{"id":38389,"date":"2021-05-26T10:32:26","date_gmt":"2021-05-26T06:32:26","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=38389"},"modified":"2021-05-26T10:32:29","modified_gmt":"2021-05-26T06:32:29","slug":"azadliq-ya-xosb%c9%99xtlik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=38389","title":{"rendered":"Azadl\u0131q, ya xo\u015fb\u0259xtlik\u2026"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:43% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/vahid-qarabag.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-38390 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Vahid Qazi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Helsinqborq, \u0130sve\u00e7<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Yaln\u0131z birini se\u00e7m\u0259k imkan\u0131 verils\u0259ydi, n\u0259yi se\u00e7\u0259rdiniz: azadl\u0131\u011f\u0131, ya xo\u015fb\u0259xtliyi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bilir\u0259m, ne\u00e7\u0259 min ildi fikir adamlar\u0131 hans\u0131n\u0131n daha \u0259sas olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 ba\u015f s\u0131nd\u0131rsalar da h\u0259l\u0259 bir t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xa bilm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fl\u0131 k\u0259s\u0259nd\u0259n insan azadl\u0131\u011fa can at\u0131r. B\u0259\u015f\u0259r tarixi el\u0259 azadl\u0131q u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 tarixidir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259s, h\u0259r azadl\u0131q xo\u015fb\u0259xtlik g\u0259tirirmi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026\u201cKonserv xo\u015fb\u0259xtliyi\u201d \u2013 hardasa oxumu\u015fdum bu haqda. Havas\u0131z, qapal\u0131 yerd\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t salamat qalan konsevr m\u0259hsulu a\u011fz\u0131 a\u00e7\u0131lan kimi \u201cazadl\u0131\u011fa\u201d d\u00f6zm\u00fcr, xarab olur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026\u018fsrl\u0259r boyu t\u0259hkim\u00e7i (qul da dem\u0259k olar) \u00f6mr\u00fc s\u00fcr\u0259n rus xalq\u0131 1861-ci ild\u0259 ona veril\u0259n azadl\u0131qla n\u0259 ed\u0259c\u0259yini bilmir, 50 il tab g\u0259tirir azadl\u0131\u011f\u0131n \u201c\u0259zab\u0131na\u201d v\u0259 tarixin \u0259n qanl\u0131 inqilab\u0131n\u0131 el\u0259yib yenid\u0259n \u00f6z q\u0259f\u0259sin\u0259, bu d\u0259f\u0259 ad\u0131 SSR\u0130 olan h\u0259bsxanaya d\u00f6n\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2026\u201c\u015eau\u015fend\u0259n qa\u00e7\u0131\u015f\u201d filmind\u0259 50 illik t\u00fcrm\u0259 h\u0259yat\u0131ndan sonra azadl\u0131\u011f\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259k\u0259 bilm\u0259y\u0259n Bruks \u015f\u0259h\u0259r otelind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc as\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u202630 il ke\u00e7ib azadl\u0131\u011fa qovu\u015fma\u011f\u0131m\u0131zdan, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t qurma\u011f\u0131m\u0131zdan. Ya\u015f\u0131 50+ olanlardan \u00f6mr\u00fcn xo\u015fb\u0259xt \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 soru\u015fsan, sovet d\u00f6n\u0259mini xat\u0131rlayacaq. V\u0259 m\u0259n daha onlar\u0131 q\u0131nam\u0131ram! \u201cAzadl\u0131q\u201d\u0131n v\u0259d etdiyi \u201cxo\u015fb\u0259xt\u201dliyi g\u00f6rm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Uzun ill\u0259rdir Skandinaviya \u00f6lk\u0259l\u0259ri insan rifah\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u0259n beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n azadl\u0131q v\u0259 xo\u015fb\u0259xtlik indeksl\u0259rind\u0259 ilk yerl\u0259ri tuturlar. Bilmir\u0259m, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u0130sve\u00e7 qar\u0131\u015f\u0131q bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin azad v\u0259 xo\u015fb\u0259xt olmalar\u0131nda&nbsp;<em>Yante qanunu<\/em>&nbsp;n\u0259 boyda rol oynay\u0131b. Onu bilir\u0259m ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259n b\u0259rab\u0259r imkanlar toplumunu \u2013 \u0259sl&nbsp;<em>eqalitarizmi<\/em>&nbsp;(b\u0259rab\u0259rlik) onlar qurublar.<\/p>\n\n\n\n<p>Oxucunu q\u0259liz terminl\u0259rl\u0259 yormaqla aram yoxdur, odur ki, \u201cYante qanunu\u201d haqda q\u0131saca deyim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYante qanunu\u201d (\u201cJantelagen\u201d) skandinaviyal\u0131lar\u0131n mentalitetini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n 10 ehkamdan ibar\u0259t \u0259xlaq kodeksidir. Skandinaviya yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 (yar\u0131 norve\u00e7li, yar\u0131 danimarkal\u0131) Aksel Sandemus 1933-c\u00fc ild\u0259 n\u0259\u015fr etdiyi \u201cQa\u00e7aq \u00f6z l\u0259pirind\u0259n ke\u00e7ir\u201d roman\u0131nda \u015f\u0259rti ad\u0131 Yante olan \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r bu adda \u00fcmumil\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerli mentalitet insanlar\u0131 m\u00fcst\u0259sna olma\u011fa, \u00f6zl\u0259rini se\u00e7ilmi\u015f hiss etm\u0259y\u0259 imkan vermir. C\u0259miyy\u0259t \u00f6z \u00fczv\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u0259l h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131r. \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 ki, b\u00f6y\u00fck adamsan\u201d, \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 ki, bizd\u0259n vacib adamsan\u201d, \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 ki, bizd\u0259n a\u011f\u0131ll\u0131san\u201d v\u0259 s. Sandemusun formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201cqorxu, \u0259sar\u0259t, h\u0259s\u0259d, soyuqluq\u201d basq\u0131s\u0131 il\u0259 ya\u015fayan mifik \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisinin \u0259xlaq qaydalar\u0131n\u0131 sonralar \u201cYante qanunu\u201d ad\u0131 il\u0259 skandinaviyal\u0131lar\u0131n mentaliteti kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sandemus \u201cYante qanunu\u201dnu he\u00e7 d\u0259 yoxdan k\u0259\u015ff etm\u0259yib. Bu, \u015fimali avropal\u0131lar\u0131n d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnc\u0259, davran\u0131\u015f, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcnd\u0259 \u00e7oxdan vard\u0131. Lap q\u0259dimd\u0259n. M\u0259s\u0259l\u0259n, XV \u0259sr \u0130sve\u00e7 \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n incisi \u201cErikin xronikas\u0131\u201dnda (\u201cErikskr\u00f6nikan\u201d) pax\u0131ll\u0131q v\u0259 x\u0259sislik isve\u00e7li xarakterind\u0259 qabar\u0131q \u00e7izgi kimi g\u00f6st\u0259rilib. XVI \u0259sr s\u0259lnam\u0259\u00e7isi \u0130ohann Maqnus is\u0259 \u201cinadkar qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 pax\u0131ll\u0131\u011f\u201d\u0131 (\u201denvis inb\u00f6rdes avund\u201d) \u0130sve\u00e7in faci\u0259si hesab edirdi. Qustav Sundb\u0259rq (Gustav Sundb\u00e4rg) 1911-ci ild\u0259 d\u0259rc etdiyi \u201c\u0130sve\u00e7 xarakteri\u201d (\u201dDet svenska folklynnet\u201d) essesind\u0259 yaz\u0131r ki, isve\u00e7li \u0130sve\u00e7 d\u00f6vl\u0259tinin g\u00fccl\u00fc, varl\u0131 olmas\u0131n\u0131 ist\u0259y\u0259r, amma bir isve\u00e7linin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 ona yax\u0131n olanlar aras\u0131ndan birinin varlanma\u011f\u0131n\u0131 yox.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fczd\u00fcr, indi o \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259halisi bu qanunu k\u00f6hn\u0259lmi\u015f say\u0131r. Amma burada bir ne\u00e7\u0259 il ya\u015fayan \u0259cn\u0259bil\u0259r qanunun h\u0259l\u0259 d\u0259 ke\u00e7\u0259rli oldu\u011funu deyirl\u0259r. M\u0259nim uzun m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rd\u0259n sonra g\u0259ldiyim q\u0259na\u0259t is\u0259 odur ki, 19-cu \u0259srd\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 demokratikl\u0259\u015fm\u0259 prosesi ba\u015flayandan sosial h\u0259yatda \u201cq\u0131z\u0131l orta\u201d tapmaq ist\u0259yi d\u00f6vl\u0259t idealogiyas\u0131 s\u0259viyy\u0259sin\u0259d\u0259k y\u00fcks\u0259lib v\u0259 sosial-demokratlar\u0131n uzun onillikl\u0259r boyu y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc hakim siyas\u0259t hesab\u0131na \u015f\u00fcurlara v\u0259 davran\u0131\u015flara oturub.<\/p>\n\n\n\n<p>Sosial h\u0259yatda \u201cq\u0131z\u0131l orta\u201d \u2013 budur, Skandinaviya insan\u0131n\u0131n toplumda \u00f6z\u00fcn\u00fc rahat hiss etdiyi m\u00f6vqe! N\u0259 q\u0259d\u0259r varl\u0131, a\u011f\u0131ll\u0131, bacar\u0131ql\u0131 olursan ol, bu, s\u0259n\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259trafdak\u0131lardan \u00fcst\u00fcn sayma\u011fa \u0259sas ola bilm\u0259z. C\u0259miyy\u0259t i\u00e7ind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc diskomfort hiss ed\u0259c\u0259ks\u0259n v\u0259 tezlikl\u0259 \u00e7\u0131xda\u015f olacaqsan.<\/p>\n\n\n\n<p>19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259n 1920-ci ill\u0259r\u0259d\u0259k 1,5 milyon isve\u00e7li Amerikaya xo\u015fb\u0259xtlik arxas\u0131nca k\u00f6\u00e7 edib. Bu k\u00f6\u00e7 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 t\u00fc\u011fyan ed\u0259n inqilab havas\u0131n\u0131 azadl\u0131qlara qap\u0131 a\u00e7an parlament\u0259 da\u015f\u0131ma\u011f\u0131 bacaran sosialistl\u0259rin, liberallar\u0131n say\u0259sind\u0259 dayand\u0131. \u00d6lk\u0259nin demokratikl\u0259\u015fm\u0259si, azadl\u0131qlar\u0131n s\u0259rh\u0259dinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si insanlarda \u00fcmid oyatd\u0131. \u00c7ox \u00e7\u0259km\u0259di, c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 n\u0259sil sonra azadl\u0131qda ya\u015famaq v\u0259rdi\u015fin\u0259 yiy\u0259l\u0259n\u0259n insanlar b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn xo\u015fb\u0259xtlik n\u00fcmun\u0259sini \u2013 &nbsp;rifah c\u0259miyy\u0259ti modelini &nbsp;yaratd\u0131lar. Bir vaxt \u0259halinin t\u0259rk etdiyi \u00f6lk\u0259 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rd bir t\u0259r\u0259find\u0259n adamlar\u0131n can atd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m?<\/p>\n\n\n\n<p>Azadl\u0131qda xo\u015fb\u0259xt olmayanlar kimi, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, \u0259sar\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc xo\u015fb\u0259xt hiss ed\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Qapal\u0131 sistem xo\u015fb\u0259xtliyi d\u0259 dem\u0259k olar buna. Onlar\u0131n xo\u015fb\u0259xtliyi \u0259sl azadl\u0131qdan x\u0259b\u0259rsiz olmalar\u0131ndad\u0131r!<\/p>\n\n\n\n<p>Azadl\u0131q is\u0259 an\u0131nda xo\u015fb\u0259xtlik g\u0259tirmir! Xo\u015fb\u0259xt h\u0259yat\u0131 h\u00fcrriyy\u0259t\u00e7ilik yox, h\u00fcrr ya\u015famaq v\u0259rdi\u015fi olan toplum qurur, azadl\u0131qla n\u0259 ed\u0259c\u0259yini bil\u0259n k\u0259sl\u0259r, y\u0259ni.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>21<\/strong>&nbsp;<strong>May 2021<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vahid Qazi Helsinqborq, \u0130sve\u00e7 Yaln\u0131z birini se\u00e7m\u0259k imkan\u0131 verils\u0259ydi, n\u0259yi se\u00e7\u0259rdiniz: azadl\u0131\u011f\u0131, ya xo\u015fb\u0259xtliyi? Bilir\u0259m, ne\u00e7\u0259 min ildi fikir adamlar\u0131 hans\u0131n\u0131n daha \u0259sas olmas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-38389","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38389","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=38389"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38389\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38392,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/38389\/revisions\/38392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=38389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=38389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=38389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}