{"id":37942,"date":"2021-05-18T10:44:02","date_gmt":"2021-05-18T06:44:02","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=37942"},"modified":"2021-05-18T10:48:13","modified_gmt":"2021-05-18T06:48:13","slug":"dasnaklarin-liderinin-erm%c9%99nil%c9%99rin-turkl%c9%99r%c9%99-qarsi-terror-etdikl%c9%99rini-etiraflari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=37942","title":{"rendered":"Da\u015fnaklar\u0131n liderinin erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 terror etdikl\u0259rini etiraflar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Ovannes Kacaznuni (1868-1938) &#8212; memar, 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni milli h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri, Da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n ilk Ba\u015f naziri (1918-1919). 1918 &#8212; Zaqafqaziya Seymin\u0259 girdi, Trebizond v\u0259 Batumda T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlarda Erm\u0259nistan\u0131 t\u0259msil etdi; \u0130yunun 4-d\u0259 A.Xatisovla birlikd\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 ad\u0131ndan Batum m\u00fcqavil\u0259sini imzalad\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu yax\u0131nlarda erm\u0259nil\u0259r daha bir &#171;k\u0259d\u0259rli g\u00fcn\u00fc&#187; (24 aprel) arxada qoydular. Saxtakarl\u0131q, yalan v\u0259 iftiralar \u00fczr\u0259 d\u00fcnya brendi hesab edil\u0259n haylar h\u0259r il oldu\u011fu 1915 \u2013ci il hadis\u0259l\u0259rind\u0259n yen\u0259 \u015fou d\u00fcz\u0259ld\u0259r\u0259k d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259tini yen\u0259 \u201cm\u0259zlum\u201d, \u201c\u0259zabke\u015f\u201d erm\u0259ni xalq\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar v\u0259 bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259, h\u0259r il oldu\u011fu kimi erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131 1915-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131nda planetin &#171;\u0259n q\u0259dim&#187; tayfas\u0131n\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 dair yeni &#171;t\u0259kzibedilm\u0259z d\u0259lill\u0259r&#187; tap\u0131rlar. Ancaq biz art\u0131q buna \u00f6yr\u0259\u015fmi\u015fik. Ba\u015fqa bir m\u0259s\u0259l\u0259 diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259ndir, niy\u0259: Erm\u0259nistan\u0131n ilk ba\u015f naziri v\u0259 Da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n qurucular\u0131ndan v\u0259 liderl\u0259rind\u0259n biri Ovannes Ka\u00e7aznuni niy\u0259 \u00f6z v\u0259t\u0259nind\u0259 unutdurulur? H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, erm\u0259ni dair\u0259l\u0259rind\u0259 onun \u015f\u0259xsind\u0259n b\u0259hs etm\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar: ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc onilliyind\u0259ki ifad\u0259l\u0259rin\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259, onun siyasi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 toxunulmayan bir qada\u011fa t\u0259tbiq edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Cavab sad\u0259dir. Fakt budur ki, Ka\u00e7aznuninin &#171;erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131&#187; il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vqeyi r\u0259smi Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259 diasporan\u0131n bu b\u0259dnam m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 haz\u0131rk\u0131 siyasi kursuna ziddir. Ka\u00e7aznuni, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, 1923-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u201cisti izl\u0259rl\u0259\u201d uydurma erm\u0259ni iddialar\u0131n\u0131 amans\u0131zcas\u0131na if\u015fa etmi\u015f v\u0259 bununla da indiki, m\u00fcasir erm\u0259niliyin q\u0259z\u0259bin\u0259 tu\u015f g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun 1923-c\u00fc il mart tarixli m\u0259\u015fhur \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d art\u0131q ed\u0259c\u0259yi bir i\u015f yoxdur\u201d hesabat\u0131na m\u00fcraci\u0259t ets\u0259k, m\u00fcasir erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n onun niy\u0259 xo\u015flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olar\u0131q. Onu da qeyd ed\u0259k ki, Ka\u00e7aznuni hec d\u0259 s\u0131ravi bir erm\u0259ni siyasi\u0259t\u00e7isi olmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcz \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fchakim\u0259 edin. D\u00fcnya tarixinin \u0259n qanl\u0131 partiyalar\u0131ndan birinin qurucusu v\u0259 lideri, 1914-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri b\u00fct\u00fcn bu tarixi hadis\u0259l\u0259rin birba\u015fa i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 idi. O, eyni zamanda 30 May 1918 &#8212; 28 May 1919-ci ill\u0259r aras\u0131nda Da\u015fnak Erm\u0259nistan\u0131n\u0131n ilk Ba\u015f Naziri olmu\u015fdur. Y\u0259ni o zaman, erm\u0259nil\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir co\u011frafiyada t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri qanl\u0131 hadis\u0259l\u0259rin, cinay\u0259tl\u0259rin i\u00e7ind\u0259 v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olm\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Saxta &#171;soyq\u0131r\u0131ma&#187; m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ed\u0259n erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131n b\u00fct\u00fcn uydurma-yalanlar\u0131n\u0131 t\u0259kzib ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin ilk Ba\u015f Nazirinin O.Ka\u00e7aznuninin hesabat\u0131ndan bir s\u0131ra maraql\u0131 hiss\u0259l\u0259ri t\u0259qdim edirik:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Biz s\u00fclh\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131q<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018fm\u0259liyyata qat\u0131ld\u0131q. 1914-c\u00fc ilin pay\u0131z\u0131nda, T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259l\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n birin\u0259 qo\u015fulmad\u0131\u011f\u0131nda, C\u0259nubi Qafqazda b\u00f6y\u00fck s\u0259s-k\u00fcyl\u0259 v\u0259 enerjili bir \u015f\u0259kild\u0259 erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc qo\u015funlar\u0131 yarad\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131. Sad\u0259c\u0259 bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni inqilab\u00e7\u0131 Da\u015fnaks\u00fctyun Partiyas\u0131 h\u0259m bu birlikl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131nda, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda f\u0259al i\u015ftirak etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz s\u00fclh\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131q, t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131q. Bar\u0131\u015f\u0131 sabotaj etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 bel\u0259 aparm\u0131\u015f\u0131q. Art\u0131q ham\u0131m\u0131z t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fc\u015fm\u0259ni olan Antanta g\u00fccl\u0259rinin d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 idik.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n &#171;D\u0259nizd\u0259n d\u0259niz\u0259 Erm\u0259nistan&#187; t\u0259l\u0259b etm\u0259kd\u0259 idik. M\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ordular\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rm\u0259l\u0259ri v\u0259 suverenliyimizi t\u0259min etm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Avropa v\u0259 Amerikaya r\u0259smi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar etdik. N\u0259hay\u0259t, m\u00f6vcud oldu\u011fumuz m\u00fcdd\u0259td\u0259 T\u00fcrkl\u0259rl\u0259 davaml\u0131 olaraq m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131q. \u00d6ld\u00fck v\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fck. Art\u0131q bundan sonra t\u00fcrkl\u0259r\u0259 n\u0259 etibar a\u015f\u0131laya bil\u0259rik?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>He\u00e7 bir zaman d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259dik<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259qiq\u0259tl\u0259ri g\u00f6r\u0259 bilm\u0259diyimiz h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlarda i\u015ftirak etdik. Aldad\u0131ld\u0131q v\u0259 Rusiyaya birl\u0259\u015fdirildik. Yerd\u0259yi\u015fdirm\u0259 do\u011fru v\u0259 laz\u0131ml\u0131 idi. Faktlar\u0131 g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dik, hadis\u0259l\u0259rin s\u0259b\u0259bkar\u0131 bizik. T\u00fcrkl\u0259rin milli m\u00fcbariz\u0259si haql\u0131yd\u0131. Bar\u0131\u015f\u0131 r\u0259dd etdiyimiz v\u0259 silahlanma\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck bir s\u0259hv idi. T\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 aya\u011fa qalxd\u0131q, \u00fcsyan etdik v\u0259 vuru\u015fduq. Sevr raz\u0131la\u015fmas\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc kor etmi\u015fdi. \u00dcsyan\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259m\u0259lind\u0259 m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin biz\u0259 v\u0259d etdiyi &#171;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#187; x\u0259yal\u0131 var idi. Ancaq he\u00e7 bir zaman d\u00f6vl\u0259t ola bilm\u0259dik. &#171;T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistan\u0131&#187; adlanan bir d\u00f6vl\u0259tin x\u0259yaldan ba\u015fqa bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259 bilm\u0259dik. A\u011fl\u0131m\u0131z dumanl\u0131 idi, biz erm\u0259nil\u0259r qeyd-\u015f\u0259rtsiz Rusiyaya y\u00f6n\u0259lmi\u015fdik. He\u00e7 bir \u0259sas olmadan q\u0259l\u0259b\u0259 havas\u0131nda idik. S\u0259daq\u0259timizin, i\u015fimizin v\u0259 k\u00f6m\u0259yimizin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin biz\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini h\u0259diyy\u0259 ed\u0259c\u0259yin\u0259 \u0259min idik. H\u0259qiq\u0259tl\u0259ri anlaya bilm\u0259dik v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yan insanlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t ver\u0259r\u0259k, \u00f6z ist\u0259kl\u0259rimizi ba\u015fqalar\u0131na m\u0259nims\u0259d\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 etdiyimiz hipnozun t\u0259siri il\u0259 x\u0259yallara qap\u0131ld\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Biz erm\u0259nil\u0259r q\u0259z\u0259b v\u0259 qorxu i\u00e7ind\u0259 \u201ccinay\u0259tkarlar\u201d axtar\u0131rd\u0131q<\/p>\n\n\n\n<p>1915-ci ilin yay v\u0259 pay\u0131z aylar\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 erm\u0259nil\u0259ri m\u0259cburi \u015f\u0259kild\u0259 deportasiya edildi, t\u00fcrkl\u0259r bunu \u00e7ox yax\u015f\u0131 etdil\u0259r. T\u00fcrkl\u0259r n\u0259 etdikl\u0259rini bildil\u0259r v\u0259 bu g\u00fcn pe\u015fman olacaq bir \u015fey yoxdur. Bu metod \u0259n d\u0259qiq v\u0259 uy\u011fun idi. Biz erm\u0259nil\u0259r q\u0259z\u0259b v\u0259 qorxu i\u00e7ind\u0259 &#171;cinay\u0259tkarlar&#187; axtar\u0131rd\u0131q<\/p>\n\n\n\n<p>v\u0259 bu cinay\u0259tkar\u0131 Rusiya h\u00f6kum\u0259ti v\u0259 onun xain siyas\u0259ti olaraq t\u0259yin etdik. Siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n yeti\u015fm\u0259mi\u015f v\u0259 balanss\u0131z bir t\u0259hrifd\u0259 biz bir ucdan dig\u0259rin\u0259 sovrulmaqdayd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya h\u00f6kum\u0259tin\u0259 olan inam\u0131m\u0131z d\u00fcn\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r kor-koran\u0259 v\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131sa, bu g\u00fcn d\u0259 o q\u0259d\u0259r kor-koran\u0259 v\u0259 \u0259sass\u0131zd\u0131r. Siyasi partiya (Da\u015fnaks\u00fctyun) olaraq biz m\u0259s\u0259l\u0259mizin ruslar\u0131 maraqland\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131n laz\u0131m olanda c\u0259sar\u0259timizi \u00e7eyn\u0259y\u0259r\u0259k ke\u00e7ib ged\u0259 bil\u0259rc\u0259kl\u0259rini unutduq.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu, b\u00f6y\u00fck bir s\u0259hv idi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Biz bar\u0131\u015f t\u0259klifini r\u0259dd etdik. 1918-ci ild\u0259 imperialistl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 m\u0259\u011flub olan t\u00fcrkl\u0259r m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rdil\u0259r v\u0259 iki il i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u0259krar \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u0259ldil\u0259r. Yeni g\u0259nc v\u0259 mill\u0259t\u00e7i duy\u011fularla h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n bir n\u0259sil ortaya \u00e7\u0131xaraq, Anadoluda \u00f6z ordusunu yenid\u0259n t\u0259\u015fkil etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 milli \u015f\u00fcur v\u0259 \u00f6zl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 hissi oyanm\u0131\u015fd\u0131. G\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259rini he\u00e7 olmasa Ki\u00e7ik Asiyadan t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sevr m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 h\u0259rbi g\u00fccl\u0259 qar\u015f\u0131 qoymaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. Bizim bu d\u00f6n\u0259md\u0259 s\u00fclh\u00fc r\u0259dd etm\u0259yimiz v\u0259 silahlanma\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck s\u0259hv idi. Tezlikl\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizd\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar ba\u015flayanda t\u00fcrkl\u0259r biziml\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259yi v\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlara ba\u015flama\u011f\u0131 t\u0259klif etdil\u0259r. Onlar\u0131n t\u0259klifini r\u0259dd etdik. Bu, b\u00f6y\u00fck bir s\u0259hv idi. H\u0259m d\u0259 bu, dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n m\u00fctl\u0259q u\u011furlu olaca\u011f\u0131 dem\u0259k deyildi, lakin bu dan\u0131\u015f\u0131qlarda s\u00fclh yolu il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259 ehtimal\u0131 var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya asanl\u0131qla bizi aldatd\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r k\u0259s bizi aldad\u0131b. Taled\u0259n \u015fikay\u0259tl\u0259nm\u0259k v\u0259 f\u0259lak\u0259tl\u0259rimizin s\u0259b\u0259bl\u0259rini \u00f6z\u00fcm\u00fczd\u0259n k\u0259narda axtarmaq k\u0259d\u0259rlidir. Bu, bizim (x\u0259st\u0259) milli psixologiyam\u0131z\u0131n s\u0259ciyy\u0259vi x\u00fcsusiyy\u0259tidir v\u0259 Da\u015fnaks\u00fctyun Partiyas\u0131 bundan qa\u00e7a bilm\u0259di. Sanki &#171;uzaqg\u00f6r\u0259nliyimiz&#187; bir q\u0259hr\u0259manl\u0131q idi, \u00e7\u00fcnki ist\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259s &#8212; frans\u0131zlar, ingilisl\u0259r, amerikal\u0131lar, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r v\u0259 bol\u015fevikl\u0259r, bir s\u00f6zl\u0259, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya asanl\u0131qla bizi aldatd\u0131 v\u0259 x\u0259yan\u0259t etdil\u0259r. Lakin biz sad\u0259l\u00f6vhc\u0259sin\u0259 bu m\u00fcharib\u0259nin erm\u0259nil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015flad\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inand\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131q&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qurban Vahidov<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 analitik<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ovannes Kacaznuni (1868-1938) &#8212; memar, 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni milli h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n lideri, Da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n ilk Ba\u015f naziri (1918-1919). 1918 &#8212; Zaqafqaziya<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-37942","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=37942"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37945,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/37942\/revisions\/37945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=37942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=37942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=37942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}