{"id":40802,"date":"2021-06-22T01:20:31","date_gmt":"2021-06-21T21:20:31","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=40802"},"modified":"2021-06-22T01:20:37","modified_gmt":"2021-06-21T21:20:37","slug":"az%c9%99rbaycan-dilinin-orfoepiya-normalari-t%c9%99sdiq-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=40802","title":{"rendered":"\u201cAz\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131\u201d t\u0259sdiq edilib"},"content":{"rendered":"\n<p>\u201cAz\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131\u201d t\u0259sdiq edilib.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/report.az\/elm-ve-tehsil-xeberleri\/azerbaycan-dilinin-orfoepiya-normalari-nin-tesdiq-edilib\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">&#171;Report&#187;<\/a>&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki, bununla ba\u011fl\u0131 Ba\u015f nazir \u018fli \u018fs\u0259dov q\u0259rar imzalay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131<\/p>\n\n\n\n<p>1. \u00dcmumi m\u00fcdd\u0259alar<\/p>\n\n\n\n<p>1.1. Az\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131 \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda d\u00f6vl\u0259t dili haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 2002-ci il 30 sentyabr tarixli 365-IIQ n\u00f6mr\u0259li Qanununun 13.1-ci madd\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6z v\u0259 \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rin, el\u0259c\u0259 d\u0259 ixtisarlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc qaydalar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n edir.<\/p>\n\n\n\n<p>1.2. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u015fifahi \u0259d\u0259bi dilind\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz qaydalar\u0131 l\u00fc\u011f\u0259vi, qrammatik v\u0259 qrafik \u015f\u0259rait prinsipl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir v\u0259 fonetik prinsip \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu prinsipl\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq, Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, el\u0259c\u0259 d\u0259 al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259si yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir: badam [badam], \u00e7\u0259p\u0259r [\u00e7\u0259p\u0259r], ev [ev], g\u00f6y\u0259r\u00e7in [g\u00f6y\u0259r\u00e7in], Qaraba\u011f [Qaraba\u011f], o\u011flan [o\u011flan], payla\u015f\u0131m [payla\u015f\u0131m], lisey [lisey], reqlament [reqlament], yax\u015f\u0131 [yax\u015f\u0131]&nbsp;v\u0259 s. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin bir \u00e7oxunun t\u0259lff\u00fcz\u00fcnd\u0259 \u0259sas\u0259n, tarixi-\u0259n\u0259n\u0259vi prinsip\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. B\u0259zi al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin ah\u0259ngin\u0259, s\u0259ciyy\u0259vi fonotaktik v\u0259 fonoloji x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>1.3. Dan\u0131\u015f\u0131qda \u0259d\u0259bi dil normalar\u0131 sabitl\u0259\u015fdikc\u0259, t\u0259l\u0259ff\u00fczl\u0259 yaz\u0131 qaydalar\u0131 aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq azal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Saitl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>2.1. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 saitl\u0259r adi, b\u0259zi hallarda is\u0259 q\u0131sa v\u0259 uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>2.2. \u018fr\u0259b v\u0259 fars dill\u0259rind\u0259n bir \u00e7ox al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>a, e, \u0259, i, \u00f6, u&nbsp;<\/strong>saitl\u0259ri uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur v\u0259 bu hala, \u0259sas\u0259n a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n a\u00e7\u0131q hecalarda rast g\u0259linir:<\/p>\n\n\n\n<p>2.2.1. \u0259r\u0259b v\u0259 fars m\u0259n\u015f\u0259li b\u0259zi s\u00f6zl\u0259rin&nbsp;<strong>a, u, i<\/strong>&nbsp;saitl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n a\u00e7\u0131q hecalar\u0131nda uzanma ba\u015f verir:&nbsp;adil [a:dil], m\u00fcbariz [m\u00fcba:riz], h\u00f6kum\u0259t [h\u00f6ku:m\u0259t], x\u0259zin\u0259 [x\u0259zi:n\u0259], x\u00fcsusi [x\u00fcsu:si], \u015fagird [\u015fa:girt], v\u0259zif\u0259 [v\u0259zi:f\u0259]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>2.2.2. \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>e, \u0259, \u00f6<\/strong>&nbsp;saitl\u0259ri m\u0259nb\u0259 dilin t\u0259sirinin n\u0259tic\u0259si olaraq a\u00e7\u0131q hecada v\u0259 \u0259sas\u0259n, ilk hecada uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;elan [e:lan], etibar [e:tibar], \u0259la [\u0259:la], memar [me:mar], m\u0259na<\/p>\n\n\n\n<p>[m\u0259:na], m\u00f6t\u0259b\u0259r [m\u00f6:t\u0259b\u0259r], t\u0259mir [t\u0259:mir], t\u0259til [t\u0259:til], \u015f\u00f6l\u0259 [\u015f\u00f6:l\u0259]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>2.2.3. \u0259r\u0259b v\u0259 fars m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>ba-, bi-, la-, na-&nbsp;<\/strong>\u00f6n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rind\u0259 saitl\u0259r uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;bam\u0259z\u0259 [ba:m\u0259z\u0259], bit\u0259r\u0259f [bi:t\u0259r\u0259f], lam\u0259kan [la:m\u0259kan], naraz\u0131 [na:raz\u0131]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>2.3. T\u0259rkibind\u0259 eynicinsli qo\u015fa saitl\u0259r olan \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259r bir uzun saitl\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: b\u0259dii [b\u0259di:], camaat [cama:t], in\u015faat [in\u015fa:at], maarif [ma:rif],&nbsp;maa\u015f [ma:\u015f], m\u0259tb\u0259\u0259 [m\u0259tb\u0259:], saat [sa:t], t\u0259b\u0259\u0259 [t\u0259b\u0259:], t\u0259\u0259ss\u00fcf [t\u0259:ss\u00fcf], t\u0259bii [t\u0259bi:] v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>2.4. Avropa m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rd\u0259ki qo\u015fa&nbsp;<strong>o<\/strong>&nbsp;saiti bir uzun&nbsp;<strong>[o:]<\/strong>&nbsp;v\u0259 ya adi&nbsp;<strong>[a]&nbsp;<\/strong>s\u0259si il\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;kooperativ [k&#8217;aperativ], koordinasiya [k&#8217;ardinasiya], zoologiya [zo:logiya], zoopark [zo:park&#8217;]&nbsp;v\u0259 s. 2.5. M\u00fcxt\u0259lifcinsli qo\u015fa saitl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydada t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>2.5.1.&nbsp;<strong>ai, ia, i\u0259, \u0259i, io<\/strong>&nbsp;yana\u015f\u0131 saitl\u0259rinin i\u015fl\u0259ndiyi al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc zaman\u0131 h\u0259min saitl\u0259rin aras\u0131na&nbsp;<strong>[y]&nbsp;<\/strong>s\u0259si art\u0131r\u0131l\u0131r:&nbsp;ail\u0259 [a:yil\u0259], dair\u0259 [da:yir\u0259], v\u0259sait [v\u0259sa:yit], dialekt [diyalek\u2019t], dialoq [diyalok\u2019], faci\u0259 [fa:ciy\u0259], m\u00fcdafi\u0259 [muda:fiy\u0259], t\u0259bi\u0259t [t\u0259biy\u0259t], radio [radiyo], stadion [stadiyon], z\u0259if [z\u0259yif]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>2.5.2.&nbsp;<strong>a\u0259<\/strong>&nbsp;yana\u015f\u0131 saitl\u0259rinin i\u015fl\u0259ndiyi s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>a&nbsp;<\/strong>s\u0259si uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;b\u0259ra\u0259t [b\u0259ra:\u0259t], ita\u0259t [ita:\u0259t], q\u0259na\u0259t [q\u0259na:\u0259t]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>2.5.3.&nbsp;<strong>ae, ea, e\u0259, \u0259a, eo<\/strong>,&nbsp;<strong>\u00fca<\/strong>,&nbsp;<strong>\u00fc\u0259, au, ua, ue, u\u0259<\/strong>&nbsp;yana\u015f\u0131 saitl\u0259rinin i\u015fl\u0259ndiyi s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi v\u0259 uzanma hadis\u0259si ba\u015f verm\u0259d\u0259n t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;aerodrom [aerodrom], aeroport [aeroport], okean [okean], realizm [realizm], teatr [teatr], f\u0259aliyy\u0259t [f\u0259aliy\u0259t], s\u0259ad\u0259t [s\u0259ad\u0259t], teorem [teorem], m\u00fcalic\u0259 [m\u00fcalic\u0259], m\u00fcavin [m\u00fcavin],&nbsp;m\u00fc\u0259llim [m\u00fc\u0259llim], m\u00fc\u0259llif [m\u00fc\u0259llif], aktual [aktual], aul [aul], dua [dua], duel [duel], mane\u0259 [mane\u0259], m\u0259cmu\u0259 [m\u0259cmu\u0259], m\u0259tbuat [m\u0259tbuat], pauza [pauza], Rauf [Rauf],<\/p>\n\n\n\n<p>taun [taun], Zaur [Zaur]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.<\/strong>&nbsp;Yana\u015f\u0131&nbsp;<strong>\u00fca, \u00fc\u0259<\/strong>&nbsp;saitl\u0259rind\u0259&nbsp;<strong>\u00fc&nbsp;<\/strong>s\u0259si q\u0131sa t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>2.5.4. saitl\u0259 bit\u0259n s\u00f6z\u00fcn a\u00e7\u0131q saitl\u0259 ba\u015flayan s\u00f6zl\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f m\u00fcr\u0259kk\u0259b s\u00f6zl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcnd\u0259 birinci s\u00f6z\u00fcn son saiti d\u00fc\u015f\u00fcr: bac\u0131o\u011flu [baco\u011flu], bibio\u011flu [bibo\u011flu], \u0259lia\u00e7\u0131q [\u0259la\u00e7\u0131x], \u018flia\u011fa [\u018fla\u011fa], xalao\u011flu [xalo\u011flu]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>2.6. Rus v\u0259 Avropa dill\u0259rind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f s\u00f6zl\u0259rd\u0259 vur\u011fusuz hecalardak\u0131&nbsp;<strong>o&nbsp;<\/strong>saiti vur\u011fulu hecadan \u0259vv\u0259l&nbsp;<strong>[a]&nbsp;<\/strong>s\u0259si il\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;fontan [fantan], laboratoriya [labaratoriya], Moskva [Mask&#8217;va], Odessa [Adessa], samovar [samavar]&nbsp;v\u0259 s.&nbsp;Oktyabr&nbsp;v\u0259&nbsp;noyabr&nbsp;s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p>2.7. T\u0259rkibind\u0259&nbsp;<strong>ov, \u00f6v<\/strong>&nbsp;h\u0259rf birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri olan s\u00f6zl\u0259rd\u0259 s\u0259s d\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hadis\u0259si ba\u015f vermir, fonetik prinsip\u0259 uy\u011fun olaraq s\u00f6zl\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir:&nbsp;c\u00f6vh\u0259r [c\u00f6vh\u0259r], \u00e7ov\u011fun [\u00e7ov\u011fun], dov\u011fa [dov\u011fa], d\u00f6vl\u0259t [d\u00f6vl\u0259t], m\u00f6vqe [m\u00f6vqe], m\u00f6vs\u00fcm [m\u00f6vs\u00fcm], novlu [novlu], novruz<\/p>\n\n\n\n<p>[novruz], n\u00f6vb\u0259 [n\u00f6vb\u0259], \u015f\u00f6vk\u0259t [\u015f\u00f6vk\u0259t], \u015f\u00f6vq [\u015f\u00f6vq], t\u00f6vb\u0259 [t\u00f6vb\u0259]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Samitl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>3.1. M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 kar samitl\u0259r cingiltili, cingiltili samitl\u0259r is\u0259 kar t\u0259l\u0259ff\u00fcz oluna bilir.<\/p>\n\n\n\n<p>3.2. S\u00f6z ortas\u0131nda eynicinsli qo\u015fa kar samitin&nbsp;<strong>(kk, pp, tt)&nbsp;<\/strong>v\u0259 ya m\u00fcxt\u0259lifcinsli iki kar samitin (<strong>st, xt, sk, tk<\/strong>&nbsp;v\u0259 s.) ikincisi cingiltili t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;s\u0259kkiz [s\u0259kgiz], t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr [t\u0259\u015f\u0259kg\u00fcr], guppultu [gupbultu], hoppanmaq [hopbammax], \u0259lb\u0259tt\u0259 [\u0259lb\u0259td\u0259], x\u0259ttat [x\u0259tdat], taxta [taxda], t\u00fcst\u00fc [t\u00fcsd\u00fc], usta [usda], k\u0259skin [k\u0259sgin], \u00f6tk\u0259m [\u00f6tg\u0259m]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.3. S\u00f6z ortas\u0131nda&nbsp;<strong>qq&nbsp;<\/strong>cingiltili samitinin birincisi kar t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;diqq\u0259t [dik&#8217;q\u0259t], m\u00fcv\u0259qq\u0259ti [m\u00fcv\u0259k&#8217;q\u0259ti], saqqal [sak&#8217;qal], toqqa [tok&#8217;qa]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.4. S\u00f6z ortas\u0131nda eynicinsli dig\u0259r qo\u015fa cingiltili (<strong>bb, cc, dd, ll, mm, nn, rr, vv, yy, zz)&nbsp;<\/strong>v\u0259 qo\u015fa kar<strong>&nbsp;(ff, hh, ss, \u015f\u015f)<\/strong>&nbsp;samitl\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;add\u0131m [add\u0131m], amma [amma], b\u0259nna [b\u0259nna], d\u0259bb\u0259 [d\u0259bb\u0259], g\u00fcll\u0259 [g\u00fcll\u0259], q\u0259yyum [q\u0259yyum], q\u00fcll\u0259 [q\u00fcll\u0259], q\u00fcvv\u0259 [q\u00fcvv\u0259], l\u0259zz\u0259t [l\u0259zz\u0259t], me\u015f\u015fan [me\u015f\u015fan], m\u0259h\u0259cc\u0259r [m\u0259h\u0259cc\u0259r],&nbsp;m\u00fcr\u0259bb\u0259 [m\u00fcr\u0259bb\u0259], r\u0259ssam [r\u0259ssam], s\u0259hh\u0259t [s\u0259hh\u0259t], s\u0259yyar [s\u0259yyar], \u015f\u0259ffaf [\u015f\u0259ffaf], terror [terror]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.5. S\u00f6z ortas\u0131nda&nbsp;<strong>kk&nbsp;<\/strong>il\u0259 yaz\u0131lan rus v\u0259 Avropa m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259r bir&nbsp;<strong>[k&#8217;]<\/strong>&nbsp;il\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;akkordeon [ak&#8217;ardeon], akkreditasiya [ak&#8217;reditasiya], akkumulyator [ak&#8217;umulyator]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.6. \u018fr\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>&#8212;<\/strong><strong>iyyat, -iyy\u0259t, -iyy\u0259<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rind\u0259ki&nbsp;<strong>yy&nbsp;<\/strong>samitl\u0259ri&nbsp;<strong>[y]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;c\u0259miyy\u0259t [c\u0259miy\u0259t], davamiyy\u0259t<\/p>\n\n\n\n<p>\uf05bdavamiy\u0259t\uf05d, \u0259d\u0259biyyat [\u0259d\u0259biyat], f\u0259rziyy\u0259 [f\u0259rziy\u0259], n\u0259z\u0259riyy\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>[n\u0259z\u0259riy\u0259], riyaziyyat [riyaziyat]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.7. S\u00f6z ortas\u0131nda yana\u015f\u0131 g\u0259l\u0259n m\u00fcxt\u0259lifcinsli kar samitl\u0259rin ikincisi \u0259sas\u0259n, cingiltili t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: axtar\u0131\u015f [axdar\u0131\u015f],&nbsp;asfalt [asvalt], b\u0259xtiyar [b\u0259xdiyar], b\u00f6htan [b\u00f6hdan], d\u0259ft\u0259r [d\u0259fd\u0259r], d\u0259st\u0259 [d\u0259sd\u0259], k\u0259\u015ffiyyat [k\u0259\u015fviyat], m\u0259ftil [m\u0259fdil], m\u0259xfi [m\u0259xvi], m\u00fc\u015ft\u0259ri [m\u00fc\u015fd\u0259ri], p\u00fcst\u0259 [p\u00fcsd\u0259], saxta [saxda], \u015faftal\u0131 [\u015fafdal\u0131], taxta [taxda], t\u0259\u015fkil [t\u0259\u015fgil]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;<\/strong>Kar samitl\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulan fars m\u0259n\u015f\u0259li&nbsp;<strong>-kar, -ke\u015f,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>-paz&nbsp;<\/strong>\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri fars dilind\u0259ki leksik m\u0259nas\u0131n\u0131 saxlad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn (kar \u201ci\u015f\u201d, ke\u015f \u201c\u00e7\u0259k\u0259n\u201d, paz \u201cbi\u015fir\u0259n\u201d) yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: s\u0259n\u0259tkar [s\u0259n\u0259tkar], z\u0259hm\u0259tke\u015f [z\u0259hm\u0259tke\u015f], a\u015fpaz [a\u015fpaz] v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.8. S\u00f6z ortas\u0131nda&nbsp;<strong>b, m<\/strong>&nbsp;samitl\u0259rind\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259n&nbsp;<strong>n&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi&nbsp;<strong>[m]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;dinm\u0259z [dimm\u0259z],&nbsp;g\u00fcnb\u0259z [g\u00fcmb\u0259z], s\u00f6nm\u0259z [s\u00f6mm\u0259z], s\u00fcnb\u00fcl [s\u00fcmb\u00fcl], \u015f\u0259nb\u0259 [\u015f\u0259mb\u0259], zanbaq [zambax]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.9. Sonu m\u00fcxt\u0259lifcinsli&nbsp;<strong>ft, xt, st, \u015ft&nbsp;<\/strong>samitl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fcnd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydalar g\u00f6zl\u0259nilir:<\/p>\n\n\n\n<p>3.9.1. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>t&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunmur:&nbsp;behi\u015ftd\u0259n [behi\u015fd\u0259n], behi\u015ft m\u00fcjd\u0259si [behi\u015f m\u00fcjd\u0259si], xo\u015fb\u0259xts\u0259n [xo\u015fb\u0259xs\u0259n], xo\u015fb\u0259xt tale [xo\u015fb\u0259x tale], neftd\u0259n [nefd\u0259n], neft quyusu [nef quyusu], turist bazas\u0131 [turis bazas\u0131], turistl\u0259r [turisd\u0259r] v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.9.2. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>t<\/strong>&nbsp;h\u0259rfi&nbsp;<strong>[d]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;behi\u015ftin [behi\u015fdin], behi\u015ft arzusu [behi\u015fd arzusu], xo\u015fb\u0259xtin [xo\u015fb\u0259xdin], xo\u015fb\u0259xt adam [xo\u015fb\u0259xd adam], neftin [nefdin], neft ax\u0131n\u0131 [nefd ax\u0131n\u0131], turistin [turisdin], turist avtobusu [turisd aftobusu]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.10. \u00c7oxhecal\u0131, habel\u0259 b\u0259zi t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonunda i\u015fl\u0259n\u0259n cingiltili&nbsp;<strong>b, c, d, g<\/strong>&nbsp;samitl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>3.10.1. bu samitl\u0259rl\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r ayr\u0131l\u0131qda i\u015fl\u0259ndikd\u0259, sondak\u0131 samit karla\u015f\u0131r: a\u011fac [a\u011fa\u00e7], c\u0259ld \uf05bc\u0259lt\uf05d, corab [corap], dinc \uf05bdin\u00e7\uf05d, f\u0259nd<\/p>\n\n\n\n<p>\uf05bf\u0259nt\uf05d, g\u0259nc \uf05bg\u0259n\u00e7\uf05d, ismar\u0131c [ismar\u0131\u00e7], k\u0259nd \uf05bk\u0259nt\uf05d, qanad [qanat], q\u0259lb \uf05bq\u0259lp\uf05d, r\u0259ng \uf05br\u0259nk\uf05d, t\u00fcf\u0259ng [t\u00fcf\u0259nk]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.10.2. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259 d\u0259 son samit kar t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: a\u011facdan [a\u011fa\u00e7dan], a\u011fac buda\u011f\u0131 [a\u011fa\u00e7 buda\u011f\u0131], corablar [coraplar], corab toxuyur [corap toxuyur], qanads\u0131z [qanats\u0131z], qanad \u00e7almaq [qanat \u00e7almax], t\u00fcf\u0259ngli [t\u00fcf\u0259nkli], t\u00fcf\u0259ng qunda\u011f\u0131 [t\u00fcf\u0259nk qunda\u011f\u0131]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.10.3. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259, son samit yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi cingiltili t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: a\u011fac\u0131n [a\u011fac\u0131n], a\u011fac alt\u0131 [a\u011fac alt\u0131], corab\u0131n [corab\u0131n], corab ilm\u0259si [corab ilm\u0259si], qanad\u0131n [qanad\u0131n], qanad a\u00e7maq [qanad a\u00e7max], t\u00fcf\u0259ngin [t\u00fcf\u0259ngin], t\u00fcf\u0259ng almaq [t\u00fcf\u0259ng almax] v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;Sait+samit, samit+sait+samit&nbsp;<\/strong>modeli olan t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259 sondak\u0131&nbsp;<strong>b, c, d, g<\/strong>&nbsp;samitl\u0259ri cingiltili t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: ac \uf05bac\uf05d, ad \uf05bad\uf05d, dad \uf05bdad\uf05d, qab \uf05bqab\uf05d, od \uf05bod\uf05d, sac \uf05bsac\uf05d, ud \uf05bud\uf05d, yad \uf05byad\uf05d v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.11. Qapal\u0131 hecalardak\u0131&nbsp;<strong>q&nbsp;<\/strong>samiti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydada t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.1. Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li \u00e7oxhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>q<\/strong>&nbsp;samiti<\/p>\n\n\n\n<p>[<strong>x<\/strong>]&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;bal\u0131q [bal\u0131x], bucaq [bucax], buruq [burux], qonaq<\/p>\n\n\n\n<p>[qonax], otaq [otax], yanacaq [yanacax]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.2. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>q<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[x]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;qonaqsan [qonaxsan], qonaq s\u00f6z\u00fc [qonax s\u00f6z\u00fc], qonaqsev\u0259n [qonaxsev\u0259n], qonaq-qara<\/p>\n\n\n\n<p>[qonax-qara]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.3. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>q<\/strong>&nbsp;samiti yaz\u0131da oldu\u011fu kimi, t\u0259l\u0259ff\u00fczd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>\u011f&nbsp;<\/strong>s\u0259sin\u0259 ke\u00e7ir:&nbsp;ota\u011fa [ota\u011fa], bal\u0131\u011f\u0131n [bal\u0131\u011f\u0131n], yanaca\u011fa \uf05byanaca\u011fa\uf05d, yarpa\u011f\u0131 [yarpa\u011f\u0131]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.4. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259 (h\u0259m m\u00fcr\u0259kk\u0259b s\u00f6zl\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00f6z birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259),&nbsp;<strong>q<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[\u011f]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;bulaqotu [bula\u011fotu], dodaqalt\u0131 [doda\u011falt\u0131], u\u015faq oyunca\u011f\u0131 [u\u015fa\u011f oyunca\u011f\u0131], qonaq evi [qona\u011f evi]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.5. \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rd\u0259 s\u00f6z ortas\u0131nda kar samitd\u0259n \u0259vv\u0259l i\u015fl\u0259n\u0259n&nbsp;<strong>q&nbsp;<\/strong>samiti&nbsp;<strong>[k\u2032]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;iqtisad \uf05bik\u2032tisat\uf05d, n\u00f6qsan [n\u00f6k\u2032san], n\u00f6qt\u0259 [n\u00f6k\u2032t\u0259], m\u0259qs\u0259d [m\u0259k\u2032s\u0259t], r\u0259qs [r\u0259k\u2032s], t\u0259qsir [t\u0259k\u2032sir]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.6. al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>q<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;[<strong>k\u2032<\/strong>]&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>filoloq [filolok&#8217;], haqq [hak&#8217;], m\u00fctt\u0259fiq [m\u00fctd\u0259fik&#8217;], nifaq [nifak&#8217;], \u015f\u0259f\u0259q [\u015f\u0259f\u0259k&#8217;], \u015f\u0259rq [\u015f\u0259rk&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.7.&nbsp;<strong>q&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi il\u0259 bit\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,<strong>&nbsp;q<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[k&#8217;]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u00fcf\u00fcqd\u0259n [\u00fcf\u00fck&#8217;d\u0259n], \u00fcf\u00fcq x\u0259tti [\u00fcf\u00fck&#8217; x\u0259tdi], \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas [\u015f\u0259rk&#8217;\u015f\u00fcnas], \u015f\u0259rq q\u00fctb\u00fc [\u015f\u0259rk&#8217; q\u00fctb\u00fc], haqdan [hak&#8217;dan], haqq s\u00f6z [hak&#8217; s\u00f6z], nahaqdan [nahak&#8217;dan], nahaq dan\u0131\u015f\u0131q [nahak&#8217; dan\u0131\u015f\u0131x]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.11.8.&nbsp;<strong>q&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi il\u0259 bit\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>q&nbsp;<\/strong>samiti yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;t\u0259zyiqi [t\u0259zyiqi], t\u0259zyiq artd\u0131qca [t\u0259zyiq artd\u0131xca], \u00fcf\u00fcq\u0259 [\u00fcf\u00fcq\u0259], \u00fcf\u00fcq arxas\u0131nda [\u00fcf\u00fcq arxas\u0131nda]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.&nbsp;<strong>K&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi il\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydada t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.1. Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li \u00e7oxhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;h\u0259rfi cingiltili&nbsp;<strong>y&nbsp;<\/strong>samitinin kar qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan&nbsp;<strong>[x&#8217;]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;b\u0259l\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>[b\u0259l\u0259x&#8217;], \u00e7i\u00e7\u0259k [\u00e7i\u00e7\u0259x&#8217;], \u00e7iy\u0259l\u0259k [\u00e7iy\u0259l\u0259x&#8217;], dil\u0259k [dil\u0259x&#8217;], dirrik [dirrix&#8217;], \u0259rik<\/p>\n\n\n\n<p>[\u0259rix&#8217;], k\u00f6r\u00fck [k\u00f6r\u00fcx&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;<\/strong>Az\u0259rbaycan \u0259lifbas\u0131nda&nbsp;<strong>[x&#8217;]&nbsp;<\/strong>s\u0259sini ifad\u0259 ed\u0259n ayr\u0131ca h\u0259rf olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min s\u0259s \u015f\u0259rti olaraq&nbsp;<strong>y&nbsp;<\/strong>samitinin kar qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kimi q\u0259bul edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.2. bu q\u0259bild\u0259n olan s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[x&#8217;]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r [\u00e7i\u00e7\u0259x&#8217;l\u0259r], \u00e7i\u00e7\u0259k d\u0259rdim [\u00e7i\u00e7\u0259x&#8217; d\u0259rdim], dil\u0259ksiz [dil\u0259x&#8217;siz], dil\u0259k tutmaq [dil\u0259x&#8217; tutmax], \u0259rikd\u0259n [\u0259rix&#8217;d\u0259n], \u0259rik m\u00fcr\u0259bb\u0259si [\u0259rix&#8217; m\u00fcr\u0259bb\u0259si], k\u00f6r\u00fckd\u0259 [k\u00f6r\u00fcx&#8217;d\u0259], k\u00f6r\u00fck basmaq [k\u00f6r\u00fcx&#8217; basmax] v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.3. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti yaz\u0131da oldu\u011fu kimi t\u0259l\u0259ff\u00fczd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>[y]<\/strong>&nbsp;s\u0259sin\u0259 ke\u00e7ir:&nbsp;\u00e7i\u00e7\u0259yin<\/p>\n\n\n\n<p>[\u00e7i\u00e7\u0259yin], dil\u0259yimiz [dil\u0259yimiz], \u0259riy\u0259 [\u0259riy\u0259], k\u00f6r\u00fcy\u00fc [k\u00f6r\u00fcy\u00fc]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.4. bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 ba\u015flayan s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[y]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u00e7i\u00e7\u0259k \u0259tri [\u00e7i\u00e7\u0259y \u0259tri], d\u00f6\u015f\u0259k\u00fcz\u00fc [d\u00f6\u015f\u0259y\u00fcz\u00fc], \u0259rik a\u011fac\u0131 [\u0259riy a\u011fac\u0131], k\u0259klikotu [k\u0259kliyotu] v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.5.&nbsp;Az\u0259rbaycan m\u0259n\u015f\u0259li t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>k&nbsp;<\/strong>samiti<\/p>\n\n\n\n<p><strong>[k]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;b\u0259rk [b\u0259rk], b\u00f6rk [b\u00f6rk], g\u00f6rk [g\u00f6rk], t\u0259k \uf05bt\u0259k\uf05d, t\u00fck \uf05bt\u00fck\uf05d, t\u00fcrk [t\u00fcrk]&nbsp;v\u0259 s. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 v\u0259 ya samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>k&nbsp;<\/strong>samiti \uf05b<strong>k<\/strong>\uf05dkimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: b\u0259rk odun [b\u0259rk odun], b\u00f6rkd\u0259 [b\u00f6rkd\u0259], g\u00f6rk \u00fc\u00e7\u00fcn [g\u00f6rk \u00fc\u00e7\u00fcn], t\u00fcrk\u00fcn<\/p>\n\n\n\n<p>[t\u00fcrk\u00fcn], t\u00fcrkl\u0259r [t\u00fcrkl\u0259r], t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri [t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri], t\u00fcrk ordusu<\/p>\n\n\n\n<p>[t\u00fcrk ordusu] v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>3.12.6. \u0259r\u0259b v\u0259 fars m\u0259n\u015f\u0259li t\u0259khecal\u0131 v\u0259 \u00e7oxhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[k]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u00e7irk \uf05b\u00e7irk\uf05d, \u0259mlak [\u0259mlak], idrak [idrak], m\u00fcbar\u0259k \uf05bm\u00fcba:r\u0259k\uf05d, \u015f\u0259rik \uf05b\u015f\u0259rik\uf05d, t\u0259dar\u00fck \uf05bt\u0259dar\u00fck\uf05d, t\u0259rk \uf05bt\u0259rk\uf05d&nbsp;v\u0259 s. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra saitl\u0259 v\u0259 ya samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259 d\u0259&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[k]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: \u00e7irkli \uf05b\u00e7irkli\uf05d, \u015f\u0259rikli \u00e7\u00f6r\u0259k \uf05b\u015f\u0259rikli \u00e7\u00f6r\u0259x\uf0a2\uf05d, t\u0259rk etm\u0259k \uf05bt\u0259rk etm\u0259x\uf0a2\uf05d, \u0259mlakdan [\u0259mlakdan], \u0259mlak\u0131m\u0131z [\u0259mlak\u0131m\u0131z], \u0259mlak orta\u011f\u0131 [\u0259mlak orta\u011f\u0131], \u0259mlak toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 [\u0259mlak toxunulmazl\u0131\u011f\u0131]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>3.13. Rus v\u0259 Avropa m\u0259n\u015f\u0259li iki v\u0259 daha \u00e7ox hecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;h\u0259rfi \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra inc\u0259 sait g\u0259ldikd\u0259&nbsp;<strong>[k]<\/strong>&nbsp;kimi&nbsp;(anket, buket, okean&nbsp;v\u0259 s.), qal\u0131n sait v\u0259 samit g\u0259ldikd\u0259 is\u0259&nbsp;<strong>[k<\/strong>\uf0a2<strong>]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;ekran [ek&#8217;ran], koronavirus [k\uf0a2aronavirus], aktual [ak\u2019tual]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;<\/strong>Rus v\u0259 Avropa m\u0259n\u015f\u0259li t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rin sonundak\u0131&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti \uf05b<strong>k<\/strong>\uf0a2\uf05d kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: bank [bank&#8217;], fakt [fak&#8217;t], feyk \uf05bfeyk\uf0a2\uf05d, tank \uf05btank\uf0a2\uf05d v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4. \u015e\u0259kil\u00e7il\u0259rin t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>4.1. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015f\u0259xsin t\u0259kini bildir\u0259n&nbsp;<strong>-d\u0131r<sup>4<\/sup><\/strong>&nbsp;x\u0259b\u0259rlik \u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-d\u0131<sup>4<\/sup>]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;a\u011f\u0131ll\u0131d\u0131r [a\u011f\u0131ll\u0131d\u0131], doludur [doludu], g\u00f6z\u0259ldir [g\u00f6z\u0259ldi], g\u00f6zl\u0259m\u0259lidir [g\u00f6zd\u0259m\u0259lidi], ist\u0259y\u0259sidir [isdiy\u0259sidi],&nbsp;s\u0259f\u0259rd\u0259dir [s\u0259f\u0259rd\u0259di], \u00fcst\u00fcnl\u00fckd\u00fcr [\u00fcsd\u00fcnn\u00fcx&#8217;d\u00fc], yax\u0131nl\u0131qdad\u0131r [yax\u0131nn\u0131xdad\u0131], yax\u015f\u0131d\u0131r [yax\u015f\u0131d\u0131]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.2. \u0130kinci \u015f\u0259xsin c\u0259mini bildir\u0259n&nbsp;<strong>-s\u0131n\u0131z<sup>4&nbsp;<\/sup><\/strong>x\u0259b\u0259rlik \u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-s\u0131z<sup>4<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;bac\u0131s\u0131n\u0131z [bac\u0131s\u0131z], b\u00f6y\u00fcks\u00fcn\u00fcz [b\u00f6y\u00fcx&#8217;s\u00fcz], g\u0259lirsiniz [g\u0259lirsiz], g\u00f6z\u0259lsiniz [g\u00f6z\u0259lsiz], qohumsunuz [qohumsuz], qorxursunuz [qorxursuz], \u00f6l\u00e7\u00fcrs\u00fcn\u00fcz [\u00f6l\u00e7\u00fcrs\u00fcz]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.3. Z\u0259rf d\u00fcz\u0259ld\u0259n&nbsp;<strong>-la<sup>2&nbsp;<\/sup><\/strong>\u015f\u0259kil\u00e7isi, h\u0259m\u00e7inin&nbsp;<strong>il\u0259<\/strong>&nbsp;ba\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 qo\u015fmas\u0131n\u0131n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259\u015fmi\u015f&nbsp;<strong>-la<sup>2<\/sup><\/strong>&nbsp;formas\u0131&nbsp;<strong>[-nan<sup>2<\/sup>]<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259klind\u0259 vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;atamla anam [atamnan anam], bac\u0131mla [bac\u0131mnan], c\u0259sar\u0259tl\u0259 [c\u0259sa:r\u0259tn\u0259n], q\u0259l\u0259ml\u0259 [q\u0259l\u0259mn\u0259n], namusla [namusnan], s\u00fcr\u0259tl\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>[s\u00fcr\u0259tn\u0259n], telefonla [telefonnan]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;\u0130l\u0259&nbsp;<\/strong>ba\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 qo\u015fmas\u0131 saitl\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulduqda,&nbsp;<strong>[-ynan], [-yn\u0259n]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: atas\u0131 il\u0259 [atas\u0131ynan], dostu il\u0259 [dostuynan], g\u00f6z\u00fc il\u0259 [g\u00f6z\u00fcyn\u0259n], n\u0259n\u0259si il\u0259 babas\u0131 [n\u0259n\u0259siyn\u0259n babas\u0131] v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.4.&nbsp;<strong>-dan<sup>2&nbsp;<\/sup><\/strong>\u00e7\u0131x\u0131\u015fl\u0131q hal \u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>m, n&nbsp;<\/strong>h\u0259rfl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulduqda,&nbsp;<strong>[-nan<sup>2<\/sup>]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;adamdan [adamnan], b\u0259d\u0259nd\u0259n [b\u0259d\u0259nn\u0259n], g\u00f6z\u00fcmd\u0259n [g\u00f6z\u00fcmn\u0259n], meydandan [meydannan]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.5.&nbsp;<strong>A, \u0259&nbsp;<\/strong>saitl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n \u00e7oxhecal\u0131 s\u00f6zl\u0259r\u0259&nbsp;<strong>y<\/strong>&nbsp;biti\u015fdirici samiti il\u0259 ba\u015flayan qrammatik \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r (<strong>-ya<sup>2<\/sup>, -y\u0131r<sup>4<\/sup>, -yar<sup>2<\/sup>, -yan<sup>2<\/sup>, -yacaq<sup>2<\/sup>, -yas\u0131<sup>2<\/sup>, -yaraq<sup>2<\/sup>, -yark\u0259n<sup>2<\/sup>, -y\u0131b<sup>4<\/sup>, -y\u0131nca<sup>4&nbsp;<\/sup><\/strong>v\u0259 s.) qo\u015fulduqda, bu saitl\u0259r \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki hecaya uy\u011fun qapal\u0131 saitl\u0259&nbsp;<strong>([\u0131], [i], [u], [\u00fc])&nbsp;<\/strong>t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;almayacaq [alm\u0131yacax], anaya [an\u0131ya], ba\u011flay\u0131r [ba\u011fl\u0131y\u0131r], ba\u015flayar [ba\u015fd\u0131yar], d\u0259v\u0259y\u0259 [d\u0259viy\u0259], g\u00f6zl\u0259y\u0259sidir [g\u00f6zd\u00fcy\u0259sidi], k\u00f6lg\u0259y\u0259 [k\u00f6lg\u00fcy\u0259], ox\u015fayan [ox\u015fuyan], oynay\u0131nca [oynuyunca], s\u00f6yl\u0259y\u0259n [s\u00f6yl\u00fcy\u0259n]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.<strong>&nbsp;L<\/strong>&nbsp;samiti il\u0259 ba\u015flayan b\u0259zi \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r&nbsp;<strong>d, n, r, s, \u015f, t, z&nbsp;<\/strong>samitl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulduqda, \u015f\u0259kil\u00e7inin ilk samiti assimilyasiyaya u\u011frayaraq f\u0259rqli t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.1.&nbsp;<strong>-l\u0131<sup>4<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-d\u0131<sup>4<\/sup>], [-r\u0131<sup>4<\/sup>], [-n\u0131<sup>4<\/sup>]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;atl\u0131 [atd\u0131], canl\u0131 [cann\u0131], d\u0259y\u0259rli [d\u0259y\u0259rri], duzlu [duzdu], qanadl\u0131 [qanatd\u0131], qanl\u0131 [qann\u0131\uf05d, qarl\u0131 [qarr\u0131], s\u0259sli [s\u0259sdi], s\u00f6y\u00fcdl\u00fc [s\u00f6y\u00fctd\u00fc], s\u00f6zl\u00fc [s\u00f6zd\u00fc]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.2.&nbsp;<strong>-l\u0131q<sup>4<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-d\u0131x<sup>4<\/sup>], [-r\u0131x<sup>4<\/sup>], [-n\u0131x<sup>4<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;birlik [birrix&#8217;], da\u015fl\u0131q [da\u015fd\u0131x], qaranl\u0131q [qarann\u0131x], memarl\u0131q [me:marr\u0131x], p\u0259rtlik [p\u0259rtdix&#8217;], s\u0259rtlik [s\u0259rtdix&#8217;], uzunluq [uzunnux], yazl\u0131q [yazd\u0131x]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.3.&nbsp;<strong>-la<sup>2<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-da<sup>2<\/sup>], [-ra<sup>2<\/sup>], [-na<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;banlamaq [bannamax], d\u0259rmanlamaq [d\u0259rmannamax], d\u00fcy\u00fcnl\u0259m\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>[d\u00fcy\u00fcnn\u0259m\u0259x&#8217;], haz\u0131rlamaq [haz\u0131rramax],&nbsp;t\u0259mizl\u0259m\u0259k [t\u0259mizd\u0259m\u0259x&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.4.&nbsp;<strong>-lan<sup>2<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-dan<sup>2<\/sup>], [-nan<sup>2<\/sup>], [-ran<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;alq\u0131\u015flanmaq [alq\u0131\u015fdammax], canlanmaq [cannammax], c\u0259sar\u0259tl\u0259nm\u0259k [c\u0259sa:r\u0259td\u0259mm\u0259x&#8217;], tumarlanmaq [tumarrammax], z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>[z\u0259h\u0259rr\u0259mm\u0259x&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.5.&nbsp;<strong>-la\u015f<sup>2<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-da\u015f<sup>2<\/sup>], [-ra\u015f<sup>2<\/sup>], [-na\u015f<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>cavanla\u015fmaq [cavanna\u015fmax], d\u0259rdl\u0259\u015fm\u0259k [d\u0259rtd\u0259\u015fm\u0259x&#8217;], fikirl\u0259\u015fm\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>[fikirr\u0259\u015fm\u0259x&#8217;], qatarla\u015fmaq [qatarra\u015fmax]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.6.&nbsp;<strong>-lar<sup>2<\/sup><\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[-dar<sup>2<\/sup>], [-rar<sup>2<\/sup>], [-nar<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>al\u0259tl\u0259r [a:l\u0259td\u0259r], atlar [atdar], buludlar [bulutdar], d\u0259nizl\u0259r [d\u0259nizd\u0259r], \u0259sg\u0259rl\u0259r [\u0259sg\u0259rr\u0259r], q\u0131zlar [q\u0131zdar], misl\u0259r [misd\u0259r], narlar [narrar], o\u011flanlar [o\u011flannar], s\u0259rh\u0259dl\u0259r [s\u0259rh\u0259td\u0259r], s\u0259sl\u0259r [s\u0259sd\u0259r]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>4.6.7.<strong>&nbsp;-laq<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[dax]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;duzlaq [duzdax], q\u0131\u015flaq [q\u0131\u015fdax], otlaq [otdax]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.7. Feild\u0259n isim v\u0259 ya sif\u0259t d\u00fcz\u0259ld\u0259n&nbsp;<strong>-ki, -k\u00fc; -kin, -k\u00fcn; -k\u0259n<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri kar samitl\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulduqda, \u015f\u0259kil\u00e7id\u0259ki&nbsp;<strong>k<\/strong>&nbsp;samiti&nbsp;<strong>[g]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n [d\u00f6y\u00fc\u015fg\u0259n], itkin [itgin], k\u0259skin [k\u0259sgin], k\u00fcsk\u00fcn [k\u00fcsg\u00fcn], s\u0259pki [s\u0259pgi], s\u00fcr\u00fc\u015fk\u0259n [s\u00fcr\u00fc\u015fg\u0259n], s\u00fcrtk\u00fc [s\u00fcrtg\u00fc]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.8.&nbsp;<strong>Q&nbsp;<\/strong>samiti il\u0259 bit\u0259n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r (<strong>-\u0131q, -uq; -aq, -q; -l\u0131q, -luq; -laq; -caq; -c\u0131q; -araq; -acaq; -anaq<\/strong>&nbsp;v\u0259 s.) s\u00f6z sonunda v\u0259 ya samitl\u0259 ba\u015flayan dig\u0259r \u015f\u0259kil\u00e7id\u0259n \u0259vv\u0259l i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>[x]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;bolluq [bollux], bozaraq [bozarax], daraq [darax], dayanacaq [dayanacax], oyuncaq [oyuncax], sa\u00e7aq [sa\u00e7ax], tozanaq [tozanax], yaylaq [yaylax]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.9.&nbsp;<strong>K&nbsp;<\/strong>samiti il\u0259 bit\u0259n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r (<strong>-ik, -\u00fck; -\u0259k, -k; -lik, -l\u00fck; -l\u0259k; -c\u0259k; -cik, -c\u00fck; -\u0259r\u0259k; -\u0259c\u0259k; -\u0259n\u0259k<\/strong>&nbsp;v\u0259 s.) s\u00f6z sonunda v\u0259 samitl\u0259 ba\u015flayan dig\u0259r \u015f\u0259kil\u00e7id\u0259n \u0259vv\u0259l i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>[x&#8217;]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;b\u0259z\u0259k [b\u0259z\u0259x&#8217;], bi\u00e7\u0259n\u0259k [bi\u00e7\u0259n\u0259x&#8217;], d\u00f6\u015f\u0259k [d\u00f6\u015f\u0259x&#8217;], evcik [evcix&#8217;], \u0259lc\u0259k [\u0259lc\u0259x&#8217;], \u0259zik [\u0259zix&#8217;], g\u0259l\u0259c\u0259k [g\u0259l\u0259c\u0259x&#8217;], g\u0259lincik [g\u0259lincix&#8217;], i\u015fl\u0259k [i\u015fd\u0259x&#8217;], s\u00f6n\u0259r\u0259k [s\u00f6n\u0259r\u0259x&#8217;], s\u00f6n\u00fck [s\u00f6n\u00fcx&#8217;], \u015f\u0259nlik [\u015f\u0259nnix&#8217;], \u00fczl\u00fck [\u00fczd\u00fcx&#8217;], yell\u0259nc\u0259k [yell\u0259nc\u0259x&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.10.&nbsp;<strong>M&nbsp;<\/strong>v\u0259&nbsp;<strong>n&nbsp;<\/strong>samitl\u0259ri il\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259rd\u0259n sonra i\u015fl\u0259n\u0259n&nbsp;<strong>&#8212;<\/strong><strong>dan<sup>2&nbsp;<\/sup><\/strong>\u00e7\u0131x\u0131\u015fl\u0131q hal \u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>[<\/strong><strong>-nan<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>\u015f\u0259klind\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;qarda\u015f\u0131mdan [qarda\u015f\u0131mnan], m\u0259nd\u0259n [m\u0259nn\u0259n], o\u011flandan [o\u011flannan], ondan [onnan], s\u00f6z\u00fcmd\u0259n [s\u00f6z\u00fcmn\u0259n],&nbsp;\u00fcz\u00fcmd\u0259n [\u00fcz\u00fcmn\u0259n], v\u0259t\u0259nd\u0259n [v\u0259t\u0259nn\u0259n]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.11.&nbsp;<strong>C&nbsp;<\/strong>samiti il\u0259 bit\u0259n&nbsp;<strong>-\u0131nc<sup>4<\/sup>; -qac<sup>2<\/sup>, -\u011fac<sup>2<\/sup>; -c<\/strong>&nbsp;v\u0259 s. \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r s\u00f6z sonunda v\u0259 samitl\u0259 ba\u015flayan dig\u0259r \u015f\u0259kil\u00e7id\u0259n \u0259vv\u0259l i\u015fl\u0259ndikd\u0259,&nbsp;<strong>[\u00e7]&nbsp;<\/strong>kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;g\u00fcl\u00fcnc [g\u00fcl\u00fcn\u00e7], inanc [inan\u00e7], qazanc [qazan\u00e7], say\u011fac [say\u011fa\u00e7], sevinc [sevin\u00e7], s\u00fczg\u0259c [s\u00fczg\u0259\u00e7], t\u0131xac [t\u0131xa\u00e7], tutqac [tutqa\u00e7]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.12. Qo\u015fa kar samitl\u0259 bit\u0259n t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259rd\u0259n (<strong>h\u0259kk, \u015f\u0259kk, x\u0259tt&nbsp;<\/strong>v\u0259 s.) sonra saitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i v\u0259 ya s\u00f6z i\u015fl\u0259ndikd\u0259, qo\u015fa kar samitin ikincisi cingiltili t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u015f\u0259kkin \uf05b\u015f\u0259kgin\uf05d, \u015f\u0259kk etm\u0259k \uf05b\u015f\u0259kg etm\u0259x\uf0a2\uf05d, h\u0259kk olunmaq \uf05bh\u0259kg olummax\uf05d, x\u0259ttin \uf05bx\u0259tdin\uf05d, x\u0259ttat<\/p>\n\n\n\n<p>\uf05bx\u0259tdat\uf05d, x\u0259tt \u00fcst\u00fcnd\u0259 \uf05bx\u0259td \u00fcsd\u00fcnd\u0259\uf05d&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.13. M\u00fcxt\u0259lifcinsli samitl\u0259rl\u0259 bit\u0259n&nbsp;<strong>elm, f\u0259hm, h\u0259cm, h\u00f6km, r\u0259hm, r\u0259sm, sehr, s\u0259hm, s\u0259dr, \u00fczr, \u00fczv, z\u0259hm, z\u00fclm&nbsp;<\/strong>kimi \u0259r\u0259b m\u0259n\u015f\u0259li t\u0259khecal\u0131 s\u00f6zl\u0259r\u0259 samitl\u0259 ba\u015flayan \u015f\u0259kil\u00e7i qo\u015fulduqda, t\u0259l\u0259ff\u00fcz zaman\u0131 s\u00f6z k\u00f6k\u00fcnd\u0259ki samitl\u0259r aras\u0131na qapal\u0131 sait \u0259lav\u0259 edilir:&nbsp;elmli<\/p>\n\n\n\n<p>[elimli], h\u00f6kmdar [h\u00f6k\u00fcmdar], h\u00f6kms\u00fcz [h\u00f6k\u00fcms\u00fcz], r\u0259hmli [r\u0259himli], sehrli [sehirri], s\u0259drlik [s\u0259dirrix\u2032], s\u0259hmdar [s\u0259himdar], \u00fczrs\u00fcz [\u00fcz\u00fcrs\u00fcz], \u00fczvl\u00fck [\u00fcz\u00fcvl\u00fcx&#8217;], z\u0259hmli [z\u0259himli]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.14.&nbsp;<strong>\u0130di, imi\u015f<\/strong>&nbsp;hiss\u0259cikl\u0259ri saitl\u0259 bit\u0259n s\u00f6zl\u0259r\u0259 qo\u015fulduqda,&nbsp;<strong>[-yd\u0131], [-ydi], [-ym\u0131\u015f], [-ymi\u015f]<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259klind\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;d\u0259rm\u0259li idi [d\u0259rm\u0259liydi], d\u0259rm\u0259li imi\u015f [d\u0259rm\u0259liymi\u015f], qazas\u0131 idi [qazas\u0131yd\u0131], qazas\u0131 imi\u015f [qazas\u0131ym\u0131\u015f]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.15.&nbsp;<strong>-stan (-\u0131stan, -istan, -ustan, -\u00fcstan)<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rind\u0259ki&nbsp;<strong>t&nbsp;<\/strong>kar samiti&nbsp;<strong>[d]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;\u018fr\u0259bistan [\u018fr\u0259bisdan], g\u00fcl\u00fcstan \uf05bg\u00fcl\u00fcsdan\uf05d, Qazax\u0131stan [Qazax\u0131sdan], Monqolustan [Monqolusdan], T\u00fcrk\u00fcstan [T\u00fcrk\u00fcsdan]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>4.16.&nbsp;<strong>-d\u0131qda,-dikd\u0259, -duqda, -d\u00fckd\u0259; -d\u0131qca,-dikc\u0259, -duqca, d\u00fckc\u0259; -araq, -\u0259r\u0259k<\/strong>\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rind\u0259ki<strong>&nbsp;q&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi<strong>&nbsp;[x]&nbsp;<\/strong>kimi,<strong>&nbsp;k&nbsp;<\/strong>h\u0259rfi is\u0259<strong>&nbsp;[x&#8217;]<\/strong>&nbsp;kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;dinc\u0259ldikc\u0259 [dinc\u0259ldix&#8217;c\u0259], g\u0259ldikd\u0259 [g\u0259ldix&#8217;d\u0259], qalaraq<\/p>\n\n\n\n<p>[qalarax], g\u00f6rd\u00fckc\u0259 [g\u00f6rd\u00fcx&#8217;c\u0259], oxuduqca [oxuduxca], \u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259k [\u00f6yr\u0259n\u0259r\u0259x&#8217;]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><strong>\u0130xtisarlar\u0131n v\u0259 q\u0131saltmalar\u0131n t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>\u0130xtisarlar onlar\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n h\u0259rfl\u0259rin say\u0131ndan, sait v\u0259 samit h\u0259rfl\u0259rin yerl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n, yaln\u0131z samit v\u0259 ya sait h\u0259rfl\u0259r \u0259sas\u0131nda formala\u015fmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<ol><li>ixtisarlar yaln\u0131z sait v\u0259 ya samit h\u0259rfl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olduqda, onlar h\u0259rfl\u0259rin \u0259lifbadak\u0131 adlar\u0131na uy\u011fun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: Elml\u0259r Akademiyas\u0131 \u2013 EA [E-A], D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Xidm\u0259ti \u2013 DTX<\/li><\/ol><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>[De-Te-Xe], Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r T\u0259cili T\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz Tibbi Yard\u0131m Stansiyas\u0131 \u2013 B\u015eTTTYS [Be-\u015ee-Te-Te-Te-Ye-Se]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><ol><li>sait v\u0259 samit h\u0259rfl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan ixtisarlar sait h\u0259rfl\u0259rin yerl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/li><\/ol><\/li><li>ixtisardak\u0131 birinci h\u0259rf sait, ondan sonra g\u0259l\u0259n b\u00fct\u00fcn h\u0259rfl\u0259r samit olduqda, h\u0259rfl\u0259r \u0259lifbadak\u0131 adlar\u0131na uy\u011fun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: Avropa \u015euras\u0131 \u2013 A\u015e [A-\u015ee], Amerika Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131 \u2013 AB\u015e [A-Be-\u015ee], \u00dcmumd\u00fcnya Demokratik G\u0259ncl\u0259r Federasiyas\u0131 \u2013 \u00dcDDGF<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>[\u00dc-De-De-Ge-Fe]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>sait h\u0259rf ixtisar\u0131n ortas\u0131nda v\u0259 ya sonunda olduqda, ondan \u0259vv\u0259l v\u0259 ya sonra g\u0259l\u0259n samit h\u0259rfl\u0259r yaz\u0131 qaydas\u0131na uy\u011fun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: Yeni Az\u0259rbaycan Partiyas\u0131 \u2013 YAP, B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan Birliyi \u2013 BAB, D\u00fcnya Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 Konqresi \u2013 DAK, X\u0259z\u0259r D\u0259niz G\u0259mi\u00e7iliyi<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Texniki \u0130stehsalat Birliyi \u2013 XDGT\u0130B [Xe-De-Ge-T\u0130B], K\u00f6n\u00fcll\u00fc H\u0259rbi V\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik Texniki \u0130dman C\u0259miyy\u0259ti \u2013 KHVT\u0130C [Ke-He-Ve-T\u0130C]&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>t\u0259rkibind\u0259 iki v\u0259 daha art\u0131q sait h\u0259rf olan ixtisarlar \u0259sas\u0259n, heca t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc il\u0259 deyilir: NATO [NA-TO], AT\u018fT [A-T\u018fT], AMEA [A-ME-A], Kama avtomobil zavodu \u2013 KAMAZ [KA-MAZ]&nbsp;v\u0259 s.;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>5.1.3. t\u0259rkibind\u0259 L, M, N, R&nbsp;h\u0259rfl\u0259ri olan ixtisarlarda, h\u0259min h\u0259rfl\u0259rd\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259n dig\u0259r samit h\u0259rfin ad\u0131ndak\u0131 sait s\u0259s nisb\u0259t\u0259n uzun t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 \u2013 BMT [Be:M-Te], AFR [A-Fe:R], \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi \u2013 \u018f\u018fSMN [\u018f-\u018f-Se:M-eN], Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Memarl\u0131q v\u0259 \u015e\u0259h\u0259rsalma Ba\u015f \u0130dar\u0259si \u2013 B\u015eM\u015eB\u0130 [Be-\u015ee:M-\u015ee-B\u0130]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>5.2. B\u0259zi q\u0131saltmalar yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: Az\u0259rn\u0259\u015fr<\/p>\n\n\n\n<p>[Az\u0259rn\u0259\u015fr], Azneft [Azneft]&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6. Vur\u011funun t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc<\/p>\n\n\n\n<p>6.1. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 vur\u011fu \u0259sas\u0259n, s\u00f6z\u00fcn son hecas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Bu, ke\u00e7ici sabit vur\u011fudur: kit\u00e1b \u2013 kitablar \u2013 kitablar\u00edm \u2013 kitablar\u0131md\u00e1n, g\u00f6z\u0259\u00b4l \u2013 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u00b4\u015f \u2013 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdi\u00b4r \u2013 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdiri\u00b4l \u2012 g\u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259\u00b4k&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6.2. Rus v\u0259 Avropa m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rd\u0259 vur\u011fu \u0259sas\u0259n, m\u0259nb\u0259 dil\u0259 uy\u011fun olaraq i\u015fl\u0259dilir: angi\u00b4na, apely\u00e1siya, arxit\u00e9ktor, f\u00e1ktor, fant\u00e1ziya, kuri\u00b4kulum, qaler\u00e9ya, q\u00e1lstuk, li\u00b4der, l\u00f3bbi, lok\u00e1l&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.<\/strong>&nbsp;Az\u0259rbaycan dilind\u0259 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259ruz qalan rus v\u0259 Avropa m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259rd\u0259 vur\u011fu sonda i\u015fl\u0259nir: apt\u00e9ka \u2013 apt\u00e9k, qaz\u00e9ta \u2013 q\u0259z\u00e9t, proqr\u00e1mma \u2012 proqr\u00e1m v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6.3. T\u0259l\u0259ff\u00fcz zaman\u0131 vur\u011fusu d\u0259yi\u015fm\u0259kl\u0259 m\u0259nas\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n s\u00f6zl\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r: akad\u00e9mik&nbsp;(isim) \u2013&nbsp;akademi\u00b4k&nbsp;(sif\u0259t),&nbsp;antibi\u00f3tik&nbsp;(isim) \u2013&nbsp;antibioti\u00b4k&nbsp;(sif\u0259t),&nbsp;el\u00e9ktrik&nbsp;(isim, kim?) \u2013&nbsp;elektri\u00b4k&nbsp;(isim, n\u0259?),&nbsp;kl\u00e1ssik&nbsp;(isim) \u2013&nbsp;klassi\u00b4k&nbsp;(sif\u0259t),&nbsp;x\u00fc\u00b4las\u0259&nbsp;(modal s\u00f6z) \u2013&nbsp;x\u00fclas\u0259\u00b4&nbsp;(isim),&nbsp;m\u00fc\u00b4tl\u0259q<\/p>\n\n\n\n<p>(z\u0259rf) \u2013 m\u00fctl\u0259\u00b4q&nbsp;(sif\u0259t),&nbsp;n\u0259\u00b4hay\u0259t&nbsp;(modal s\u00f6z) \u2013&nbsp;n\u0259hay\u0259\u00b4t&nbsp;(isim),&nbsp;rit\u00f3rik&nbsp;(isim) \u2013&nbsp;ritori\u00b4k&nbsp;(sif\u0259t),&nbsp;qa\u00e7a\u00b4raq&nbsp;(feili ba\u011flama)&nbsp;\u2013 qa\u00e7ar\u00e1q&nbsp;(z\u0259rf), \u00e7ap\u00e1raq&nbsp;(feili ba\u011flama)&nbsp;\u2013 \u00e7apar\u00e1q&nbsp;(z\u0259rf) v\u0259 s. 6.4. B\u0259zi son \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.1. isim d\u00fcz\u0259ld\u0259n&nbsp;<strong>-gil, -ov (-ova), -yev (-yeva)<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;qarda\u015f\u00edmgil, \u0259mi\u00b4mgil; A\u011f\u00e1yev, Sult\u00e1nov&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.2. z\u0259rf d\u00fcz\u0259ld\u0259n&nbsp;<strong>-la<sup>2<\/sup>&nbsp;[-nan<sup>2<\/sup>], -ca<sup>2<\/sup>, -cas\u0131na<sup>2<\/sup>, -\u0259n<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;in\u00e1dla, q\u0259hr\u0259manl\u00edqla, c\u0259sar\u0259\u00b4tl\u0259, ingili\u00b4sc\u0259, t\u00fc\u00b4rkc\u0259, y\u00e1\u015fca, xai\u00b4nc\u0259sin\u0259, nam\u0259\u00b4rdc\u0259sin\u0259, q\u0259hr\u0259m\u00e1ncas\u0131na, ins\u00e1f\u0259n, q\u0259\u00b4fl\u0259t\u0259n, d\u00e1xil\u0259n&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.3. x\u0259b\u0259rlik (\u015f\u0259xs) \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259ri vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\"><li>1-ci \u015f\u0259xs&nbsp;<strong>-am<sup>2<\/sup>&nbsp;(-yam<sup>2<\/sup>), -\u0131q<sup>4<\/sup>&nbsp;(-y\u0131q<sup>4<\/sup>)<\/strong>:&nbsp;az\u00e1dam, az\u00e1d\u0131q, oxumal\u00edyam, oxumal\u00edy\u0131q&nbsp;v\u0259 s.;<\/li><li>2-ci \u015f\u0259xs&nbsp;<strong>-san<sup>2<\/sup>, -s\u0131n\u0131z<sup>4<\/sup>, -\u0131n<sup>4<\/sup><\/strong>:&nbsp;az\u00e1dsan, az\u00e1ds\u0131n\u0131z, oxumal\u00eds\u0131n\u0131z, ox\u00fayun&nbsp;v\u0259 s.;<\/li><li>3-c\u00fc \u015f\u0259xs&nbsp;<strong>-d\u0131r<sup>4<\/sup>, -d\u0131rlar<sup>4<\/sup>, -lar<sup>2<\/sup><\/strong>:&nbsp;az\u00e1dd\u0131r, az\u00e1dd\u0131rlar, oxumal\u00edd\u0131r, oxumal\u00edd\u0131rlar, oxuy\u00farlar&nbsp;v\u0259 s.;<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.<\/strong>&nbsp;Feilin \u015f\u0259rt \u015f\u0259kli, x\u0259b\u0259r \u015f\u0259klinin \u015f\u00fchudi ke\u00e7mi\u015f zaman\u0131 \u015f\u0259xs\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259srifl\u0259n\u0259rk\u0259n \u015f\u0259xs sonluqlar\u0131 vur\u011fulu t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur (oxusan\u00edz, oxusal\u00e1r, oxudun\u00faz, oxudul\u00e1r v\u0259 s.), \u0259mr \u015f\u0259kli \u015f\u0259xs\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259rk\u0259n 1-ci v\u0259 3-c\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 \u015f\u0259xs sonlu\u011fu vur\u011fulu t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur (oxuy\u00fam, oxus\u00fan, oxuy\u00e1q, oxusunl\u00e1r v\u0259 s.).<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.4. feil \u015f\u0259kill\u0259rinin hekay\u0259ti&nbsp;<strong>idi (-d\u0131<sup>4<\/sup>)<\/strong>, r\u0259vay\u0259ti&nbsp;<strong>imi\u015f (-m\u0131\u015f<sup>4<\/sup>)<\/strong>, \u015f\u0259rti&nbsp;<strong>is\u0259 (-sa<sup>2<\/sup>)<\/strong>&nbsp;\u015f\u0259kil\u00e7i kimi s\u00f6z\u0259 biti\u015fik yaz\u0131ld\u0131qda vur\u011fu q\u0259bul etmir:&nbsp;oxuyac\u00e1qd\u0131, oxuyac\u00e1qm\u0131\u015f, oxuyacaqsa&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.&nbsp;<\/strong>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan dilind\u0259&nbsp;<strong>-ark\u0259n<sup>2<\/sup>, -m\u0131\u015fk\u0259n<sup>4&nbsp;<\/sup><\/strong>feili ba\u011flama \u015f\u0259kil\u00e7isinin formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n&nbsp;<strong>-k\u0259n (-ik\u0259n)<\/strong>&nbsp;hiss\u0259ciyi vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: oxuy\u00e1rk\u0259n, oxum\u00fa\u015fk\u0259n, dey\u0259\u00b4rk\u0259n, demi\u00b4\u015fk\u0259n v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.5.&nbsp;<strong>-ma<sup>2<\/sup>, -m\u0259<sup>2<\/sup>, -m<\/strong>&nbsp;inkar \u015f\u0259kil\u00e7isi vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:<\/p>\n\n\n\n<p>ox\u00famad\u0131, bi\u00b4lm\u0259di; ox\u00famayacaq, bi\u00b4lm\u0259y\u0259c\u0259k, ox\u00famur, bi\u00b4lmir&nbsp;v\u0259 s.;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.<\/strong>&nbsp;X\u0259b\u0259r \u015f\u0259klinin indiki zaman\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, qeyri-q\u0259ti g\u0259l\u0259c\u0259k zamanda inkar \u015f\u0259kil\u00e7isi&nbsp;<strong>(-m)<\/strong>&nbsp;i\u015fl\u0259nmi\u015f heca vur\u011fulu t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur: oxum\u00e1ram, bilm\u0259\u00b4r\u0259m; oxum\u00e1zsan, bilm\u0259\u00b4zs\u0259n v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6.4.6.&nbsp;<strong>il\u0259<\/strong>&nbsp;ba\u011flay\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n v\u0259 qo\u015fmas\u0131n\u0131n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259\u015fmi\u015f&nbsp;<strong>-la<sup>2<\/sup>&nbsp;[-nan<sup>2<\/sup>]&nbsp;<\/strong>formas\u0131,&nbsp;<strong>-m\u0131<sup>4<\/sup><\/strong>&nbsp;sual \u0259dat\u0131 vur\u011fusuz t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur:&nbsp;torpa\u011f\u00edmla, \u00f6lk\u0259\u00b4ml\u0259, at\u00e1mla an\u00e1m; oxud\u00fanmu, bildi\u00b4nmi; oxuy\u00farmu, bili\u00b4rmi&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p>6.5. S\u00f6zd\u0259n xitab kimi istifad\u0259 olunduqda vur\u011fu \u0259vv\u0259lki hecalara ke\u00e7\u0259 bil\u0259r: Az\u0259rbayc\u00e1n \u2013 Az\u0259\u00b4rbaycan, V\u0259t\u0259\u00b4n \u2013 V\u0259\u00b4t\u0259n&nbsp;v\u0259 s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cAz\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131\u201d t\u0259sdiq edilib. &#171;Report&#187;&nbsp;x\u0259b\u0259r verir ki, bununla ba\u011fl\u0131 Ba\u015f nazir \u018fli \u018fs\u0259dov q\u0259rar imzalay\u0131b. Az\u0259rbaycan dilinin orfoepiya normalar\u0131 1. \u00dcmumi m\u00fcdd\u0259alar<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-40802","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-thsil"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40802"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40802\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":40804,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/40802\/revisions\/40804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=40802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=40802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}