{"id":4086,"date":"2020-04-12T12:45:12","date_gmt":"2020-04-12T08:45:12","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4086"},"modified":"2020-04-12T12:45:18","modified_gmt":"2020-04-12T08:45:18","slug":"turkun-okunmamis-yazitlari-bati-azerbaycan-nuvedi-karkadas-yaziti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4086","title":{"rendered":"T\u00fcrk\u2019\u00fcn Okunmam\u0131\u015f Yaz\u0131tlar\u0131: Bat\u0131 Azerbaycan. N\u00fcvedi-Karkada\u015f Yaz\u0131t\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>S\u0259nan Q\u0131l\u0131ncarslan Qacar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu makalede Bat\u0131 Azerbaycan b\u00f6lgesinde T\u00fcrk tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bir tarih\u00ee belgeden bahsedilecektir. Bu belge Bat\u0131 Azerbaycan (Ermeni i\u015fgali alt\u0131nda yer Azerbaycan topraklar\u0131) topraklar\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00fcn Zengezur b\u00f6lgesinin en eski zamanlarda ezeli T\u00fcrk yurdu oldu\u011funu tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde kan\u0131tlayan belgelerden biridir. Makale, s\u00f6z konusu il\u00e7enin Mu\u011fru b\u00f6lgesindeki N\u00fcvedi k\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131ndaki Karkada\u015f da\u011f\u0131nda bulunan eski kaya resimleri ve eski T\u00fcrk Runik alfabesi ile yaz\u0131lm\u0131\u015f bir yaz\u0131 hakk\u0131ndad\u0131r. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en arazi tarihte K\u0131p\u00e7ak k\u00f6kenli, Albanlardan (Albanlar\u0131n k\u00f6keni konusu tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur, fakat ara\u015ft\u0131rmac\u0131 k\u0131p\u00e7ak k\u00f6kenli olarak eklemi\u015ftir) biri olan Karkar (Gerger, Harhar) halk\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 geni\u015f b\u00f6lgeye d\u00e2hil oldu\u011fundan dolay\u0131 bu yaz\u0131 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Karkar halk\u0131na aittir. <\/p>\n\n\n\n<p>Yaz\u0131t\u0131n V. y\u00fczy\u0131la ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc V. y\u00fczy\u0131ldan itibaren b\u00f6lgede Alban alfabesi kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Karkada\u015f yaz\u0131tlar\u0131 ilk defa 1985 y\u0131l\u0131nda N\u00fcvedi \u015fehri sakinlerinden biri olan Hamza Veli taraf\u0131ndan bilim camias\u0131na tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131tta kullan\u0131lan Runik alfabe, K\u00f6k T\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131ndaki ile neredeyse ayn\u0131d\u0131r. Aralar\u0131ndaki tek fark; Karkada\u015f yaz\u0131t\u0131nda s\u00f6z ayr\u0131m\u0131 i\u00e7in iki nokta kullan\u0131lmam\u0131\u015f, bunun yerine arada bo\u015fluk b\u0131rak\u0131larak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tekrar etmek gerekir ki, yaz\u0131 dilcilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan eski metinler kategorisine ait olsa da anla\u015f\u0131lmayan bir s\u00f6z veya ifade yoktur. Metnin dili, fonetik a\u00e7\u0131dan ve s\u00f6z dizimi bak\u0131m\u0131ndan tamamen G\u00f6kt\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131ndaki gibi okunur. <\/p>\n\n\n\n<p>Metnin okunu\u015fu: ON\u0131 U\u00c7UK eRiN\u00c7 AS YeLiN\u00c7 \u00e8SRi UDSuN KaN \u00e8NGRiZ G\u00d6\u00c7\u00fc Bok eRiN\u00c7 aRZ(J)uLa BaR\u00c7a ON\u0131: \u00d6n\u00fc (yaz\u0131da kal\u0131n harflerle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) U\u00c7UK: U\u00e7urum, u\u00e7mu\u015f yer. Eski kaynaklarda farkl\u0131 anlamlar\u0131 olsa da burada metnin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak u\u00e7urum olarak anlamland\u0131r\u0131ld\u0131.eR\u0130N\u00c7: Olsun. K\u00f6k T\u00fcrk yaz\u0131tlar\u0131nda yard\u0131mc\u0131 fiil gibi kullan\u0131lan ifade burada asl\u00ee bir fiil gibi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z\u00fcn \u201cbelki de \u201c, \u201colabilsin ki\u201d gibi anlamlar\u0131 da vard\u0131r (DLT). Kelime \u201cermek\u201d k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcremi\u015ftir (Eski Uygur S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc) AS: Y\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n yemi, y\u0131rt\u0131c\u0131lara verilen et parcas\u0131. YeLiN\u00c7: Yemek, \u201cyelmek\u201d (DLT) fiil k\u00f6k\u00fcnden gelmektedir. Sondaki \u201cn\u00e7\u201d fiile istek anlam\u0131 katar. Yani, \u201cy\u0131rt\u0131c\u0131lara yem olas\u0131n\u0131z\u201d \u015feklinde bir anlam \u00e7\u0131kar. eSR\u0130: Leopar, \u201cbebir\u201d(Kitab El-\u0130drak Li-Lisan El-Etrak) peleng(DLT). UDSuN: Takip etmek, kovmak (DLT). Udmak s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc \u201cyutmak\u201d fiili ile alakas\u0131 yoktur. KaN: kan \u00e8NGRiZ: A\u011flay\u0131n. Engre\u015fdi-a\u011flad\u0131 (DLT). G\u00d6\u00c7\u00fc: G\u00f6\u00e7\u00fc. Bug\u00fcnk\u00fc anlam\u0131 ile ayn\u0131d\u0131r, yaylaya veya k\u0131\u015flaya g\u00f6\u00e7 etmek. BoK: Tezek, bok. aRJuLa: Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut, \u201carju\u201d kelimesini \u201c\u00e7akal\u201d, ondan t\u00fcreyen \u201carjulayu\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc ise \u201c\u00e7akallar\u0131n bir \u015feyin etraf\u0131nda veya le\u015fin etraf\u0131nda toplanmas\u0131\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. BaR\u00c7a: B\u00fct\u00fcn. Son iki kelime (arjul bar\u00e7a) birle\u015fik olarak kullan\u0131l\u0131r ve \u201cbedeninizin \u00fcst\u00fcne \u00e7akallar toplans\u0131n\u201d anlam\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk\u00e7esi ile: \u00d6n\u00fcn\u00fcz u\u00e7urum olsun, y\u0131rt\u0131c\u0131lara yem olun, leopar kovalas\u0131n, kan a\u011flayas\u0131n\u0131z, g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcz bok olsun, \u00e7akallar le\u015finizin etraf\u0131nda toplans\u0131n. Bu okunu\u015fun do\u011fru oldu\u011fu, yaz\u0131t\u0131n yan\u0131nda bulunan ve ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan kaya resimlerinden anla\u015f\u0131l\u0131r. Kaya resminde bir yerden g\u00f6\u00e7 eden \u00e7obanlardan ve hayvanlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sa\u011f kalan \u00e7obanlar\u0131n kendilerini ve hayvanlar\u0131n\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, bu s\u0131rada da leoparlar\u0131n hayvanlar\u0131 kovalad\u0131\u011f\u0131, \u00e7akallar\u0131n ise le\u015f etraf\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hem resim yaz\u0131s\u0131(kaya resimleri) hem de harflerle ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan iki metin yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Karg\u0131\u015f niteli\u011findeki bu yaz\u0131 halk aras\u0131nda cad\u0131-b\u00fcy\u00fcc\u00fc gibi inanc\u0131n klasik \u00f6rne\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir. Metinin ayn\u0131 zamanda halk bilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Makale Yazar\u0131: Baxtiyar Shahverdiyev Adil<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aktaran: Hilal \u00c7a\u011flar<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259nan Q\u0131l\u0131ncarslan Qacar Bu makalede Bat\u0131 Azerbaycan b\u00f6lgesinde T\u00fcrk tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bir tarih\u00ee belgeden bahsedilecektir. Bu belge Bat\u0131 Azerbaycan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-4086","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkish"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4086"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4088,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4086\/revisions\/4088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}