{"id":44729,"date":"2021-08-06T01:57:25","date_gmt":"2021-08-05T21:57:25","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=44729"},"modified":"2021-08-06T01:58:18","modified_gmt":"2021-08-05T21:58:18","slug":"nadir-sahin-erm%c9%99ni-x%c9%99zin%c9%99dari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=44729","title":{"rendered":"Nadir \u015fah\u0131n erm\u0259ni x\u0259zin\u0259dar\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Nadir \u015fah hakimiyy\u0259t\u0259 xalq aras\u0131ndan g\u0259ls\u0259 d\u0259, tatktiki siyas\u0131 gedi\u015fl\u0259ri, d\u00f6nm\u0259z irad\u0259si, h\u0259m d\u0259 diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlarla Rusiyadan, eyni zamanda Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131ndan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u0259xsus olan b\u00fct\u00fcn torpaqlar\u0131 geri alm\u0131\u015fd\u0131r. Mu\u011fan qurultay\u0131nda se\u00e7ki yolu il\u0259 \u015fah se\u00e7il\u0259n bu s\u0259rk\u0259rd\u0259nin ad\u0131 tarix\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 ilk donanma yaradan d\u00f6vl\u0259t xadimi d\u00fc\u015f\u00fcb&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1736-c\u0131 ild\u0259 Mu\u011fanda tacqoyma m\u0259rasimind\u0259n sonra Nadir \u015fah Az\u0259rbaycanda neft istehsal\u0131na n\u0259zar\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259f\u015farlar\u0131 Ab\u015feronun (b\u0259lk\u0259 \u018ff\u015faran s\u00f6z\u00fc d\u0259 burdan meydana g\u0259lib?! \u2013N.\u018f.) Ke\u015fl\u0259, Zabrat, Sabun\u00e7u ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u0259hzNadir \u015fah \u015eirvan, Qaraba\u011f, \u00c7uxur-S\u0259d (indiki Erm\u0259nistan) v\u0259 T\u0259briz b\u0259yl\u0259rb\u0259ylikl\u0259rini l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycan ad\u0131 alt\u0131nda inzibati b\u00f6lg\u00fc yaratm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Nadir\u015fah \u018ff\u015far\u0131n t\u0259klif etdiyi din islahat Osmanl\u0131larla m\u0259zh\u0259b ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ucbat\u0131ndan ba\u015f ver\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 son qoymaq arzusundan qaynaqlan\u0131rd\u0131. Abbaasqulu a\u011fa Bax\u0131xanov t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cLakin bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Osmanl\u0131 d\u0259rbar\u0131na (pad\u015fah saray\u0131na- N.\u018f) t\u0259qdim edils\u0259 d\u0259 q\u0259bul olunmad\u0131&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cBa\u015f\u0131n tac\u0131 a\u011f\u0131ld\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu fikir Nadir \u015faha m\u0259xsus olsa da o da b\u00fct\u00fcn h\u00f6km\u00fcdarlar kimi s\u0259hfd\u0259n s\u0131\u011fortalanmam\u0131\u015fd\u0131. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 qarda\u015f\u0131 o\u011flu ba\u015fda olmaqla y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259 verdiyi \u00f6z yax\u0131n \u0259traf\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetrildi.<br>Bildiyimiz kimi,almaz da\u015flar\u0131 q\u0259dimd\u0259 g\u00fcc\u00fcn, igidliyin,m\u0259\u011flubedilm\u0259zliyin r\u0259mzi say\u0131l\u0131rd\u0131,\u015e\u0259rqd\u0259\u015fahlar, q\u0259rbd\u0259 monarxlar \u00f6z taclar\u0131n\u0131, q\u00fcdr\u0259tli s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r d\u0259bilq\u0259l\u0259rini almazlab\u0259z\u0259y\u0259rdil\u0259r. Amma almazlar\u0131n da \u00f6z sahibl\u0259ri kimi q\u0259rib\u0259 v\u0259 maraql\u0131 taleyi var.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;1739- cu ilin fevral\u0131nda M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n ordusunu darmada\u011f\u0131n ed\u0259r\u0259k, mart\u0131n 20-d\u0259 \u015eahcahanabad\u0131 (Dehlini) tutan Nadir \u015fah B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259tind\u0259n pulls 6 milyon, qiym\u0259tli da\u015f-qa\u015fla 500 milyon rupilik x\u0259rac al\u0131r. Al\u0131nm\u0131\u015f h\u0259rbi q\u0259nim\u0259t 700 milyon rupi d\u0259y\u0259rind\u0259 hesablan\u0131rd\u0131. Bunun b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si y\u00fczl\u0259rl\u0259 d\u0259v\u0259l\u0259r\u0259, filll\u0259r\u0259 y\u00fckl\u0259nib Kelata(Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259s\u0259) apar\u0131l\u0131r v\u0259 burada m\u00fchafiz\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"120\" height=\"91\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/120px-Koh-i-Noor_new_version_copy.jpg\" alt=\"\" data-id=\"44730\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=44730\" class=\"wp-image-44730\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"338\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/41682095_1060148997479573_657632000655491072_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"44731\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=44731\" class=\"wp-image-44731\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/41682095_1060148997479573_657632000655491072_n.jpg 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/41682095_1060148997479573_657632000655491072_n-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/41682095_1060148997479573_657632000655491072_n-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"259\" height=\"194\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"44732\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=44732\" class=\"wp-image-44732\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-1.jpg 259w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-1-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 259px) 100vw, 259px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6z\u00fcnk\u00fcnd\u0259n \u0259sirg\u0259diyin \u00f6zg\u0259y\u0259 n\u0259sib olar&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r qayda bel\u0259 idi ki,h\u0259rbiq\u0259nim\u0259t kimi, qiym\u0259tli da\u015flar q\u0131z\u0131lba\u015flar aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Nadir bu d\u0259f\u0259 h\u0259min qaydan\u0131 pozur v\u0259 da\u015f-qa\u015flar\u0131\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bu da d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r,x\u00fcsusil\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015f \u0259mirl\u0259ri aras\u0131nda naraz\u0131l\u0131q do\u011furur. G\u0259tiril\u0259n l\u0259l-cavahirat\u0131n i\u00e7ind\u0259 d\u00fcnya almazlar\u0131n\u0131n pad\u015fah\u0131 say\u0131lan \u201cKuhi \u2013nur\u201d (&#171;Nur da\u011f\u0131&#187;) adlanan \u0259n b\u00f6y\u00fck bir almaz da vard\u0131. \u018fn iri brilyantlardan biri \u201cD\u0259ryayi- nur\u201d (\u201cD\u0259niz nuru\u201d), dig\u0259ri \u201cTaci-mah\u201d (G\u00f6y brilyant) adlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan ba\u015fqa Nadir \u015faha h\u0259diyy\u0259 edilmi\u015f \u201cT\u0259xti-Tavus\u201d adlanan \u00e7ox qiym\u0259tli v\u0259 n\u0259fis bir taxt vard\u0131 ki, b\u0259z\u0259yind\u0259 t\u0259qrib\u0259n bir milyonluq cavahirat i\u015fl\u0259nmi\u015fdi. \u00dcz\u0259rind\u0259 10-12 karat almaz v\u0259 yaqut i\u015fl\u0259n\u0259n taxt\u0131n ayaqlar\u0131 v\u0259 mill\u0259ri q\u0131z\u0131ldan, d\u00f6vr\u0259si boyu d\u00fcz\u00fcl\u0259n 108 \u0259d\u0259d yaqutun h\u0259r biri 100 karatdan \u00e7ox idi.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8230;Bu l\u0259l-c\u0259vahiratlar v\u0259 \u00e7ox nadir \u0259\u015fyalar sonralar Avropan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00f6km\u00fcdarlar\u0131n\u0131n x\u0259zin\u0259l\u0259rin\u0259 \u201c\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u201d. Bug\u00fcnRusiyan\u0131n Almaz Fondunda, Moskva Kremlinin Silah Palatas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin muzeyl\u0259rind\u0259 Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sin\u0259 aid olan bel\u0259 l\u0259l-c\u0259vahiratlar\u0131n say\u0131 az deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u00e7ox qiym\u0259tli yaqut v\u0259almazlarla b\u0259z\u0259dilmi\u015f \u201cT\u0259xti \u2013Nadiri\u201d haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Topqap\u0131 muzeyind\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Yonulmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l 500 karat olan \u201cKuhi-Nur\u201d almaz\u0131 Nadir \u015fah\u0131n \u00f6lm\u00fcnd\u0259n sonra d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k yenid\u0259n Hindistana &#8212; P\u0259ncab hakimi Rancit Sinqin ixtiyar\u0131na verilir. 1849-cu ild\u0259 ingil\u0131isl\u0259r P\u0259ncab\u0131 tutdular. V\u0259 almaz\u0131 ingilis krali\u00e7as\u0131 Viktoriyaya h\u0259diyy\u0259 kimi g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. Krali\u00e7an\u0131n tac\u0131n\u0131 b\u0259z\u0259y\u0259n v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc 106 karat olan h\u0259min almaz haz\u0131rda London q\u0259srind\u0259ki kral x\u0259zin\u0259sind\u0259 \u2013 Kral Muzeyind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. \u00dcz\u0259rind\u0259 bu qa\u015f olan tac\u0131 sonunci d\u0259f\u0259 Ana krali\u00e7a ba\u015f\u0131na qoyub.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu tac 2002-ci ild\u0259 krali\u00e7an\u0131n d\u0259fni zaman\u0131 da tabutun \u00fcz\u0259rin\u0259 qoyulmu\u015fdu. Hindistan istiqlal\u0131n\u0131n banisi Mahatma Gandinin n\u0259tic\u0259si Tushar Gandhi 2009-cu ild\u0259 demi\u015fdi ki, almaz \u201cm\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 ke\u00e7mi\u015finin t\u0259zminat\u0131\u201d kimi \u00f6lk\u0259y\u0259 qaytar\u0131lmal\u0131d\u0131r.Lakin 2013-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f nazir David Cameron demi\u015fdi ki, o qaytar\u0131lman\u0131 \u201ca\u011f\u0131ll\u0131\u201d bir ideya hesab etmir.Hindistan\u0131n K\u0130V-i bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 ikiy\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb. B\u0259zil\u0259ri h\u00f6kum\u0259tin bu da\u015f\u0131 n\u0259yin bahas\u0131na olursa-olsun qaytarmal\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131r, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259nin bu q\u0259d\u0259r \u015fi\u015firdilm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rlar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Yonulmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fc 787,5 karat olan a\u00e7\u0131q \u00e7\u0259hray\u0131 r\u0259ngli \u201cD\u0259ryayi-Nur\u201d almaz\u0131 is\u0259 haz\u0131rda 182 karatd\u0131r v\u0259 Tehranda \u0130ran Milli Bank\u0131n\u0131n muzeyind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qriboyedovun \u201cqan pulu\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259 saxlanan Hindistan q\u0259nim\u0259tl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00f6z qiym\u0259ti il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u201cG\u00f6y brilyant\u201d (\u201cMahi-tac\u201d) is\u0259 sonradan \u201cOrlof\u201d v\u0259 ya \u201cOrlov\u201d ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olub. Bu almaz\u0131n Rusiyaya g\u0259tirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<p>Babur imperiyas\u0131n\u0131n h\u00f6km\u00fcdar\u0131 Sultan \u015eah Cahana (sevimlii arvad\u0131 Banu B\u0259yim &#8212; M\u00fcmtaz Mahal \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m Tac-Mahal\u0131 t\u00fcrbs\u0259sini tikdir\u0259n hind \u015fah\u0131 &#8212; N.\u018f) m\u0259xsus olan bu almaz\u0131 g\u00fcya \u00f6z dinini d\u0259yi\u015fib buddist m\u0259b\u0259dind\u0259n xidm\u0259t ed\u0259n g\u0259nc frans\u0131z \u0259sg\u0259ri o\u011furlay\u0131b. Amsterdamda erm\u0259ni m\u0259n\u015f\u0259li Qriqori Safras adl\u0131 tacir d\u0259 almaz\u0131 ondan al\u0131b qraf Orlova sat\u0131b!<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcquq elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Cahangir H\u00fcseyn \u018ff\u015far Nadir \u015faha h\u0259sr etdiyi tarixi o\u00e7erkind\u0259 yaz\u0131r ki, Qriboyedovu Tehranda \u00f6ld\u00fcr\u0259nd\u0259, h\u0259min g\u00f6y brilyant\u0131 s\u0259firin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 t\u0259zminat kimi Rusiyaya veribl\u0259r. Bu da\u015f da rus krali\u00e7as\u0131na h\u0259diyy\u0259 olunub. \u0130lkin \u00e7\u0259kisi 400 karat, yonulduqdan sonra 193 karat olan almaz indi Moskvada Kremlin Almaz Fondunda saxlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin \u0259sas m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri olan, rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 A.S. Qriboyedovun qan\u0131n\u0131 \u201cyumaq\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn Peterburqa g\u00f6nd\u0259ril\u0259n s\u0259kkizbucaql\u0131 formaya malik 88, 7 karat su kimi \u015f\u0259ffaf \u201c\u015eah almaz\u201din da Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sin\u0259 aid oldu\u011fu s\u00f6yl\u0259nilir. \u201c\u015eah almaz&#187;\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 kustar emalatxanalarda 3 h\u00f6km\u00fcdar ad\u0131n\u0131n nec\u0259 h\u0259kk edilm\u0259si m\u00fcasir m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259mma olaraq qal\u0131r. 1591-ci ild\u0259 Q\u0259rbi Hindistanda \u018fhm\u0259dnaqar h\u00f6kmdar\u0131 Nizam, 1641-ci ild\u0259 Mo\u011fol h\u00f6kmdar\u0131 Cahan \u015fah, 1824-c\u00fc ild\u0259 Qacarlar s\u00fclal\u0259sinin iknici h\u00f6kmdar\u0131, Xaqan t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 \u015feirl\u0259r yazan<br>F\u0259t\u0259li \u015fah \u00f6z &#171;\u015eah almaz&#187;\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 adlar\u0131n\u0131 h\u0259kk etdiribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Erm\u0259ni bicliyi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>kitab\u0131ndayaz\u0131r ki, G\u00f6y almaz\u0131 Lazar adl\u0131 bir erm\u0259ni Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259n o\u011furlayaraq Rusiyaya qa\u00e7\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fn maraql\u0131s\u0131 da budur ki, Nadir \u015fah q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259n ild\u0259 &#8212; 1747-ci ild\u0259 d\u00f6rd azya\u015fl\u0131 o\u011flanlar\u0131 il\u0259 Culfadan ke\u00e7ib Rusiyada m\u0259skunla\u015fan erm\u0259ni Lazar Nazarovi\u00e7 Lazaryan Moskva v\u0259 Sankt Peterburqda m\u00fclk sahibi olmu\u015f, \u00f6z\u00fc v\u0259 varisl\u0259ri erm\u0259ni kils\u0259l\u0259ri tikmi\u015f, erm\u0259ni m\u0259kt\u0259bi a\u00e7m\u0131\u015f, 1827-ci ild\u0259 bu m\u0259kt\u0259bin bazas\u0131nda \u015e\u0259rq Dill\u0259ri Lazarev \u0130nstitutunu yaratm\u0131\u015f (indi Erm\u0259nistan\u0131n Rusiyadak\u0131 s\u0259firliyi bu binada yerl\u0259\u015fir &#8212; N. \u018f.) m\u0259tb\u0259\u0259l\u0259r a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131lar. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Lazar \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259n qraf Orlova satd\u0131\u011f\u0131 almazdan ba\u015fqa da xeyli qiym\u0259tli l\u0259l-cavahiratlar o\u011furlam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, Lazar erm\u0259ni xisl\u0259ti v\u0259 hiyl\u0259g\u0259rliyi il\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda Nadirin etimad\u0131n\u0131 qazanm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259g\u00f6st\u0259rilir ki, Nadir \u015fah \u00e7ox tolerant h\u00f6km\u00fcdar olub, o, b\u00fct\u00fcn xristian t\u0259\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc yana\u015f\u0131b, onlar\u0131n etiqad\u0131na h\u00f6rm\u0259t edib. Hindistan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra M\u0259h\u015f\u0259d saray\u0131nda Quranla b\u0259rab\u0259r T\u00f6vrat\u0131 v\u0259 \u0130ncili d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259s Lazar almaz\u0131 Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259n nec\u0259 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131? \u201cLazar bald\u0131r\u0131n\u0131 yar\u0131b k\u0259sib almaz\u0131 ayaq \u0259tinin aras\u0131nda yerl\u0259\u015fdirdi. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Rusiyaya qa\u00e7d\u0131. Sankt-Peterburqda Lazar \u0259m\u0259liyyat yolu il\u0259 almaz\u0131 bald\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131xard\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f m\u0259qs\u0259dil\u0259 Rusiya saray\u0131na t\u0259klif etdi\u201d (Mehman S\u00fcleymanov \u201cNadir \u015fah\u201d s\u0259h. 703)<\/p>\n\n\n\n<p>Onu da qeyd edim ki, bu fakt rus v\u0259 erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 var. Bir versiyaya g\u00f6r\u0259 Lazerev adl\u0131 erm\u0259ni Nadir \u015fah\u0131n saray z\u0259rg\u0259ri olub. V\u0259 ondan 1773-c\u00fc ild\u0259 almaz\u0131 qraf Orlov al\u0131b, \u0130kinci Yekaterinaya ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130kinci versiyaya g\u00f6r\u0259, Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259n o\u011furlanm\u0131\u015f almaz\u0131 erm\u0259ni taciri alaraq 1767-ci ild\u0259 Amsterdam bank\u0131nda yerl\u0259\u015fdirib. Bel\u0259likl\u0259, qiym\u0259tli da\u015f \u201cAmsterdam almaz\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lb. Sonra almaz Lazar Lazereva sat\u0131l\u0131b v\u0259 \u201cLazarev almaz\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lb. Almaz\u0131 Lazardan 400 min rubla alan Qraf Orlov onu Rusiya \u00e7ari\u00e7as\u0131na \u2013 Yekaterinaya ad g\u00fcn\u00fcnd\u0259 h\u0259diyy\u0259 edib. (M\u0259nb\u0259: \u201cBriliant Orlov\u201d proza ru 22 \u043c\u0430y 2009 \u2013cu il.)<\/p>\n\n\n\n<p>Rus m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Lazar Nazarovi\u00e7 Lazerevin h\u0259l\u0259 Birinci Pyotr d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 S\u0259f\u0259vi D\u00f6vl\u0259tin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i olaraq g\u00f6nd\u0259rildiyi v\u0259 1768 \u2013 ci ild\u0259 \u0130kinci Yekaterina t\u0259r\u0259find\u0259n \u00d6n Asiyada xristianl\u0131\u011f\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Roma \u0130mperiyas\u0131n\u0131n baronu tituli il\u0259 t\u0259ltif olundu\u011fu bildirilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u00e7ox erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131 kitablarda Lazar\u0131n \u2013 A\u011fazar\u0131n u\u015faq ya\u015flar\u0131nda \u0130sfahanda t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131, S\u0259f\u0259vi \u015fah\u0131na yax\u0131n oldu\u011fu v\u0259 19 ya\u015f\u0131nda Yeni Culfaya hakim t\u0259yin olundu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPravda interesnee leqend\u201d (\u201cH\u0259qiq\u0259t \u0259fsan\u0259d\u0259n maraql\u0131d\u0131r\u201d (Moskva -1975) kitab\u0131nda A\u015fot Baziyans qraf Orlovun say\u0259sind\u0259 Lazara y\u00fcks\u0259k m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck pensiya verildiyind\u0259n b\u0259hs olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLazerevl\u0259rin arxivi\u201d (Moskva -1982) o\u00e7erkl\u0259rkitab\u0131n\u0131nda da m\u00fc\u0259llif bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131r. A. Baziyansa g\u00f6r\u0259 Lazerevl\u0259r ail\u0259sinin Rusiyan\u0131n m\u0259d\u0259ni, iqtisadi v\u0259 siyasi h\u0259yat\u0131nda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259ri olub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Lazar haqq\u0131nda yaz\u0131lan faktlardan bel\u0259 q\u0259nat\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, o, A\u011fazar (A\u011fan\u0259z\u0259r d\u0259 ola bil\u0259r- N.\u018f) ad\u0131 il\u0259 Nadir \u015fah\u0131n \u0259vv\u0259l \u00fcr\u0259yin\u0259, sonra da x\u0259zin\u0259sin\u0259 yol tapm\u0131\u015fv\u0259 ordan o\u011furlad\u0131\u011f\u0131 almaz\u0131 bud nahiyy\u0259sind\u0259 Rusiyaya ke\u00e7irib qraf Orlova satm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Haz\u0131rlay\u0131b t\u0259qdim etdi:<br>Nur\u0259ddin \u018fD\u0130LO\u011eLU<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nadir \u015fah hakimiyy\u0259t\u0259 xalq aras\u0131ndan g\u0259ls\u0259 d\u0259, tatktiki siyas\u0131 gedi\u015fl\u0259ri, d\u00f6nm\u0259z irad\u0259si, h\u0259m d\u0259 diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlarla Rusiyadan, eyni zamanda Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131ndan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 m\u0259xsus<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":44734,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-44729","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44729","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=44729"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44729\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44733,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/44729\/revisions\/44733"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/44734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=44729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=44729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=44729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}