{"id":4608,"date":"2020-04-22T08:29:08","date_gmt":"2020-04-22T04:29:08","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4608"},"modified":"2020-04-22T08:29:14","modified_gmt":"2020-04-22T04:29:14","slug":"kolani-q%c9%99dim-turk-tayfasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4608","title":{"rendered":"Kolan\u0131 &#8212; q\u0259dim t\u00fcrk tayfas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Faiq \u015e\u00fck\u00fcrb\u0259yli,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>tarix\u00e7i-etnoqraf, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kolan\u0131 eli. Kolan\u0131 Qaraba\u011f\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcrk tayfalar\u0131ndan biridir. Kolan\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nalarda yozanlar var. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu ad\u0131 t\u00fcrk dilind\u0259 kolantir\u0259 kimi m\u0259naland\u0131r\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zil\u0259ri \u201ckolluq\u201d, \u201ckol basm\u0131\u015f\u201d, \u201ckol-kosluq\u201d anlam\u0131nda xarakteriz\u0259 edirl\u0259r. Az\u0259rbaycan dili dialektind\u0259 is\u0259 kolan\u0131 \u201chamar, \u00e7\u0131x\u0131nt\u0131s\u0131 olmayan\u201d m\u0259nas\u0131nda kola (buynuzsuz ke\u00e7i) s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir (\u201cAz\u0259rbaycan dilinin ensiklopedik l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d, 2 cildd\u0259, I cild, Bak\u0131 \u015e\u0259rq-Q\u0259rb n\u0259\u015friyyat\u0131, s\u0259h.285).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n bir qrupu kolan\u0131lar\u0131 x\u0259z\u0259r m\u0259n\u015f\u0259li qara\u00e7orlu tayfas\u0131n\u0131n 4 qolundan (b\u0259rg\u00fc\u015fad, \u0259liyanl\u0131, p\u00fcsyan, kolan\u0131) biri kimi, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 q\u0131p\u00e7aq m\u0259n\u015f\u0259li hesab edirl\u0259r. XIX y\u00fczilin tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n biri olan \u0130.\u00a0\u015eopen bel\u0259 hesab edir ki, kolan\u0131 k\u00fcrd v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t tayfad\u0131r. M\u00fc\u0259llif \u201c\u0130stori\u00e7eskiy pam\u0259tnik sosta\u0259ni\u0259 Arm\u0259nskoy oblasti v epoxu \u0435\u0435 prisoedineni\u0259 \u043a Rossiyskoy imperii\u201d (\u201cRusiya imperatorlu\u011funa birl\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6n\u0259mind\u0259 Erm\u0259ni vilay\u0259tinin tarixi abid\u0259si\u201d) adl\u0131 kitab\u0131nda kolan\u0131lar\u0131n qara\u00e7orlu elin\u0259 m\u0259nsub oldu\u011funu bildirir v\u0259 I \u015eah Abbas\u0131n Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc 22 \u015fi\u0259 elinin i\u00e7\u0259risind\u0259 kolan\u0131lar\u0131n da oldu\u011funu qeyd edir. H\u0259tta m\u00fc\u0259llif k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n \u015fi\u0259 ell\u0259rinin adlar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131qlay\u0131r. G\u0259r\u0259kliyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb h\u0259min siyah\u0131dan \u00e7\u0131xar\u0131\u015f edirik: Qara\u00e7orlu, H\u0259s\u0259nanl\u0131, K\u00fclikanl\u0131, \u015eadimanl\u0131, Milli, \u015eeylanl\u0131, T\u0259hm\u0259zli, \u018fliyanl\u0131, B\u0259rg\u00fc\u015fad, Babal\u0131, Kullux\u00e7u, Q\u0259lov\u00e7u, F\u0259rruxkanl\u0131, Sisyanl\u0131, T\u0259rt\u0259rli, Hac\u0131saml\u0131, Sultanl\u0131, Quluxanl\u0131, Bozlu, \u018fliqanl\u0131, Kolan\u0131, P\u00fcsyanl\u0131. Bax: (\u201c\u0130stori\u00e7eskiy pam\u0259tnik sosta\u0259ni\u0259 Arm\u0259nskoy oblasti v epoxu \u0435\u0435 prisoedineni\u0259 \u043a Rossiyskoy imperii\u201d. SPB, <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.hizliresim.com\/JQ8YZW.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>1852, 1232 s.). <\/p>\n\n\n\n<p>A.\u00a0E.\u00a0Xaqanov is\u0259 kolan\u0131lar\u0131 xorasanl\u0131 say\u0131r, Q\u0131p\u00e7aq soylar\u0131ndan biri oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. (Bax: Uzbekskoy SSR, t.\u0130\u0130, kniqa 2, str.455). M\u00fc\u0259llif yaz\u0131r ki, Buxara \u0259mirl\u0259rind\u0259n S\u00fcbhan qulu xan Caninin (1680-1702) divanb\u0259yi \u018fv\u0259z b\u0259y Kolan\u0131 idi. R\u0259him b\u0259y Kolan\u0131 is\u0259 n\u00fcfuzlu q\u0131p\u00e7aq b\u0259yl\u0259rind\u0259n biri hesab olunurdu. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131-etnoqraf \u018f.\u00a0\u00c7ingizo\u011flu v\u0259 Fazil Bax\u015f\u0259liyev yaz\u0131rlar ki, S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 Kolan\u0131 eli Q\u0131z\u0131lba\u015flar m\u0259ml\u0259k\u0259tinin h\u0259r y\u00f6r\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Xorasandan tutmu\u015f Xuzistana q\u0259d\u0259r uzanan torpaqlar\u0131n hans\u0131 k\u00f6\u015f\u0259sin\u0259 boylansan, oradan kolan\u0131 \u0259ri ba\u015f qald\u0131racaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fc\u0259llifl\u0259r yaz\u0131rlar ki, Qaraba\u011fda T\u0259rt\u0259r v\u0259 Xa\u00e7\u0131n kolan\u0131lar\u0131ndan ibar\u0259t iki qrup vard\u0131. Qaraba\u011f kolan\u0131lar\u0131ndan biz\u0259 ilk m\u0259lum olanlar &#8212; H\u00fcseyn b\u0259yin o\u011fullar\u0131 M\u0259mm\u0259dxan b\u0259y v\u0259 H\u0259s\u0259nxan b\u0259ydir. Qarda\u015flar XVIII \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011f\u0131n bir ne\u00e7\u0259 k\u0259ndini idar\u0259 edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolan\u0131 eli G\u0259rrav\u0259nd, \u015e\u0131xav\u0259nd, S\u0131rxav\u0259nd, Paprav\u0259nd v\u0259 ba\u015fqa oymaqlara ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Kolan\u0131lar D\u0259mirl\u0259r, \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd, \u00c7\u0259r\u0259ktar, Umudlu, Qaralar, Bruc, Paprav\u0259nd, Qalay\u00e7\u0131lar, \u015e\u0131xav\u0259nd (indiki \u018flim\u0259d\u0259dli), Mollalar, K\u00fcrdl\u0259r, Xa\u00e7\u0131n D\u0259rb\u0259nd, Cinli, \u018flia\u011fal\u0131, S\u0131rxav\u0259nd, \u00c7\u0131raql\u0131, Hac\u0131 Q\u0259rv\u0259nd, Manik, A\u011fcak\u0259nd, Ba\u015f G\u00fcneyt\u0259p\u0259, Orta G\u00fcneyt\u0259p\u0259 k\u0259nd v\u0259 obalar\u0131nda ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. 1579-cu ild\u0259 Kolan\u0131 elinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u018fmin b\u0259y idi. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra eli \u015eahverdi b\u0259y idar\u0259 etmi\u015fdi. S\u0259f\u0259vil\u0259rin hakimiyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259, 1620-ci ild\u0259 Z\u0259ncan vilay\u0259tini G\u0259dayi sultan Kolan\u0131, 1654-c\u00fc ild\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259z mahal\u0131n\u0131n Hurme\u015fin k\u0259ndini is\u0259 S\u0259fiqulu b\u0259y Kolan\u0131 idar\u0259 edirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/az\/4\/4f\/Alban_da%C5%9F_heyk%C9%99li,_A%C4%9Fdam_rayonu,_Boy%C9%99hm%C9%99dli_k%C9%99ndi.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Kolan\u0131lar Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u0259n bir s\u0131ra qara\u00e7orlu oymaqlar\u0131ndan (ki\u00e7ikli, b\u0259staml\u0131, goruss\u0259ng, qor\u00e7ulu, \u015f\u0259nb\u0259l\u0259r, ki\u00e7ilanl\u0131, bayramkanl\u0131, \u015f\u0131x\u0259lili, \u0259m\u0259l\u0259, kolanl\u0131) idi. \u018fvv\u0259ll\u0259r is\u0259 kolan\u0131lar\u0131n da daxil oldu\u011fu Qara\u00e7orlu eli Osmanl\u0131 v\u0259 \u0130ran torpaqlar\u0131nda iri m\u00fclk sahibl\u0259ri, malqara, s\u0259rv\u0259t yiy\u0259si idil\u0259r. Qara\u00e7orlular Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra nahiy\u0259l\u0259rind\u0259, Qaraba\u011fda is\u0259 \u0259sas\u0259n q\u0259dim M\u0259\u011faviz, Ke\u015ftasf, H\u0259k\u0259ri v\u0259 Alpaut nahiy\u0259l\u0259rinin \u0259razisind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycanda xanl\u0131q \u00fcsul-idar\u0259si zaman\u0131 indiki La\u00e7\u0131n b\u00f6lg\u0259si Qara\u00e7orlu mahal\u0131 adlan\u0131rd\u0131. Qaraba\u011fa k\u00f6\u00e7\u0259n qara\u00e7orlular ki\u00e7ikli, b\u0259staml\u0131, goruss\u0259ng, qor\u00e7ulu, \u015f\u0259nb\u0259l\u0259r, ki\u00e7ilanl\u0131, bayramkanl\u0131, \u015f\u0131x\u0259lili, \u0259m\u0259l\u0259, kolanl\u0131 v\u0259 s. oymaqlara ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Qaraba\u011fda ya\u015fayan Qara\u00e7orlular\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 H\u0259mz\u0259 sultan Hac\u0131saml\u0131, Qarada\u011fda ya\u015fayan Qara\u00e7orlular\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 is\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259drza xan idi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n dey\u0259k ki, qara\u00e7orlular he\u00e7 n\u0259d\u0259n qorxmayan, qanun-filan tan\u0131mayan, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n, davakar tayfa kimi ad qazanm\u0131\u015fd\u0131lar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar n\u0259 S\u0259f\u0259vi, n\u0259 d\u0259 Osmanl\u0131 h\u00f6k\u00fcm\u0259tini tan\u0131m\u0131r, vergi \u00f6d\u0259mirdil\u0259r. \u201cF\u0259rman pad\u015fah\u0131n, da\u011flar bizimdir\u201d &#8212; deyib \u00f6z g\u00fcz\u0259ranlar\u0131n\u0131 ke\u00e7irir, qa\u00e7aq- quldur ya\u015fam\u0131 s\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar bir dul arvad\u0131n ke\u00e7isini, bir kas\u0131b\u0131n olan-qalan danas\u0131n\u0131 aparm\u0131rd\u0131lar, \u0259ksin\u0259 kas\u0131b-kusublara yard\u0131m edir, \u0259lsiz-ayaqs\u0131za pasiban dururdular. Onlar\u0131n i\u015fi d\u0131rna\u011f\u0131ndan dar\u0131 s\u0131zmayan iri mal-m\u00fclk sahibl\u0259ri il\u0259, f\u0259rman yiy\u0259l\u0259ri il\u0259 idi. Qara\u00e7orlular he\u00e7 bir x\u0259yan\u0259ti ba\u011f\u0131\u015flam\u0131rd\u0131lar. Onlar d\u00fc\u015fm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fax yerim\u0259yi, \u015fux g\u0259zm\u0259yi h\u0259r \u015feyd\u0259n \u00fcst\u00fcn tuturdular.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/img.tourister.ru\/files\/1\/2\/0\/1\/4\/9\/1\/1\/clones\/870_580_fixedwidth.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Kolan\u0131 mahal\u0131 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259. Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259sini qoyan P\u0259nah\u0259li xan\u0131 Sar\u0131cal\u0131-Cavan\u015fir S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalan inzibati \u0259razi vahidl\u0259rinin qurulu\u015funu l\u0259\u011fv edib \u0259v\u0259zind\u0259 mahallar yaratd\u0131. Xanl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olan mahallar a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar idi: Cavan\u015fir-Dizaq, X\u0131rdapara-Dizaq, Dizaq, Dizaq-C\u0259bray\u0131ll\u0131, \u00c7ulundur, P\u00fcsyan, Mehri, B\u0259rg\u00fc\u015fad, Qara\u00e7orlu, Ba\u011fab\u00fcrd, K\u00fcpara, \u018fc\u0259nan, Sisyan, Tatev, V \u0259 &#8212; r\u0259nd\u0259, Xa\u00e7\u0131n, \u00c7il\u0259b\u00f6rd, Tal\u0131\u015f, Kolan\u0131, D\u0259mir\u00e7ih\u0259s\u0259nli, \u0130yirmid\u00f6rd, Otuziki, I K\u0259birli, II K\u0259birli, Cavan\u015fir. Milman A.&nbsp;Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda 21 mahal\u0131n oldu\u011funu qeyd edir. (Bax: Milman A.&nbsp;Politi\u00e7eskiy stroy Azerbaydjana v XIX- na\u00e7ale XX vekov (adminstrativn\u0131y apparat I sud, form\u0131 I metod\u0131kolonialnoqo upravleniya).-Baku, 1966, str. 44. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Ba\u011fab\u00fcrd, K\u00fcpara, \u018fc\u0259nan mahallar\u0131 bir yerd\u0259 Qapant adlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolan\u0131 mahal\u0131 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 25 mahal\u0131ndan biri kimi 1748-ci ild\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u0259nah\u0259li xan vaxt\u0131 il\u0259 Nadir \u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n Xorasana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra geri d\u00f6n\u0259n Cavan\u015fir, Otuziki, K\u0259birli v\u0259 ba\u015fqa ell\u0259ri \u00f6z \u0259vv\u0259lki yurdlar\u0131nda m\u0259skunla\u015fd\u0131rd\u0131. Yeni yaranan Kolan\u0131 mahal\u0131 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil oldu. Bu mahalda \u0259sas\u0259n kolan\u0131lar ya\u015fay\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>XVIII \u0259srin ortalar\u0131-XIX \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fayan kolan\u0131lar\u0131n \u0259razisi Kolan\u0131 mahal\u0131 adlan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>(ard\u0131 n\u00f6vb\u0259ti say\u0131m\u0131zda)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131nt\u0131: Kolan\u0131 (Fb)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Faiq \u015e\u00fck\u00fcrb\u0259yli, tarix\u00e7i-etnoqraf, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Kolan\u0131 eli. Kolan\u0131 Qaraba\u011f\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcrk tayfalar\u0131ndan biridir. Kolan\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nalarda yozanlar var. B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu ad\u0131 t\u00fcrk<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4608","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4608","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4608"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4608\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4610,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4608\/revisions\/4610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4608"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4608"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4608"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}