{"id":42419,"date":"2021-07-10T01:49:32","date_gmt":"2021-07-09T21:49:32","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=42419"},"modified":"2021-07-10T01:49:37","modified_gmt":"2021-07-09T21:49:37","slug":"muharib%c9%99nin-xroniki-sosial-psixoloji-t%c9%99sirl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=42419","title":{"rendered":"M\u00fcharib\u0259nin xroniki sosial-psixoloji t\u0259sirl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:39% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"526\" height=\"526\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/211320909_195872182474147_1087366640376234178_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-42420 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/211320909_195872182474147_1087366640376234178_n.jpg 526w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/211320909_195872182474147_1087366640376234178_n-300x300.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/211320909_195872182474147_1087366640376234178_n-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/211320909_195872182474147_1087366640376234178_n-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 526px) 100vw, 526px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>K\u0259rim Novruzov<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>A\u011fdam rayon 95 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u016f\u0259llimi<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>&#171;M\u00fcharib\u0259, insanlar v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn eyni bir m\u0259nan\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r, qorxu, narahatl\u0131q, t\u0259\u015fvi\u015f, xaos kimi bir \u00e7ox m\u0259nfi hiss il\u0259 assosiasiya t\u0259\u015fkil edir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 birba\u015fa olaraq insanlar\u0131n psixi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259 v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 davam ed\u0259n prosesl\u0259r \u00f6l\u00fcm, yaralanma, x\u0259st\u0259lik, acl\u0131q, h\u0259yat rutinind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik, evind\u0259n, i\u015find\u0259n, m\u0259kt\u0259bind\u0259n, ya da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razid\u0259n uzaqla\u015fma v\u0259 iqtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, insanlar\u0131n g\u00fccs\u00fcz v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259ziyy\u0259t ya\u015famas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. <\/p>\n\n\n\n<p>Travmatik t\u0259sirl\u0259r, insanlarda fiziki v\u0259 psixoloji probleml\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. \u018fxlaqi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259 z\u0259r\u0259r verir. Y\u0259ni, insanlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yat\u0131nda m\u0259nfi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qad\u0131nlar, m\u00fcharib\u0259, terror hadis\u0259l\u0259ri v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 narahatl\u0131q yaradan b\u0259nz\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u0259nfi situasiyalardan ki\u015fil\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha \u00e7ox t\u0259sirl\u0259nirl\u0259r. Ki\u015fil\u0259r, emosional reaksiyalar\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlaya bilir, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni daha adekvat \u015f\u0259kild\u0259 davam etdir\u0259 bilirl\u0259r. Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlarda, m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n ki\u015fil\u0259rd\u0259 M\u00fcharib\u0259 Sindromu ad\u0131 veril\u0259n v\u0259 Posttravmatik Stress Pozuntusuna s\u0259b\u0259b olan psixoloji narahatl\u0131q m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u015fil\u0259r struktur bax\u0131mdan daha dayan\u0131ql\u0131 olurlar. Onlar d\u00fcnyaya g\u0259ldikl\u0259ri andan etibar\u0259n c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 evini, h\u0259yat yolda\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 ail\u0259sini qoruyan, laz\u0131m olanda v\u0259t\u0259ni \u00fc\u00e7\u00fcn can\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259k t\u0259rzd\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcl\u00fcrl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 emosional reaksiyalar\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 idar\u0259 ed\u0259 bilir, laz\u0131m oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 gizl\u0259d\u0259 bilirl\u0259r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;M\u00fcharib\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f u\u015faqlar\u0131n psixikas\u0131nda ciddi probleml\u0259r olur v\u0259 bu probleml\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 o u\u015faqlar pulsuz pe\u015f\u0259kar psixoloji d\u0259st\u0259k almal\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259t m\u00fctl\u0259q bunu t\u0259min etm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ya\u015fananlar posttravmatik stres formas\u0131na \u00e7evirildikd\u0259n sonra bu problem \u015f\u00fcuralt\u0131na tam oturmu\u015f olacaq. Sonra bu, onu \u00f6m\u00fcrboyu h\u0259r bir sah\u0259d\u0259 incid\u0259c\u0259k, m\u00fc\u0259y\u0259n l\u0259ngim\u0259l\u0259r yaradacaq. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 g\u0259rginlik, stress, psixoloji travmalar \u015f\u00fcuralt\u0131na tam oturmam\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259t t\u0259cili s\u00fcr\u0259td\u0259 pe\u015f\u0259kar psixoloji xidm\u0259t layih\u0259l\u0259rini o u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259lidir, t\u0259min etm\u0259lidir. Amma t\u0259kc\u0259 u\u015faqlar yox, m\u00fcharib\u0259d\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131 itirmi\u015f, psixoloji z\u0259rb\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f h\u0259r bir k\u0259s\u0259 pulsuz \u00fcmumi psixoloji d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;M\u00fcharib\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 travma alm\u0131\u015f u\u015faqlar\u0131n \u015f\u00fcuralt\u0131 b\u00f6y\u00fck aqressiyaya m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 o u\u015faqlar\u0131n psixologiyas\u0131nda ciddi z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259 yaran\u0131r. O u\u015faqlarda b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc zaman \u015fizofreniya, psikopatiya v\u0259 bunun kimi a\u011f\u0131r f\u0259sadlar\u0131 olan psixi pozuntularun yaranma riski y\u00fcks\u0259kdir. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 h\u0259min insanlar\u0131n affekt v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sini daha da art\u0131racaq, bu da cinay\u0259tl\u0259tin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olacaq. H\u0259m\u00e7inin h\u0259min insanlarda assosiall\u0131q kimi hallar da m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259c\u0259k. \u0130nsanlarla \u00fcnsiyy\u0259t qurulmas\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fc\u0259k.&#171;&#187;\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u0259rmi v\u0259 g\u00fcll\u0259 s\u0259sl\u0259rini u\u015fa\u011fa t\u0259sirini o h\u0259l\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 olark\u0259n g\u00f6st\u0259rir. Hamil\u0259 qad\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 h\u0259r bir \u015fey birba\u015fa d\u00f6l\u0259 t\u0259sir edir, onun inki\u015faf\u0131na ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 u\u015faq h\u0259l\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 olark\u0259n ilk travmas\u0131n\u0131 al\u0131r. Bilirik ki, ana d\u00fczg\u00fcn qidalanmal\u0131d\u0131r. Qad\u0131nlar m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn qidalanm\u0131r ki, bu da ikinci t\u0259siri g\u00f6st\u0259rmi\u015f olur. D\u00fcnyaya g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259min olunmal\u0131 oldu\u011fu \u0259n vacib amil onun g\u00fcv\u0259n v\u0259 rahatl\u0131q hissidir. O arxay\u0131n olmal\u0131d\u0131r ki, g\u00fcv\u0259nli v\u0259 problemsiz bir \u015f\u0259raitd\u0259dir. Bu hissl\u0259 biz onu t\u0259min etm\u0259liyik. \u018fg\u0259r bu t\u0259minat olmursa u\u015faq g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 d\u0259 tam normal xasiyy\u0259tl\u0259 formala\u015fa bilmir. M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259ki insan\u0131n h\u0259r an\u0131na, h\u0259r g\u00fcn\u00fcn\u0259, h\u0259r saat\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00fcmid yoxdur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faq daim qorxur v\u0259 t\u0259zyiq alt\u0131nda, \u201cindi \u00f6l\u0259 bil\u0259rik, bu saat \u00f6l\u0259 bil\u0259rik, m\u0259rmi d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r\u201d dey\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259ni, u\u015faq \u00e7ox k\u00f6rp\u0259 ya\u015flar\u0131ndan art\u0131q d\u00fc\u015fm\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131na \u00f6yr\u0259\u015fir, hans\u0131 ki, bu olmal\u0131 deyil. \u0130nsanlar d\u00fc\u015fm\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck ya\u015flarda \u00f6yr\u0259nm\u0259lidir. U\u015fa\u011fa ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan \u0259traf m\u00fchit onu sev\u0259n, onun qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259n, ona dostcas\u0131na m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n bir \u00e7evr\u0259 kimi tan\u0131d\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu da pozuldu\u011funa g\u00f6r\u0259 u\u015faq psixikas\u0131na \u00e7ox ciddi z\u0259rb\u0259 vurur. H\u0259l\u0259 m\u0259n o valideynl\u0259ri h\u0259lak ola bil\u0259n, \u015fik\u0259st ola bil\u0259n, yaralana bil\u0259n u\u015faqlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131ram. Valideyni itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f u\u015faqlarda g\u00f6zl\u0259m\u0259 nevrozu yaran\u0131r&#187;&#187;\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 insan c\u0259s\u0259di, qan v\u0259 ya bu kimi \u015feyl\u0259r n\u0259inki u\u015fa\u011flarda, b\u00f6y\u00fckl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00e7ox ciddi psixi travma yarada bil\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<p>U\u015faqlarda is\u0259 davran\u0131\u015f pozuntular\u0131na, d\u0259rin depressiyalara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. B\u00f6y\u00fcy\u0259nd\u0259 bel\u0259 u\u015faqlarda \u015f\u0259xsiyy\u0259t pozuntusu, m\u00fcxt\u0259lif say\u0131l\u0131 nevrozlar olur v\u0259 onlar \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rini tam ist\u0259dikl\u0259ri kimi inki\u015faf etdir\u0259 bilmirl\u0259r. M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olan u\u015faqlar o \u015f\u0259raitd\u0259n t\u0259cili sur\u0259td\u0259 uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131rlar v\u0259 onlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ciddi reabilitasiya m\u0259rk\u0259zl\u0259ri a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Orada onlara psixoloji v\u0259 psixoterapik d\u0259st\u0259k verm\u0259lidirl\u0259r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Unutmayaq ki, onlar elementar h\u00fcquqlar\u0131ndan m\u0259hrum olmu\u015f insanlard\u0131r. U\u015faqlar\u0131n m\u00fcharib\u0259nin qurban\u0131na \u00e7evrilm\u0259si b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n b\u00f6y\u00fck cinay\u0259tidir. Beyn\u0259lxalq T\u0259\u015fkilatlar onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda borcludurlar.&#187; <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u0259rim Novruzov A\u011fdam rayon 95 sayl\u0131 orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u016f\u0259llimi &#171;M\u00fcharib\u0259, insanlar v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn eyni bir m\u0259nan\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r, qorxu, narahatl\u0131q, t\u0259\u015fvi\u015f, xaos kimi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":42421,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-42419","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42419","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42419"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42419\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42422,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42419\/revisions\/42422"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/42421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42419"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}