{"id":4554,"date":"2020-04-21T03:56:01","date_gmt":"2020-04-20T23:56:01","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4554"},"modified":"2022-08-09T11:24:49","modified_gmt":"2022-08-09T07:24:49","slug":"turkl%c9%99r-nec%c9%99-mus%c9%99lman-oldular-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4554","title":{"rendered":"T\u00dcRKL\u018fR NEC\u018f M\u00dcS\u018fLMAN OLDULAR?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><br>Erdo\u011fan AYDIN<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcs\u0259lman \u0259r\u0259bl\u0259r niy\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu tarixi bil\u0259n \u0130slam\u00e7\u0131 dair\u0259l\u0259ri m\u00fcs\u0259lman \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00fccumunu onlar\u0131 \u0130slam dinin\u0259 d\u0259v\u0259t etm\u0259k v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 z\u0259rur\u0259t olduqda \u0130slama tabe olma\u011fa m\u0259cbur etm\u0259k kimi \u015f\u0259rh edirl\u0259r. Ancaq bu, yegan\u0259 s\u0259b\u0259b deyil. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 Z\u0259k\u0259riyy\u0259 Kitap\u00e7\u0131n\u0131n &#171;Yeni \u0130slam Tarixi v\u0259 T\u00fcrkl\u0259r&#187; kitab\u0131nda da anlad\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ke\u00e7id eyni kitabdan bir hiss\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u0259yi\u015f\u0259n \u018fr\u0259b C\u0259miyy\u0259tinin Yeni H\u0259yat anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>a) \u018fsg\u0259rl\u0259rin var-d\u00f6vl\u0259t \u0259ld\u0259 etm\u0259l\u0259ri t\u0259l\u0259bi \u018fr\u0259bl\u0259ri Orta Asiyan\u0131 f\u0259th etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n dig\u0259r bir amil is\u0259, m\u00fcharib\u0259 ed\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rin q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck var-d\u00f6vl\u0259t\u0259t v\u0259 s\u0259rv\u0259t\u0259 sahib olmalar\u0131 idi. M\u0259lum olur ki, sosial-iqtisadi s\u0259b\u0259bl\u0259r, sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259, ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259ki f\u0259th h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259 \u00e7ox vacib bir amil olmu\u015fdur. \u00c7\u00f6ll\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259tin h\u0259yat ke\u00e7ir\u0259n b\u0259d\u0259vil\u0259r v\u0259 dig\u0259r \u0259r\u0259bl\u0259r, \u0130slam\u0131n ilk \u0259srl\u0259rind\u0259 veril\u0259n y\u00fcks\u0259k maa\u015f v\u0259 q\u0259nim\u0259t s\u0259b\u0259biyl\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck bir s\u0259rv\u0259t v\u0259 s\u0259rv\u0259t g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Qazil\u0259rin h\u0259yat\u0131 v\u0259 h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si q\u0259fild\u0259n d\u0259yi\u015fdi v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak etm\u0259y\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha yax\u015f\u0131 v\u0259 firavan h\u0259yat s\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Bu \u0259r\u0259b b\u0259d\u0259vil\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259ti o d\u00f6vrd\u0259 Almaniyaya eyni sosial-iqtisadi s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ged\u0259n T\u00fcrk k\u0259ndlil\u0259rini xat\u0131rlad\u0131rd\u0131. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0259r\u0259b q\u0259bil\u0259l\u0259ri h\u0259tta m\u00fcxt\u0259lif c\u0259bh\u0259l\u0259rd\u0259 vuru\u015furdular. \u00d6m\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck qruplarla M\u0259din\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Sonralar b\u0259d\u0259vi ail\u0259l\u0259ri onlar\u0131n ard\u0131nca getdi v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u018fr\u0259bistan yar\u0131madas\u0131ndan b\u00f6y\u00fck bir m\u00fcs\u0259lman m\u00fchacir\u0259ti , L. Caetani&#8217;nin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 des\u0259k, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq Sami irqin\u0259 m\u0259xsus \u0259r\u0259bl\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fc ba\u015flad\u0131. Tarixd\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olan bu Sami \u0259r\u0259b m\u00fchacir\u0259ti, \u018fm\u0259vi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fc il\u0259 davam etdi, \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u0259r\u0259b ail\u0259l\u0259ri t\u0259kc\u0259 \u0130randa deyil, T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n Buxara, Baykent v\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259nd kimi bir \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdi. X\u00fcsusil\u0259, Buxaraya yerl\u0259\u015fdiril\u0259n m\u00fchacir \u0259r\u0259b ail\u0259l\u0259ri o q\u0259d\u0259r \u00e7ox idi ki, Kuteyb\u0259 b. M\u00fcsl\u00fcm ya\u015fayan \u0259r\u0259b \u0259halisi v\u0259 c\u0259ml\u0259\u015fm\u0259kd\u0259 olanlara \u0259saslanaraq, bu b\u00f6y\u00fck T\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259rini m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 qism\u0259n nail olmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/nacikaptan.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/curcan-katliam%C4%B1.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, 25-50 min aras\u0131nda d\u0259yi\u015f\u0259n bu k\u00f6\u00e7l\u0259r dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0130ran v\u0259 T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini \u0259r\u0259b \u0259halisi il\u0259 doldurma\u011fa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n b\u00f6lg\u0259d\u0259 siyasi \u0259r\u0259b h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131rma\u011fa v\u0259 h\u0259tta \u0130slam dininin inki\u015faf\u0131na v\u0259 yay\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>b) Dolan\u0131\u015f\u0131q \u00e7\u0259tinliyi m\u00fcs\u0259lman \u0259r\u0259bl\u0259ri qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259ri f\u0259th etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biriydi v\u0259 h\u0259m d\u0259 T\u00fcrk\u00fcstan\u0131n istilas\u0131nda \u00e7ox yayg\u0131n bir ya\u015fay\u0131\u015f probleminin olmas\u0131 da rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fslind\u0259, \u0259l-M\u0259sudi t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n g\u00f6z\u0259l kitab olaraq t\u00f6vsiy\u0259 etdiyi v\u0259 f\u0259th h\u0259r\u0259katlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k obyektiv fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015f, Belazurinin &#171;F\u00fctuhu-l B\u00fcldan&#187; adl\u0131 qiym\u0259tli \u0259s\u0259rind\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin yoxsulluq v\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r i\u00e7ind\u0259 ya\u015famalar\u0131, h\u0259yat u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259biyl\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259ri f\u0259th etm\u0259sini qeyd edib. Onlar\u0131n \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri v\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00e7ox hiss\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131 bar\u0259d\u0259 a\u00e7\u0131q ifad\u0259l\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259b\u0259rinin anlatd\u0131qlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 ke\u00e7idl\u0259r birba\u015fa T\u0259b\u0259rinin t\u0259svirind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Tarih-i T\u0259b\u0259ri \/ Cild 3 \/ (s\u0259h-343): &#171;T\u00fcrkl\u0259rin ba\u015f\u0131n\u0131 g\u0259tir\u0259nl\u0259r\u0259 y\u00fcz dirh\u0259m ver\u0259c\u0259y\u0259m. \u0130ndi m\u00fcs\u0259lmanlar t\u00fcrkl\u0259rin ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sirdil\u0259r v\u0259 g\u0259tirib 100 dirh\u0259m al\u0131rd\u0131lar. T\u00fcrkl\u0259ri m\u0259\u011flub edib says\u0131z adam \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r v\u0259 \u00e7oxlu mal v\u0259 q\u0259nim\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k Mrv\u0259 d\u00f6nd\u00fcl\u0259r. Yaz g\u0259l\u0259nd\u0259 Kuteyb\u0259 Xorasan \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 nam\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 \u0259sg\u0259r toplad\u0131. Sonra Talkana k\u00f6\u00e7 etdi. \u015eehrek Talkan m\u0259liyi idi. Neyzekl\u0259 m\u00fctt\u0259fiq idi. Kuteyb\u0259 haqq\u0131nda e\u015fid\u0259nd\u0259 qa\u00e7d\u0131. Kuteyb\u0259 Talkana girdikd\u0259, xalq\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irm\u0259l\u0259rini \u0259mr etdi. Q\u0131ra bildikl\u0259ri q\u0259d\u0259r q\u0131rd\u0131lar. Bunun ard\u0131nca Kuteyb\u0259nin \u0259sg\u0259rl\u0259ri orada says\u0131z-hesabs\u0131z q\u0259d\u0259r adamlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Deyirl\u0259r ki, d\u00f6rd f\u0259rs\u0259nglik bir yolun k\u0259narlar\u0131ndak\u0131 qoz a\u011faclar\u0131n\u0131n budaqlar\u0131ndan \u00e7oxlu adamlar as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Oradan k\u00f6\u00e7d\u00fc. Mervalar\u00fcd\u0259 getdi. Oradak\u0131 m\u0259lik qa\u00e7d\u0131. Kuteyb\u0259 onun iki o\u011flunu tutandan sonra \u015f\u0259h\u0259r b\u0259yl\u0259ri ita\u0259t etdil\u0259r v\u0259 sazi\u015f\u0259 g\u0259ldil\u0259r. Kuteyb\u0259 dedi: \u2013 Vallahi \u0259g\u0259r m\u0259nim \u00f6mr\u00fcmd\u0259n \u00fc\u00e7 s\u00f6z s\u00f6yl\u0259y\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r zaman qalsayd\u0131 bunu dey\u0259rdim; &#171;Ukt\u00fcl\u00fch\u00fc ukt\u00fcl\u00fch\u00fc ukt\u00fcl\u00fch\u00fc (Ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr, ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr, ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/965902\/pub_5c9e6dbd7201b500b2fba9bb_5c9e6e40134d6700b2a44b92\/scale_1200\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bunun \u00fcz\u0259rin\u0259 Neyzek v\u0259 iki qarda\u015f\u0131 o\u011flunu, biri Sol, biri Osman ad\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Onlar\u0131n yan\u0131nda olanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, onlar 700 n\u0259f\u0259r idil\u0259r. Ba\u015flar\u0131n\u0131 k\u0259sib Haccaca g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. (s\u0259h-347)<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteyb\u0259 d\u0259v\u0259y\u0259 palan\u0131 olur. (s\u0259h-351) O\u011furlanm\u0131\u015f \u0259mlak\u0131n be\u015fd\u0259 bir hiss\u0259sini Haccaca g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k, S\u0259m\u0259rq\u0259ndin f\u0259thini elan edir. Haccac bu x\u0259b\u0259ri e\u015fidib sevindi. Kuteyb\u0259 yenid\u0259n M\u0259rv\u0259 t\u0259r\u0259f d\u00f6nd\u00fc. Qarda\u015f\u0131 Abdullah\u0131 S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. \u018fsg\u0259rl\u0259rind\u0259n bir qismini onun yan\u0131nda buraxd\u0131 v\u0259 laz\u0131m oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f texnikas\u0131 verib Abdullaha dedi: &#171;Kafirl\u0259rin he\u00e7 birini S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 girm\u0259y\u0259 qoyma, \u0259ll\u0259rin\u0259 bir par\u00e7a pal\u00e7\u0131q ver v\u0259 o pal\u00e7\u0131\u011fa m\u00f6h\u00fcr vur&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kuteyb\u0259nin H\u0259variz\u0259m \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 getm\u0259si x\u0259b\u0259rl\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259variz\u0259m meliyinin ad\u0131 \u00c7ayqan idi. Havarizad adl\u0131 ki\u00e7ik bir qarda\u015f\u0131 vard\u0131. O, \u00c7ayqan \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 \u00e7alm\u0131\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259rini icra edirdi. \u00c7ayqan\u0131n \u0259lind\u0259 g\u00f6z\u0259l bir k\u0259niz oldu\u011funu v\u0259 ya bir quma\u015f par\u00e7a sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 e\u015fits\u0259ydi d\u0259rhal adam g\u00f6nd\u0259rib ald\u0131rard\u0131. Yen\u0259 e\u015fits\u0259ydi ki, bir ki\u015finin g\u00f6z\u0259l q\u0131z\u0131 var, yaxud g\u00f6z\u0259l bir \u00f6vr\u0259ti var, d\u0259rhal macal verm\u0259z, \u0259ll\u0259rind\u0259n alard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>He\u00e7 kim ona qada\u011fa qoya bilm\u0259zdi. \u00c7ayqana onunla ba\u011fl\u0131 \u015fikay\u0259t ets\u0259l\u0259r d\u0259, ona he\u00e7 n\u0259 dem\u0259zdi. \u00c7ayqan da cana doymu\u015fdu. Bu i\u015fin bu \u015f\u0259kild\u0259 uzanmas\u0131na \u00c7ayqan d\u00f6zm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 deyildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteyb\u0259nin yan\u0131na bir adam g\u00f6nd\u0259rdi. H\u0259tta H\u0259variz\u0259m \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n \u00fc\u00e7 \u015f\u0259h\u0259rin kilidl\u0259rini g\u00f6nd\u0259rdi. V\u0259 Kuteyb\u0259y\u0259 dedi: Havariz\u0259m\u0259 g\u0259ls\u0259n v\u0259 qarda\u015f\u0131m\u0131 \u00f6ld\u00fcrs\u0259n, s\u0259n\u0259 ist\u0259diyini ver\u0259r\u0259m. Ancaq bu x\u0259b\u0259ri he\u00e7 kim\u0259 bildirm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu x\u0259b\u0259r Kuteyb\u0259y\u0259 \u00e7atanda, q\u0259za vaxt\u0131 idi. Kuteyb\u0259 xalq\u0131na Segat q\u0259zas\u0131na ged\u0259c\u0259kl\u0259rini bildirdi. \u00c7ayqan\u0131n adam\u0131n\u0131 is\u0259 geri g\u00f6nd\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Havarizada Kuteyb\u0259nin Segada q\u0259zavata getdiyini bildirdil\u0259r. O da \u00e7ox sevindi. V\u0259 o \u00f6z xalq\u0131na dedi ki, bu il m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259min olun, \u00e7\u00fcnki Kuteyb\u0259 Segada getdi. &#171;\u0130\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olaq&#187;- dedi. Kuteyb\u0259nin onun \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u0259ldiyini bilmirdi. Bu vaxt Kuteyb\u0259, q\u0259fl\u0259t\u0259n min atl\u0131 il\u0259 Medinet-ul Fil, Havariz\u0259min \u0259n b\u00f6y\u00fck v\u0259 n\u0259h\u0259ng \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131. \u00c7\u00fcnki Havariz\u0259m \u00f6lk\u0259si \u00fc\u00e7 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Ondan b\u00f6y\u00fcy\u00fc yoxdur. H\u0259variz\u0259m sakinl\u0259ri Kuteyb\u0259ni g\u00f6r\u00fcb qorxdular. Kuteyb\u0259 \u00c7ayqan\u0131n yan\u0131na g\u0259ldi. Havarizada Quteaya \u00e7atacaq bir s\u00fcrprizin olaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 d\u00fcnyaya bir f\u0259lak\u0259t verdiyini bildirdil\u0259r. Havarizad bu i\u015fin \u00c7ayqan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fc. \u00c7ayqan\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259di, amma bir \u015fans v\u0259 macal tapa bilm\u0259di. \u0130ndi dan\u0131\u015fma\u011fa haz\u0131r olan sipahi il\u0259 Medinetil Fil\u0259 getdi. \u00c7aygan h\u0259min \u00fc\u00e7 \u015f\u0259h\u0259ri Kuteybey\u0259 verdi v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 Kuteybenin yan\u0131na g\u0259ldi. Havarizad bu i\u015fd\u0259n t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndi. N\u0259hay\u0259t Kuteyb\u0259nin yan\u0131na bir adam g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 aman ist\u0259di. Kuteyb\u0259 dedi: Qarda\u015f\u0131ndan aman ist\u0259, aman vers\u0259, m\u0259nd\u0259n \u0259min ol.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/1900011\/pub_5dac9904433ecc00b0569458_5dac993174f1bc00b047a2a1\/scale_1200\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Havarizad dedi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#8212; \u0130ndi bildim ki, \u00f6lm\u0259liy\u0259m. \u00c7\u00fcnki qarda\u015f\u0131ma ba\u015f \u0259ym\u0259k \u00f6lm\u0259k dem\u0259kdir. &#171;\u00d6lm\u0259k muti olmaqdan yax\u015f\u0131d\u0131r&#187; &#8212; dedi. Bunu deyib c\u0259ng etdi. Bir saat c\u0259ng etdikd\u0259n sonra tutuldu. Kuteyb\u0259nin yan\u0131na g\u0259tirdil\u0259r. Kuteyb\u0259 dedi:<\/p>\n\n\n\n<p>-Nec\u0259 g\u00f6r\u00fcrs\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc.<br>Havarizad dedi:<br>-Ey \u0259mr, el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 ki, aram\u0131zda bir h\u00f6km\u00fcn olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun q\u0131l\u0131nca \u0259l atd\u0131m. \u0130ndi f\u00fcrs\u0259t sizin ixtiyar\u0131n\u0131zdad\u0131r, \u00f6y\u00fcnm\u0259k g\u0259r\u0259k deyil, n\u0259 ist\u0259s\u0259niz ed\u0259 bil\u0259rsiniz.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonra Kuteybe\u0259 \u0259mr etdi. Onun boynunu vurdular.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7aygan dedi:<br>-Ey \u0259mir, \u00fcr\u0259yim h\u0259l\u0259 soyumay\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteyb\u0259 dedi:<br>-Daha n\u0259 ist\u0259yirs\u0259n?<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7aygan dedi:<br>&#8212; \u0130st\u0259yir\u0259m ki, onun yan\u0131nda olanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259s\u0259n.<\/p>\n\n\n\n<p>Kuteybe dedi:<br>-\u0130ndi onlar\u0131 yan\u0131ma y\u0131\u011f, m\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcm.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ayqan ham\u0131s\u0131n\u0131 g\u0259tirdi. Kuteyb\u0259 onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc v\u0259 mallar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. \u00c7ayqan \u015f\u0259rt\u0259 uy\u011fun olaraq, min \u0259sir v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 min quma\u015f verdi. \u0130ndi Kuteyb\u0259 Medinet\u00fcl fil\u0259 daxil olub deyil\u0259nl\u0259ri \u00c7ayqandan ald\u0131. \u00c7ayqan Kuteyb\u0259d\u0259n yen\u0259 k\u00f6m\u0259k ist\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ayqan Kuteyb\u0259d\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259di. \u00c7\u00fcnki Camh\u00fcd m\u0259liyi h\u0259mi\u015f\u0259 g\u0259lib \u00c7ayqanla vuru\u015fard\u0131. \u00c7ayqan\u0131 \u00e7ox incidirdi. Kuteyb\u0259 Abdurrahman\u0131 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. \u018fbd\u00fcrr\u0259hman g\u0259lib vuru\u015fdu v\u0259 h\u0259min m\u0259liyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. \u00c7aygan o yerl\u0259ri f\u0259th etdi v\u0259 d\u00f6rd min \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Kuteyb\u0259 \u0259mr etdi v\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. (S\u0259h-349-350)<\/p>\n\n\n\n<p>-\u015ea\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259ri gec\u0259 biz\u0259 basq\u0131n etm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r, indi onlar\u0131n yolunda pusqu qurun v\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qda onlar\u0131 yaxalars\u0131n\u0131z. &#171;Bu bir f\u0259th olacaq&#187;- dedi. Muslih b. Muslim g\u0259ldi v\u0259 h\u0259min 700 ki\u015fini \u00fc\u00e7 yer\u0259 b\u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Onlardan bir yar\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011f t\u0259r\u0259fin\u0259, birini sol t\u0259r\u0259f\u0259 qoydu v\u0259 \u00f6z\u00fc m\u0259rk\u0259zd\u0259 olmaqla yolda dayand\u0131. Gec\u0259nin yar\u0131s\u0131 ke\u00e7\u0259nd\u0259 \u015ea\u015f\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u00e7\u0131xd\u0131. Yolda Muslihi g\u00f6r\u0259nd\u0259 c\u0259ng\u0259 girdil\u0259r v\u0259 iki yandan qazil\u0259r h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n qurd s\u00fcr\u00fcy\u0259 girdiyi kimi kafirl\u0259ri tarimar etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qazil\u0259rd\u0259 \u015eube adl\u0131 bahadur bir igid var idi. O \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015ea\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011funa vurdu. Onlar\u0131n ortas\u0131nda bir m\u0259likzad\u0259 vard\u0131. Ona yeti\u015fib qula\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131ndan q\u0131l\u0131nc \u00e7ald\u0131. Ba\u015f\u0131 top kimi yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. \u015ea\u015f \u0259sg\u0259rl\u0259ri bu \u0259z\u0259m\u0259ti g\u00f6r\u0259nd\u0259 ham\u0131s\u0131 m\u0259\u011flub oldular. M\u00fcs\u0259lmanlar onlar\u0131n ard\u0131nca d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r v\u0259 onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlardan \u00e7ox azlar\u0131 sa\u011f qala bildi. Onlar\u0131n \u00e7oxu M\u0259likzad\u0259lr idi. Onlar z\u0259ngin libasl\u0131 v\u0259 silahl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r idil\u0259r. Onlar\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131, silahlar\u0131n\u0131 v\u0259 paltarlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r, S\u00fcr\u00fcr v\u0259 Kuteyb\u0259nin yan\u0131na qay\u0131td\u0131lar. Ert\u0259si g\u00fcn Kuteyb\u0259 yeni c\u0259ng \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00f6km etdi. Gavrek Kuteyb\u0259y\u0259 bir adam g\u00f6nd\u0259rib dedi:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;<strong>Bu m\u00fcharib\u0259ni \u0259r\u0259bl\u0259rin g\u00fcc\u00fc il\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yinizi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u018fc\u0259md\u0259n g\u0259l\u0259n m\u0259nim qarda\u015flar\u0131m siz\u0259 k\u00f6m\u0259k edib, vuru\u015furlar. \u018fks t\u0259qdird\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259ri m\u00fcharib\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rin. O zaman n\u0259 ed\u0259c\u0259yimiz\u0259 bax\u0131n dedi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ruspekh.ru\/images\/articles\/45109\/2019-01-22-248_76860-2_224474.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Kuteyb\u0259 bu s\u00f6z\u00fc e\u015fitdi, q\u0259z\u0259bl\u0259ndi v\u0259 toplanmaq \u0259mri verdi. M\u00fcs\u0259lmanlar toplan\u0131b kafirl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259r v\u0259 mancanaqlar qurma\u011f\u0131 \u0259mr etdi v\u0259 bir qala b\u00fcrc\u00fcn\u00fc y\u0131xa bildil\u0259r. M\u00fcs\u0259lmanlar da\u011f\u0131lan yerd\u0259n h\u00fccum ed\u0259rk\u0259n kafirl\u0259rd\u0259n bir bahad\u0131r \u0259r g\u0259lib o d\u0259likd\u0259 dayand\u0131. \u0130r\u0259li g\u0259l\u0259nl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. M\u00fcs\u0259lmanlarda s\u0259rrast at\u0131c\u0131lar \u00e7ox idi. Onlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131 v\u0259 dedi: &#171;Sizd\u0259n kim bu \u015f\u0259xsi bir oxla vursa, m\u0259n ona on min dirh\u0259m ver\u0259c\u0259y\u0259m&#187;. Oxatanlardan biri ir\u0259li getdi, h\u0259min \u015f\u0259xsi oxla g\u00f6z\u00fcnd\u0259n vurdu v\u0259 boynundan \u00e7\u0131xd\u0131. D\u0259rhal y\u0131x\u0131ld\u0131. H\u0259min \u015f\u0259xs K\u00fcteyb\u0259y\u0259 g\u0259ldi v\u0259 on min dirh\u0259mini (s\u0259h-351-352) g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu 70 illik T\u00fcrk-\u018fr\u0259b m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin \u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli n\u00f6qt\u0259l\u0259ri v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1- 100 mind\u0259n \u00e7ox t\u00fcrk q\u0259tl\u0259 yetirildi.<br>2- 50.000-d\u0259n \u00e7ox t\u00fcrk g\u0259nci qul v\u0259 kanizan olaraq apar\u0131ld\u0131.<br>3- \u015e\u0259h\u0259rl\u0259r talan edildi v\u0259 insanlar\u0131n h\u0259r \u015feyi qar\u0259t edildi.<br>4- B\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259tl\u0259r v\u0259 tarixi \u0259s\u0259rl\u0259r m\u0259hv edildi, yand\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131.<br>5- D\u00fcnyadak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u0131r\u011f\u0131nlardan biri olan &#171;Talkan q\u0131r\u011f\u0131n\u0131&#187; nda 24 km boyunca 40.000 t\u00fcrk\u00fcn ba\u015f\u0131 k\u0259sildi v\u0259 a\u011faclardan as\u0131ld\u0131. (Tarixd\u0259 buna b\u0259nz\u0259r hadis\u0259 \u00e7ox az saydad\u0131r.)<br>6 &#8212; Eyni \u015f\u0259kild\u0259, &#171;Curcan q\u0131r\u011f\u0131nda \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259n 40.000 t\u00fcrk, \u00e7ay\u0131n k\u0259nar\u0131nda ba\u015f\u0131 k\u0259silmi\u015f, \u00e7ay\u0131n suyu qandan q\u0131zarm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 c\u0259s\u0259dl\u0259r yenid\u0259n a\u011faclardan as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><br><strong>7- &#171;T\u0259slim olsan ba\u011f\u0131\u015flanacaqsan&#187; k\u0259lm\u0259si he\u00e7 yerin\u0259 yetirilm\u0259yib v\u0259 &#171;\u015f\u0259ri\u0259t s\u00f6z tan\u0131m\u0131r&#187; dey\u0259r\u0259k ki\u015fi v\u0259 qad\u0131nlar\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.<br>8- \u018fr\u0259bl\u0259r tarixd\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck ya\u011fma v\u0259 talandan b\u00f6y\u00fck bir s\u0259rv\u0259t \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.<br>9- T\u00fcrkl\u0259r bel\u0259 v\u0259h\u015filik v\u0259 q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 \u00e7inlil\u0259rd\u0259n bel\u0259 g\u00f6rm\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/strong><br><strong>10 &#8212; Bu tarixi faktlar gizli saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 &#171;\u0130slama t\u0259sir etm\u0259sin&#187; dey\u0259 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lm\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta t\u00fcrk\u00e7\u00fc siyas\u0259t\u00e7il\u0259r d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259n s\u00fckutla ke\u00e7irl\u0259r. \u018fr\u0259bl\u0259r\u0259 d\u0259 bundan faydalan\u0131rlar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 buradan n\u0259tic\u0259 budur: \u018fslind\u0259, \u201cT\u00fcrk\u00e7\u00fc\u201d kimi tan\u0131nanlar\u0131n he\u00e7 biri \u0259sil m\u0259nada T\u00dcRK\u00c7\u00dc deyildir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259: Erdo\u011fan AYDIN &#171;Biz nec\u0259 m\u00fcs\u0259lman olduq?&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131nt\u0131: S\u0259lim Sar\u0131soy<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erdo\u011fan AYDIN \u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda\u2026 M\u00fcs\u0259lman \u0259r\u0259bl\u0259r niy\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu tarixi bil\u0259n \u0130slam\u00e7\u0131 dair\u0259l\u0259ri m\u00fcs\u0259lman \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 h\u00fccumunu onlar\u0131 \u0130slam dinin\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":77792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4554","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4554","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4554"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78176,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4554\/revisions\/78176"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/77792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}