{"id":43996,"date":"2021-07-29T02:34:37","date_gmt":"2021-07-28T22:34:37","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=43996"},"modified":"2021-07-29T02:34:42","modified_gmt":"2021-07-28T22:34:42","slug":"nadir-sah-%c9%99fsar-v%c9%99-cecenl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=43996","title":{"rendered":"NAD\u0130R \u015eAH \u018fF\u015eAR V\u018f \u00c7E\u00c7ENL\u018fR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1742-ci ilin noyabr\u0131nda Nadir \u015fah \u018ff\u015far \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. \u00c7ox g\u00fcman ki, onun m\u0259qs\u0259di donmu\u015f Terek \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Q\u0131zlara getm\u0259k idi. \u00c7e\u00e7enistandan ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktub \u015fah\u0131n bu q\u0259rar\u0131 verm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min m\u0259ktubda \u00e7e\u00e7enl\u0259r bildirmi\u015fdil\u0259r ki, Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n t\u0259b\u0259\u0259liyini q\u0259bul etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259dirl\u0259r. \u018fg\u0259r o, \u00c7e\u00e7enistana g\u0259ls\u0259, \u00e7e\u00e7enl\u0259r Rusiya il\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 Nadir \u015faha \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n k\u00f6m\u0259yi ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"500\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/nader-shah-92686939-232a-46a5-ba7a-0ee9a54023d-resize-750.jpeg\" alt=\"\" data-id=\"43997\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43997\" class=\"wp-image-43997\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/nader-shah-92686939-232a-46a5-ba7a-0ee9a54023d-resize-750.jpeg 750w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/nader-shah-92686939-232a-46a5-ba7a-0ee9a54023d-resize-750-300x200.jpeg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/nader-shah-92686939-232a-46a5-ba7a-0ee9a54023d-resize-750-150x100.jpeg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"512\" height=\"372\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/unnamed-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43998\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/unnamed-3.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43998\" class=\"wp-image-43998\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/unnamed-3.jpg 512w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/unnamed-3-300x218.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/unnamed-3-150x109.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 512px) 100vw, 512px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>1741-ci ilin sentyabr\u0131ndan 1742-ci ilin may\u0131nad\u0259k Nadir \u015fah\u0131n qo\u015funlar\u0131 Da\u011f\u0131standa ciddi u\u011furlar qazand\u0131lar. Lakin onlar Avar\u0131standa bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcks\u0259kliyi ala bilm\u0259yib m\u00fc\u0259yy\u0259n itkil\u0259r verdil\u0259r. XIX \u0259srin \u00e7e\u00e7en etnoqraf\u0131 Umalat Laudayev yaz\u0131r: \u201cAvar\u0131standak\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259n sonra \u015fah ordusunun b\u0259zi b\u00f6l\u00fckl\u0259ri istiqam\u0259ti itirib \u00c7e\u00e7enistana g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259min q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n bir hiss\u0259si geri qay\u0131tmam\u0131\u015f v\u0259 \u00e7e\u00e7en aullar\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Turkoy, Xurkoy, Xoy, Parsenoy v\u0259 dig\u0259r \u00e7e\u00e7en n\u0259sill\u0259ri q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">Ha\u015fiy\u0259.<\/span><\/strong> S\u00f6z\u00fcged\u0259n n\u0259sill\u0259r bug\u00fcn d\u0259 \u00e7e\u00e7enl\u0259r aras\u0131nda qalmaqdad\u0131r. Lakin vur\u011fulamal\u0131y\u0131q ki, m\u00fcasir \u00e7e\u00e7en tarix\u00e7il\u0259rinin v\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin fikrinc\u0259, onlar k\u00f6kl\u00fc \u00e7e\u00e7en tayfalar\u0131d\u0131r v\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flara aidiyy\u0259ti yoxdur. Genetik ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, q\u0131z\u0131lba\u015flardan t\u00f6r\u0259diyi iddia edil\u0259n n\u0259sill\u0259rin bug\u00fcnk\u00fc n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri dig\u0259r \u00e7e\u00e7en tayfalar\u0131 aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f haploqruplar\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Y-xromosomlu J1 v\u0259 J2 haploqruplar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bel\u0259 ki, \u00e7e\u00e7enl\u0259rin 30 faizi J1 haploqrupuna, 57 faizi is\u0259 J2 haploqrupuna aiddir. Amma m\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n da, t\u0259xmin\u0259n, 9 faizi J1 haploqrupunun, 19 faizi is\u0259 J2 haploqrupunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bu m\u0259lumat\u0131 sad\u0259 dil\u0259 \u00e7evir\u0259k: indiy\u0259d\u0259k DNA testind\u0259n ke\u00e7mi\u015f az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, t\u0259xmin\u0259n, 28 faizinin, \u00e7e\u00e7enl\u0259rin is\u0259, t\u0259xmin\u0259n, 87 faizinin ata x\u0259tti il\u0259 \u00fcmumi \u0259cdad\u0131 31.600 il \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f bir ki\u015fidir. Genetikl\u0259r h\u0259min \u015f\u0259xsi \u015f\u0259rti olaraq \u201cJ\u201d, ondan t\u00f6r\u0259mi\u015f n\u0259sill\u0259ri is\u0259 \u201cJ1\u201d v\u0259 \u201cJ2\u201d adland\u0131rm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n 7 il \u0259vv\u0259l \u2013 1735-ci ild\u0259 Kr\u0131m xan\u0131 Qaplan G\u0259ray (1678\u20131738) Osmanl\u0131 sultan\u0131ndan \u0259mr alm\u0131\u015fd\u0131 ki, Az\u0259rbaycanda Nadir xan \u018ff\u015farla d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n osmanl\u0131lar\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 t\u0259l\u0259ssin. Xan 60.000 s\u00fcvari il\u0259 yola d\u00fcz\u0259ldi. \u00c7\u0259rk\u0259zistanda ona daha 20.000 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc qo\u015fuldu. Bu b\u00f6y\u00fck qo\u015fun \u00f6z\u00fcn\u00fc Az\u0259rbaycana yetir\u0259 bils\u0259ydi, s\u00f6zs\u00fcz ki, m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015find\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f ver\u0259c\u0259kdi. Kr\u0131m ordusu \u00c7e\u00e7enistandan Da\u011f\u0131stana ke\u00e7m\u0259li, oradan is\u0259 Az\u0259rbaycana daxil olmal\u0131 idi. Amma \u00e7e\u00e7enl\u0259r Qaplan G\u0259ray xan\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r v\u0259 ondan t\u0259l\u0259b etdil\u0259r ki, \u00f6z\u00fcn\u0259 ba\u015fqa bir mar\u015frut se\u00e7sin. Q\u0259fild\u0259n ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015f mane\u0259 xan\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirs\u0259 d\u0259 o, qo\u015funun h\u0259r\u0259k\u0259tini dayand\u0131rmad\u0131. Bel\u0259 olduqda \u00e7e\u00e7enl\u0259r bug\u00fcn Xanqala adlanan d\u0259r\u0259d\u0259 tatarlar\u0131n v\u0259 \u00e7\u0259rk\u0259zl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. \u015eidd\u0259tli d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7e\u00e7en h\u0259ml\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 a\u011f\u0131r itkil\u0259r ver\u0259n Qaplan G\u0259ray xan \u00e7\u0259tinlikl\u0259 d\u0259r\u0259d\u0259n ke\u00e7ib Da\u011f\u0131stana daxil oldu. Burada tatarlar S\u0259f\u0259vil\u0259rin m\u00fctt\u0259fiql\u0259ri olan qumuxlarla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131lar. D\u00f6y\u00fc\u015f Kr\u0131m xan\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259si il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131. Tatar d\u0259st\u0259l\u0259ri D\u0259rb\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnd\u00fcl\u0259r. Amma onlar gecikmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"200\" height=\"283\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/200px-Lucznik_tatarski.jpg\" alt=\"\" data-id=\"43999\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=43999\" class=\"wp-image-43999\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/200px-Lucznik_tatarski.jpg 200w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/200px-Lucznik_tatarski-106x150.jpg 106w\" sizes=\"auto, (max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"168\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/images-3-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"44001\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/images-3-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=44001\" class=\"wp-image-44001\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/images-3-1.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/images-3-1-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Xanqala d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc Az\u0259rbaycan u\u011frunda sava\u015f\u0131n taleyin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. M\u00fctt\u0259fiql\u0259rind\u0259n vaxt\u0131nda k\u00f6m\u0259k ala bilm\u0259y\u0259n Osmanl\u0131 ordusunun Qafqaz qrupla\u015fmas\u0131 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011fray\u0131b geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdu. Kr\u0131m ordusunun aparaca\u011f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar art\u0131q he\u00e7 n\u0259yi d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259c\u0259kdi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Qaplan G\u0259ray xan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc yar\u0131m\u00e7\u0131q saxlay\u0131b Kr\u0131ma qay\u0131td\u0131. \u018fdal\u0259t namin\u0259 onu da qeyd ed\u0259k ki, xan \u0259vv\u0259ld\u0259n bu y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn \u0259leyhin\u0259 olmu\u015fdu.1736-c\u0131 il oktyabr\u0131n 17-d\u0259 \u0130stanbulda Osmanl\u0131 v\u0259 \u018ff\u015far imperiyalar\u0131 aras\u0131nda s\u00fclh n\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rma Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1742-ci ilin noyabr\u0131nda Nadir \u015fah \u018ff\u015far \u015fimal istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. \u00c7ox g\u00fcman ki, onun m\u0259qs\u0259di donmu\u015f Terek \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Q\u0131zlara getm\u0259k idi. \u00c7e\u00e7enistandan ald\u0131\u011f\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":44002,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-43996","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=43996"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43996\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44003,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/43996\/revisions\/44003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/44002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=43996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=43996"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=43996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}