{"id":43178,"date":"2021-07-18T03:14:04","date_gmt":"2021-07-17T23:14:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=43178"},"modified":"2021-07-18T21:49:14","modified_gmt":"2021-07-18T17:49:14","slug":"rus-h%c9%99rbi-m%c9%99murunun-xatir%c9%99l%c9%99ri-erm%c9%99ni-v%c9%99hsilikl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=43178","title":{"rendered":"Rus h\u0259rbi m\u0259murunun xatir\u0259l\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni v\u0259h\u015filikl\u0259ri"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Rus h\u0259rb\u00e7i m\u0259murunun: &#171;Erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259ti \u00e7oxdan m\u0259lumdur. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259zlum v\u0259 \u0259zil\u0259n bir mill\u0259t olduqlar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fl\u0259r. Onlar h\u0259r zaman \u00f6zl\u0259rini g\u00fcnahkar oldmad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f bir mill\u0259t kimi t\u0259qdim ed\u0259 bilmi\u015fl\u0259r, guya f\u0259rqli din v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259ri olduqca qabiliyy\u0259tsiz, ziyanverici, acg\u00f6z, ancaq ba\u015fqa bir mill\u0259tin hesab\u0131na ya\u015fayan bir xalq saymaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sad\u0259 Rus xalq\u0131n\u0131n bu bar\u0259d\u0259ki fikirl\u0259ri \u00e7ox b\u0259sitdir&#187;- s\u00f6zl\u0259ri diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.<br><br>&#171;Bir az k\u0259smi\u015fl\u0259r, amma yax\u015f\u0131 k\u0259sm\u0259mi\u015fl\u0259r&#187;<br><br>Tverdoxlebovun xatir\u0259l\u0259rind\u0259n diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u0259qamlar\u0131 n\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q: &#171;Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 eyni m\u00fchitd\u0259 ya\u015fayan ruslar, sivilizasiya s\u0259viyy\u0259l\u0259ri v\u0259 qabiliyy\u0259tl\u0259ri haqq\u0131nda tamamil\u0259 f\u0259rqli fikirl\u0259r\u0259 sahib idil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259ri olduqca qabiliyy\u0259tsiz, ziyanverici, acg\u00f6z, yaln\u0131z ba\u015fqa xalqlar\u0131n hesab\u0131na ya\u015fayan bir xalq saymaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S\u0131ravi rus xalq\u0131n\u0131n q\u0259rar\u0131 daha sad\u0259dir. Bu kinay\u0259li s\u00f6zl\u0259ri, rus \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n bir \u00e7oxu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259dib: &#171;Erm\u0259nil\u0259r yax\u015f\u0131 insanlard\u0131, amma T\u00fcrkl\u0259r onlar\u0131 bir az k\u0259smi\u015fl\u0259r, amma yax\u015f\u0131 k\u0259sm\u0259mi\u015fl\u0259r, bunlar\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc k\u0259sm\u0259l\u0259ri laz\u0131mm\u0131\u015f&#187;. Rus birlikl\u0259rind\u0259ki erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 xisl\u0259tli v\u0259 k\u00fctbeyin sinif hesab edilirdi. Onlar h\u0259mi\u015f\u0259 arxa xidm\u0259td\u0259 xidm\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar, \u00f6nd\u0259n qa\u00e7ard\u0131lar. Erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259nin \u0259vv\u0259lind\u0259 qa\u00e7m\u0131\u015f geni\u015f f\u0259rari k\u00fctl\u0259l\u0259ri var idi v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxu \u00f6z\u00fcn\u00fc yaralama faktlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 bu fikri t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t ed\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/16gb35.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43179\" width=\"1080\" height=\"598\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/16gb35.png 670w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/16gb35-300x166.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/16gb35-150x83.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>T\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u018frzuruma gir\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r son iki ayda g\u00f6rd\u00fckl\u0259rim v\u0259 e\u015fitdikl\u0259rim erm\u0259nil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bildiyim h\u0259r c\u00fcr t\u0259xmin v\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr s\u0259rh\u0259dl\u0259rini yet\u0259rinc\u0259 a\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<br><br>Ruslar erm\u0259nil\u0259r\u0259 cinay\u0259t i\u015fl\u0259tm\u0259di<br><br>\u018frzurumun 1916-c\u0131 ild\u0259 rus qo\u015funlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra, he\u00e7 bir h\u0259rbi birlikd\u0259 olmayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 v\u0259 dig\u0259r erm\u0259nil\u0259r\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 v\u0259 onun \u0259traf\u0131na g\u0259l\u0259 bilm\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259fimizd\u0259n qada\u011fan edilmi\u015fdi.<br><br>Bu t\u0259nziml\u0259m\u0259, \u018frzurum 1-ci Kolordu komandiri General Kalkinin \u0259mri alt\u0131nda oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn mane\u0259l\u0259r aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131qdan sonra erm\u0259nil\u0259r \u018frzurum, \u018frzincan v\u0259 \u0259traf b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 geni\u015f dal\u011falarla h\u00fccum etdil\u0259r.<br><br>H\u00fccumlarla b\u0259rab\u0259r, istila\u00e7\u0131lar \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131n talan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Rusiya qo\u015funlar\u0131n\u0131n v\u0259 ruslar\u0131n olmas\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 q\u0259tl t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 imkan verm\u0259di. Q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 talanlar gizli v\u0259 ehtiyatla apar\u0131l\u0131rd\u0131. 1917-ci ilin yaz\u0131nda, \u0259sas\u0259n erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olan \u018frzurum \u0130nqilabi \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259si, silahlar\u0131n xalq\u0131n \u0259lind\u0259ki silahlar\u0131n tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u018frzurumda h\u0259rt\u0259r\u0259fli axtar\u0131\u015f t\u0259\u015fkil etmi\u015fdil\u0259r. Axtar\u0131\u015f t\u0259dbirl\u0259ri m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq t\u0259\u015fkil edil\u0259 bilm\u0259dikd\u0259, bu axtar\u0131\u015flar g\u0259mi girov alm\u0131\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259r kimi k\u00fctl\u0259vi talana \u00e7evrilirdi. Erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri burada z\u00fclm etm\u0259y\u0259 v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck s\u0259y g\u00f6st\u0259rdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"485\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/RrPAvZ.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43180\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/RrPAvZ.png 720w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/RrPAvZ-300x202.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/RrPAvZ-150x101.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bir g\u00fcn \u018frzurum \u0259traf\u0131nda g\u0259z\u0259rk\u0259n, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 t\u0259xmin\u0259n 70 ya\u015fl\u0131 iki ya\u015fl\u0131 ki\u015fini \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u0259n bir qrup \u0259sg\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m. \u018fsg\u0259rl\u0259rin ba\u015f\u0131nda \u0259lind\u0259 d\u0259mir \u00e7ubuq tutmu\u015f bir erm\u0259ni durdu\u011funu \u00f6yr\u0259ndim. Yollar d\u0259rin \u00e7uxurlarla v\u0259 pal\u00e7\u0131qlarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fsas\u0259n erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan k\u00fctl\u0259nin, bu ya\u015fl\u0131 a\u011fsaqqallar\u0131 yolun bir t\u0259r\u0259find\u0259n pal\u00e7\u0131qlar i\u00e7\u0259risind\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259fin\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259yirdil\u0259r. Ya\u015fl\u0131 adamlar pal\u00e7\u0131\u011fa bat\u0131rd\u0131lar, yenid\u0259n aya\u011fa qalx\u0131rd\u0131lar, erm\u0259nil\u0259r yenid\u0259n onlar\u0131 s\u00fcr\u00fckl\u0259yirdil\u0259r v\u0259 onlara i\u015fg\u0259nc\u0259 verirdil\u0259r. M\u0259n bu ya\u015fl\u0131 insanlara sahib \u00e7\u0131x\u0131b insanl\u0131qla h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259l\u0259rini dem\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m. D\u0259mir \u00e7ubuqlar\u0131 olan \u0259sg\u0259r m\u0259n\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259ndi v\u0259 avazla ba\u011f\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131: &#171;Siz onlara d\u0259st\u0259k verirsinizmi? Onlar bizi k\u0259sirl\u0259r, siz d\u0259 onlara arxa \u00e7\u0131x\u0131rs\u0131n\u0131z&#187;. K\u00fctl\u0259 m\u0259nim \u00fcz\u0259rim\u0259 yeridi. O d\u00f6vrd\u0259 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n intizam\u0131 o q\u0259d\u0259r pis idi ki, \u0259\u0259sg\u0259rl\u0259r \u00f6z zabitl\u0259rini d\u00f6y\u00fcb \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. V\u0259ziyy\u0259t pisl\u0259\u015fmi\u015fdi.<br><br>Talan v\u0259 q\u0259tliamlar<br><br>T\u0259k-t\u00fck olan, q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 soy\u011fun\u00e7uluq hallar\u0131 \u00e7oxalma\u011fa ba\u015flad\u0131. K\u00f6hn\u0259 t\u0259qvim\u0259 g\u00f6r\u0259 yanvar ay\u0131n\u0131n sonunda, y\u0259ni fevral ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259, \u015f\u0259h\u0259rin ir\u0259li g\u0259l\u0259n T\u00fcrk sakinl\u0259rind\u0259n Hac\u0131 B\u0259kir \u018ff\u0259ndi, gec\u0259 soy\u011fun\u00e7u erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z evind\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ordu komandiri General Odi\u015felidze bu \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 tapma\u011fa \u0259mr etdi. Ordu komandiri s\u0259rt ifad\u0259l\u0259rl\u0259, erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 erm\u0259nil\u0259rin komandirl\u0259rini q\u0131nad\u0131. O, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 talan\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 zorak\u0131l\u0131qdan naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Yol t\u0259mizl\u0259m\u0259 b\u0259han\u0259siyl\u0259 T\u00fcrkl\u0259rin i\u015fl\u0259dilm\u0259y\u0259 apar\u0131lmas\u0131na v\u0259 bu insanlar\u0131n bir \u00e7oxunun geri g\u0259tirilm\u0259m\u0259sini duydu\u011fu q\u0259z\u0259bi ifad\u0259 etdi.<br><br>Erm\u0259ni birlik komandirl\u0259ri, h\u0259rbi birlik n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, olduqca h\u0259ssasl\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn xalq\u0131n l\u0259yaq\u0259tinin erm\u0259ni komandas\u0131n\u0131n az saydak\u0131 u\u011fursuzunun etdikl\u0259riyl\u0259 ba\u011flayacaqlar\u0131n\u0131, bunlar\u0131n T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n k\u00f6hn\u0259 hesablar\u0131n\u0131n intiqam\u0131n\u0131 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131, lakin ayd\u0131n bir qrupun b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyl\u0259 buna icaz\u0259 verm\u0259m\u0259y\u0259 s\u0259y g\u00f6st\u0259rdiyini ehtiva ed\u0259n etirazlar\u0131n\u0131 dil\u0259 g\u0259tirdil\u0259r.<br><br>Silahs\u0131z m\u00fclk\u00fc \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc<br><br>Bir m\u00fcdd\u0259t sonra erm\u0259nil\u0259rin \u018frzincanda q\u0259tliam t\u00f6r\u0259tm\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r g\u0259ldi. Bu q\u0259tliam bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 m\u0259n general Odi\u015filidzed\u0259n \u00f6yr\u0259ndim. Bu olay bel\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Q\u0259tliam bir h\u0259kim v\u0259 icra\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Dem\u0259k ist\u0259rdim ki, \u0259lalt\u0131lar\u0131n he\u00e7 biri t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmay\u0131b. Bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259nl\u0259rin soyadlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6r\u0259 adlar\u0131n\u0131 yaza bilmir\u0259m. 800-d\u0259n \u00e7ox silahs\u0131z m\u00fclki \u015f\u0259xs \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Yaln\u0131z erm\u0259nil\u0259rd\u0259n biri \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r m\u00fcdafi\u0259 olunark\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. Onlar insanlar\u0131 qoyun kimi k\u0259smi\u015fdil\u0259r. Girov etdikl\u0259ri insanlara \u00f6z \u0259ll\u0259ri il\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00e7uxurlar qazd\u0131rd\u0131lar. Onlar bu \u00e7uxurlara atd\u0131lar v\u0259 onlar\u0131n bo\u011fazlar\u0131n\u0131 k\u0259sdikd\u0259n sonra \u00e7uxurlara doldurdular. \u00c7uxur ba\u015f\u0131nda bir erm\u0259ni ars\u0131z-ars\u0131z c\u0259naz\u0259l\u0259ri say\u0131b demi\u015fdi: &#171;Burada 80 n\u0259f\u0259r oldu? On n\u0259f\u0259r daha at\u0131n. Daha 10 n\u0259f\u0259r d\u0259 k\u0259sin&#187;, on n\u0259f\u0259r daha k\u0259silib \u00e7uxura at\u0131ld\u0131. Bu erm\u0259ni c\u0259llad T\u00fcrkl\u0259rl\u0259 \u0259yl\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7uxurdan t\u0259k-t\u0259k \u00e7\u0131xma\u011fa \u0259mr etmi\u015fdi. \u00c7\u0131xan insanlar\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r\u0259k, t\u0259xmin\u0259n 80 adam \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"625\" height=\"333\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/dvGrr7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43181\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/dvGrr7.png 625w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/dvGrr7-300x160.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/dvGrr7-150x80.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 625px) 100vw, 625px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>K\u00dcRDL\u018fR\u0130 D\u018f \u00d6LD\u00dcR\u00dcRD\u00dcL\u018fR<br><br>\u018frzurumdan \u018frzincana q\u0259d\u0259r yay\u0131lan erm\u0259ni s\u00fcr\u00fcs\u00fc, yol \u00fcz\u0259rind\u0259ki b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini q\u0259tl etmi\u015fdil\u0259r. Onlar lojistik d\u0259st\u0259k x\u0259tl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0259kil\u0259n v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f avadanl\u0131qlar\u0131na daxil olan toplar \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc arabalarda n\u0259ql edilirdi. \u0130\u015fl\u0259rini diqq\u0259tl\u0259 aparan m\u00fclk\u00fc, silahs\u0131z k\u00fcrdl\u0259r, at arabalar\u0131n\u0131 idar\u0259 edirdil\u0259r. \u018frzuruma yax\u0131nla\u015fd\u0131qlar\u0131 zaman, erm\u0259ni qa\u00e7aqlar\u0131 v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri bu k\u00fcrdl\u0259ri dayanma yerl\u0259rind\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<br><br>Bu i\u015fi h\u0259r d\u0259f\u0259, h\u0259rbi m\u0259murlar\u0131n h\u0259y\u0259td\u0259n evl\u0259r\u0259 girm\u0259l\u0259rini izl\u0259y\u0259r\u0259k h\u0131\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r. M\u0259murlar s\u0259sl\u0259ri e\u015fidinc\u0259 k\u00fcrdl\u0259ri qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn qa\u00e7salar da, m\u00fcdaxil\u0259 etdikl\u0259ri zaman, silahl\u0131 d\u0259st\u0259 onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 getmi\u015f v\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hdid etmi\u015fdil\u0259r. Q\u0259tliamlar bir heyvani z\u00fclm il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259s\u0259l\u0259n, leytenant Mzivani \u018frzurum h\u0259rbi qarnizonun top\u00e7u zabitl\u0259ri konfrans\u0131nda, bel\u0259 bir hadis\u0259y\u0259 \u015fahid oldu\u011funu izah etmi\u015fdi: &#171;A\u011f\u0131r yaral\u0131 v\u0259 yerd\u0259 can \u00e7eki\u015fm\u0259kd\u0259 olan bir k\u00fcrd\u0259 bir erm\u0259ni \u0259sg\u0259ri qa\u00e7araq yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 a\u011fz\u0131na bir a\u011fac soxma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. O, k\u00fcrd\u00fcn a\u011fz\u0131na a\u011fac\u0131 soxa bilm\u0259dikd\u0259, paltar\u0131n\u0131 soyundurub g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Erm\u0259ni \u00f6lm\u0259kd\u0259 olan adam\u0131n \u00e7\u0131lpaq qar\u0131n\u0131na \u00e7\u0259km\u0259sinin d\u0259mir nal\u0131 il\u0259 vurdu. Il\u0131cada qa\u00e7a bilm\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259s q\u0259tl edilmi\u015fdi.&#187;<br><br>ERM\u018fN\u0130 Z\u0130YALILARI DA D\u018fST\u018fK OLDULAR<br><br>Q\u0259tliam\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq imkan\u0131 tamamil\u0259 erm\u0259ni ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 idi. Bu q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f verm\u0259sind\u0259, yaln\u0131z \u0259sg\u0259rl\u0259r m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131m\u0131rd\u0131lar. Son zamanlarda m\u00fc\u015fahid\u0259 imkan\u0131 tapd\u0131\u011f\u0131m q\u0259d\u0259riyl\u0259, k\u00fctl\u0259 hal\u0131ndak\u0131 s\u0131ravi erm\u0259nil\u0259r, \u00f6z ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 i\u00e7l\u0259rind\u0259n b\u0259zil\u0259rinin \u0259mrl\u0259rin\u0259 harfiyen riay\u0259t edirdil\u0259r. Zabit hey\u0259tinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin Ruslardan, \u0259sg\u0259r hey\u0259tinin \u00e7oxunun erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan m\u0259nim alay\u0131mda, onlar\u0131n a\u00e7\u0131qca quldurluq f\u0259aliyy\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259, \u0259n ba\u015f\u0131ndan etibar\u0259n a\u00e7\u0131q v\u0259 q\u0259rarl\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcbariz\u0259 ed\u0259c\u0259k he\u00e7 bir ger\u00e7\u0259k g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259m, h\u0259r halda kifay\u0259tdir.<br><br>H\u0259tta q\u0131r\u011f\u0131n gec\u0259si, alay\u0131n vasit\u0259l\u0259rinin t\u0259k\u0259rl\u0259rinin oldu\u011fu h\u0259y\u0259td\u0259 yaln\u0131z bir zabit n\u00f6vb\u0259t\u00e7iyken bel\u0259 kiray\u0259lik seyis k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259mi\u015fdir. M\u0259nim tabeliyimd\u0259 olan m\u0259murlar bunu m\u0259n\u0259 bel\u0259 bildirmi\u015fdil\u0259r. K\u00fcrdl\u0259r silahs\u0131z idi. Onlardan bir ne\u00e7\u0259 add\u0131m ir\u0259lid\u0259 erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri v\u0259 t\u0259xmin\u0259n saylar\u0131 40 n\u0259f\u0259r idi. \u0130stisnas\u0131z olaraq, b\u00fct\u00fcn erm\u0259ni ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcnahkar oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k ist\u0259mir\u0259m v\u0259 ed\u0259 bilm\u0259r\u0259m. Xeyr. M\u0259n, bel\u0259 bir siyas\u0259tin yanl\u0131\u015f oldu\u011funa, daha a\u015fa\u011f\u0131 olduqlar\u0131na inanan insanlar\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Bu k\u0259sl\u0259r, \u00f6z xalq\u0131n\u0131n heyvanca instinktl\u0259rin\u0259 \u00fcsyan etmi\u015f h\u0259tta qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015flar, lakin erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda bu c\u00fcr insanlar\u0131n say\u0131 nisb\u0259t\u0259n az idi. Onlar xain elan edilmi\u015fdil\u0259r v\u0259 erm\u0259ni m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 x\u0259yan\u0259t etmi\u015f say\u0131l\u0131rd\u0131lar.<br><br>T\u00dcRKL\u018fR\u0130 RUSLAR QORUDU<br><br>\u018fg\u0259r \u018frzurumda Rus zabitl\u0259ri olmasayd\u0131, o zaman T\u00fcrk birlikl\u0259ri b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259, g\u0259ldikl\u0259rind\u0259 sa\u011f qalan bir t\u0259k T\u00fcrk tapmayacaqlard\u0131 h\u00f6km\u00fcn\u0259 vararaq, Rus zabitl\u0259rin\u0259 da eyni \u015f\u0259kild\u0259 davran\u0131rd\u0131lar. \u0130ndi, erm\u0259nil\u0259rin qa\u00e7madan \u0259vv\u0259l \u018frzurumda n\u0259l\u0259r etdikl\u0259rini v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r silahs\u0131z, ya\u015fl\u0131, qad\u0131n v\u0259 u\u015faq \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini \u00f6yr\u0259ninc\u0259, k\u00f6hn\u0259 Romal\u0131 tarix\u00e7i Petroninin haqqlar\u0131nda: &#171;Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 insand\u0131r, lakin evl\u0259rind\u0259 d\u00f6rd ayaqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yeriyirl\u0259r.&#187;- dediyi; Rus \u015fairi Lermontovun bir \u015feirind\u0259 d\u0259qiq bir \u015f\u0259kild\u0259 S\u0259n bir qulsan, S\u0259n qorxaqsan, s\u0259n erm\u0259nis\u0259n&#187;-dey\u0259 xarakteriz\u0259 etdikl\u0259ri bu insanlarla birg\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259 Tanr\u0131ya \u015f\u00fckr edir\u0259m.<br><br>GENERAL-LEYTENANT Kaptan: \u015eAH\u0130DL\u018fR \u00d6N\u018fML\u0130D\u0130R<br><br>ATASE Ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 General-leytenant Ey\u00fcp Kaptan kitab\u0131n \u00f6n s\u00f6z\u00fcnd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda, tarixi hadis\u0259l\u0259ri ger\u00e7\u0259k istiqam\u0259tl\u0259riyl\u0259 ortaya \u00e7\u0131xarmaq, \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259tbiq olunan \u00fcsullardan birinin \u015fahidl\u0259rin \u015fahidliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259t oldu\u011funa diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, bunlar\u0131 s\u00f6yl\u0259di: &#171;\u015e\u0259rq C\u0259bh\u0259sind\u0259 meydana g\u0259l\u0259n hadis\u0259l\u0259rin birinci d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u015fahidl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u018frzurum 2-ci erm\u0259ni-rus Qala Top\u00e7u Alay komandiri polkovnik-leytenant Tverdoxlebovdur. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1917-ci ilin sonlar\u0131nda v\u0259 1918-ci ilin ilk aylar\u0131nda \u018frzurum v\u0259 \u018frzincandak\u0131 erm\u0259ni terroruna \u015f\u0259xs\u0259n \u015fahid olan Rus Podpolkovnik Tverdoxlebovun g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini v\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u0259 tarix\u0259 \u015fahidlik etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu kitabda yay\u0131mlanmaqdad\u0131r. Podpolkovnik Tverdoxlebovun ATASE Ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 Arxivind\u0259 m\u00f6vcud olan orijinal Rus \u0259l yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259rin \u0259sli il\u0259 T\u00fcrk, \u0130ngilis, Frans\u0131z t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri bir arada kitab olaraq ictimaiyy\u0259tin v\u0259 elm d\u00fcnyas\u0131n\u0131n istifad\u0259sin\u0259 t\u0259qdim edil\u0259rk\u0259n, erm\u0259ni terrorunun \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 g\u00f6zl\u0259r \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rilm\u0259kd\u0259dir. Erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin \u0259ld\u0259 etdiyi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r T\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 ed\u0259n v\u0259 erm\u0259nil\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n rus podpolkovniki q\u0259z\u0259bl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t edib. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Podpolkovnik Tverdoxlebov, b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259rin\u0259 baxmayaraq erm\u0259ni v\u0259h\u015filiyinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259diyi bar\u0259d\u0259 g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 h\u00fcz\u00fcnl\u00fc notlar d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Saxta erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fanlardan, bu s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 n\u0259 dey\u0259c\u0259kl\u0259rini soru\u015furuq&#187;.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/V9MOOy.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-43182\" width=\"1065\" height=\"514\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/V9MOOy.png 323w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/V9MOOy-300x145.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/V9MOOy-150x72.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1065px) 100vw, 1065px\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rus h\u0259rb\u00e7i m\u0259murunun: &#171;Erm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nifr\u0259ti \u00e7oxdan m\u0259lumdur. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259zlum v\u0259 \u0259zil\u0259n bir mill\u0259t olduqlar\u0131n\u0131 iddia etmi\u015fl\u0259r. Onlar h\u0259r zaman \u00f6zl\u0259rini g\u00fcnahkar<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":43183,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-43178","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43178","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43178"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43233,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43178\/revisions\/43233"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/43183"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}