{"id":40075,"date":"2021-06-13T03:01:10","date_gmt":"2021-06-12T23:01:10","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=40075"},"modified":"2021-06-13T03:01:13","modified_gmt":"2021-06-12T23:01:13","slug":"butun-dunyanin-axtardigi-qarabagli-general-kim-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=40075","title":{"rendered":"B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n axtard\u0131\u011f\u0131 qaraba\u011fl\u0131 general kim idi?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1943-c\u00fc il. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n \u00e7\u0259tin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin getdiyi bir \u0259r\u0259f\u0259d\u0259, ingilis, amerkan v\u0259 rus k\u0259\u015ffiyyat\u0131 onu axtarmaqla m\u0259\u015f\u011ful idi. H\u0259tta o d\u00f6vrd\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 bu general\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 m\u00fcharib\u0259ni udmaq niyy\u0259tind\u0259 idil\u0259r. S\u0259b\u0259b ayd\u0131n idi. M\u00fct\u0259ffiq qo\u015fununlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t x\u0259rit\u0259sinin v\u0259 planlar\u0131n general H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259td\u0259 oldu\u011fu haqq\u0131nda x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 m\u0259lumat vermi\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 general H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259tin axtar\u0131\u015f\u0131na ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. M\u00fcharib\u0259nin \u0259n q\u0131z\u011f\u0131n vaxt\u0131nda ham\u0131n\u0131n axtard\u0131\u011f\u0131 general H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t kim idi?<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t 1883-ci ild\u0259 Kayserinin \u018frkil\u0259t nahiy\u0259sind\u0259n do\u011fulmu\u015fdu. Atas\u0131 Osmanl\u0131 ordusunun zabiti olan X\u0259lil b\u0259y idi. X\u0259lil b\u0259y pe\u015f\u0259kar zabit v\u0259 y\u00fcks\u0259k t\u0259hsil\u0259 malik bir insan idi. X\u0259lil b\u0259yin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u015e\u0259fiq\u0259 xan\u0131m \u0259sl\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 idi. \u015e\u0259fiq\u0259 xan\u0131m \u015eu\u015fada do\u011fulmu\u015f, 1880-ci ild\u0259 ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Kayseriy\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fc. El\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 k\u00f6k\u0259nc\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 olan X\u0259lil b\u0259yl\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ail\u0259nin ilk \u00f6vlad\u0131 olan H\u00fcsn\u00fc b\u0259y istedadl\u0131 bir insan idi. O h\u0259yat\u0131n\u0131 atas\u0131n\u0131n t\u0259kidil\u0259 h\u0259rb s\u0259n\u0259tin\u0259 ba\u011flay\u0131r. Day\u0131s\u0131 R\u0259fi b\u0259yi onu h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b\u0259 qoyur. 10 illik h\u0259rbi sah\u0259d\u0259 t\u0259hsil alan H\u00fcsn\u00fc b\u0259y kapitan kimi xidm\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. 1910-1912-ci ill\u0259rd\u0259 t\u0259hsilini Almaniyada davam etdir\u0259n H\u00fcsn\u00fc b\u0259y T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 mayor r\u00fctb\u0259sind\u0259 qay\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>26 dekabr 1913-c\u00fc ild\u0259 H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t 5-ci Ordu Korpusunun komandan\u0131 t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bu korpus bir \u00e7ox a\u011f\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n<p>2 avqust 1919-cu ild\u0259 36 ya\u015fl\u0131 H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t general r\u00fctb\u0259si il\u0259 t\u0259ltif edilir v\u0259 Ba\u015f Q\u0259rargah\u0131n r\u0259isi t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stiqlal Sava\u015f\u0131nda i\u015ftiraka g\u00f6r\u0259 t\u0259hsil \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rildiyi Almaniyadan geri d\u00f6n\u0259n H\u00fcsn\u00fc b\u0259y Sakarya d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 qat\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1932-ci ild\u0259 49 ya\u015f\u0131nda ordudan t\u0259rxis edilir. Lakin 1939-cu ild\u0259 o gizli olaraq Almaniyaya d\u0259v\u0259t edilir. Almaniya s\u0259firi Franz von Papenl\u0259 Almaniyaya ged\u0259n H\u00fcsn\u00fc b\u0259y burada alman ordusun y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabitl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t 1941-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq alman ordusunun beyin m\u0259rk\u0259zi olan ba\u015f q\u0259rargahda \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131r . Alman ordusunun \u015e\u0259rq C\u0259ph\u0259si \u00fczr\u0259 komandan\u0131 Mar\u015fal Fedor von Bocklun t\u0259qdimat\u0131 il\u0259 H\u00fcsn\u00fc b\u0259y Adolf Hitlerl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n sonra general H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n icra q\u0259rargah\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131r.O Alman ordusun \u00fcr\u0259yini idar\u0259 ed\u0259n bir general idi. Onun verdiyi m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r d\u0259rhal icra edilirdi. O c\u0259bh\u0259d\u0259 ba\u015f hadis\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 informasiyan\u0131 \u015f\u0259xs\u0259n Adolf Hitler\u0259 verirdi. Onun alman ordusundak\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumat 1943-c\u00fc ild\u0259 Faris Erkman\u0131n \u201c\u018fn b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259\u201d kitab\u0131nda yer al\u0131rd\u0131. M\u00fc\u0259llif general\u0131 alman ordusunun agenti adland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Amma etiraf ed\u0259k ki, m\u0259hz H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259tin t\u0259kidi n\u0259tic\u0259sind\u0259 y\u00fcz min\u0259 yax\u0131n m\u00fcs\u0259lman h\u0259rbi \u0259sir \u00f6l\u00fcm\u00fcn cayna\u011f\u0131ndan xilas edildi. T\u00fcrk-tatar \u0259sirl\u0259rind\u0259n milli legionlar yaratmaq fikri m\u0259hz H\u00fcsn\u00fc b\u0259y\u0259 m\u0259xsus idi. 1941-ci ilin oktyabr\u0131nda bu plan\u0131n m\u00fcsb\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rildi. H\u00fcsn\u00fc b\u0259yl\u0259 b\u0259rab\u0259r Nuru Pa\u015fan\u0131n da milli legionlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259yi var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcsn\u00fc \u018frkil\u0259t m\u00fcharib\u0259 qurtarandan sonra \u201cHitlerin q\u0259rargah\u0131nda 45 g\u00fcn\u201d adl\u0131 xatir\u0259l\u0259rini \u00e7ap etdirdi. General xatir\u0259l\u0259rind\u0259 b\u0259z\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etdiyini yaz\u0131rd\u0131. \u201cHitlerin q\u0259rargah\u0131nda 45 g\u00fcn\u201d adl\u0131 xatir\u0259l\u0259rind\u0259 H\u00fcsn\u00fc b\u0259y yaz\u0131rd\u0131:\u201dOlduqca a\u011f\u0131r idi. H\u0259rbi \u0259sirl\u0259r sor\u011fu-suals\u0131z g\u00fcll\u0259l\u0259nirdi. M\u0259hz ba\u015f q\u0259rargahda apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z dan\u0131\u015f\u0131qlardan sonra milli legionlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131q. Bilirdim ki, m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm ke\u00e7\u0259rlidir. M\u0259hz bu amild\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, milli legionlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na nail olduq.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rini yaln\u0131z xatir\u0259l\u0259r yazmaqla ke\u00e7ir\u0259n H\u00fcsn\u00fc b\u0259y bu yaz\u0131lar\u0131 \u201c Yeni Bozkurt\u201d jurnal\u0131nda \u00e7ap etdirirdi. Pe\u015f\u0259kar h\u0259rb\u00e7i general H\u00fcsn\u00fc \u018fmir \u018frkil\u0259t 1958-ci ild\u0259 Ankarada d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. H\u00fcsn\u00fc b\u0259y Ankara Asri q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilib.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qo\u015fqar Salmanl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Alp.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1943-c\u00fc il. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n \u00e7\u0259tin d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rinin getdiyi bir \u0259r\u0259f\u0259d\u0259, ingilis, amerkan v\u0259 rus k\u0259\u015ffiyyat\u0131 onu axtarmaqla m\u0259\u015f\u011ful idi. H\u0259tta o d\u00f6vrd\u0259 x\u00fcsusi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40076,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-40075","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40075"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40077,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40075\/revisions\/40077"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/40076"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}