{"id":3799,"date":"2020-04-07T00:18:01","date_gmt":"2020-04-06T20:18:01","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=3799"},"modified":"2020-04-12T07:14:24","modified_gmt":"2020-04-12T03:14:24","slug":"y%c9%99hudi-tarixcisi-erm%c9%99ni-saxtakarligini-darmadagin-etdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=3799","title":{"rendered":"Y\u0259hudi tarix\u00e7isi erm\u0259ni saxtakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 darmada\u011f\u0131n etdi"},"content":{"rendered":"\n<p>1453-c\u00fc ild\u0259 Konstantinopolda (h\u0259l\u0259 Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259th edilm\u0259mi\u015f) skriptoril\u0259rd\u0259n (kitablar\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 x\u00fcsusi otaqlar &#8212; red.) orta \u0259sr y\u0259hudi s\u0259yyah\u0131 Benyamin Tudelan\u0131n kitab\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ens.az\u00a0Axar.az<\/strong>-a istinad\u0259n bildirir ki, kitab ivrit dilind\u0259 yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Benyamin Tudela (\u0130vrit dilind\u0259. Binyamin mi Tudela) &#8212; Navarre Krall\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Tudela \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n olan bir \u0130span y\u0259hudi, ravvin v\u0259 tacir olub. 1165-11173-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 o, Oykumenan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259sin\u0259 s\u0259yah\u0259t edib, eyni zamanda d\u00fcnyaya s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f y\u0259hudil\u0259r v\u0259 y\u0259hudi icmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 yaddaqalan yerl\u0259ri ziyar\u0259t edib. \u0130lk d\u0259f\u0259 Bizans \u0130mperatorlu\u011funun paytaxt\u0131nda n\u0259\u015fr olunan &#171;Rabbi Benyaminin S\u0259yyahlar Kitab\u0131&#187; nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. Bu kitab daha sonra Lat\u0131n dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f v\u0259 16 &#8212; 17-ci \u0259srl\u0259rd\u0259 Avropada \u00e7ox m\u0259\u015fhurla\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ktabda m\u00fc\u0259llif Ararat da\u011f\u0131na erm\u0259ni iddialar\u0131n\u0131n da\u015f\u0131n\u0131-da\u015f \u00fcst\u0259 qoymur qoymur. Orada o c\u00fcml\u0259d\u0259n, deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Sonra, D\u0259cl\u0259 \u00e7ay\u0131n\u0131n ortas\u0131nda bir adada qurulan Qezir ben Omar \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 iki g\u00fcnl\u00fck s\u0259yah\u0259t etdim [M\u00fc\u0259llif D\u0259cl\u0259 \u00e7ay\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u0130ncild\u0259ki ad\u0131 Hiddekel ad\u0131ndan istifad\u0259 edir], Ararat da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, Nuhun g\u0259misinin dayand\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259n d\u00f6rd mil m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u00d6m\u0259r ibn \u0259l- X\u0259ttab g\u0259mini iki da\u011f\u0131n zirv\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xartd\u0131 v\u0259 oradan ismailil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259scid tikdi. Yezdr\u0131 Sofera sinaqoqu bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259minin yan\u0131nda m\u00f6vcuddur, burada ay\u0131n doqquzuncu g\u00fcn\u00fc Ava y\u0259hudil\u0259ri dua etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n g\u0259lirl\u0259r. \u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Burada &#171;Ararat&#187; toponiminin m\u0259nas\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r. \u018fvv\u0259la, y\u0259hudi s\u0259yyah\u0131n\u0131n getdiyi mar\u015frutdan ayd\u0131n olur ki, bu Ararat\u0131n A\u011fr\u0131 Da\u011f da\u011f zirv\u0259si il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. Qezir bin \u00d6m\u0259r, T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcasir Cizr\u0259 \u015f\u0259h\u0259ridir. D\u0259cl\u0259 \u00e7ay\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axar\u0131nda sahild\u0259 v\u0259 adalarda yerl\u0259\u015fir. Suriya il\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259. \u015e\u0259h\u0259rin ad\u0131 \u0259r\u0259b dilind\u0259n ada kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Assuriyal\u0131lar v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n Nuhun endiyi n\u00f6qt\u0259 hesab etdikl\u0259ri da\u011f silsil\u0259si v\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si Cudi bu \u015f\u0259h\u0259rin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir v\u0259 sonrak\u0131 erm\u0259ni uydurmalar\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. \u00c7\u00fcnki Cudi da\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcasir A\u011fr\u0131 Da\u011f aras\u0131nda m\u0259saf\u0259 xeyli \u00e7oxdur &#8212; 320 kilometr. Orta \u0259sr erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 bu g\u00fcn b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya &#171;Ararat&#187; olaraq s\u0131r\u0131nan da\u011f\u0131n ad\u0131 f\u0259rqli \u015f\u0259kild\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 &#8212; Orta \u0259sr Fars dilind\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 &#171;\u0259n b\u00f6y\u00fck&#187; m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n Masis. A\u011fr\u0131 Da\u011f\u0131 il\u0259 da\u015fq\u0131n mifi, S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n sonra bu m\u0259s\u0259l\u0259nin spesifikliyini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259n Avropa s\u0259yah\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 s\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Ararat ad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc, q\u0259dim y\u0259hudil\u0259ri m\u0259\u011flub ed\u0259n v\u0259 \u0259sar\u0259t alt\u0131na alan Assuriya b\u00f6lg\u0259sind\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri g\u00fccl\u00fc olan \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri &#8212; Urartu \u0259yal\u0259tinin ad\u0131n\u0131n Masoret (\u0259n\u0259n\u0259vi y\u0259hudi ) s\u00f6yl\u0259mind\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259d\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildir. Buna g\u00f6r\u0259 \u018fhdi-C\u0259didin t\u0259rtib\u00e7il\u0259ri \u00f6z pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rinin yax\u0131nla\u015fma yerl\u0259rini \u00f6z qullar\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olan bir d\u00f6vl\u0259tin h\u00fcdudlar\u0131na yerl\u0259\u015fdirm\u0259yi \u00fcst\u00fcn tutdular.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.ens.az\/images\/uploads\/images\/881488bd465fddb1c7fafd6d72cea098.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i: F\u0259xri Qocayev<\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259:&nbsp;<a href=\"https:\/\/ru.axar.az\/news\/politika\/458653.html\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">axar.az<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1453-c\u00fc ild\u0259 Konstantinopolda (h\u0259l\u0259 Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259th edilm\u0259mi\u015f) skriptoril\u0259rd\u0259n (kitablar\u0131n haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 x\u00fcsusi otaqlar &#8212; red.) orta \u0259sr y\u0259hudi s\u0259yyah\u0131 Benyamin Tudelan\u0131n kitab\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-3799","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3799","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3799"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4037,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3799\/revisions\/4037"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}