{"id":45308,"date":"2021-08-14T06:15:43","date_gmt":"2021-08-14T02:15:43","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=45308"},"modified":"2021-08-14T06:15:48","modified_gmt":"2021-08-14T02:15:48","slug":"nadir-sah-%c9%99fsar-v%c9%99-iki-turk-generali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=45308","title":{"rendered":"NAD\u0130R \u015eAH \u018fF\u015eAR V\u018f \u0130K\u0130 T\u00dcRK GENERALI"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>T\u00fcrkiy\u0259 tarix\u00e7il\u0259ri yaz\u0131rlar ki, 1734-c\u00fc ilin yanvar\u0131nda Nadir xan \u018ff\u015far g\u00fccl\u00fc bir ordu il\u0259 Ba\u011fdad \u0259traf\u0131na g\u0259ldi v\u0259 vali \u018fhm\u0259d pa\u015faya el\u00e7i g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k t\u0259l\u0259b etdi ki, Tiflis, G\u0259nc\u0259 v\u0259 R\u0259van \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri geri qaytar\u0131ls\u0131n. \u018fhm\u0259d pa\u015fa Nadir xana s\u00f6z verdi ki, onun bu t\u0259l\u0259bini h\u00f6kum\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131racaq. Amma cavab \u00fc\u00e7\u00fcn ondan \u00fc\u00e7 ay vaxt ist\u0259di. Problemin s\u00fclh yolu il\u0259 h\u0259llin\u0259 \u00fcmid ed\u0259n Nadir xan geri d\u00f6nd\u00fc. Lakin Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259rqli q\u0259rar verdi. Nadir xan\u0131n t\u0259l\u0259bi k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 r\u0259dd edildi. \u0130ran s\u0259rask\u0259ri Abdullah pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcl\u00fczad\u0259y\u0259 (1684\u20131735) tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131 ki, Ba\u011fdad \u015f\u0259h\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259si g\u00fccl\u0259ndirilsin.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Nadir xan \u018ff\u015far h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u00fcharib\u0259 ist\u0259mirdi. Bel\u0259 ki, o, Sultan I Mahmuda (1696\u20131754) v\u0259 v\u0259ziri \u0259z\u0259m \u018fli pa\u015fa H\u0259kimo\u011fluna (1689\u20131758) daha iki m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k xahi\u015f etdi ki, s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flans\u0131n v\u0259 h\u0259rbi qar\u015f\u0131durmaya son qoyulsun. Nadir xan bu m\u0259ktublar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 t\u00fcrk oldu\u011funu, Osmanl\u0131 xan\u0259dan\u0131 il\u0259 onun ail\u0259si aras\u0131nda qohumluq ba\u011flar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funu vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259ziri \u0259z\u0259m \u018fli pa\u015fa Nadir xan\u0131n m\u00fcraci\u0259tin\u0259 m\u00fcsb\u0259t yana\u015f\u0131b ona g\u00f6z\u0259l v\u0259 n\u0259zak\u0259tli bir cavab yazd\u0131. Kim bilir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u018fli pa\u015fan\u0131n m\u0259ktubu Nadir xana yeti\u015fs\u0259ydi, iki qon\u015fu v\u0259 \u0259slind\u0259, qarda\u015f d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r d\u00fcz\u0259l\u0259c\u0259kdi. Amma tarix \u201cbel\u0259 olsayd\u0131, el\u0259 olard\u0131\u201d fikrini q\u0259bul etmir. \u0130ran s\u0259rask\u0259ri Abdullah pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcl\u00fczad\u0259 \u018fli pa\u015fa H\u0259kimo\u011flunun s\u00fclhsev\u0259r siyas\u0259tini yersiz sayaraq onun m\u0259ktubunu geri qaytard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/images-5-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-45309\" width=\"910\" height=\"670\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/images-5-1.jpg 262w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/images-5-1-150x110.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 910px) 100vw, 910px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>1735-ci ilin sonunda \u018fli pa\u015fan\u0131 v\u0259zif\u0259sind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131rd\u0131lar. Bununla da Nadir xan\u0131n bar\u0131\u015fla ba\u011fl\u0131 arzu v\u0259 ist\u0259kl\u0259rinin \u00fcst\u00fcnd\u0259n x\u0259tt \u00e7\u0259kildi. Art\u0131q onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 he\u00e7 n\u0259 ala bilm\u0259zdi. H\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flayan Nadir xan \u018ff\u015far tezlikl\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n vilay\u0259t v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Abdullah pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcl\u00fczad\u0259nin ordusu a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131, onun \u00f6z\u00fc is\u0259 sava\u015f meydan\u0131nda h\u0259lak oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0259z\u0259n bel\u0259 bir fikir s\u0259sl\u0259ndirilir ki, Osmanl\u0131n\u0131n S\u0259f\u0259vil\u0259rl\u0259 v\u0259 \u018ff\u015far d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 probleml\u0259rinin \u0259sas s\u0259b\u0259bkarlar\u0131 \u0130slam dinini sonradan q\u0259bul etmi\u015f v\u0259 imperiyan\u0131n idar\u0259etm\u0259 sistemind\u0259 y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f qeyri-t\u00fcrkl\u0259r \u2013 yunanlar, bolqarlar, serbl\u0259r v\u0259 dig\u0259rl\u0259ridir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu ehtimal h\u0259qiq\u0259t\u0259uy\u011fun kimi g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, s\u0259rask\u0259r Abdullah pa\u015fa K\u00f6pr\u00fcl\u00fczad\u0259 alban (arnavut) \u0259silli idi. Amma qeyd etm\u0259liyik ki, h\u0259min iddia bir q\u0259d\u0259r m\u00fcbahis\u0259lidir. M\u0259s\u0259l\u0259 ondad\u0131r ki, q\u0131z\u0131lba\u015flarla s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin ba\u011flanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni etmi\u015f v\u0259 bu c\u0259hdin\u0259 g\u00f6r\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u018fli pa\u015fa da etnik t\u00fcrk deyildi. Bu \u015f\u0259r\u0259fli v\u0259ziri \u0259z\u0259min atas\u0131 \u0130slam dinini sonradan q\u0259bul etmi\u015f Nuh adl\u0131 venesiyal\u0131 (italyan) idi. Nuh h\u0259kim oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 onun o\u011fluna H\u0259kimo\u011flu deyirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>1755-ci ild\u0259 \u018fli pa\u015fa H\u0259kimo\u011flu art\u0131q h\u0259yat\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 v\u0259ziri \u0259z\u0259m v\u0259zif\u0259sini icra edirdi. El\u0259 h\u0259min ild\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n 25-ci sultan\u0131 III Osman (1699\u20131757) \u00f6z qarda\u015flar\u0131ndan birini \u00f6ld\u00fcrm\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u018fli pa\u015fa q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 sultan\u0131n \u0259mrin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259 onu yen\u0259 d\u0259 v\u0259zif\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131lar. Bununla da kifay\u0259tl\u0259nm\u0259yib h\u0259bsxanaya sald\u0131lar. Sultan bu d\u0259f\u0259 \u018fli pa\u015fan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc edam etdirm\u0259k ist\u0259yirdi. Lakin h\u00f6kmdar\u0131n anas\u0131 \u015eahsuvar sultan (1682\u20131756) onu xilas etdi. \u018fli pa\u015fa H\u0259kimo\u011flu Misir\u0259 vali t\u0259yin olundu v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k bu v\u0259zif\u0259d\u0259 qald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S.<\/strong> <strong><em>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bel\u0259 bir fikir y\u00fcr\u00fcd\u0259 bil\u0259rik ki, Osmanl\u0131\u2013S\u0259f\u0259vi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin dramatikliyini ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin niyy\u0259t v\u0259 ist\u0259kl\u0259ri, m\u0259zh\u0259bl\u0259raras\u0131 ziddiyy\u0259tl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 dig\u0259r subyektiv amill\u0259r deyil, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi-siyasi m\u0259kan\u0131n o zamank\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdir.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili \u00a0\u00a0<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiy\u0259 tarix\u00e7il\u0259ri yaz\u0131rlar ki, 1734-c\u00fc ilin yanvar\u0131nda Nadir xan \u018ff\u015far g\u00fccl\u00fc bir ordu il\u0259 Ba\u011fdad \u0259traf\u0131na g\u0259ldi v\u0259 vali \u018fhm\u0259d pa\u015faya el\u00e7i g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k t\u0259l\u0259b<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":45310,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-45308","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45308","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45308"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45308\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45311,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45308\/revisions\/45311"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/45310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}