{"id":37507,"date":"2021-05-13T01:03:45","date_gmt":"2021-05-12T21:03:45","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37507"},"modified":"2021-05-13T11:43:49","modified_gmt":"2021-05-13T07:43:49","slug":"z%c9%99ng%c9%99zurun-erm%c9%99nil%c9%99r%c9%99-verilm%c9%99si-amerika-plani-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37507","title":{"rendered":"Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si Amerika plan\u0131 idi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>C\u0259nab Prezidentin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur bar\u0259d\u0259 s\u0259rt m\u00f6vqeyi h\u00fcquqi v\u0259 tarixi faktlara \u0259saslan\u0131r. Prezident bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259sini \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 s\u00fcbut edir v\u0259 oran\u0131n yenid\u0259n Az\u0259rbaycana qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131n strategiyas\u0131n\u0131 faktlarla izah edir. Ali ba\u015f komandan bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 vaxtil\u0259&nbsp; itirilmi\u015f torpaqlar\u0131n Az\u0259rbaycana geri qaytar\u0131laca\u011f\u0131 anonsunu verdi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259sinin memar\u0131 Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatatlar\u0131, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurucular\u0131n\u0131 aldatan is\u0259 Amerika&nbsp; ordusunun polkovniki, Antanta d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin Erm\u0259nistana ali komissar t\u0259yin etdiyi Amerika polkovniki V. Haskelin m\u00fcavini polkovnik Ceyms Rey idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0131sa des\u0259k Z\u0259ng\u0259zurun v\u0259 h\u0259tta Nax\u00e7\u0131van\u0131n erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si plan\u0131 Amerikan\u0131n ist\u0259yi v\u0259 plan\u0131 idi, bu plan\u0131n realla\u015fmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7m\u0259si\u00a0 \u00fc\u00e7\u00fcn\u00a0 t\u0259limat alaraq bura g\u00f6nd\u0259ril\u0259n\u00a0 Ceyms Rey idi. \u0130ndi daha \u0259trafl\u0131&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurun 1919-cu ild\u0259 Erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259n, 1919-cu il noyabr\u0131n 23-d\u0259 Tiflisd\u0259 \u00fc\u00e7 C\u0259nubi Qafqaz respublikas\u0131n\u0131n t\u0259msil\u00e7il\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n&nbsp; s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n stenoqramas\u0131n\u0131n sur\u0259ti v\u0259 m\u00fcqavil\u0259nin \u00fcz qab\u0131\u011f\u0131n\u0131 sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edir\u0259m. Bu s\u0259n\u0259di uzun zamand\u0131r axtar\u0131rd\u0131m v\u0259 n\u0259hay\u0259t Amerika Konqres kitabxanas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131n cavab\u0131 g\u0259ldi. S\u0259n\u0259din tam sur\u0259tini m\u0259n\u0259 elektron formada g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. Dem\u0259k Erm\u0259nistanla Az\u0259rbaycan aras\u0131nda ba\u011flanan bu&nbsp; sazi\u015fi Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n ba\u015f nazirl\u0259ri N. Yusifb\u0259yli&nbsp; v\u0259 A.Xatisov, t\u0259minat\u00e7\u0131 sif\u0259ti il\u0259 AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n Ceyms Rey v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri E.Gege\u00e7kori imzalam\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu sazi\u015fin imzalanmas\u0131na aparan yol 1919-cu il yanvar\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti m\u00fch\u00fcm bir q\u0259rar\u0131 idi: \u201c\u015eu\u015fa,\u00a0 C\u0259van\u015fir,\u00a0 C\u0259bray\u0131l\u00a0 v\u0259\u00a0 Z\u0259ng\u0259zur\u00a0 q\u0259zalar\u0131\u00a0 G\u0259nc\u0259\u00a0 quberniyas\u0131n\u0131n\u00a0 t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131laraq\u00a0 h\u0259min\u00a0 q\u0259zalardan\u00a0 ibar\u0259t\u00a0 Qaraba\u011f\u00a0 general-qubernatorlu\u011funun yarad\u0131ls\u0131n&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fa&nbsp; \u015f\u0259h\u0259ri&nbsp; general-qubernatorlu\u011fun&nbsp; m\u0259rk\u0259zi&nbsp; se\u00e7ildi.&nbsp; Az\u0259rbaycan\u0131n&nbsp; birinci h\u00f6kum\u0259tind\u0259 h\u0259rbi&nbsp; nazir olmu\u015f Xosrov b\u0259y Sultanov Qaraba\u011f general-qubernatoru t\u0259yin edildi.&nbsp; Erm\u0259nil\u0259rin narahat oldu\u011funu, Z\u0259ng\u0259zurun Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259rkibind\u0259 qalmas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan Amerika d\u0259rhal \u00fc\u00e7 t\u0259r\u0259fli g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irilib, \u201cs\u00fclh\u201d sazi\u015finin imzalanmas\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ceyms Rey\u0259 verir. Bu tap\u015f\u0131r\u0131q g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusu Z\u0259ng\u0259zuru tamam erm\u0259nil\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fczr\u0259 idi. Xosrov b\u0259y Sultanov, Sultan b\u0259y Sultanovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ordu erm\u0259nil\u0259ri geri qovmaqda davam edirdi. M\u00fcharib\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259r geri \u00e7\u0259kilm\u0259si, m\u0259\u011flub olmas\u0131 Amerikan\u0131 \u00e7ox narahat edirdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 amerikal\u0131 polkovnikin inad\u0131 v\u0259 m\u0259kirli plan\u0131 il\u0259 iki&nbsp; t\u0259r\u0259fli&nbsp; Sazi\u015fi imzalamaqla Erm\u0259nistan v\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fdil\u0259r ki, bundan sonra silaha \u0259l atmayacaqlar, h\u0259r iki h\u00f6kum\u0259t Z\u0259ng\u0259zura ged\u0259n yollar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259k, s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla b\u00fct\u00fcn m\u00fcbahis\u0259li probleml\u0259r s\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131na q\u0259d\u0259r yaln\u0131z s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259ll edil\u0259c\u0259k, bar\u0131\u015f\u0131q \u0259ld\u0259 edilm\u0259dikd\u0259 polkovnik Ceyms Rey m\u00fcnsifl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259si sif\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u0259c\u0259k, dan\u0131\u015f\u0131qlar aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iki \u00f6lk\u0259 b\u0259rab\u0259r sayda n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r se\u00e7\u0259c\u0259k v\u0259 m\u00fcbahis\u0259li m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edil\u0259c\u0259k, t\u0259r\u0259fl\u0259r bu sazi\u015fin m\u00fcdd\u0259alar\u0131na vicdanla \u0259m\u0259l ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin 3-c\u00fc b\u0259ndin\u0259 bel\u0259 bir b\u0259ndin&nbsp; \u201cErm\u0259nistan-Az\u0259rbaycan s\u00fclh konfrans\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259ll olunana q\u0259d\u0259r Z\u0259ng\u0259zurun administrativ idar\u0259\u00e7iliyi Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda qalmal\u0131d\u0131r\u201d- olmas\u0131 Ceyms Reyin \u0259l qolunu a\u00e7\u0131rd\u0131 v\u0259 ona geni\u015f s\u0259lahiyy\u0259t verirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti ordusu regionda s\u00fclh\u00fcn b\u0259rqar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Ceyms Reyin t\u0259kidi il\u0259&nbsp; Z\u0259ng\u0259zurdan \u00e7\u0131xmal\u0131 olur. <\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan c\u00fcmhuriyy\u0259ti Amerikal\u0131 polkovnik\u0259, y\u0259ni Amerikaya g\u00fcv\u0259ndiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, qan t\u00f6k\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu add\u0131m\u0131 atmal\u0131 olur. Amerikan\u0131n plan\u0131n\u0131n ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259si bundan sonra i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr,&nbsp; Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Ox\u00e7upir, Davidan, Atq\u0131z, \u015e\u0259b\u0259d\u0259k, Ani\u015fu v\u0259 Qu\u015f\u00e7ular k\u0259ndl\u0259rin\u0259 erm\u0259nil\u0259r h\u00fccum ed\u0259r\u0259k da\u011f\u0131d\u0131b k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259dib, Gir\u0259tag v\u0259 onun \u0259traf k\u0259ndl\u0259rini, D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z q\u0259zas\u0131nda is\u0259 K\u00f6\u00e7b\u0259y, Q\u0131s\u0131r, Martiros, Qayal\u0131, Leyliqa\u00e7an, V\u0259lyalar, G\u00f6y\u0259r\u00e7in, \u00c7ayk\u0259nd v\u0259 \u0130tdil k\u0259ndl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irib Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 ordan qovurlar. Bu h\u00fccumlar 1920-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam edir v\u0259 o ilin&nbsp; yanvar\u0131n 21-d\u0259n 26-d\u0259k Z\u0259ng\u0259zurun 3-c\u00fc sah\u0259sind\u0259 48, 4-c\u00fc sah\u0259sind\u0259 3 k\u0259ndi i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurdan Nax\u00e7\u0131vana v\u0259 \u0259traf \u0259razil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f bir qa\u00e7q\u0131n ax\u0131n\u0131 ba\u015fland\u0131. Z\u0259ng\u0259zurda qon\u015fu C\u0259bray\u0131l v\u0259 Cavan\u015fir uyezdl\u0259rin\u0259 t\u0259xmin\u0259n 50 min n\u0259f\u0259r s\u0131\u011f\u0131nmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131. Bu basq\u0131nlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 100-d\u0259n \u00e7ox k\u0259nd m\u0259hv edildi, \u00fcmumi \u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131 10 min\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131. Z\u0259ng\u0259zur tamamil\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lardan bo\u015fad\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu hadis\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r 72% az\u0259rbaycanl\u0131, 38% is\u0259 erm\u0259ni ya\u015fayan Z\u0259ng\u0259zurda Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 olduqca azald\u0131. Erm\u0259nil\u0259r bura k\u00f6\u00e7 ed\u0259r\u0259k m\u0259skunla\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 Paris s\u00fclh konfrans\u0131nda da&nbsp; Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Ceyms Reyl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb, ona laz\u0131mi materiallar t\u0259qdim etmi\u015fdil\u0259r. Lakin bu s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 materiallar Amerika Prezidentin\u0259 v\u0259 Antanta \u00fczv\u00fc olan d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na t\u0259qdim edilm\u0259di. \u00c7\u00fcnki polkovnik Ceyms Rey erm\u0259nil\u0259rin maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 edirdi..Bel\u0259likl\u0259 Z\u0259ng\u0259zur m\u0259s\u0259l\u0259si Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda m\u00fczakir\u0259d\u0259n k\u0259narda qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Nax\u00e7\u0131van is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisi kimi qald\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p> 1920-ci ilin yanvar\u0131nda sonuncu Amerika \u0259sg\u0259ri Nax\u00e7\u0131van torpa\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rk etdi. Bel\u0259likl\u0259, b\u00f6lg\u0259 \u0259halisinin g\u00fccl\u00fc m\u00fcqavim\u0259ti v\u0259 inadl\u0131 m\u00fcbariz\u0259si, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti H\u00f6kum\u0259tinin is\u0259 ciddi diplomatik s\u0259yl\u0259ri bu n\u00f6vb\u0259ti t\u0259xribat akt\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 vaxt\u0131nda ald\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Nax\u00e7\u0131van\u0131 AB\u015e-\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k niyy\u0259tini n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir s\u00f6zl\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck d\u00fc\u015fm\u0259n siyas\u0259ti ke\u00e7ir\u0259n Amerikal\u0131lar sad\u0259c\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru erm\u0259nil\u0259r\u0259 verib gedirl\u0259r, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f is\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259rkibind\u0259 qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Dosent Zaur \u018fliyev<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u0259nab Prezidentin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur bar\u0259d\u0259 s\u0259rt m\u00f6vqeyi h\u00fcquqi v\u0259 tarixi faktlara \u0259saslan\u0131r. Prezident bu \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda Z\u0259ng\u0259zurun erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259sini \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 s\u00fcbut edir v\u0259 oran\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-37507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37507"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37557,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37507\/revisions\/37557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}