{"id":37701,"date":"2021-05-15T01:33:35","date_gmt":"2021-05-14T21:33:35","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37701"},"modified":"2021-05-15T01:35:48","modified_gmt":"2021-05-14T21:35:48","slug":"surlarin-arxasindaki-yurd-butun-yollar-eyni-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99-aparir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37701","title":{"rendered":"Surlar\u0131n arxas\u0131ndak\u0131 yurd: B\u00fct\u00fcn yollar eyni h\u0259qiq\u0259t\u0259 apar\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p>&nbsp;<strong>\u201c\u0130ngilis k\u00f6m\u0259yind\u0259n imtina olunmal\u0131d\u0131r, onlar biz\u0259 mane olurlar. T\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan ordu hiss\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zura g\u00f6nd\u0259rilsin\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Z\u0259ng\u0259zura qay\u0131tmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r buna \u0259ng\u0259l yaratmaq ist\u0259s\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n bu y\u00f6nd\u0259 m\u00f6vqeyi q\u0259tidir. \u00c7\u00fcnki bu b\u00f6lg\u0259 tarix boyu az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 q\u0259dim yurd olub. \u0130st\u0259r ad\u0131n\u0131n etimologiyas\u0131, ist\u0259r tarixi, maddi v\u0259 m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259ri, b\u00f6lg\u0259y\u0259 xas m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 bunu \u0259sasl\u0131 s\u00fcbut edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Haz\u0131rda xalq\u0131n dilind\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zur deyil\u0259n co\u011frafi \u0259razi m\u00f6vcuddur ki, V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sin\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan \u015f\u0259rq hiss\u0259si i\u015f\u011falda idi. \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zura daxil olan Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan v\u0259 La\u00e7\u0131n rayonlar\u0131 azad olunsa da, tarixi \u0259dal\u0259t tam olaraq b\u0259rpa edilm\u0259yib. Z\u0259ng\u0259zurun q\u0259rbi h\u0259l\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n t\u0259rkibind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u0259ng\u0259zurun \u0259razisi v\u0259 tarixi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n g\u0259ldiyi n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Z\u0259ng\u0259zur ad\u0131n\u0131n etimologiyas\u0131 Mahmud Ka\u015fqarl\u0131n\u0131n v\u0259 F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 qeyd etdikl\u0259ri \u201cz\u0259ngi\u201d hun-o\u011fuz&nbsp; t\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n ad\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Z\u0259ngi ad\u0131na b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 bir \u00e7ox yerl\u0259r ba\u011fl\u0131d\u0131r. Onlardan Z\u0259ngibasar, Z\u0259ng\u0259n\u0259, Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131 v\u0259 s. misal \u00e7\u0259km\u0259k olar. \u201cSur\u201d, yaxud da \u201czur\u201d is\u0259 y\u00fcks\u0259k yerd\u0259 da\u011f, qala, b\u00fcrc m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259dilir. Bel\u0259likl\u0259 Z\u0259ng\u0259zur ad\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131&nbsp; da \u201cZ\u0259ngil\u0259rin qalas\u0131\u201d, yaxud da \u201cZ\u0259ngil\u0259rin da\u011f\u0131\u201d dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r bir variant is\u0259 \u201cZ\u0259ngizar\u201d ad\u0131d\u0131r ki, bu da \u201cda\u015fl\u0131q\u201d, \u201cqayal\u0131q\u201d, \u201cd\u0259r\u0259\u201d m\u0259nas\u0131 verir. Lakin h\u0259r iki ad m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 t\u00fcrk tayfalar\u0131 olan Z\u0259ngil\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mahal\u0131n \u0259razisind\u0259 \u0259n q\u0259dim yer ad\u0131 Mehri ad\u0131d\u0131r ki, bu ada Assur-Babil gil kitab\u0259l\u0259rind\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r b\u00f6lm\u0259sind\u0259 rast g\u0259linib. Burada Mehri \u201cM\u0131\u011f\u0131r\u0131\u201d kimi yaz\u0131l\u0131b. H\u0259tta \u00e7aylar v\u0259 co\u011frafiya da d\u0259qiq g\u00f6st\u0259rilm\u0259kl\u0259 \u201cM\u0131\u011f\u0131r\u0131 \u00f6lk\u0259si\u201d qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda iskitl\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair tarixi faktlar da m\u00f6vcuddur. 1944-c\u00fc ild\u0259 \u0130sak C\u0259f\u0259rzad\u0259 v\u0259 memar \u0130.\u015eeblikin Qubadl\u0131da t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri aparark\u0259n, burada siklopik qalalar, tunc g\u00fczg\u00fcl\u0259r, silahlar tapm\u0131\u015fd\u0131lar. Sonradan m\u0259lum oldu ki, bu abid\u0259l\u0259r O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n daha \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrl\u0259r\u0259, m\u0259hz t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aiddir. Lakin h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 bunu a\u00e7\u0131q dey\u0259 bilmirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir tarix\u00e7il\u0259r is\u0259 t\u0259dqiqat\u0131 bir daha inc\u0259l\u0259dikd\u0259n sonra r\u0259y verdil\u0259r ki, h\u0259min abid\u0259l\u0259r v\u0259 \u0259\u015fyalar m\u0259hz iskit-sak m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aiddir. Qara kils\u0259 (Sisiyan) rayonundak\u0131 urud abid\u0259l\u0259ri, qo\u00e7ba\u015fl\u0131 m\u0259zar da\u015flar\u0131 tariximizin bu yerl\u0259rd\u0259 daha q\u0259dimd\u0259n m\u00f6vcud oldu\u011funu bir daha t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurun daha bir \u0259razisi S\u00fcnikdir. Musa Kalankatl\u0131 \u201cAlban Tarixi\u201d kitab\u0131nda buran\u0131 \u201cSisakan\u201d v\u0259 \u201cS\u00fcnik\u201d adland\u0131r\u0131b. Bu ad\u0131n da etimologiyas\u0131 Sak t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, \u201csis\u201d q\u0259dim t\u00fcrkc\u0259d\u0259 \u201ch\u00fcnd\u00fcr yer\u201d, \u201cme\u015f\u0259\u201d dem\u0259kdir. Sak t\u00fcrk tayfas\u0131, \u201can\u201d is\u0259 yer m\u0259nas\u0131n\u0131 bildirir. Ayr\u0131ca, suriyal\u0131 Zaxari Ritorun 555-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Syuni adl\u0131 h\u00f6kmdar Alban \u00f6lk\u0259sind\u0259 Sisakana ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Buran\u0131n \u0259halisi xristianlardan f\u0259rqli dan\u0131\u015f\u0131r. Bu fakt\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 ara\u015fd\u0131rma aparan aliml\u0259r h\u0259min \u0259halini 26 dild\u0259 dan\u0131\u015fan Alban tayfalar\u0131ndan birin\u0259 aid edirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259min fakt\u0131 \u00f6z xeyirl\u0259rin\u0259 istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, bu, m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u00c7\u00fcnki rus qafqaz\u015f\u00fcnaslar\u0131n\u0131n apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 erm\u0259nil\u0259rin h\u0259min \u0259razid\u0259 ya\u015famad\u0131\u011f\u0131, Van g\u00f6l\u00fc \u0259traf\u0131nda ki\u00e7ik \u00e7arl\u0131qda bil\u0259\u015fdikl\u0259ri, eyni zamanda Roman\u0131n t\u0259siri il\u0259 315-ci ild\u0259n sonra xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etdikl\u0259ri qeyd edilib. Suriyal\u0131 tarix\u00e7i is\u0259 S\u00fcnikd\u0259 ya\u015fayan xalq\u0131n xristian olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st oldu\u011funu yaz\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Daha sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u00f6lg\u0259nin ad\u0131 Sis\u0259can olaraq d\u0259yi\u015fib. S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn f\u0259rmanlar\u0131nda da, m\u00fc\u0259llif qeydl\u0259rind\u0259 d\u0259 bura Sis\u0259can olaraq qeyd edilir. Bildiyimiz kimi, 1590-c\u0131 il Osmanl\u0131-S\u0259f\u0259vi m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra bu \u0259razil\u0259r Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131 hesab edilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Nax\u00e7\u0131van sancaql\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259rind\u0259 Sis\u0259can \u0259razisi 942 kv.km olaraq qeyd edilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurun t\u00fcrk tarixin\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tarixi faktlarla yana\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131 abid\u0259si say\u0131lan \u201cKitab-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131nda da \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. \u201cU\u015fun o\u011flu S\u0259yr\u0259k\u201d boyunda Gorus-\u018fng\u0259lyurd ad\u0131 \u00e7\u0259kilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurdan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin k\u00f6\u00e7\u00fc ilk d\u0259f\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 Osmanl\u0131 hakimliyi zaman\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f \u201c\u0130r\u0259van vilay\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 qeyd edilib. Bel\u0259 ki, burada ya\u015fayan \u015fi\u0259-q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 90 k\u0259nd Sultan III Murad\u0131n \u0259mri il\u0259 \u0130ran\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u0259razil\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb, yaxud da s\u00fcrg\u00fcn edilib. 4 k\u0259nd\u0259 toxunulmay\u0131b ki, onlar da vergi ver\u0259n xristian albanlar idil\u0259r. 1693-c\u00fc il\u0259 aid \u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin icmal d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 is\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, burada 200 k\u0259nd t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259haliy\u0259 aiddir, 53 k\u0259ndd\u0259 is\u0259 he\u00e7 kim ya\u015fam\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 yaranandan sonra \u00fcmumilikd\u0259 Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131 da xanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olmu\u015fdu. Lakin 1828-ci ild\u0259 Qacar \u0130ran\u0131 il\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131 aras\u0131nda ba\u011flanan \u201cT\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay\u201d m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u00c7ar I Nikolay\u0131n \u0259mri il\u0259 Z\u0259ng\u0259zurun da bir hiss\u0259si daxil edilm\u0259kl\u0259, b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d adl\u0131 inzibati \u0259razi vahidi yarad\u0131ld\u0131. K\u00fctl\u0259vi olaraq \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259n \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131na, Z\u0259ng\u0259zura erm\u0259ni ail\u0259l\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc. Onlardan vergi al\u0131nmad\u0131, \u0259ksin\u0259 h\u0259r c\u00fcr d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259rildi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar is\u0259 s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131laraq, zamanla \u00f6z evl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131lar, Qaraba\u011f \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqazda inzibati \u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc apard\u0131\u011f\u0131 zaman, 1861-ci ild\u0259 m\u0259rk\u0259zi Gorus olan Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Lakin 1867-ci ild\u0259 Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259) quberniyas\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131 da bu quberniyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi. Quberniyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0259zas\u0131 oldu\u011fundan d\u00f6rd dair\u0259y\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>1874-c\u00fc il\u0259 aid kameral t\u0259svirl\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, Z\u0259ng\u0259zurda 168 x\u0259zin\u0259 k\u0259ndi (vergiver\u0259n) m\u00f6vcuddur. Onlardan 120-si m\u00fcs\u0259lman-t\u00fcrk, 42-si erm\u0259ni, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 yerli xristian \u0259halinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u0259nddir. \u018fhalinin ixtiyar\u0131na veril\u0259n \u0259kin\u0259yararl\u0131 torpaq sah\u0259sinin \u00fcmumi sah\u0259si 155 min desyatin idi. \u018fhalinin \u0259sas m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti bu\u011fda, arpa \u0259kin\u00e7iliyi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmaq idi. \u0130kinci sah\u0259 is\u0259 maldarl\u0131q v\u0259 qoyun\u00e7uluq idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zur Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259ndir. \u018fhaliin saxlad\u0131\u011f\u0131 qoyunlar\u0131n yunundan xan\u0131mlar \u0259l \u0259m\u0259yi il\u0259 g\u00f6z\u0259l xal\u00e7alar toxuyard\u0131lar. \u201cYam\u0259ni\u201d v\u0259 \u201czili\u201d adlanan xal\u00e7a-kiliml\u0259ri d\u00fcnyada m\u0259\u015fhur idi. Z\u0259ng\u0259zurda yol m\u0259s\u0259l\u0259si t\u0259bii relyefd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq m\u00fcr\u0259kk\u0259b idi. \u0130lk d\u0259f\u0259 1881-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa-Gorus-Nax\u00e7\u0131van araba yolunun \u00e7\u0259kilm\u0259sin\u0259 ba\u015flan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q 19-cu \u0259srin sonundan Z\u0259ng\u0259zurda \u0259halinin say\u0131 artm\u0131\u015fd\u0131. Bu da Osmanl\u0131da erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi b\u0259zi hadis\u0259l\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n oradan k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259li idi. Z\u0259ng\u0259zurda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 erm\u0259nil\u0259rin ilk q\u0259tliam\u0131 1905-ci ild\u0259 ba\u015flad\u0131. Qon\u015fu k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r eyn\u0259n Osmanl\u0131 t\u0259rkibind\u0259 etdikl\u0259ri kimi Z\u0259ng\u0259zurda da m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7axna\u015fmalar Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 ba\u015f verirdi. H\u0259tta C\u00fcmhuriyy\u0259tin F\u00f6vq\u0259lad\u0259 T\u0259hqiqat Komissiyas\u0131n\u0131n toplad\u0131\u011f\u0131 36 cildlik istintaq materiallar\u0131 aras\u0131nda 80 s\u0259hif\u0259 Z\u0259ng\u0259zur cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259r\u0259 divan tutan q\u0259hr\u0259manlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zurda h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar v\u0259 milli h\u00f6kum\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 uzanan \u0259ll\u0259rin nec\u0259 pe\u015f\u0259karl\u0131qla q\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fanda m\u0259lumatl\u0131 insanlar h\u0259min an Sultan v\u0259 Xosrov b\u0259y Sultanov qarda\u015flar\u0131n\u0131 xat\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Qas\u0131mu\u015fa\u011f\u0131 obas\u0131ndan olan bu qarda\u015flar\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u00f6z s\u0259hif\u0259sini yaz\u0131b. 1918-ci ilin sentyabr\u0131nda Nax\u00e7\u0131vandan Z\u0259ng\u0259zura 10 minlik ordu il\u0259 ke\u00e7\u0259n Andronik Ozonyan burada b\u00f6y\u00fck ya\u011fmalama v\u0259 q\u0259tliamlar t\u00f6r\u0259tmi\u015fdi. M\u0259qs\u0259d \u015eu\u015faya ke\u00e7m\u0259k, oradak\u0131 birl\u0259\u015fml\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259k idi. Bu haqda \u015eaumyana da m\u0259lumat vermi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta onlar Sultan b\u0259yd\u0259n xahi\u015f edirl\u0259r ki, \u201cbiz\u0259 bu ke\u00e7idd\u0259n ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00f6m\u0259k edin, siz\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 q\u0131z\u0131l ver\u0259c\u0259yik\u201d. Sultan b\u0259y bu haqda qarda\u015f\u0131 Xosrov b\u0259yl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 birlikd\u0259 plan qururlar. Onlar Andronikd\u0259n silah ist\u0259yirl\u0259r. Andronik is\u0259 onlar\u0131n ist\u0259dyi q\u0259d\u0259r silah g\u00f6nd\u0259rir. Silahlar yolda ik\u0259n Sultan b\u0259yin igidl\u0259ri silah g\u0259tir\u0259nl\u0259ri pusquya sal\u0131b onlar\u0131 m\u0259hv edib, silahlar\u0131 topland\u0131qlar\u0131 \u0259raziy\u0259 g\u0259tirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259 d\u0259st\u0259nin silah m\u0259s\u0259l\u0259si h\u0259ll olundu. Andronik rahat \u015f\u0259kild\u0259 Gorusdan \u015eu\u015faya do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259k ist\u0259y\u0259rk\u0259n, q\u0259fild\u0259n Sultan b\u0259yin d\u0259st\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n pusquya sal\u0131n\u0131r. Onun ordusu igidlik g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k, Zabux d\u0259r\u0259sind\u0259 pusquya sal\u0131nm\u0131\u015f erm\u0259nil\u0259ri b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r\u0259 m\u0259ruz qoydu, dem\u0259k olar ki, h\u0259min ordu darmada\u011f\u0131n edildi. 600-d\u0259n \u00e7ox \u0259sir al\u0131nd\u0131. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Sultan b\u0259yin \u0259n etibarl\u0131 silahda\u015flar\u0131 olan&nbsp; Ca\u011fazurlu A\u011famm\u0259d v\u0259 Seyid H\u0259mid x\u00fcsusi q\u0259hr\u0259manl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00fcmhuriyy\u0259t Qaraba\u011f General-Qubernatorlu\u011fu yarad\u0131lmas\u0131na q\u0259rar ver\u0259nd\u0259 Xosrov Pa\u015fa B\u0259y o\u011flu Sultanovun \u0259raziy\u0259 hakim olmas\u0131 v\u0259 dig\u0259r keyfiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq, o, qubernator t\u0259yin etdi. T\u0259yinat 1919-cu ilin 15 yanvar\u0131nda qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131, fevral\u0131n \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 art\u0131q Xosrov b\u0259y general-qubernatorlu\u011fun m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u2013 \u015eu\u015fada idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan sonra Qaraba\u011fda, onun t\u0259rkibin\u0259 daxil lan q\u0259zalardan biri kimi Z\u0259ng\u0259zurda t\u0259k Sultan b\u0259y deyil, Xosrov b\u0259y d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 diz \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Dro Kanayan\u0131n \u018fsg\u0259ran yolunu tutub, Z\u0259ng\u0259zurla \u0259laq\u0259ni k\u0259sm\u0259si Xosrov b\u0259yi \u00e7ox q\u0259z\u0259bl\u0259ndirm\u015fdi. Gizli yollara b\u0259l\u0259d olan Xosrov b\u0259y \u00f6z haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 plana g\u00f6r\u0259, Dronun quldur d\u0259st\u0259sini m\u0259hv etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O, C\u00fcmhuriyy\u0259tin m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubda q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cZ\u0259ng\u0259zur m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 ingilis k\u00f6m\u0259yind\u0259n imtina olunmal\u0131d\u0131r. Onlar biz\u0259 mane olurlar. T\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan ordu hiss\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zura g\u00f6nd\u0259rilsin\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qlar, t\u00fcrk ordusunun Az\u0259rbaycandan \u00e7\u0259kilm\u0259si erm\u0259nil\u0259rin \u0259l-qolunu a\u00e7d\u0131. Daxild\u0259 \u201c5-ci kolon\u201dla milli q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00fcbariz\u0259si, C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqut etm\u0259si Z\u0259ng\u0259zuru t\u0259k qoydu\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ilin yay\u0131nda Moskvada ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 Z\u0259ng\u0259zur Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259li \u0259razi elan edildi. H\u0259min ilin dekabr ay\u0131ndan ba\u015flayaraq 10 il \u0259rzind\u0259 Z\u0259ng\u0259zurdan 405 min desyatin topraq erm\u0259nil\u0259r\u0259 verildi. Bunlarla yana\u015f\u0131, 1948-ci ild\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiyas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irildi. 131 ail\u0259ni \u0259hat\u0259l\u0259y\u0259n 712 n\u0259f\u0259r Ming\u0259\u00e7evir\u0259 yax\u0131n olan H\u00fcr\u00fcu\u015fa\u011f\u0131 k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>1988-ci ild\u0259 is\u0259 Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zurun Sisiyan, Qafan, Gorus v\u0259 Mehri rayonlar\u0131nda \u00fcmumilikd\u0259 66 k\u0259ndd\u0259n son az\u0259rbaycanl\u0131lar da deportasiya edildi. 1992-ci ild\u0259n ba\u015flayan Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 is\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zura daxil olan Az\u0259rbaycan\u0131n La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Z\u0259ngilan rayonlar\u0131 n\u00f6vb\u0259 il\u0259 i\u015f\u011fal edildi \u2013 ta ki, 2020-ci ilin V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sin\u0259d\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q\u0259rbi Z\u0259ng\u0259zur da Az\u0259rbaycand\u0131r!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: \u015e\u0259hla Cabbarl\u0131<\/strong> (AYNA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp;\u201c\u0130ngilis k\u00f6m\u0259yind\u0259n imtina olunmal\u0131d\u0131r, onlar biz\u0259 mane olurlar. T\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan ordu hiss\u0259l\u0259ri Z\u0259ng\u0259zura g\u00f6nd\u0259rilsin\u201d. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-37701","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37701"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37701\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37705,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37701\/revisions\/37705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}