{"id":39629,"date":"2021-06-08T01:27:59","date_gmt":"2021-06-07T21:27:59","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=39629"},"modified":"2021-06-08T01:28:03","modified_gmt":"2021-06-07T21:28:03","slug":"sirli-sona-rus-silahlarini-alib-az%c9%99rbaycan-muqavim%c9%99tin%c9%99-otur%c9%99n-qadin-kim-olub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=39629","title":{"rendered":"Sirli Sona: Rus silahlar\u0131n\u0131 al\u0131b, Az\u0259rbaycan m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259n qad\u0131n kim olub?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Sona Allahyar q\u0131z\u0131 S\u0259f\u0259rova kim idi? Haqq\u0131nda arxivl\u0259rd\u0259 \u00e7ox az m\u0259lumat toplanan bu xan\u0131m\u0131n 20-ci y\u00fczilliyin \u0259v\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131ya silah g\u0259tirilm\u0259sind\u0259 n\u0259 kimi rolu var idi? Onun haqq\u0131nda niy\u0259 500 s\u0259hif\u0259lik cinay\u0259t i\u015fi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131? Erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi soyq\u0131r\u0131m\u0131n ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 milli q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 nec\u0259 yard\u0131m edirdi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu qad\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 qurban verib. Daim m\u00fcxt\u0259lif adlar alt\u0131nda gizli ya\u015fay\u0131b. \u00c7ox b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259liyyatlarda i\u015ftirak edib. Onun f\u0259aliyy\u0259ti 1900-1911-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir.\u00a0<a href=\"https:\/\/azvision.az\/\"><strong>Azvision.az\u00a0<\/strong><\/a>tariximizin \u00e7ox az t\u0259dqiq olunmu\u015f v\u0259 gizli qalan daha bir q\u0259hr\u0259man\u0131 haqq\u0131nda \u00f6yr\u0259n\u0259 bildikl\u0259rimizi t\u0259qdim edir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fada do\u011fulan bu xan\u0131m haqq\u0131nda cinay\u0259t i\u015fi Kazan d\u00f6vl\u0259t arxivind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Bu i\u015fl\u0259 tan\u0131\u015f olan az\u0259rbaycanl\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131, yazar \u0130dris Heyd\u0259rli il\u0259 s\u00f6hb\u0259timiz \u0259sas\u0131nda m\u0259lum olur ki, Sona xan\u0131m S\u0259f\u0259rovlar ail\u0259sind\u0259ndir. \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu il\u0259 S\u0259f\u0259rovlar\u0131n qohumluq ba\u011flar\u0131 var. Az\u0259rbaycanda Milli h\u0259r\u0259kat\u0131n ba\u015flanmas\u0131nda o n\u0259slin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yinin b\u00f6y\u00fck rolu olub. Frans\u0131z, rus dill\u0259rini bil\u0259n, m\u00fck\u0259mm\u0259l ali t\u0259hsil\u0259 sahib Sona Allahyarq\u0131z\u0131n\u0131n da proses\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131nda, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u015eu\u015fa v\u0259 Qaraba\u011fda m\u00fcdafi\u0259 sisteminin qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn can yand\u0131ran adamlar\u0131n rolu var.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130dris Heyd\u0259rli:&nbsp;<strong>\u201cKazan Milli Arxivind\u0259 Sona xan\u0131m haqq\u0131nda 516 s\u0259hif\u0259lik cinay\u0259t i\u015fi il\u0259 tan\u0131\u015f olduq. H\u0259min cinay\u0259t i\u015fi 1908-ci ild\u0259 ba\u015flay\u0131b v\u0259 1911-ci ild\u0259 ba\u011flan\u0131b. \u0130\u015fin tam a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b. Bu xan\u0131m\u0131n 1911-ci ild\u0259n sonrak\u0131 taleyi haqq\u0131nda da he\u00e7 n\u0259 b\u0259lli deyil. \u00c7\u00fcnki o, bir ne\u00e7\u0259 yerd\u0259, bir ne\u00e7\u0259 pasport alt\u0131nda ya\u015fay\u0131b. S\u0259hv etmir\u0259ms\u0259, 6-7 kimlik alt\u0131nda gizl\u0259nib. S\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 Kazanda, H\u0259\u015ft\u0259rxanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 tibb bac\u0131s\u0131 kimi \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. Onun rus, \u00f6zb\u0259k, qazax v\u0259 tatar adlar\u0131yla gizl\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rind\u0259 o zaman ba\u015f ver\u0259n qar\u015f\u0131durmalarda milli q\u00fcvv\u0259l\u0259ri silahla t\u0259min etm\u0259k idi. \u00c7\u00fcnki o d\u00f6vrd\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n erm\u0259nil\u0259ri silahland\u0131rmas\u0131 birt\u0259r\u0259fli h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Rus ordusunda erm\u0259ni general v\u0259 zabitl\u0259rin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r f\u0259aliyy\u0259ti var idi. Bu co\u011frafiyada yegan\u0259 \u0259zil\u0259n t\u0259r\u0259f biz idik\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sona S\u0259f\u0259rova \u0259sas \u0259laq\u0259l\u0259rini rus v\u0259 tatar h\u0259rb\u00e7i ail\u0259l\u0259ri il\u0259 qururdu. O, bu co\u011frafiyaya r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n b\u00fct\u00fcn insanlarla \u00fcnsiyy\u0259t\u0259 girib, h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259n silahlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 da\u015f\u0131nmas\u0131na birba\u015fa r\u0259hb\u0259rlik edirdi. Da\u015f\u0131nmalar d\u0259mir yolu v\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi vasit\u0259sil\u0259 ba\u015f tutub. Hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, Sona xan\u0131m Kazan v\u0259 Kazan \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n rus h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rd\u0259n silahlar al\u0131b, Bak\u0131ya, S\u0259ttarxan h\u0259r\u0259kat\u0131na v\u0259 Tiflis\u0259 g\u00f6nd\u0259rirmi\u015f. Cinay\u0259t i\u015find\u0259 dig\u0259r adlar da ke\u00e7ir, amma r\u0259hb\u0259rliyi bu xan\u0131ma ba\u011flay\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Sona xan\u0131m\u0131n da \u00fczvi oldu\u011fu \u015f\u0259b\u0259k\u0259 t\u0259k silah t\u0259minat\u0131n\u0131 deyil, t\u0259\u015fkilatlanman\u0131, m\u00fcbariz\u0259 aparman\u0131n h\u0259rbi, strateji formatlar\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259n bir qrup olub. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, cinay\u0259t i\u015fi siyasi motiv \u00fcz\u0259rind\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilib. \u015e\u0259b\u0259k\u0259nin t\u0259kc\u0259 \u015fimali Az\u0259rbaycan il\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259nubi Az\u0259rbaycan &#8212; Urmiya, T\u0259briz, \u018frd\u0259bil il\u0259 d\u0259 ba\u011flant\u0131lar\u0131 olub. \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri bu \u0259razil\u0259rd\u0259 yaranacaq hans\u0131sa qar\u015f\u0131durmaya m\u00fcqavim\u0259t m\u0259qs\u0259dini da\u015f\u0131y\u0131b. Cinay\u0259t i\u015find\u0259 Nax\u00e7\u0131vandan, Tiflisd\u0259n, \u0130r\u0259vandan g\u0259l\u0259n donoslar haqq\u0131nda da m\u0259lumatlar var. O \u0259razil\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n silahland\u0131r\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8212; Bu h\u0259bsl\u0259rin sonu g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131r Sona S\u0259f\u0259rovaya. Onlar deyirl\u0259r ki, &#171;biz\u0259 \u0259mri v\u0259 silahlar\u0131 bu xan\u0131m verib&#187;. Sona xan\u0131m prosesin i\u00e7ind\u0259dir. Mahiyy\u0259ti \u00e7ox yax\u015f\u0131 anlay\u0131r. \u00c7evr\u0259sind\u0259 olanlar da v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, milli kimlik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 olan insanlard\u0131lar. O, m\u00fcxt\u0259lif yollarla rus h\u0259rb\u00e7i ail\u0259l\u0259rini \u0259l\u0259 al\u0131b, onlar\u0131n xan\u0131mlar\u0131 il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t qurub v\u0259 s. vasit\u0259l\u0259rd\u0259n itifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, silah al\u0131nmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irib. Bir s\u00f6zl\u0259, Sona xan\u0131m bo\u015fluqlar\u0131 tapd\u0131qdan sonra silahlar\u0131n g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin\u0259 n\u0259zar\u0259t edib. Bu i\u015fd\u0259 konkret olaraq Difai ad\u0131 \u00e7\u0259kilmir. Bu, bir m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259kat\u0131d\u0131r. M\u00fcdafi\u0259 olunmaqdan \u00f6t\u00fcr\u00fc t\u0259\u015fkilatlanan bir qurumdur. Bunlar anlay\u0131rlar ki, bu prosesd\u0259 t\u0259k qalacaqlar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 prosesi daimi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fccadil\u0259 m\u00fcst\u0259visin\u0259 qald\u0131r\u0131rlar. Bunu nec\u0259 h\u0259ll etm\u0259k olar? T\u0259bii ki, m\u00fcdafi\u0259 sistemi qurmaqla&nbsp;<\/em>,- deyir \u0130dris Heyd\u0259rli.<\/p>\n\n\n\n<p>Sona S\u0259f\u0259rova bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 h\u0259bs edils\u0259 d\u0259, 3 d\u0259f\u0259 m\u00fcxt\u0259lif yollarla h\u0259bsd\u0259n qa\u00e7\u0131r\u0131l\u0131b. 3 il Kazan m\u0259hb\u0259sind\u0259 yatd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumdur. Cinay\u0259t i\u015find\u0259 onun h\u0259bsxanada olark\u0259n anas\u0131 il\u0259 yaz\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 qeyd olunub. H\u0259min m\u0259ktublar\u0131n \u0259sas\u0131nda bu xan\u0131m\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131n 30-35-l\u0259r civar\u0131nda oldu\u011funu t\u0259yin etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O m\u00fcd\u0259td\u0259 evd\u0259n yaz\u0131lan m\u0259ktublar\u0131 cinay\u0259t i\u015find\u0259 durur. Ana m\u0259ktbularda q\u0131z\u0131na dua edir. H\u0259tta q\u0131z\u0131n\u0131 qorumas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdiyi dua da cinay\u0259t i\u015find\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Sona xan\u0131m\u0131n 1911-ci ild\u0259n sonrak\u0131 taleyi haqq\u0131nda he\u00e7 n\u0259 m\u0259lum deyil. Cinay\u0259t i\u015fi d\u0259 yar\u0131m\u00e7\u0131q qal\u0131b. O, bird\u0259n-bir\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131n\u0131n fikrinc\u0259, o, ail\u0259 qurmay\u0131b. Bu haqda he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur. Sona xan\u0131m bir f\u0259dai format\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, ail\u0259 modeli g\u00f6st\u0259rilmir. Bizim \u0259limizd\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 fotolar yoxdur. Cinay\u0259t i\u015finin bir t\u0259r\u0259fi m\u0259rk\u0259zi arxivd\u0259, Peterburqdad\u0131r. Daha d\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131larsa, b\u0259lk\u0259 fotosu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xa bil\u0259r: &#171;Biz onun Kazanda, Volqoqradda, H\u0259\u015ft\u0259rxanda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerl\u0259ri, \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259ri lent\u0259 ald\u0131q. H\u0259\u015ft\u0259rxanda Bakinski k\u00fc\u00e7\u0259si qal\u0131b. H\u0259min k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 Sonan\u0131n i\u015fl\u0259diyi hospital h\u0259l\u0259 d\u0259 durur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, tariximizin qaranl\u0131q qalan \u015f\u0259r\u0259fli s\u0259hif\u0259l\u0259ri h\u0259l\u0259 \u00e7oxdur. Onlar\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k bizi daha \u00e7ox \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 qaytaracaq. Sona xan\u0131m\u0131n sirli tarix\u00e7\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc h\u0259l\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r tan\u0131m\u0131r\u0131q. Bu is\u0259 \u00e7ox vacibdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eahan\u0259 R\u0259himli<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sona Allahyar q\u0131z\u0131 S\u0259f\u0259rova kim idi? Haqq\u0131nda arxivl\u0259rd\u0259 \u00e7ox az m\u0259lumat toplanan bu xan\u0131m\u0131n 20-ci y\u00fczilliyin \u0259v\u0259ll\u0259rind\u0259 Bak\u0131ya silah g\u0259tirilm\u0259sind\u0259 n\u0259 kimi rolu var<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":39631,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-39629","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=39629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39632,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/39629\/revisions\/39632"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/39631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=39629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=39629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=39629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}