{"id":4498,"date":"2020-04-20T02:47:45","date_gmt":"2020-04-19T22:47:45","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4498"},"modified":"2020-04-20T02:47:52","modified_gmt":"2020-04-19T22:47:52","slug":"turkl%c9%99r-nec%c9%99-mus%c9%99lman-oldular-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4498","title":{"rendered":"T\u00dcRKL\u018fR NEC\u018f M\u00dcS\u018fLMAN OLDULAR?"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/94022119_973520003063223_3609852254883938304_n.png?_nc_cat=110&amp;_nc_sid=8024bb&amp;_nc_ohc=s7oivvBYd3AAX9aFqtL&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=773fb1657280839e80bafa2fad2df24d&amp;oe=5EBFB98D\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0434\u0438\u043d \u0438\u043b\u0438 \u043d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0438 \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\" width=\"230\" height=\"300\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Erdo\u011fan AYDIN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yezid ibn Mehlebin o\u011flu M\u00fcaviy\u0259 ibn Yezid, 32 n\u0259f\u0259r Mesleme t\u0259r\u0259fdar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdirdi. Mehleb t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 tamamil\u0259 m\u0259hv edilir. Mehleb\u0259 aid v\u0259 aralar\u0131nda T\u00fcrkl\u0259r d\u0259 olan cariy\u0259l\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irib Cerrah ibn Hakem\u0259 sat\u0131r. Bu vaxt Yezid ibn Mehlebin yerin\u0259 g\u0259tiril\u0259n yeni Xorasan valisi, c\u0259rrah ibn Abdullah, T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n daxili hiss\u0259l\u0259rin\u0259 b\u0259zi h\u00fccumlar ets\u0259 d\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259t qazana bilm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteybenin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra T\u00fcrk torpaqlar\u0131na edil\u0259n basq\u0131nlar \u0259vv\u0259lki kimi u\u011furlu al\u0131nmad\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u0130slam ekspansionizmi sona \u00e7atd\u0131. X\u0259lif\u0259 II \u00d6mer ibn Abd\u00fclaziz, bu b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259ki g\u0259rginliyi azaltmaqla \u0130slam\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, \u00e7\u00fcnki i\u015f\u011fal alt\u0131ndak\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259r\u0259b hakimiyy\u0259tini saxlamaq h\u0259r ke\u00e7\u0259n g\u00fcn daha da \u00e7\u0259tinl\u0259\u015firdi. X\u0259lif\u0259 \u00f6z \u0259traf\u0131nda olan valil\u0259r\u0259: &#171;Bu g\u00fcnd\u0259n etibar\u0259n T\u00fcrk b\u0259ylikl\u0259rin\u0259 h\u00fccum etm\u0259yin, n\u0259zar\u0259tinizd\u0259ki b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\u00fc art\u0131raraq \u0130slam\u0131 yayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131n&#187; -demi\u015fdi. Bundan \u0259lav\u0259 II \u00d6m\u0259r, m\u00fcs\u0259lman olan xalqlardan cizy\u0259 al\u0131nmamas\u0131n\u0131 ist\u0259s\u0259 d\u0259, sonradan bu q\u0259rar, \u0259r\u0259bl\u0259rin g\u0259lirl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azaldaca\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, bu t\u0259klif t\u00fcrkl\u0259rin \u0130slam dinind\u0259 s\u0259mimi olmayacaqlar\u0131 b\u0259han\u0259si il\u0259 r\u0259dd edildi. Bu vaxt Xorasanda \u018fbd\u00fcrr\u0259hman ibni Nuaym C\u0259rrah ibn Abdullah\u0131n yerin\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hakan Sulu G\u00f6kt\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na ke\u00e7ir<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkl\u0259r, \u00c7ind\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259y\u0259r\u0259k \u0259r\u0259bl\u0259rin istilas\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259tl\u0259rini davam etdirirdil\u0259r. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n Tuqsad da, 718-ci ild\u0259 \u00c7in imperatorundan k\u00f6m\u0259k ist\u0259di. \u00c7in t\u00fcrkl\u0259r\u0259 yard\u0131m g\u00f6nd\u0259r\u0259 bilmir. Turgis Kaan\u0131 Sulu, Q\u0259rbi G\u00f6kt\u00fcrk tayfalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 oldu v\u0259 720-ci ild\u0259 Soqdak\u0131 T\u00fcrkl\u0259rin \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan\u0131na d\u0259st\u0259k olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn oraya bir d\u0259st\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i2.wp.com\/www.turkishnews.com\/tr\/content\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/image028.jpg?ssl=1\" alt=\"Nas\u0131l M\u00fcsl\u00fcman olduk T\u00fcrklerin M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 Kabul\u00fc Hakk\u0131nda Ne ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Sulunun K\u00fcr-Sul adl\u0131 komandan\u0131 Seyhun \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7ir, Soqd \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u0259lir v\u0259 oradak\u0131 dig\u0259r t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 do\u011fru y\u00fcr\u00fc\u015f edir. \u018fr\u0259b valisi S\u0259id ibn Xaris, t\u00fcrkl\u0259ri dayand\u0131ra bilm\u0259yib S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 geri \u00e7\u0259kilir. Ancaq T\u00fcrkl\u0259r S\u0259m\u0259rq\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 almad\u0131lar. Bu vaxt, S\u0259id ibn Xarisin yerin\u0259 721-ci ild\u0259 S\u0259id ibn Xarasi Xorasana va\u0131i t\u0259yin edildi.<\/p>\n\n\n\n<p>722-ci ild\u0259 Hisam x\u0259lif\u0259 oldu, S\u0259id ibn Xarasini k\u0259narla\u015fd\u0131rd\u0131 v\u0259 yerin\u0259 M\u00fcslim ibn S\u0259idi t\u0259yin etdi. M\u00fcslim \u0259vv\u0259lc\u0259 Af\u015fini x\u0259racla ba\u011flay\u0131r. Seyhunu ke\u00e7\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn \u0259kinl\u0259ri v\u0259 a\u011faclar\u0131 yerl\u0259 yeksan edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 Turgis Xakan\u0131 Sulu M\u00fcslimin \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f edir. Suluun g\u0259ldiyini bil\u0259nd\u0259 M\u00fcslim geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Seyhun \u00e7ay\u0131 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fqa bir t\u00fcrk birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131 k\u0259silir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Sulu qo\u015funlar\u0131 yuxar\u0131dan ir\u0259lil\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259l\u0259s\u0259n M\u00fcslim itki verm\u0259sin\u0259 baxmayaraq Seyhun \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kilir. Bu m\u0259\u011flubiyy\u0259td\u0259n sonra M\u00fcslim v\u0259zif\u0259d\u0259n al\u0131n\u0131r v\u0259 \u018fs\u0259d ibn Abdullah t\u0259yin edilir. \u018fs\u0259d \u0259vv\u0259lc\u0259 Xot\u0259n \u015f\u0259h\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irir v\u0259 talan edir. Ancaq Turgis Xakan\u0131n\u0131n M\u00fcslimi qovmas\u0131ndan c\u0259sar\u0259tl\u0259n\u0259n insanlar \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyana qalxd\u0131lar. 726-c\u0131 ild\u0259 Turgis Xakan\u0131 Sulu q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 \u018fs\u0259din \u00fcz\u0259rin\u0259 yeridi. Xuttalda toqqu\u015fma ba\u015f verdi. Sulu Xakan \u018fs\u0259di m\u0259\u011flub edir. Bundan sonra 727-ci ild\u0259 \u018fs\u0259d v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edilir v\u0259 yerin\u0259 Esres ibn Abdullah t\u0259yin edilir. Esres xalqa t\u0259zyiq ed\u0259r\u0259k idar\u0259etm\u0259ni qura bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259 d\u0259, u\u011fur qazana bilmir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/img-s3.onedio.com\/id-589df63b9e4716ab1e49b2a5\/rev-0\/w-900\/h-506\/f-jpg\/s-608da39ca2621ea0c8bb4b0cc958e6a02723fd64.jpg\" alt=\"T\u00fcrklerin \u0130lk Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k M\u00fccadelesi Olarak An\u0131lan Olay: 'K\u00fcr\u015fad ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zi insanlar m\u00fcs\u0259lman olduqlar\u0131n\u0131 dey\u0259r\u0259k vergi \u00f6d\u0259m\u0259k ist\u0259mirl\u0259r v\u0259 Turgisd\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Turgis Xakan\u0131 Sulu 728-ci ild\u0259 Buxaran\u0131 f\u0259th edir. Bu vaxt Esres, C\u00fcneyt ibn \u018fbd\u00fcrr\u0259hman il\u0259 \u0259v\u0259z olunur. \u018fr\u0259bl\u0259r S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 \u00e7\u0259kilirl\u0259r. Xakan Sulu v\u0259 K\u00fcr-Sul r\u0259hb\u0259rliyind\u0259ki Turgis q\u00fcvv\u0259l\u0259ri 729-cu ild\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259ri K\u0259m\u0259rc\u0259 qalas\u0131nda m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131rlar. Acl\u0131qdan \u00f6l\u00fcm n\u00f6qt\u0259sin\u0259 g\u0259l\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259r K\u0259m\u0259rc\u0259ni t\u0259rk edir v\u0259 t\u0259slim olurlar, t\u0259slim olanlar is\u0259 raz\u0131la\u015fmaya g\u00f6r\u0259 Debusiaya g\u00f6nd\u0259rilirl\u0259r. Sonra Hakan Sulu S\u0259m\u0259rq\u0259ndi m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131r. S\u0259m\u0259rq\u0259ndin istila komandan\u0131 olan Savra ibn Hurr C\u00fcneyd ibn \u018fbd\u00fcrr\u0259hmandan k\u00f6m\u0259k ist\u0259yir. C\u00fcneyd k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l Savra v\u0259 Hakan Sulu S\u0259m\u0259rq\u0259nd yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r m\u0259\u011flub edilir, S\u0259m\u0259rq\u0259ndin \u018fr\u0259b Q\u0259rargah komandan\u0131 Savra is\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. X\u0259lif\u0259 Hisam, Kuf\u0259 v\u0259 B\u0259sr\u0259d\u0259n \u0259lav\u0259 20.000 n\u0259f\u0259rlik q\u00fcvv\u0259ni C\u00fcneyd ibn \u018fbd\u00fcrr\u0259hmana k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rir. Xakan Sulu 732-ci ild\u0259 Buxaran\u0131 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k geri \u00e7\u0259kilir. 734-c\u00fc ild\u0259 C\u00fcneyd ibni \u018fbd\u00fcrr\u0259hman \u00f6l\u00fcr v\u0259 onun yerin\u0259 As\u0131m ibni Abdullah, bir il sonra is\u0259 Xalid ibn Abdullah t\u0259yin edilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xakan Sulunun \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 Cuzcan B\u0259yinin x\u0259yan\u0259ti<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xakan Sulu 737-ci ild\u0259 Xalid \u00fcz\u0259rind\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f edir. \u018fr\u0259bl\u0259r itki il\u0259 Ceyhunun c\u0259nubuna do\u011fru geri \u00e7\u0259kilirl\u0259r. T\u00fcrkl\u0259r Ceyhun \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0259r\u0259bl\u0259ri B\u0259lx\u0259 q\u0259d\u0259r geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirl\u0259r, ancaq Cuzcan lideri \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k Xakan Sulunun \u00f6lk\u0259sin\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Cuzcan lideri \u0259r\u0259bl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259s\u0259ydi, Xakan Sulunun ordusu y\u0259qin ki, \u0259r\u0259bl\u0259ri t\u00fcrk torpaqlar\u0131ndan tamamil\u0259 t\u0259mizl\u0259y\u0259c\u0259kdi. \u00d6lk\u0259sin\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra Xakan Sulu bir vaxtlar \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 sava\u015fd\u0131\u011f\u0131 K\u00fcr-Sul t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u0259xsi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu hadis\u0259l\u0259ri \u00c7in t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259\u015fkil edilm\u0259si v\u0259 \u00c7inin T\u00fcrk b\u0259yl\u0259rinin bir-birin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u0259 siyas\u0259ti olmas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Xakan Sulunun \u00f6l\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259bl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r. Xorasan valisi Xakan\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259ri \u015f\u00fck\u00fcr orucu tutmalar\u0131n\u0131 ist\u0259yir. X\u0259lif\u0259 bu x\u0259b\u0259ri Hisama \u00e7atd\u0131rsa da, x\u0259lif\u0259 onlardan bu x\u0259b\u0259rin do\u011frulu\u011funu \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn etibarl\u0131 adam g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k x\u0259b\u0259rin do\u011frulu\u011funu \u00f6yr\u0259nm\u0259l\u0259rini tap\u015f\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.turkishnews.com\/tr\/content\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/image026.jpg?ssl=1\" alt=\"Nas\u0131l M\u00fcsl\u00fcman olduk T\u00fcrklerin M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 Kabul\u00fc Hakk\u0131nda Ne ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Xakan Sulunun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra T\u00fcrkl\u0259r bir daha toparlana bilm\u0259zl\u0259r. T\u00fcrk ell\u0259rini \u0259r\u0259bl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k \u00fcmidi bird\u0259n-bir\u0259 yoxa \u00e7\u0131x\u0131r. \u018fvv\u0259la, Dixanlar adlanan yerli idar\u0259\u00e7il\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck vergil\u0259r verirl\u0259r. \u0130slam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n insanlar\u0131n b\u00f6y\u00fck iqtisadi maraqlar\u0131 t\u0259min edilir. \u018fvv\u0259lki cizy\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 tutulan vergi miqdar\u0131n\u0131 azaltmaqla daha m\u00fclayim bir istismar siyas\u0259ti t\u0259tbiq olunur. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin zorla islamla\u015fmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259n \u0259n vacib iki ad, \u0259r\u0259b komandan\u0131 Kuteyb\u0259 v\u0259 Hakan Sulu h\u0259lledici z\u0259rb\u0259 vurma\u011fa haz\u0131rla\u015fark\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 sataraq onlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n xain Cuzcan b\u0259ydir. K\u00fcr Sul b\u0259y d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin qorxulu r\u00f6yalar\u0131na \u00e7evril\u0259n Xakan\u0131 \u00f6z \u015f\u0259xsi maraqlar\u0131 namin\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259kl\u0259 aradan qald\u0131rmas\u0131 \u0130slam\u0131n t\u00fcrk torpaqlar\u0131nda daha rahat yay\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u00fcr-Sulun \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 T\u00fcrk ordular\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018fm\u0259vil\u0259rin sonuncu valisi Nasir ibn Seyyar\u0131n bir vali olaraq g\u0259li\u015fi il\u0259 C\u0259nubi T\u00fcrk\u00fcstanda \u0259r\u0259b q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259 bir canlanma ba\u015flad\u0131. Nasir \u0259r\u0259b h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yum\u015faq bir siyas\u0259tl\u0259 daha asan yay\u0131la bil\u0259c\u0259yini bil\u0259n g\u00fccl\u00fc bir ordu quraraq T\u00fcrk \u0259razil\u0259rin\u0259 yay\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/tammakale.com\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BA%D0%B8.jpg\" alt=\"Nas\u0131l M\u00fcsl\u00fcman olduk T\u00fcrklerin M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 Kabul\u00fc Hakk\u0131nda Ne ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>739-cu ild\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 tam m\u0259skunla\u015fd\u0131lar. Ancaq Seyhun \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, K\u00fcr-Sul komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda t\u00fcrk ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n dayand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131lar. K\u00fcr-Sul ordusundan qat-qat \u00e7ox olsalar da, \u00e7aydan ke\u00e7m\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etmirdil\u0259r. Bu vaxt \u0259r\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z bir hadis\u0259 ba\u015f verir. \u018fr\u0259bl\u0259r\u0259 h\u00fccum etm\u0259yi planla\u015fd\u0131ran v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 \u00e7ay\u0131n \u0259traf\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131ran K\u00fcr-Sul \u0259r\u0259b \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Nas\u0131r d\u0259rhal K\u00fcr-Sulu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr v\u0259 b\u0259d\u0259nini Seyhun \u00e7ay\u0131n\u0131n k\u0259nar\u0131na as\u0131r ki, t\u00fcrkl\u0259r onu g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259nz\u0259r\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n t\u0259sir ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r v\u0259 t\u00fcrk ordusu onsuz da \u00fcst\u00fcn olan \u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da\u011f\u0131l\u0131r. Da\u015fk\u0259nd v\u0259 F\u0259rqan\u0259 d\u0259 t\u0259slim olur. Nasir daha y\u00fcng\u00fcl siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259kl\u0259 \u0259r\u0259b hakimiyy\u0259tini yayma\u011f\u0131 davam etdirir. V\u0259t\u0259nini t\u0259rk ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin geri qay\u0131tmas\u0131 hal\u0131nda vergi borclar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flan\u0131r. Xalq aras\u0131ndan olan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n, b\u0259zi iqtisadi v\u0259 sosial maraqlar\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259kl\u0259 \u0130slam\u0131 q\u0259bul etm\u0259l\u0259ri t\u0259\u015fviq olunur. \u0130slam\u0131n t\u0259r\u0259fdar tapmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, ist\u0259r qorxu, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 t\u0259\u015fviq etm\u0259kl\u0259 b\u00fct\u00fcn z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu t\u0259dbirl\u0259r yava\u015f-yava\u015f olsa da n\u0259tic\u0259 verir. T\u00fcrk torpaqlar\u0131ndak\u0131 son \u018fm\u0259vi valisi \u00dcm\u0259yyad \u018fr\u0259b valisi Nas\u0131r ibni Seyyar, T\u00fcrkl\u0259rin \u0130slam\u0131 q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Bizi maraqland\u0131ran tarix bura q\u0259d\u0259rdir. Bir m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259sind\u0259 \u00dcm\u0259yy\u0259-\u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti ba\u015fa \u00e7at\u0131r v\u0259 Abbasil\u0259rin d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>749-cu ild\u0259 Abbasil\u0259r \u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259sini \u0259zm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. \u018fr\u0259b torpaqlar\u0131nda ba\u015flayan v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si, \u0259m\u0259vil\u0259rin xaric\u0259 yay\u0131lmas\u0131 laz\u0131m olan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin b\u00f6l\u00fcnm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Abbasil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131 islamla\u015fm\u0131\u015f xalqlara daha ah\u0259ngdar, ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun bir \u0130slam t\u0259tbiq olunurdu. \u018fm\u0259vil\u0259rd\u0259n sonra \u0130slam\u0131n \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri bir din oldu\u011fu v\u0259 \u0130slam\u0131n daha geni\u015f bir k\u00fctl\u0259y\u0259 yay\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rildiyi t\u0259tbiq edilirdi. Bu \u015f\u0259kild\u0259 bir \u0259r\u0259b dini olaraq qurulan din daha universal bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f qazan\u0131rd\u0131. Bu vaxt \u0259r\u0259bl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131durmalar getdikc\u0259 \u015fidd\u0259tl\u0259nirdi. \u018fr\u0259bl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 azad edil\u0259n qullar da m\u00fc\u0259yy\u0259n bir \u0259h\u0259miyy\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu qar\u015f\u0131durmalarda \u0259r\u0259b ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 qullar\u0131n\u0131 \u00f6z t\u0259r\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. Ancaq b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 b\u0259rab\u0259r g\u00f6r\u0259n \u0130slam d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 qullar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n idi. Qullar b\u0259rab\u0259rliyi proqnozla\u015fd\u0131ran \u0130slam ad\u0131 il\u0259 \u0259r\u0259b \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. \u018flinin n\u0259slind\u0259n olan v\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259misi olan Abbas\u0131n soyu \u018fm\u0259vil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n hiyl\u0259 v\u0259 zor il\u0259 al\u0131nan hakimiyy\u0259tin \u0259sas sahibl\u0259ri kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259l\u0259ri d\u0259 bir s\u0131ra siyasi probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olurdu. Bu vaxt, \u0259zil\u0259n sinif v\u0259 sinfi f\u0259rqlilikl\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259rin s\u0259b\u0259bkar\u0131n\u0131n \u0130slam deyil, \u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259sinin olmas\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131nt\u0131: Selim Sar\u0131soy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/image-3.jpeg\" alt=\"Karikateist - ARAPLARIN T\u00dcRKLERE YAPTI\u011eI \u0130K\u0130 B\u00dcY\u00dcK KATL\u0130AM ...\" class=\"wp-image-4499\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erdo\u011fan AYDIN \u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda&#8230; Yezid ibn Mehlebin o\u011flu M\u00fcaviy\u0259 ibn Yezid, 32 n\u0259f\u0259r Mesleme t\u0259r\u0259fdar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdirdi. Mehleb t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 tamamil\u0259 m\u0259hv edilir. Mehleb\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4498"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4501,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4498\/revisions\/4501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}