259nil\u0259r Andranik\u0259 &#171;pa\u015fa&#187; dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar.<br>Andranik AB\u015e-da son g\u00fcnl\u0259rini ya\u015fark\u0259n, onun qulluq\u00e7ular\u0131ndan biri olan Repsime Yanusyan bu adam\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnl\u0259rin\u0259d\u0259k h\u0259r gec\u0259 yatark\u0259n qad\u0131n tuman\u0131 geym\u0259si bar\u0259d\u0259 xatir\u0259l\u0259rini bug\u00fcn d\u0259 erm\u0259nil\u0259r gizlilikl\u0259 qoruyur.<\/p>\n\n\n\n<p>Njde h\u0259m\u00e7inin Vedibasarda v\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 mahal\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dir. Njdenin d\u0259st\u0259l\u0259ri 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n ordusu il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak edir. \u018fn g\u0259rgin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r 1920-ci ilin mart ay\u0131nda gedir. Az\u0259rbaycan Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra, Njde sovet ordusunun h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r apar\u0131r. 1920-ci ilin sentyabr\u0131nda sovet ordusunun hiss\u0259l\u0259ri Qafan\u0131 tutur, Njde \u00f6z d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 Mehri t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0259kilir v\u0259 burada m\u00f6vqe tutur. 1920-ci ilin q\u0131\u015f\u0131nda Njde Z\u0259ng\u0259zurdak\u0131 dig\u0259r erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri il\u0259 birg\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 ordunu s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xara bilir. 25 dekabr 1920-ci ild\u0259 Njde v\u0259 silahda\u015flar\u0131 Z\u0259ng\u0259zurda &#171;Da\u011fl\u0131q Erm\u0259ni Respublikas\u0131&#187;n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 elan edirl\u0259r. 1921-ci ilin fevral\u0131nda Erm\u0259nistanda kommunistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u00fcsyan, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun \u0259sas q\u00fcvv\u0259l\u0259rini \u0130r\u0259van \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 vadar edir. B\u00fct\u00fcn bu zaman \u0259rzind\u0259 silahl\u0131 erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259ri Qaraba\u011f v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259rini t\u00f6r\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/nzhde-2-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37409\" width=\"958\" height=\"1255\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/nzhde-2-1.jpg 700w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/nzhde-2-1-229x300.jpg 229w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/nzhde-2-1-115x150.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 958px) 100vw, 958px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Qaregin Njde \u00f6z\u00fcn\u00fc yaratd\u0131\u011f\u0131 oyuncaq respublikan\u0131n &#171;ali ba\u015f komandan&#187;\u0131 elan edir. Lakin iyulun ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7\u0259n sovet qo\u015funlar\u0131, erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rini darmada\u011f\u0131n edir v\u0259 Ndje \u00f6z d\u0259st\u0259l\u0259rinin qal\u0131qlar\u0131 il\u0259 \u0130rana qa\u00e7\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqazdan qa\u00e7andan sonra Njde Bolqar\u0131stana g\u0259lir v\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edir. Lakin 1933-c\u00fc ilin yay\u0131nda AB\u015e-a k\u00f6\u00e7\u00fcr, burada o Tanderqyana t\u00fcrk s\u0259firi Muxtar b\u0259yin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 idi. AB\u015e-da Njde &#171;Tseqakron&#187; h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 t\u0259sis edir (qat\u0131 mill\u0259t\u00e7i, faktiki fa\u015fist ideologiyas\u0131na malik t\u0259\u015fkilat). 1937-ci ild\u0259 Da\u015fnaks\u00fctunun s\u0131ralar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r. Fa\u015fist Almaniyas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131r, Rozenberql\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, onlar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 h\u00fccum etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r v\u0259 \u00f6z k\u00f6m\u0259yini t\u0259klif edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1942-ci ild\u0259 general Dro il\u0259 (Drastamat Kanayan) birlikd\u0259 Vermaxt n\u0259znind\u0259 erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak edir.<br>15 dekabr 1942-ci ild\u0259 Njde almanlar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 &#171;Erm\u0259ni milli \u015furas\u0131&#187;n\u0131n 7 \u00fczv\u00fcnd\u0259n biri v\u0259 &#171;Azad Erm\u0259nistan&#187; q\u0259zetinin redaktor m\u00fcavini olur. Dro v\u0259 Njdenin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri, Kr\u0131m yar\u0131madas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131nda v\u0259 Qafqazdak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdil\u0259r.<br>Almaniya r\u0259hb\u0259rliyi Qafqazdak\u0131 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki erm\u0259ni \u0259halisini bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131, lakin c\u0259bh\u0259d\u0259ki u\u011fursuzluqlar onlar\u0131 bu planlar\u0131ndan imtina etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37408\" width=\"954\" height=\"774\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-1.jpg 249w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-1-150x122.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 954px) 100vw, 954px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Sovet ordusu Bolqar\u0131stana gir\u0259nd\u0259 Njde, m\u00fcharib\u0259nin sonunun yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb \u00f6z\u00fcn\u0259 yeni m\u00fctt\u0259fiql\u0259r axtar\u0131r v\u0259 sovet general\u0131 Tobluxin\u0259 m\u0259ktubla m\u00fcraci\u0259t edir. M\u0259ktubunda o, \u00f6z\u00fcn\u0259 b\u0259ra\u0259t qazanmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 nasistl\u0259rl\u0259 yaln\u0131z onlar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan ed\u0259c\u0259yin\u0259 inand\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdiyini iddia edir v\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259sinin z\u0259ruri oldu\u011funu bildirir, \u00f6z\u00fcn\u00fcn is\u0259 bu i\u015fd\u0259 SSR\u0130 ordusuna ist\u0259nil\u0259n yard\u0131m\u0131 ed\u0259c\u0259yin\u0259 s\u00f6z verir. Lakin sovet h\u0259rbi \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat\u0131 onu h\u0259bs ed\u0259r\u0259k Moskvaya g\u00f6nd\u0259rir. Bir m\u00fcdd\u0259t D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyinin h\u0259bsxanas\u0131nda qald\u0131qdan sonra Njde \u0130r\u0259vana g\u00f6nd\u0259rilir. M\u0259hk\u0259m\u0259 zaman\u0131 Qareqin Njde antisovet f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259ri t\u0259\u015fkil etm\u0259kd\u0259 g\u00fcnahkar bilinir v\u0259 25 illik h\u0259bs c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Njde 21 dekabr 1955-ci ild\u0259 Vladimir \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 h\u0259bsxanada g\u0259b\u0259rib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma M\u0259rk\u0259zi<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qareqin Njde 1 yanvar 1886-c\u0131 ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n Nax\u00e7\u0131van q\u0259zas\u0131nda G\u00fczn\u00fct k\u0259ndind\u0259 anadan olmu\u015fdur. 1902-ci ild\u0259 Peterburq universitetinin h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olur, 1904-c\u00fc ild\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-37406","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37406","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37411,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37406\/revisions\/37411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}