{"id":43794,"date":"2021-07-26T10:53:04","date_gmt":"2021-07-26T06:53:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=43794"},"modified":"2021-07-26T10:53:06","modified_gmt":"2021-07-26T06:53:06","slug":"ii-s%c9%99f%c9%99vi-rusiya-muharib%c9%99si-sidd%c9%99t-v%c9%99-d%c9%99hs%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=43794","title":{"rendered":"II S\u018fF\u018fV\u0130\u2013RUS\u0130YA M\u00dcHAR\u0130B\u018fS\u0130: \u015e\u0130DD\u018fT V\u018f D\u018fH\u015e\u018fT"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Rusiya\u2013\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n yada I Pyotrun X\u0259z\u0259ryan\u0131 vilay\u0259tl\u0259r\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc, G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcr. Halbuki bu iki m\u0259kan aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin tarixi \u0259n az\u0131 e.\u0259. VII \u0259srd\u0259n \u2013 skifl\u0259rin Midiyaya y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n ba\u015flay\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1721-ci ild\u0259 qiyam qald\u0131rm\u0131\u015f \u0259fqanlar S\u0259f\u0259vil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n paytaxt\u0131 \u0130sfahan\u0131 m\u00fchasir\u0259siy\u0259 ald\u0131lar. Paralel olaraq Da\u011f\u0131standa v\u0259 dig\u0259r yerl\u0259rd\u0259 silahl\u0131 \u00fcsyanlar ba\u015f verdi. \u00d6lk\u0259nin a\u011f\u0131r b\u00f6hran girdab\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259sind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n Rusiya imperiyas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 Gilan\u0131n X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u0259razil\u0259rin\u0259 164.000 n\u0259f\u0259rlik (38.000 rus h\u0259rb\u00e7isi, 52.000 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni <em>(b\u0259lk\u0259 d\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qriqoryan m\u0259zh\u0259bin\u0259 etiqad ed\u0259n albanlar, q\u0131p\u00e7aqlar, k\u00fcrdl\u0259r v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 olmu\u015flar) <\/em>silahl\u0131s\u0131, 30.000 m\u0259cburi qaydada s\u0259f\u0259rb\u0259r edilmi\u015f Kazan tatar\u0131, 20.000 Ukrayna kazak\u0131, 22.000 kalm\u0131k d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcs\u00fc, 1.000 rus kazak\u0131, 1.000 kabardin atl\u0131s\u0131) n\u0259h\u0259ng bir ordu yeritdi. \u00c7ar I Pyotrun 1722-ci ild\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi kompaniyan\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Rusiya m\u00fc\u0259yy\u0259n u\u011furlar \u0259ld\u0259 etdi. D\u0259rb\u0259nd, Bak\u0131 v\u0259 R\u0259\u015ft \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri i\u015f\u011fal olundu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"222\" height=\"227\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-5.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43795\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-5.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43795\" class=\"wp-image-43795\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-5.jpg 222w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-5-147x150.jpg 147w\" sizes=\"auto, (max-width: 222px) 100vw, 222px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"396\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/resizer-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43796\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/resizer-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43796\" class=\"wp-image-43796\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/resizer-1.jpg 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/resizer-1-300x297.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/resizer-1-150x150.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti maraql\u0131d\u0131r. Fransa Rusiyan\u0131n S\u0259f\u0259vil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015f, B\u00f6y\u00fck Britaniya, Danimarka v\u0259 Kr\u0131m xanl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tinin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rini i\u015f\u011fal adland\u0131r\u0131b pisl\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259tinin qeyri-b\u0259rab\u0259r olmas\u0131na baxmayaraq q\u0131z\u0131lba\u015flar v\u0259t\u0259nl\u0259rinin istilas\u0131 il\u0259 bar\u0131\u015fmad\u0131lar. Az\u0259rbaycanda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, X\u0259z\u0259ryan\u0131 vilay\u0259tl\u0259rd\u0259 klassik partizan m\u00fcharib\u0259si ba\u015fland\u0131. Sanki C\u0259h\u0259nn\u0259m qap\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. Rus h\u0259rb tarix\u00e7isi V.Potto yaz\u0131r: \u201c1726-c\u0131 ild\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin \u00e7ox a\u011f\u0131r oldu\u011fu Gilana, R\u0259\u015ft\u0259 v\u0259 Astaraya b\u00f6y\u00fck qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259rils\u0259 d\u0259, qazan\u0131lan q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259si yox idi. Bir yerd\u0259 m\u0259\u011flib olmu\u015f d\u00fc\u015fm\u0259n rahat \u015f\u0259kild\u0259 ba\u015fqa bir yer\u0259 ke\u00e7irdi. B\u0259z\u0259n komandir Leva\u015fov eyni vaxtda bir ne\u00e7\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259d\u0259 r\u0259qibin h\u0259ml\u0259l\u0259rini d\u0259f etm\u0259li olurdu. Amma \u0259sg\u0259rl\u0259rimiz h\u0259min m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin he\u00e7 birind\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259 bilmirdil\u0259r. Yerli sakinl\u0259r vergi \u00f6d\u0259mir, silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulurdular. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n (partizan d\u0259st\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259) qo\u015funlar\u0131m\u0131z Salyan vilay\u0259tini t\u0259rk edib Bak\u0131ya \u00e7\u0259kilm\u0259li oldular. Q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n niyy\u0259ti neft quyular\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irib Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini m\u00fchasir\u0259y\u0259 almaq idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259.<\/strong> <strong><em>V.Pottonun yazd\u0131qlar\u0131ndan m\u0259lum olur ki, 1722-ci ild\u0259, y\u0259ni 300 il \u0259vv\u0259l d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lbedici ed\u0259n amill\u0259rd\u0259n biri Bak\u0131 nefti idi. H\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131nda erm\u0259nil\u0259r v\u0259 b\u0259zi g\u00fcrc\u00fcl\u0259r ruslara f\u0259al sur\u0259td\u0259 k\u00f6m\u0259k etmi\u015fl\u0259r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, tarix d\u0259yi\u015fmir.\u00a0 \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bak\u0131 \u0259traf\u0131nda igid D\u0259rgah qulu b\u0259yin, Salyanda H\u00fcseyn b\u0259yin d\u0259st\u0259l\u0259ri ruslarla d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011f\u0131r maddi itkil\u0259r, canl\u0131 q\u00fcvv\u0259 sar\u0131dan b\u00f6y\u00fck t\u0259l\u0259fat Rusiyan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 i\u015f\u011fal etdiyi b\u00fct\u00fcn \u0259razil\u0259ri 1736-c\u0131 ild\u0259 t\u0259rk etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S.<\/strong> <em><strong>1722-ci ild\u0259n 1735-ci il\u0259d\u0259k Rusiya ordusu q\u0131z\u0131lba\u015f partizanlar\u0131 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 a\u011f\u0131r iqlim \u00fcz\u00fcnd\u0259n 130.000 h\u0259rb\u00e7i itirmi\u015fdi. Rus ordusuna zorla s\u0259f\u0259rb\u0259r edilib Az\u0259rbaycana g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f Kazan tatarlar\u0131ndan da 60.000 n\u0259f\u0259r bu d\u0259h\u015f\u0259tli m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259lak olmu\u015fdu. Yerli \u0259halinin itkisi is\u0259, s\u00f6zs\u00fcz ki, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131q idi. Rus tarix\u00e7il\u0259ri yazd\u0131qlar\u0131na diqq\u0259t yetir\u0259k: \u201cX\u0259z\u0259ryan\u0131 \u0259razil\u0259r b\u00f6y\u00fck bir insan q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131rd\u0131\u201d.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rma Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rusiya\u2013\u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fark\u0259n yada I Pyotrun X\u0259z\u0259ryan\u0131 vilay\u0259tl\u0259r\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc, G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcr. Halbuki bu iki m\u0259kan aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin tarixi \u0259n az\u0131 e.\u0259.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":43798,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-43794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43794"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43794\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43799,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43794\/revisions\/43799"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/43798"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}