{"id":42209,"date":"2021-07-07T04:55:50","date_gmt":"2021-07-07T00:55:50","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=42209"},"modified":"2021-07-07T10:07:54","modified_gmt":"2021-07-07T06:07:54","slug":"imam-huseyn-%c9%99leyhissalam-v%c9%99-deyl%c9%99m-turku-%c9%99sl%c9%99m","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=42209","title":{"rendered":"\u0130MAM H\u00dcSEYN \u018fLEYH\u0130SSALAM V\u018f DEYL\u018fM T\u00dcRK\u00dc \u018fSL\u018fM"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Parfiya imperiyas\u0131n\u0131n sonuncu h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n ad\u0131 Salar \u018frdaban \u018frsaki (214-224) idi. Maraql\u0131d\u0131r ki, 220-226-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Sasanil\u0259r \u018frsakil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131rd\u0131qda o, k\u00f6m\u0259y\u0259, m\u0259hz deyl\u0259mil\u0259ri \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. \u0130mperiyan\u0131n v\u0259 s\u00fclal\u0259nin faci\u0259li g\u00fcnl\u0259rind\u0259 yaln\u0131z indiki C\u0259nubi<br>Az\u0259rbaycan v\u0259 Deyl\u0259m camaat\u0131 Salar \u018frdabana sadiq qalm\u0131\u015fd\u0131. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Lakin \u018frsakil\u0259r s\u00fclal\u0259sini xilas etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015f v\u0259 hakimiyy\u0259t Sasanil\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-42210\" width=\"1000\" height=\"506\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-2.jpg 316w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-2-300x152.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-2-150x76.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>590-591-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130ran ordusunun adl\u0131-sanl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259si, \u018frsakil\u0259rd\u0259n oldu\u011fu g\u00fcman edil\u0259n B\u0259hram \u00c7ubin Sasanil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131. D\u00f6rd \u0259sr \u0259vv\u0259l oldu\u011fu kimi, deyl\u0259mil\u0259r bu d\u0259f\u0259 d\u0259 \u018frsaki n\u0259slinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259dil\u0259r. \u00dcsyan yat\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra B\u0259hram \u00c7ubin v\u0259 onun deyl\u0259mil\u0259ri G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7d\u00fcl\u0259r. 592-ci ild\u0259 Sasanil\u0259rin g\u00f6nd\u0259rdiyi muzdlu qatil B\u0259hram\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Onlar yaln\u0131z bu yolla \u018frsaki v\u0259 deyl\u0259mi t\u0259hl\u00fck\u0259sini sovu\u015fdura bildil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>III \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan \u015fah\u0131 Salar \u018frdaban \u018frsakini d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015f deyl\u0259mil\u0259rin Salaril\u0259r soyu \u2013 t\u0259xmin\u0259n 800 ild\u0259n sonra \u2013 X-XI \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tini idar\u0259 ed\u0259n \u0259sas s\u00fclal\u0259l\u0259rd\u0259n biri oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ha\u015fiy\u0259. Orta \u0259sr m\u00fcs\u0259lman d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 qo\u015fun ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na, s\u0259rk\u0259rd\u0259y\u0259 d\u0259 b\u0259z\u0259n salar deyilirdi. \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131n\u0131n \u0259sas q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan biri Salur Qazand\u0131r. F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddin (1247-1318) yaz\u0131r: \u201cHakimiyy\u0259t uzun m\u00fcdd\u0259t O\u011fuz ail\u0259sind\u0259 qald\u0131. B\u00fct\u00fcn bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 h\u00f6kmdarl\u0131q h\u0259min n\u0259slin bir qoluna \u2013 Salar boyuna m\u0259xsus idi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Salaril\u0259rin paytaxt\u0131 q\u0259dim \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259ri idi. Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015f bu \u015f\u0259h\u0259r XIV\u2013XV \u0259srl\u0259rd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r xan\u0259dan\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi. S\u0259f\u0259vil\u0259rin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi q\u0131z\u0131lba\u015f ittifaq\u0131n\u0131n \u0259sas \u00fczvl\u0259rind\u0259n biri is\u0259 salar tayfas\u0131n\u0131n qaraman boyu oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bug\u00fcn salarlar \u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, T\u00fcrkm\u0259nistanda v\u0259 \u00c7ind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. Onlar \u00c7in\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistandan k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fl\u0259r. \u00c7in salarlar\u0131 bu \u00f6lk\u0259d\u0259 ba\u015f vermi\u015f b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u00fcsyanlar\u0131nda f\u0259al i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. 1958-ci ild\u0259 saylar\u0131 100 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmayan salarlar \u00c7in d\u00f6v\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131r\u0131b kommunistl\u0259r\u0259 \u015fidd\u0259tli m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdil\u0259r. Onlar\u0131n r\u0259hb\u0259ri Han Yimu \u00f6z d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin\u0259 deyirmi\u015f: \u201cBu g\u00fcn Xunhua, sabah Lanzhou, birisi g\u00fcn Pekin\u201d. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-42211\" width=\"1022\" height=\"637\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2.jpg 284w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-150x93.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 1022px) 100vw, 1022px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Salar \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131 inan\u0131rd\u0131lar ki, \u00c7ini \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u0259 f\u0259th ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Amma bu ki\u00e7ik t\u00fcrk tayfas\u0131n\u0131n f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq b\u00f6y\u00fck \u00c7in ordusu \u00fcsyan\u0131 amans\u0131zl\u0131qla yat\u0131rd\u0131. Han Yimunu \u0259sir al\u0131b Pekin\u0259 apard\u0131lar. O, yolboyu seyr etdikl\u0259rind\u0259n heyr\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k bildirdi: \u201cBu \u00e7inlil\u0259rin say\u0131 bizim yaklar\u0131n (cam\u0131\u015flar\u0131n) say\u0131ndan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7oxdur\u201d. Han Yimu \u00c7inin n\u0259h\u0259ng v\u0259 g\u00fcc\u00fc bir d\u00f6vl\u0259t olu\u011funu indi anlam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong><em>P.S. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0130mam H\u00fcseynl\u0259 birlikd\u0259 K\u0259rb\u0259lada \u015f\u0259hid olmu\u015f \u018fsl\u0259m ibn \u018fmr m\u0259hz t\u00fcrkdilli deyl\u0259mil\u0259rd\u0259n olmu\u015fdur. Ona \u018fsl\u0259m ibn \u018fmr T\u00fcrki d\u0259 deyirmi\u015fl\u0259r. \u018fvv\u0259l \u0130mam H\u0259s\u0259n\u0259, sonra is\u0259 \u0130mam H\u00fcseyn\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f \u018fsl\u0259m \u00e7ox mahir ox atan, niz\u0259 v\u0259 q\u0131l\u0131nc vuran olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 y\u00fcks\u0259k \u0259d\u0259b\u0259 v\u0259 \u0259xlaqa malik bir \u015f\u0259xs idi. T\u00fcrkdilli oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259r\u0259b dilind\u0259 l\u0259hc\u0259 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f. K\u0259rb\u0259la g\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015fm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131x\u0131b onlar\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259mi\u015f, sonra is\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 r\u0259c\u0259zi oxuyaraq d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girib \u015f\u0259hid olmu\u015fdur.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Niz\u0259 z\u0259rb\u0259l\u0259rimd\u0259n d\u0259ryalar co\u015far,<br>Atd\u0131\u011f\u0131m oxlardan g\u00f6yl\u0259r qaralar,<br>Q\u0131l\u0131nc\u0131m \u0259limd\u0259 parlayan kimi,<br>Kibrli pax\u0131l\u0131n (\u015feytan\u0131n) q\u0259lbi yar\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yaxud dig\u0259r bir m\u0259nb\u0259d\u0259 &#8212; XIII \u0259srin \u015fairl\u0259rind\u0259n olan Mirz\u0259 \u0130brahim C\u00f6vh\u0259rinin &#171;Tufan\u00fcl-b\u00fcka fi m\u0259qatili\u015f-\u015f\u00fch\u0259da&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 (fars dilind\u0259 n\u0259zml\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bu kitab vaxtil\u0259 \u00e7ox m\u0259\u015fhur olmu\u015f, t\u0259ziy\u0259 m\u0259clisl\u0259rind\u0259 oxunmu\u015fdur) \u018fsl\u0259min \u0259r\u0259b dilind\u0259ki bu r\u0259c\u0259zi verildikd\u0259n sonra bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b:&#187;Sonra o, bir anl\u0131q \u0130bn S\u0259d\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib, z\u0259bani-hal\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259di:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259di-V\u0259qqas o\u011flu, \u00fcz qar\u0259, n\u0259 bidad eyl\u0259din?!<br>Nuri-\u00e7e\u015fmi-Heyd\u0259ri-K\u0259rrar\u0131 na\u015fad eyl\u0259din!<br>Get, g\u00f6r\u00fcm n\u0259slin qaz\u0131ls\u0131n, he\u00e7 ni\u015fan\u0131 qalmas\u0131n,<br>Bu ki, N\u0259mrud etm\u0259mi\u015f, s\u0259n n\u0259sli-\u015e\u0259ddad eyl\u0259din!<br>Siz \u0259r\u0259b, \u018fhm\u0259d \u0259r\u0259b, m\u0259n t\u00fcrk, ey bir\u0259hml\u0259r,<br>M\u0259rk\u0259zi-iman\u0131 y\u0131xd\u0131n, k\u00fcfr\u00fc b\u00fcnyad eyl\u0259din!<br>Z\u00fclm il\u0259 solmu\u015f bu g\u00fcl\u015f\u0259nd\u0259 bahar\u0131 Zeyn\u0259bin,<br>Ti\u015feyi-z\u00fclm il\u0259 q\u0259ti-q\u0259ddi-\u015f\u00fcm\u015fad eyl\u0259din!&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u015eeyx Abbas Qumi yaz\u0131r ki, \u201c\u0130mam H\u00fcseyn \u018fsl\u0259m ibn \u018fmr T\u00fcrkinin c\u0259naz\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131b onun yan\u0131nda \u0259yl\u0259\u015fdi. Sonra is\u0259 \u0259yilib \u00fcz\u00fcn\u00fc \u015f\u0259hidin \u00fcz\u00fcn\u0259 dayad\u0131 v\u0259 bununla da igid t\u00fcrk (v\u0259 ya deyl\u0259mi) d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fcn\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tini bildirdi. Halbuki O, (\u0130mam H\u00fcseyn) \u00f6z silahda\u015flar\u0131n\u0131n he\u00e7 birin\u0259 bel\u0259 ehtiram g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>M\u00fc\u0259llif: Millikimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Parfiya imperiyas\u0131n\u0131n sonuncu h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n ad\u0131 Salar \u018frdaban \u018frsaki (214-224) idi. Maraql\u0131d\u0131r ki, 220-226-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Sasanil\u0259r \u018frsakil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131rd\u0131qda o, k\u00f6m\u0259y\u0259, m\u0259hz deyl\u0259mil\u0259ri \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":42213,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-42209","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42209","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42209"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42216,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42209\/revisions\/42216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}