{"id":46043,"date":"2021-08-21T03:33:51","date_gmt":"2021-08-20T23:33:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=46043"},"modified":"2021-08-21T03:34:54","modified_gmt":"2021-08-20T23:34:54","slug":"erm%c9%99nil%c9%99r-daim-az%c9%99rbaycan-v%c9%99-anadolu-turkl%c9%99rinin-b%c9%99st%c9%99l%c9%99rini-ogurlayiblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=46043","title":{"rendered":"Erm\u0259nil\u0259r daim Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolu t\u00fcrkl\u0259rinin b\u0259st\u0259l\u0259rini o\u011furlay\u0131blar"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u00d6nc\u0259 bilm\u0259lisiniz ki, erm\u0259nil\u0259rin h\u0259r yer\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 o\u011fru mill\u0259t olmas\u0131 qara\u00e7\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan M\u00fc\u0259llif H\u00fcquqlar\u0131 Agentliyinin bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130nformasiya Agentliyind\u0259 (\u201cAZ\u018fRTAC\u201d) verilmi\u015f m\u0259lumat\u0131nda bildirilir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsus olan musiqi \u0259s\u0259rl\u0259ri, folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r qeyri-maddi m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n zaman-zaman o\u011furlan\u0131l\u0131r, m\u0259nims\u0259nilir v\u0259 erm\u0259ni n\u00fcmun\u0259l\u0259ri kimi t\u0259qdim olunur. Buna misal olaraq, erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n \u201cSar\u0131 g\u0259lin\u201d, \u201cS\u00fcs\u0259n s\u00fcnb\u00fcl\u201d v\u0259 onlarca dig\u0259r xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131, \u201cYall\u0131\u201d, \u201cVa\u011fzal\u0131\u201d, \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201d, \u201cUzund\u0259r\u0259\u201d, \u201cMirz\u0259yi\u201d r\u0259qsl\u0259rini, q\u0259dim musiqi al\u0259tl\u0259rimizi (tar, balaban, zurna), h\u0259tta m\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan b\u0259st\u0259karlar\u0131ndan \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin, Qara Qarayevin, Fikr\u0259t \u018fmirovun \u0259s\u0259rl\u0259rini, el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcasir b\u0259st\u0259karlar\u0131m\u0131z\u0131n mahn\u0131lar\u0131n\u0131 erm\u0259ni n\u00fcmun\u0259l\u0259ri kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim milli r\u0259qsl\u0259rind\u0259n olan \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201dnin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259si onlar\u0131n ilk c\u0259hdi deyildir. Bel\u0259 c\u0259hdl\u0259rd\u0259n biri kimi &#171;Eurovision-2011&#187; mahn\u0131 m\u00fcsabiq\u0259sinin final yar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 misal g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. O zaman \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201d r\u0259qsini Erm\u0259nistan t\u0259msil\u00e7isi erm\u0259ni n\u00fcmun\u0259si kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Fakt ortaya \u00e7\u0131xan kimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 M\u00fc\u0259llif H\u00fcquqlar\u0131 Agentliyi d\u0259rhal ara\u015fd\u0131rmalara ba\u015flam\u0131\u015f, \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201d r\u0259qsinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131na m\u0259xsus olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 Agentlik t\u0259r\u0259find\u0259n geni\u015f, tarixi \u0259saslara s\u00f6yk\u0259n\u0259n v\u0259 \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlayan aray\u0131\u015f haz\u0131rlan\u0131b k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya \u018fqli M\u00fclkiyy\u0259t T\u0259\u015fkilat\u0131na m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rilib.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"328\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/i.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46050\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46050\" class=\"wp-image-46050\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/i.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/i-300x154.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/i-150x77.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">hay bo\u015f qara\u00e7\u0131lar\u0131<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"250\" height=\"335\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/250px-Aram_Khachaturian_Pic_17.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46049\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46049\" class=\"wp-image-46049\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/250px-Aram_Khachaturian_Pic_17.jpg 250w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/250px-Aram_Khachaturian_Pic_17-224x300.jpg 224w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/250px-Aram_Khachaturian_Pic_17-112x150.jpg 112w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Xa\u00e7aturyan<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"160\" height=\"200\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/2015.10.09.as-10.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46051\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/2015.10.09.as-10.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46051\" class=\"wp-image-46051\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/2015.10.09.as-10.jpg 160w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/2015.10.09.as-10-120x150.jpg 120w\" sizes=\"auto, (max-width: 160px) 100vw, 160px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259ni \u0259d\u0259bi o\u011furlu\u011fu yeni deyil. \u018fslind\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rinin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si erm\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259sidir v\u0259 bunu erm\u0259nil\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri a\u00e7\u0131qca etiraf edirl\u0259r. H\u0259l\u0259 1868-ci ild\u0259 erm\u0259ni \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131 S. Palasanyan Sankt Peterburqda erm\u0259ni dilind\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201cErm\u0259ni n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201c&#8230; biz hans\u0131 xalq\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda oluruqsa, onun mahn\u0131lar\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fc hesab edirik v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fc kimi t\u0259qdim edirik&#187;. M.Nalbadyan adl\u0131 erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi \u201cQ\u0259dim \u015feir v\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r haqq\u0131nda\u201d kitab\u0131nda (bax. M. Nalbadyan. \u018fs\u0259rl\u0259r toplusu. 1-ci cild) \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 yaz\u0131b ki, erm\u0259nil\u0259rin \u201c\u0259ks\u0259r musiqi v\u0259 n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n (az\u0259rbaycanl\u0131lardan) g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. M\u0259n erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 olmu\u015fam. H\u0259mi\u015f\u0259 t\u0259miz erm\u0259nic\u0259 olan bir \u015fey e\u015fitm\u0259k ist\u0259mi\u015f\u0259m. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn\u0259d\u0259k m\u0259n buna nail olmam\u0131\u015fam\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u0259bii olaraq Az\u0259rbaycan musiqisi pe\u015f\u0259kar erm\u0259ni musiqi \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib. Bel\u0259 ki, A.Xa\u00e7aturyan bir b\u0259st\u0259kar kimi Az\u0259rbaycan mu\u011famlar\u0131n\u0131n spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tini qavrama\u011f\u0131 yax\u015f\u0131 bacar\u0131b. \u201cSSR\u0130 xalqlar\u0131n\u0131n musiqi tarixi\u201dnd\u0259 (c.3, M.,1972) \u00e7ox d\u0259qiq g\u00f6st\u0259rilir ki: A.Xa\u00e7aturyan\u0131n \u201cQayane\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u201cxalq musiqisi yaln\u0131z folklordan al\u0131nm\u0131\u015f m\u00f6vzularda s\u0259sl\u0259nmir. Bu musiqi baletin b\u00fct\u00fcn partituras\u0131na, b\u0259st\u0259kar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259xsi orijinal m\u00f6vzular\u0131na daxil olub. \u0130. Proxorov v\u0259 Q. Skudina \u201cSovet musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi qeyd etmi\u015fl\u0259r ki, \u201cQayane\u201d baletind\u0259 erm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015f \u201c\u015ealaxo\u201d v\u0259 \u201cUzund\u0259r\u0259\u201d Az\u0259rbaycan r\u0259qsl\u0259rind\u0259n d\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bunu ayd\u0131nca sez\u0259n t\u0259nqid\u00e7i Q.Xubov yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cXa\u00e7aturyan da ham\u0131 kimi, sad\u0259 ox\u015fatmadan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r\u201d (Q. Xubov \u201cAram Xa\u00e7aturyan\u201d). \u018fsl\u0259n Tiflisd\u0259n olan A.Xa\u00e7aturyan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn is\u0259 bel\u0259 bir etiraf\u0131 vard\u0131r: \u201cM\u0259n erk\u0259n u\u015faq ya\u015flar\u0131mdan \u00e7oxlu sayda erm\u0259ni v\u0259 Az\u0259rbaycan mahn\u0131lar\u0131n\u0131 bil\u0259n anam\u0131n oxuma\u011f\u0131n\u0131 e\u015fitmi\u015fdim. Sonralar m\u0259nim musiqi z\u00f6vq\u00fcm v\u0259 bilikl\u0259rim n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fs\u0259 v\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fs\u0259 d\u0259, u\u015faql\u0131q d\u00f6vr\u00fcmd\u0259 xalq inc\u0259s\u0259n\u0259ti il\u0259 canl\u0131 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259n qavrad\u0131\u011f\u0131m ilkin milli \u0259sas sonrak\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bii bir m\u0259nb\u0259 olaraq qalm\u0131\u015fd\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, m\u0259\u015fhur m\u00fct\u0259x\u0259ssis A. Koro\u015f\u015fenko \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201c\u015e\u0259rq, daha \u00e7ox Qafqaz musiqisi \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201c&#8230;erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin xalq musiqisi yoxdur\u201d (\u201cMoskva x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d,1896).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u0259dim Az\u0259rbaycan n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri n\u0259inki erm\u0259ni m\u00fchitind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 edilir, n\u0259inki toplanaraq arxivl\u0259rd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 imkan daxilind\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunur, h\u0259m d\u0259 onlar dig\u0259r folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259rimiz kimi, erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr olunurdu. Bir qayda olaraq, Az\u0259rbaycan yarad\u0131c\u0131l\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259ri xarici m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259ni yarad\u0131c\u0131l\u0131q m\u0259hsullar\u0131 kimi t\u0259qdim olunurdu. R.Boya\u00e7yan t\u0259r\u0259find\u0259n toplanm\u0131\u015f v\u0259 A.Seriyeks t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7apa haz\u0131rlanm\u0131\u015f \u201cErm\u0259ni xalq n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131n\u0131n Paris n\u0259\u015frini misal kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Bu kitabda n\u0259\u015fr olunanlar\u0131n \u0259ks\u0259r hiss\u0259sini orijinal m\u0259tnl\u0259ri il\u0259 verilmi\u015f Az\u0259rbaycan xalq melodiyalar\u0131 t\u0259\u015fkil edir. XIX \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cUzund\u0259r\u0259\u201d v\u0259 \u201cCeyran\u0131\u201d Az\u0259rbaycan folklor r\u0259qsl\u0259ri bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra tam m\u0259nas\u0131 il\u0259 q\u0259dim erm\u0259ni r\u0259qsl\u0259ri elan olunmu\u015fdur. M\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan r\u0259qsi \u201c\u015ealaxo\u201dda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n el\u0259 bu c\u00fcr m\u0259nims\u0259nilmi\u015f v\u0259 1959-cu ild\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015f \u201cMusiqili ensiklopedik l\u00fc\u011f\u0259t\u201dd\u0259 \u201cerm\u0259ni solo ki\u015fi r\u0259qsi\u201d kimi t\u0259qdim olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Xalq musiqi folkloru haqq\u0131nda bilikl\u0259rin \u201cd\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259si\u201d, zaman g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, g\u0259l\u0259c\u0259k plagiat\u0131n \u201cinki\u015faf\u0131\u201d m\u0259qs\u0259dil\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, 1925-ci ild\u0259 Yerevanda Elm v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t \u0130nstitutu yan\u0131nda v\u0259zif\u0259si xalq musiqisi v\u0259 folklorunun toplanmas\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259si olan x\u00fcsusi b\u00f6lm\u0259 yarad\u0131ld\u0131. Bu b\u00f6lm\u0259y\u0259 \u00e7oxs\u0259sli klassik erm\u0259ni musiqisinin banisi S.Komitas\u0131n (Soqomonyan\u0131n) \u015fagirdi S.M\u0259likyan r\u0259hb\u0259rlik edirdi. \u00c7oxsayl\u0131 erm\u0259ni t\u0259dqiqatlar\u0131nda \u201cErm\u0259ni musiqisinin dahisi\u201d kimi t\u0259qdim olunan S.Komitas\u0131n \u00f6z\u00fc is\u0259 1959-cu ild\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u201cEnsiklopedik musiqili l\u00fc\u011f\u0259t\u201d\u0259 uy\u011fun olaraq, dini musiqi il\u0259 alud\u0259\u00e7ilikd\u0259n savay\u0131, \u00fc\u00e7 mind\u0259n art\u0131q mahn\u0131n\u0131 yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, haz\u0131rda onlardan 500-\u0259 yax\u0131n\u0131 saxlan\u0131l\u0131r. \u201cYes keza tesa\u201d ad\u0131 alt\u0131nda erm\u0259ni xalq mahn\u0131s\u0131 kimi yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f h\u0259min xalq musiqisind\u0259n biri q\u0259dim Az\u0259rbaycan mahn\u0131s\u0131 \u201cSar\u0131 g\u0259lin\u201ddir (\u201cEtnoqrafik toplu\u201d, c. 1, \u2116 56). Ba\u015fqa mahn\u0131lar s\u0131ras\u0131nda o da S.M\u0259likyan t\u0259r\u0259find\u0131n Komitas\u0131n \u201cEtnoqrafik toplusu\u201dnda \u015f\u0259rhl\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. Bu kompilyasiya \u201cSSR\u0130 xalqlar\u0131 musiqisi tarixi\u201dnd\u0259 (c. 1, 1970) qeyd edildiyi kimi, sonralar b\u0259st\u0259kar K.Zaxaryan\u0131n i\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259 (t\u0259xmin\u0259n \u00f6t\u0259n \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259) verilm\u0131\u015fdir. Bu musiqi o\u011furlu\u011funun t\u0259krarlanmas\u0131 il\u0259 indi d\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q: h\u0259m m\u00fcxt\u0259lif xarici televiziya kanallar\u0131nda, h\u0259m d\u0259 xarici m\u0259tbuatda arabir sezdirilir ki, bu, \u201cerm\u0259ni xalq mahn\u0131s\u0131\u201dd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"\u041e\u0442\u043a\u0440\u043e\u0432\u0435\u043d\u0438\u044f \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0438\u043d\u0430- \u043c\u044b \u043f\u043e\u0451\u043c \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0435\u0441\u043d\u0438.\" width=\"715\" height=\"402\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/8HEPVzZs3dI?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni musiqisi kimi toplanm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015f Az\u0259rbaycan mahn\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259 miqyas\u0131 absurda g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xalq musiqisinin toplanmas\u0131 v\u0259 yaz\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si il\u0259 \u00e7ox m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f erm\u0259ni b\u0259st\u0259kar\u0131 v\u0259 musiqi\u015f\u00fcnas\u0131 Sp.M\u0259likyan \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259sdirilm\u0259y\u0259 p\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259km\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 m\u0259cbur idi ki, bu erm\u0259ni musiqisi Az\u0259rbaycan musiqisinin b\u00f6y\u00fck t\u0259siri alt\u0131nda olub. M.Muradyan v\u0259 Q.Tiqranovun da redaksiya hey\u0259tin\u0259 daxil oldu\u011fu \u201cSSR\u0130 xalqlar\u0131 musiqisinin tarixi\u201dnd\u0259 (M., 1970) d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b: \u201cO, xalq musiqisini toplamaq v\u0259 yazmaq m\u0259qs\u0259di il\u0259, ekspedisiya i\u015fl\u0259rind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k, \u0259sl xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131 a\u015fkar edib q\u0259l\u0259m\u0259 alark\u0259n erm\u0259ni xalq musiqisinin orijinall\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011funu inkar etdi\u201d. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n M.Muradyan \u201cXIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 erm\u0259ni-rus musiqi \u0259laq\u0259l\u0259ri tarixind\u0259n\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Sp. M\u0259likyan\u0131n fikrini \u0259sasland\u0131ran \u201ct\u0259sir n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u201dni k\u0259skin t\u0259nqid etmi\u015fdir, \u00e7\u00fcnki bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, \u201cerm\u0259ni musiqisi m\u00fcxt\u0259lif m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin t\u0259sirinin nizams\u0131z y\u0131\u011f\u0131m\u0131ndan ibar\u0259rdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni musiqi plagiat\u0131 pirat diskl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 yay\u0131laraq MDB h\u00fcdudlar\u0131n\u0131 \u00e7oxdan a\u015f\u0131b. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, AB\u015e-\u0131n Los-Anceles \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u201cParseqyan-Rekords\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n burax\u0131lm\u0131\u015f \u201cKlarnet v\u0259 zurna\u201d erm\u0259ni CD-ni g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. Erm\u0259ni plagiat\u0131n\u0131n sxemi \u0259n\u0259n\u0259vidir: klarnet v\u0259 t\u00fct\u0259kd\u0259 ifa olunan 14 kompozisiyada \u00f6n planda erm\u0259ni ifa\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n adlar\u0131 \u00e7\u0259kilir, Az\u0259rbaycan\u0131n 12 m\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rind\u0259n v\u0259 folklor musiqisind\u0259n ibar\u0259t kompozisiyan\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi haqq\u0131nda is\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat verilmir. \u201c\u015e\u0259rur yall\u0131s\u0131\u201d, \u201cK\u00f6\u00e7\u0259ri\u201d, \u201cB\u0259n\u00f6v\u015f\u0259\u201d, \u201cFuad\u0131\u201d, Zabul r\u0259ngi\u201d, \u0130brahim Top\u00e7uba\u015fovun \u201cS\u00f6z olmasayd\u0131\u201d v\u0259 ba\u015fqa \u0259s\u0259rl\u0259r bunlar\u0131n s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Plagiat\u00e7\u0131lar \u00f6z \u201co\u011furluqlar\u201d\u0131n\u0131 \u201cArmenians Best&#8230;\u201d \u00fcmumi ad\u0131 alt\u0131nda, y\u0259ni \u0259n yax\u015f\u0131 erm\u0259ni n\u00fcmun\u0259l\u0259ri kimi \u201cm\u00f6hk\u0259ml\u0259ndiribl\u0259r.\u201d<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"283\" height=\"350\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Bosha.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46047\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46047\" class=\"wp-image-46047\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Bosha.jpg 283w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Bosha-243x300.jpg 243w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Bosha-121x150.jpg 121w\" sizes=\"auto, (max-width: 283px) 100vw, 283px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"505\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/regnum_picture_150720629751091_big.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46048\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/regnum_picture_150720629751091_big.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46048\" class=\"wp-image-46048\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/regnum_picture_150720629751091_big.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/regnum_picture_150720629751091_big-300x237.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/regnum_picture_150720629751091_big-150x118.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni plagiat\u0131n\u0131n h\u0259min o prinsipl\u0259ri, el\u0259 burada Rusiya internet\u2013ma\u011fazalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259klif olunan diskl\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. D. Qasparyan\u0131n, S. Asaduryan\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n t\u00fct\u0259kd\u0259 ifalar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif kolleksiyalar\u0131 v\u0259 bunlar\u0131n aras\u0131nda \u201cErm\u0259nistan\u0131n g\u00f6z ya\u015f\u0131: t\u00fct\u0259k s\u0259si\u201d v\u0259 \u201cErm\u0259ni t\u00fct\u0259yinin sehri\u201d v\u0259 s. diskl\u0259r d\u0259 vard\u0131r. Pirat CD-d\u0259 g\u00f6st\u0259rilmi\u015f 8 kompozisiyan\u0131n adlar\u0131 a\u015fa\u0131\u011f\u0131dak\u0131 kimi verilib:<br>\u201cQay\u0131q\u00e7\u0131\u201d, \u201cG\u00fcn\u00fcm, g\u00fcn\u0259\u015fim olarsan s\u0259n\u201d, \u201cUca da\u011flar\u201d, \u201cTutam yar \u0259lind\u0259n, tutam\u201d, \u201cBir \u00e7i\u00e7\u0259k gibi\u201d, \u201cAll\u0131 durnam\u201d, \u201cYelli ya\u015f\u201d, \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00fcl\u00fcm soldu\u201d. Az\u0259rbaycan v\u0259 ya t\u00fcrk musiqi n\u00fcmun\u0259l\u0259ri olan bu mahn\u0131lar\u0131n he\u00e7 birinin m\u0259n\u015f\u0259yi g\u00f6st\u0259rilm\u0259yib.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n erm\u0259ni milli musiqi tarixinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyanlardan biri Aram Xa\u00e7aturyan bir \u00e7ox hallarda m\u0259hz Az\u0259rbaycan xalq musiqisin\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib. O, musiqil\u0259rimizi emal edib, d\u0259yi\u015fib v\u0259 bundan sonra \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cb\u00f6y\u00fck\u201d kompozisiyalar\u0131nda istifad\u0259 edib.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhur sovet musiqi\u015f\u00fcnas\u0131 Georgi Xubovun 1962-ci ild\u0259 yaz\u0131lan \u201cAram Xa\u00e7aturyan \u2013 Monoqrafiya\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda qeyd olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u00fc\u0259llif kitab\u0131n 434-c\u00fc s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131b ki, Xa\u00e7aturyan \u0259sas\u0259n Az\u0259rbaycan, \u00f6zb\u0259k, tacik v\u0259 ba\u015fq\u0131rdlar\u0131n musiqisind\u0259n istifad\u0259 edib:<br>\u201cO, h\u0259m\u00e7inin t\u00fcrk musiqisini d\u0259 m\u0259nims\u0259yib. Aram\u0131n anas\u0131 bir \u00e7ox Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc mahn\u0131s\u0131 bilirdi v\u0259 tez-tez o\u011flu \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 ifa edirdi. Xa\u00e7aturyan u\u015faql\u0131\u011f\u0131ndan Az\u0259rbaycan musiqisi il\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u00fcb. Bu t\u0259\u0259ss\u00fcratlar onun musiqi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u0259saslar\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi v\u0259 Aram\u0131n b\u0259st\u0259kar duyumunu inki\u015faf etdirm\u0259sin\u0259 imkan yaratd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Aram Xa\u00e7aturyan\u0131n b\u0259st\u0259l\u0259diyi simfonik poeman\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n Tovuz rayonundan olan A\u015f\u0131q Mirz\u0259nin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 dair t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f faktlar \u00e7oxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Xubovun kitab\u0131n\u0131n 112-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131b: \u201c1937-ci ild\u0259 b\u0259st\u0259kar t\u0259r\u0259find\u0259n istedadl\u0131 Az\u0259rbaycan a\u015f\u0131\u011f\u0131 Mirz\u0259nin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259vaz\u00f6karl\u0131qla &#171;A\u015f\u0131q n\u0259\u011fm\u0259si&#187; adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, bu simfonik poeman\u0131n melodik x\u0259ttind\u0259 v\u0259 ritmik h\u0259r\u0259k\u0259tin konturlar\u0131nda Az\u0259rbaycan xalq musiqisinin, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 mu\u011famlar\u0131n xarakterik melodiyalar\u0131n\u0131 do\u011furan x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Oxucular Xa\u00e7aturun melodiyas\u0131n\u0131 \u201cD\u00fcgah d\u0259stgah\u0131\u201d mu\u011fam\u0131n\u0131n t\u0259snifinin \u0259vv\u0259li il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259l\u0259r, bundan \u0259min ola bil\u0259rl\u0259r\u201d.<br>Sovet yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas\u0131 \u0130rakli Andronikov da 1975-ci ild\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f \u201cSe\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259r\u201d kitab\u0131n\u0131n ikinci cildind\u0259 Xa\u00e7aturyan\u0131n \u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc musiqisind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259si fakt\u0131n\u0131 qeyd edib: \u201cAram Xa\u00e7aturyan\u0131n \u201cQayane\u201d baletind\u0259 \u201cL\u0259zginka\u201d g\u00fcrc\u00fcl\u0259rindir, Az\u0259rbaycan ritml\u0259ri is\u0259 \u201cR\u0259qs d\u0259sti\u201d v\u0259 \u201cKlarnet, skripka v\u0259 fortepiano \u00fc\u00e7\u00fcn trio\u201dda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. Az\u0259rbaycan\u0131n \u201cVa\u011fzal\u0131\u201d, \u201cUzund\u0259r\u0259\u201d, \u201cMirz\u0259yi\u201d v\u0259 \u201cMu\u015flu o\u011flan\u201d kimi xalq mahn\u0131 v\u0259 r\u0259qsl\u0259rini Aram Xa\u00e7aturyan erm\u0259nil\u0259rinki kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verib\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"469\" height=\"335\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/64.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46044\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46044\" class=\"wp-image-46044\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/64.jpg 469w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/64-300x214.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/64-150x107.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 469px) 100vw, 469px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><figcaption class=\"blocks-gallery-caption\"><strong>Zoki-qara\u00e7\u0131 \u0259silli Xa\u00e7aturyanlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Xat\u0131rladaq ki, Aram Xa\u00e7aturyan zoki qara\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r v\u0259 \u0259sl\u0259n y\u0259hudil\u0259r\u0259 daha yax\u0131n hesab olunur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 Xa\u00e7aturyanlar erm\u0259nil\u0259\u015fmi\u015f zokil\u0259rdir. Musiqi al\u0259tl\u0259rind\u0259 ifa ed\u0259nl\u0259r is\u0259, \u0259sas\u0259n hay-bo\u015f qara\u00e7\u0131lar\u0131 olub&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"232\" height=\"387\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/66.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46045\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46045\" class=\"wp-image-46045\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/66.jpg 232w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/66-180x300.jpg 180w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/66-90x150.jpg 90w\" sizes=\"auto, (max-width: 232px) 100vw, 232px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"660\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/zorki-2-700x660-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"46046\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/zorki-2-700x660-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=46046\" class=\"wp-image-46046\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/zorki-2-700x660-1.jpg 700w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/zorki-2-700x660-1-300x283.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/zorki-2-700x660-1-150x141.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Yerli v\u0259 xarici m\u0259tbuat\u0131n materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma Qrupu t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6nc\u0259 bilm\u0259lisiniz ki, erm\u0259nil\u0259rin h\u0259r yer\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 o\u011fru mill\u0259t olmas\u0131 qara\u00e7\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan M\u00fc\u0259llif H\u00fcquqlar\u0131 Agentliyinin bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":46053,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-46043","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46043"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46054,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46043\/revisions\/46054"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}