{"id":43027,"date":"2021-07-16T10:05:29","date_gmt":"2021-07-16T06:05:29","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=43027"},"modified":"2021-07-16T10:05:32","modified_gmt":"2021-07-16T06:05:32","slug":"s%c9%99f%c9%99vi-simvolikasi-silsil%c9%99sind%c9%99n-gun%c9%99s","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=43027","title":{"rendered":"S\u018fF\u018fV\u0130 S\u0130MVOL\u0130KASI S\u0130LS\u0130L\u018fS\u0130ND\u018fN \u2013 G\u00dcN\u018f\u015e"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Ehtimala g\u00f6r\u0259, g\u00fcn\u0259\u015f Tanr\u0131 Ahura-Mazdan\u0131n ilkin simvoludur.<a href=\"#_ftn1\"><sup>[1]<\/sup><\/a> Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259r g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 m\u0259hz Tanr\u0131n\u0131n r\u0259mzi kimi yana\u015fib onu ibad\u0259t obyekti hesab etmirdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bug\u00fcn d\u0259 T\u0131va v\u0259 monqol \u015famanlar\u0131 \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f t\u0259sviri h\u0259kk olunmu\u015f ayin libaslar\u0131 geyinirl\u0259r. \u00c7in s\u0259yyah\u0131 Syuanszan (VI \u0259sr) yaz\u0131r: \u201cT\u00fcrkl\u0259r at\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015f edirl\u0259r. Onlar taxta oturacaqlardan istifad\u0259 etmirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki ocaq odundan qalan\u0131r\u201d. Z\u0259nnimizc\u0259, z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259r kimi q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r d\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fi v\u0259 odu Tanr\u0131n\u0131n r\u0259mzi bildikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onlara ehtiramla yana\u015f\u0131rd\u0131lar. Od insanlar\u0131 isidir, qaranl\u0131qlar\u0131 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131r, adamlar\u0131 v\u0259h\u015fi heyvanlardan qoruyurdu. Od, \u0259slind\u0259, g\u00fcn\u0259\u015fin Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki z\u0259rr\u0259sidir. H\u0259v\u0259ngd\u0259st\u0259nin, kirkir\u0259nin, d\u0259yirman da\u015f\u0131n\u0131n, oca\u011f\u0131n, t\u0259ndirin v\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259yin k\u00fcr\u0259 formas\u0131 m\u0259hz buna i\u015far\u0259dir. Oda v\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 ehtiraml\u0131 m\u00fcnasib\u0259t t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u0259sas s\u0259ciyy\u0259vi c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, t\u00fcrk d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc q\u0259dim oturaq m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u0259sas\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrk k\u00f6\u00e7\u0259riliyi is\u0259 d\u00f6vr\u00fcn a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 istisna bir hal kimi ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/8YmVqa.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-43030\" width=\"908\" height=\"1227\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/8YmVqa.jpg 607w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/8YmVqa-222x300.jpg 222w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/8YmVqa-111x150.jpg 111w\" sizes=\"auto, (max-width: 908px) 100vw, 908px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259.<\/strong> M\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259 g\u00fcn\u0259\u015fi ifad\u0259 ed\u0259n s\u00f6zl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. \u201cG\u00fcn\u0259\u015f\u201d\u0259 german dill\u0259rind\u0259 <strong>\u201czon\u201d<\/strong> <em>(Limburq)<\/em>, <strong>\u201czun\u201d<\/strong> <em>(idi\u015f),<\/em> <strong>\u201csun\u201d<\/strong> <em>(ingilis)<\/em>, mancur dill\u0259rind\u0259 <strong>\u201csun\u201d<\/strong> <em>(oro\u00e7)<\/em>, <strong>\u201cjun\u201d<\/strong> <em>(mancur)<\/em>, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 <strong>\u201cg\u00fcn\u201d<\/strong> <em>(Az\u0259rbaycan, qumuq, t\u00fcrkm\u0259n)<\/em>, <strong>\u201ck\u00fcn\u201d<\/strong> <em>(Altay, balkar, saxa, Qara\u00e7ay, qazax, q\u0131r\u011f\u0131z, xakas, uy\u011fur),<\/em> <strong>\u201cx\u00fcn\u201d<\/strong> <em>(T\u0131va)<\/em>, <strong>\u201cxevel\u201d<\/strong> <em>(\u00e7uva\u015f)<\/em>, kelt dill\u0259rind\u0259 <strong>\u201chowl\u201d<\/strong> <em>(kernowek)<\/em>,<strong> \u201cheol\u201d<\/strong> <em>(brezhoneg)<\/em>, <strong>\u201chaul\u201d<\/strong> <em>(cymraeg)<\/em> deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cQurani-K\u0259rim\u201d g\u00fcn\u0259\u015fi Allah\u0131n ni\u015fan\u0259si adland\u0131r\u0131r. \u201cFussil\u0259t\u201d sur\u0259sinin 37-ci ay\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u201cGec\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u00fcz, g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 ay Onun ni\u015fan\u0259l\u0259rind\u0259ndir\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259f\u0259vi r\u0259mzl\u0259rind\u0259n biri g\u00fcn\u0259\u015f diskinin t\u0259sviridir. \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi \u015feirl\u0259rinin birind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f v\u0259 ay r\u0259mzl\u0259rinin m\u0259nalar\u0131n\u0131 bel\u0259 izah edir:<\/p>\n\n\n\n<p><em>X\u0259tai der: r\u0259hm etm\u0259z\u0259m yalana,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u00d6z\u00fcn t\u0259slim ed\u0259r \u00f6z\u00fc g\u0259l\u0259n\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ay \u018flidir, G\u00fcn Muh\u0259mm\u0259d bil\u0259n\u0259,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Bax, n\u0259z\u0259r eyl\u0259 d\u0259, h\u0259m\u0259n arif ol.<\/em><a href=\"#_ftn2\"><em><sup><strong><sup>[2]<\/sup><\/strong><\/sup><\/em><\/a><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u015feir m\u0259\u011fzind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir hikm\u0259t olan g\u00f6z\u0259l bir b\u0259nz\u0259tm\u0259dir. Din\u015f\u00fcnas-t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 Hac\u0131 Samir \u018fzizovun fikirl\u0259rin\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k: \u00ab\u0130rfan elminin \u201cfeyz vasit\u0259si\u201d n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u0259r bir obyekt \u00f6z h\u0259rar\u0259tini, nurunu Allahdan al\u0131r. Allah yerin v\u0259 g\u00f6y\u00fcn nurudur. O, ilkin olaraq H\u0259zr\u0259ti Muh\u0259mm\u0259din nurunu, sonra qeyri-material (m\u0259l\u0259k\u00fct) al\u0259mi, ax\u0131rda is\u0259 material (m\u00fclk) d\u00fcnyan\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Allah dig\u0259r canl\u0131 v\u0259 cans\u0131z cisiml\u0259ri Pey\u011f\u0259mb\u0259rin nuru vasit\u0259sil\u0259 nurland\u0131r\u0131r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0130mam \u018fli \u00f6z nurunu Allah R\u0259sulundan alm\u0131\u015fd\u0131r. Yuxar\u0131dak\u0131 \u015feirin <em>\u201cAy \u018flidir, G\u00fcn Muh\u0259mm\u0259d bil\u0259n\u0259\u201d<\/em> misras\u0131n\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitab\u0131n <em>\u201cG\u00fcn\u0259\u015f nur ver\u0259ndir, ay is\u0259 nurlanand\u0131r\u201d<\/em> ay\u0259si <em>(\u201cFurqan\u201d sur\u0259sinin 61-ci ay\u0259si)<\/em> il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259k \u015eah\u0131n ifad\u0259 etdiyi fikrin m\u0259nas\u0131 biz\u0259 ayd\u0131n olar\u00bb. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd ed\u0259k ki, m\u00fcasir astronomiya elmi d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259ki bu fikri t\u0259sdiq edir, y\u0259ni ay \u00f6z nurunu, i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eah I T\u0259hmasib S\u0259f\u0259vinin saray \u015fairi Mirz\u0259 Qasim G\u00fcnabadinin 1533-c\u00fc ild\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131raraq \u015faha t\u0259qdim etdiyi \u201c\u015eahnam\u0259\u201d tarixi poemas\u0131n\u0131n \u201c\u015eah \u0130smay\u0131l-nam\u0259\u201d adl\u0131 birinci hiss\u0259sind\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ay v\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f t\u0259svirli ya\u015f\u0131l bayraqlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu qeyd olunmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u0259\u015f diski S\u0259f\u0259vi bayraqlar\u0131nda \u0259sas\u0259n arslan, b\u0259z\u0259n is\u0259 qo\u00e7, yaxud dig\u0259r simvollarla birlikd\u0259 t\u0259svir olunurdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"509\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1024px-\u0633\u06a9\u0647_\u062c\u0647\u0627\u0646\u06af\u06cc\u0631\u0634\u0627\u0647_\u0647\u0646\u062f.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43028\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43028\" class=\"wp-image-43028\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1024px-\u0633\u06a9\u0647_\u062c\u0647\u0627\u0646\u06af\u06cc\u0631\u0634\u0627\u0647_\u0647\u0646\u062f.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1024px-\u0633\u06a9\u0647_\u062c\u0647\u0627\u0646\u06af\u06cc\u0631\u0634\u0627\u0647_\u0647\u0646\u062f-300x149.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1024px-\u0633\u06a9\u0647_\u062c\u0647\u0627\u0646\u06af\u06cc\u0631\u0634\u0627\u0647_\u0647\u0646\u062f-150x75.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/1024px-\u0633\u06a9\u0647_\u062c\u0647\u0627\u0646\u06af\u06cc\u0631\u0634\u0627\u0647_\u0647\u0646\u062f-768x382.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol imperiyas\u0131n\u0131n\u00a0d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc imperatoru\u00a0<a href=\"https:\/\/az.wikipedia.org\/wiki\/Sultan_Cahangir\">Sultan Cahangirin<\/a>\u00a0hakimiyy\u0259tinin alt\u0131nc\u0131 ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259til\u0259 z\u0259rb edilmi\u015f xatir\u0259 sikk\u0259si<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"220\" height=\"165\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/220px-Sher_Dor_Medressa_8145401480.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43029\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/220px-Sher_Dor_Medressa_8145401480.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43029\" class=\"wp-image-43029\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/220px-Sher_Dor_Medressa_8145401480.jpg 220w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/220px-Sher_Dor_Medressa_8145401480-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 220px) 100vw, 220px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">1619\u20141636 ill\u0259rd\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 tikilmi\u015f \u015eerdor m\u0259dr\u0259s\u0259sinin portal\u0131<\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 Araz Qurbanov h\u0259min i\u015far\u0259 bar\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u00abS\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131 I T\u0259hmasibin v\u0259 Saxa Respublikas\u0131n\u0131n bayraqlar\u0131na h\u0259kk olunmu\u015f bu i\u015far\u0259nin ortaq t\u00fcrk dam\u011fa t\u0259snifat\u0131nda \u201cd\u00f6ng\u0259l\u0259k\u201d, \u201cg\u00fcn ni\u015fan\u0131\u201d, \u201cdomalaq ana\u201d, \u201cg\u00fcn domalaq\u201d, \u201csar\u0131 baybik\u0259\u201d, \u201cNurullah\u201d, \u201caltun top\u201d, \u201caltun alma\u201d kimi adlar\u0131 var. Xaqan Atillan\u0131n Hun imperiyas\u0131n\u0131n bayra\u011f\u0131nda onun t\u0259sviri olmu\u015fdur. Altun alma h\u0259m d\u0259 m\u00fctl\u0259q hakimiyy\u0259tin r\u0259mzi say\u0131l\u0131b. \u018fski inanclarda bu i\u015far\u0259 \u201cTenqri xan \u2013 g\u00fcn\u0259\u015f\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bildirs\u0259 d\u0259, t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n \u0130slam dinini q\u0259bul etm\u0259sind\u0259n sonra onun semantikas\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. M\u00fcs\u0259lman simvolizmind\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f r\u0259mzi yeni m\u0259zmunla z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259r\u0259k Allah\u0131n Yer \u00fcz\u00fcn\u0259 yayd\u0131\u011f\u0131 nuru, \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259rini ifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r\u00bb.<a href=\"#_ftn3\"><sup>[3]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Millikimlik Ara\u015fd\u0131rma qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> \u041c.\u0410.\u0414\u0430\u043d\u0434\u0430\u043c\u0430\u0435\u0432. \u00ab\u041f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0410\u0445\u0435\u043c\u0435\u043d\u0438\u0434\u043e\u0432\u00bb, \u0441. 54. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 \u2013 \u00ab\u041d\u0430\u0443\u043a\u0430\u00bb \u2013 1985.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref2\"><strong>[2]<\/strong><\/a> \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tayi. \u201c\u018fs\u0259rl\u0259ri\u201d, s. 352. Bak\u0131 \u2013 \u201c\u015e\u0259rq-Q\u0259rb\u201d \u2013 2005.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref3\"><strong>[3]<\/strong><\/a> Araz Qurbanov. \u201cDam\u011falar, r\u0259mzl\u0259r&#8230;m\u0259nims\u0259m\u0259l\u0259r\u201d, s. 36-37. Bak\u0131 \u2013 2013.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ehtimala g\u00f6r\u0259, g\u00fcn\u0259\u015f Tanr\u0131 Ahura-Mazdan\u0131n ilkin simvoludur.[1] Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, z\u0259rd\u00fc\u015ftil\u0259r g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 m\u0259hz Tanr\u0131n\u0131n r\u0259mzi kimi yana\u015fib onu ibad\u0259t obyekti hesab etmirdil\u0259r. Bug\u00fcn<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-43027","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43027"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43033,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43027\/revisions\/43033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}