{"id":41492,"date":"2021-06-29T01:41:32","date_gmt":"2021-06-28T21:41:32","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=41492"},"modified":"2021-06-29T12:53:06","modified_gmt":"2021-06-29T08:53:06","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-osmanli-sarayinda-sok-plani-gizli-x%c9%99fiyy%c9%99-kim-idi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=41492","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259rin Osmanl\u0131  saray\u0131nda \u015fok plan\u0131: Gizli x\u0259fiyy\u0259 kim idi?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 l\u0259rz\u0259y\u0259 salan, \u0259n b\u00f6y\u00fck imperiya olan Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 1299-cu ild\u0259 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin Bil\u0259cik vilay\u0259tinin S\u00f6y\u00fcdl\u00fc \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Osman b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n Osmano\u011fullar\u0131 B\u0259yliyi kimi qoyuldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti tarixd\u0259 m\u0259\u015fhur Bizans \u0130mperiyas\u0131na son qoyaraq onun paytaxt\u0131 Konstantinopolu \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k \u00f6z paytaxt\u0131na \u00e7evirdi. Konstantinopolun ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u0130stanbul ad\u0131 verildi.<\/p>\n\n\n\n<p>XVII \u0259srd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fayan d\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7 qit\u0259y\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q edirdi. S\u00f6sz\u00fcz b\u00f6y\u00fck \u0259raziy\u0259 h\u00f6kmdarl\u0131q ed\u0259n imperiya bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n imtiyazlar verirdi. B\u00fct\u00fcn xalqlar kimi Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259liyind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r d\u0259 bu imtiyazlardan istifad\u0259 edirdi. H\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z bicliyi il\u0259 ad \u00e7\u0131xaran erm\u0259nil\u0259r is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif yollarla \u00f6z niyy\u0259tl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irdirdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r 26-c\u0131 Osmanl\u0131 x\u0259lif\u0259si II \u018fbd\u00fclh\u0259midin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha \u00e7ox \u0259l-qol a\u00e7ma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. II \u018fbd\u00fclh\u0259midin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1876-1909-cu ill\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00e7ox yerd\u0259 \u00f6z soyadlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k \u201ct\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259\u201dy\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirdil\u0259r. Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u0259hz bu \u201ct\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259\u201d prosesind\u0259n sonra erm\u0259nil\u0259r Osmanl\u0131 saray\u0131n\u0131 yol tapd\u0131lar. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259m\u00e7inin orduda m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259 tutma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Bu erm\u0259nil\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259k \u00e7irkin planlar\u0131n\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 idi. M\u0259hz Osmanl\u0131 saray\u0131na yol tapan v\u0259 burada m\u0259\u015fhurla\u015fan \u201ct\u00fcrkl\u0259\u015fmi\u015f\u201d erm\u0259nil\u0259rd\u0259n biri \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d idi. Osmanl\u0131 saray\u0131nda fotoqraf olan v\u0259 23 il burada x\u0131dm\u0259t ed\u0259n, saray\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201dnin \u0259sl ad\u0131 is\u0259 Ba\u011foz Tarkulyan idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u011foz Tarkulyan Hac\u0131k adl\u0131 bir erm\u0259ni bal\u0131q\u00e7\u0131n\u0131n o\u011flu idi.Onun erm\u0259ni olmas\u0131n\u0131 \u00e7oxlar\u0131 bilmirdi. \u0130lk zamanlar o \u00f6z\u00fcn\u00fc Pol kimi tan\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. 1880-ci ild\u0259 Ba\u011foz Tarkulyan \u0130stanbulda \u00f6z emalatxanas\u0131n\u0131 a\u00e7d\u0131. Uzun ill\u0259r \u0130stanbulun m\u0259\u015fhur r\u0259ssamlar\u0131ndan d\u0259rsl\u0259r ald\u0131. Onun tez bir zamanda m\u0259\u015fhurla\u015fmas\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 a\u00e7\u0131lan qap\u0131 idi. Art\u0131q ham\u0131 onu \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d kimi tan\u0131y\u0131rd\u0131. Tez bir zamanda saraya yolu da a\u00e7\u0131ld\u0131. Art\u0131q Osmanl\u0131 sultan\u0131n onun \u00e7\u0259kdiyi r\u0259sml\u0259r\u0259 heyran qalmas\u0131 onlar\u0131n m\u00f6hk\u0259m dostlu\u011funa s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. El\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d sarayda \u0259n toxunulmaz adamlardan biri idi. Lakin \u0259sl xisl\u0259tini gizl\u0259d\u0259n \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d gizlinc\u0259 \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Osmanl\u0131 saray\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 23 il \u0259rzind\u0259 Ba\u011foz Tarkulyan h\u0259m ruslara, h\u0259m d\u0259 ingilisl\u0259r\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t is\u0259 frans\u0131zlara \u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Ba\u011foz Tarkulyan erm\u0259ni terro\u00e7usu Andronik Ozanyan il\u0259 d\u0259 dost idi. M\u00fctamadi olaraq onunla \u0259laq\u0259 saxlay\u0131rd\u0131. Fotoqraf kimi saraydak\u0131 b\u00fct\u00fcn hadis\u0259l\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rdar olan \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d bu m\u0259lumatlar\u0131 m\u00fctamadi erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131. 1890-c\u0131 ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131lar. Bu \u00fcsyan\u0131n \u0259sas r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Andronik Ozanyan idi. T\u00fcrk ordusuna h\u0259r\u0259k\u0259t plan\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r, erm\u0259ni silahl\u0131lar\u0131 bir \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri pusquya sal\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>1904-c\u00fc ild\u0259 t\u00fcrk ordusu erm\u0259ni \u00fcsyan\u0131n\u0131 yat\u0131rd\u0131qdan sonra Andranik T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur oldu. Lakin \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d \u00f6z i\u015finin ba\u015f\u0131nda idi. O Rusiyan\u0131n Qafqaz ordusunun komandan\u0131 general Aleksandr Mal\u0131\u015fayevski il\u0259 \u0259laq\u0259 quraraq bir m\u00fcdd\u0259t ruslar\u0131n Osmanl\u0131 saray\u0131nda x\u0259fiyy\u0259si rolunu oynad\u0131. \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d Osmanl\u0131 saray\u0131nda bir \u00e7ox y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li h\u0259rb\u00e7il\u0259rl\u0259 dostluq edir, b\u0259z\u0259n onlardan ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 ruslara \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131. Onun dostluq etdiyi insanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 \u018fnv\u0259r Pa\u015fa da var idi. 1914-c\u00fc ild\u0259 \u018fnv\u0259r Pa\u015fa Sultan \u018fbd\u00fclm\u0259cidin n\u0259v\u0259si Naciy\u0259 Sultanla evl\u0259n\u0259rk\u0259n bu toyda fotolar\u0131 m\u0259hz \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d \u00e7\u0259kirdi. <\/p>\n\n\n\n<p>\u018fn maraql\u0131s\u0131 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259cyi planla\u015fd\u0131r\u0131lan \u018fnv\u0259r Pa\u015fa son anda \u00f6l\u00fcm\u00fcn c\u0259ngind\u0259n xilas olur. Q\u0259tli h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r h\u0259bs edilir. Amma yen\u0259 \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d k\u0259narda qalma\u011f\u0131 bacar\u0131r. Onun Osmanl\u0131 saray\u0131nda m\u0259lumatlar\u0131 nec\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259sinin sirri \u00e7oxlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn gizli qal\u0131rd\u0131. Lakin erm\u0259ni x\u0259fiyy\u0259ni gizli \u00fcz\u00fc 1915-ci ild\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r. Onun frans\u0131z ordusu komandanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktub \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Lakin sarayda b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik olan \u201cFebus \u018ff\u0259ndi\u201d g\u00f6z\u0259g\u00f6r\u00fcnm\u0259z \u0259ll\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qorunur v\u0259 onun 23 illik fotoqraf-x\u0259fiyy\u0259 g\u00f6r\u0259vi sona \u00e7at\u0131r. 23 ild\u0259 \u00f6z rolunun \u00f6hd\u0259sind\u0259n layiqinc\u0259 g\u0259l\u0259n fotoqraf Ba\u011foz Tarkulyan Paris\u0259 qa\u00e7ma\u011f\u0131 bacar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qo\u015fqar Salmanl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Alp.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 l\u0259rz\u0259y\u0259 salan, \u0259n b\u00f6y\u00fck imperiya olan Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131 1299-cu ild\u0259 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin Bil\u0259cik vilay\u0259tinin S\u00f6y\u00fcdl\u00fc \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Osman b\u0259y t\u0259r\u0259find\u0259n Osmano\u011fullar\u0131 B\u0259yliyi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":41493,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-41492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=41492"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41565,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/41492\/revisions\/41565"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/41493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=41492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=41492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=41492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}