{"id":4637,"date":"2020-04-23T01:14:39","date_gmt":"2020-04-22T21:14:39","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4637"},"modified":"2020-04-23T01:14:43","modified_gmt":"2020-04-22T21:14:43","slug":"%c9%99rd%c9%99bil-m%c9%99d%c9%99niyy%c9%99ti-toponimiyasi-v%c9%99-savalan-oronimi-haqda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4637","title":{"rendered":"\u018frd\u0259bil M\u0259d\u0259niyy\u0259ti, Toponimiyas\u0131 v\u0259 Savalan Oronimi haqda"},"content":{"rendered":"\n<p> <strong>Yazar: Kiyum\u0259rs \u0130slami<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n ilkin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n, tarix\u0259n \u00f6n\u0259mli yer\u0259 malik olan v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin ocaqlar\u0131ndan say\u0131lan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n biri \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259ri dir. \u018fskid\u0259n bir \u00e7ox t\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n o c\u00fcml\u0259d\u0259n ; <strong>Subarlar, X\u0259z\u0259rl\u0259r, Sakalar, Sakasenalar, Arsaqlar (\u018fr\u015f\u0259q, \u018f\u015fkani), Kolani (Golan, Colan) v\u0259 s. Ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u0130lkin v\u0259 ya \u0130kinci yurdlar\u0131 olmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/karabakhmedia.az\/uploads\/posts\/2018-01\/1517179455__47920.jpg\" alt=\"Ucal\u0131q, \u0259yilm\u0259zlik r\u0259mzi - Savalan da\u011f\u0131... \u00bb Karabakhmedia.Az\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu ara\u015fd\u0131rmada \u018frd\u0259bilin M\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 Toponimiyas\u0131 haqda qaynaqlar \u00fczr\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018frd\u0259bil \u00d6z\u00fcn\u00fcn Xal\u0131, Xal\u00e7a, \u0130p\u0259k v\u0259 ba\u015fqa m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 d\u00fcnya s\u0259viyy\u0259sind\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. D\u0259f\u0259l\u0259rc\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u018frd\u0259bil Xal\u00e7alar\u0131 s\u0259rgiy\u0259 qoyulmu\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fck u\u011furlar qazan\u0131b, el\u0259c\u0259d\u0259 tarix\u0259n tan\u0131nma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. 2018-ci \u0130lin 26 Yanvar ay\u0131nda Az\u0259rtac sit\u0259sind\u0259 &#171;Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhur v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n uzun xal\u00e7as\u0131, \u018frd\u0259bil v\u0259 \u015e\u0131x S\u0259fi xal\u00e7as\u0131 oldu\u011funu v\u0259 Los-angeles muzeyind\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t dair\u0259sind\u0259 s\u0259rgil\u0259ndiyini qeyd etmi\u015fdir.&#187; el\u0259c\u0259d\u0259 2019-cu ild\u0259 ingilt\u0259r\u0259nin ba\u015fk\u0259ndi London da s\u0259rgiy\u0259 qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan \u018frd\u0259bil Bazar\u0131 is\u0259 \u00f6z\u0259l memarl\u0131q t\u0259rzd\u0259 tikilmi\u015fdir. M\u0259\u015fhur \u015eeyx S\u0259fi\u0259ddin v\u0259 \u015eah \u0130smail m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259ri is\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u018frd\u0259bilin ba\u015fqa tarixi abid\u0259l\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, C\u00fcm\u0259 M\u0259\u00e7idi v\u0259 C\u0259bray\u0131l M\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k olar. Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259d\u0259 Arxeologiya qaz\u0131nt\u0131lar\u0131 v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fcr, Ancaq Qafqaz-Albaniya t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi v\u0259 mifologiyas\u0131 haqda yazan Musa Ka\u011fanqatl\u0131 yaz\u0131r ki &#171;\u018frd\u0259bil \u0259traf\u0131nda v\u0259 germi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Alban t\u00fcrkl\u0259ri \u00fcslubunda k\u00f6k\u00fc min ill\u0259r\u0259 dayanan \u0259ski m\u0259zar da\u015flar\u0131 a\u015fkard\u0131r. Ancaq h\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259qiq ara\u015fd\u0131rma ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>(<strong>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin quruldu\u011fu tarix m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u015furas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;\u018frd\u0259bil milli g\u00fcn\u00fc&#187; adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/tyYm5AZOkYFb2-71GdmuAmrJQsURVrF5-xGPYl9mGU88vdtZ1LUYZMm1Q1Cv8WRn1YIAK8QB0LAWkM_TOgR9uOaxmRb4XNXXkdg8qW5V63Mc3RuaEg\" alt=\"\u015eeyx S\u0259fi kitabxanas\u0131n\u0131n talanmas\u0131 \u2013 GADTB\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018frd\u0259bil bir \u00e7ox turizm m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 d\u0259 malik olaraq olumlu d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 sahibdir. \u00f6rn\u0259k olaraq: \u015e\u0259h\u0259rin 48 k.m m\u0259saf\u0259sind\u0259 Neor g\u00f6l\u00fc, \u015eorabel sahill\u0259ri, Bal\u0131ql\u0131 \u00c7ay\u0131n sahill\u0259ri, Savalan Da\u011f\u0131 v\u0259 \u0259traf me\u015f\u0259l\u0259r, G\u00fcr-G\u00fcr \u015f\u0259l\u0259l\u0259si, S\u0259rein isi bula\u011f\u0131, \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 \u015eeyx S\u0259fi t\u00fcrb\u0259si, \u015eeyx \u018fmin\u0259ddin C\u0259bray\u0131l t\u00fcrb\u0259si, Qara Su, Yeddi g\u00f6z, \u015e\u0259h\u0259r \u00e7ay\u0131, Q\u0259dim bazar tikintisi, \u015eam \u0259sbi, Kar\u011fan m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 S.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018frd\u0259bilin tarixi bir \u00e7ox saxtakar tarix yazarlar t\u0259r\u0259find\u0259n Sasanil\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid oldu\u011funu yaz\u0131rlar. Lakin, \u018frd\u0259bilin minillikl\u0259r\u0259 dayanan v\u0259 sasanil\u0259rd\u0259n d\u0259 daha \u0259skiy\u0259 uzanan T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 dayan k\u00f6k\u00fc vard\u0131r. Sumerolog Muazzez ilmiyye \u00e7\u0131\u011f (Son sumer krali\u00e7as\u0131 sanl\u0131) yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Orta asyada tap\u0131lm\u0131\u015f sumer tabletl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 \u018frd\u0259bilin ad\u0131 Da\u011f belind\u0259 ya\u015fayan insanlar kimi v\u0259 t\u00fcrkc\u0259 ilginc v\u0259 k\u00f6k\u00fc t\u00fcrkc\u0259 olan adlar v\u0259 \u0259rd\u0259bilin ad\u0131nda olan &#171;Ta&#187; da\u011f kimi g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018frd\u0259bilin ad\u0131nda duran \u00fc\u00e7 s\u00f6z vard\u0131r. onlar; &#171;\u018fr,ar&#187; (Ki\u015fi, \u0130nsan, \u0130gid), &#171;Ta,Tav&#187; (Da\u011f) v\u0259 &#171;Bel&#187; (Bel, K\u0259m\u0259r) s\u00f6zl\u0259rdil\u0259r ki k\u00f6k\u00fc t\u00fcrkc\u0259 olan s\u00f6zl\u0259rdir v\u0259 bug\u00fcnd\u0259 t\u00fcrkc\u0259mizd\u0259 i\u015fl\u0259kdirl\u0259r.Bel\u0259 ki, ayd\u0131n oldu\u011fu kimi t\u00fcrkc\u0259mizd\u0259, \u018fr,Ar, Er s\u00f6z\u00fc Ki\u015fi, \u0130nsan v\u0259 \u0130gid anlam\u0131ndad\u0131r. \u0130kinci variant is\u0259 Ta,Tav s\u00f6zl\u0259ridir ki, \u018fski t\u00fcrkc\u0259d\u0259 v\u0259 \u00dcnl\u00fc alim Mir\u0259li Seyidovun &#171;Az\u0259rbaycan mifil t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn qaynaqlar\u0131&#187; adl\u0131 monoqrafiyas\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Da\u011f s\u00f6z\u00fc Ta,Da, Tav (Ala tav), Tau, Tay (Altay kimi) variantlarla t\u00fcrkc\u0259mizd\u0259 i\u015fl\u0259kdir. Bu bax\u0131mla \u018frd\u0259bil &#171;Da\u011f belind\u0259 v\u0259 ya \u0259t\u0259yin ya\u015fayan insanlar v\u0259 igitl\u0259r&#187; anlam\u0131na g\u0259lm\u0259kd\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Toponimiya v\u0259 Oranomiya (da\u011f,d\u0259r\u0259) adlar\u0131ndan m\u0259lum oldu\u011fu kimi Yerin v\u0259 c\u0259mi\u0259tin \u00e7ox \u0259ski \u00e7a\u011flarda Atla ba\u011fl\u0131 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 v\u0259 inanclar\u0131 varm\u0131\u015f. Buna \u0259n b\u00f6y\u00fck fakt is\u0259 Savalan (s\u0259blan) da\u011f\u0131, h\u0259m\u0259n da\u011fda yerl\u0259\u015f\u0259n At g\u00f6l\u00fc, Da\u011f\u0131n \u0259t\u0259yinda olan \u015eam \u018fsbi k\u0259ndi v\u0259 m\u0259hl\u0259si, Sultan savalan g\u00f6l\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 At \u0259fsan\u0259si v\u0259 S. ki bu ara\u015fd\u0131rmada a\u00e7\u0131qlayacay\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir s\u0131ra Savalan\u0131n ad\u0131n\u0131 bel\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131rlar ki, Da\u011f iki Sav v\u0259 Alan s\u00f6zyl\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k V\u0259hy alan anlam\u0131nda v\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fckl\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Lakin, Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fckl\u0259 he\u00e7 bir ilgisi olmay\u0131b. farslar aras\u0131nda z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fck oldu\u011fu \u00e7a\u011f Az\u0259rbaycanda T\u0259k Tanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131q vard\u0131r. H\u0259tta da\u011f\u0131n ad\u0131 z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fckd\u0259n daha \u00f6nc\u0259l\u0259r\u0259 aiddir. Bu fikir h\u0259m\u0259n o saxtakarlar\u0131n fikridir ki, \u018frd\u0259bilin tarixin Sasanil\u0259r\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Bu qonuda Biraz a\u00e7\u0131qlama ver\u0259k;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bir \u00e7oxlar\u0131nda bel\u0259 bir yanl\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcr var ki, guya ulu babalar\u0131m\u0131z at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olmu\u015flar. Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fc az\u0259rbaycanl\u0131 sayanlar v\u0259 h\u0259tta onun dininin guya q\u0259dim t\u00fcrk dini oldu\u011funu iddia ed\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Halbuki, atan\u0131n \u00f6z do\u011fma q\u0131z\u0131, anan\u0131n \u00f6z do\u011fma o\u011flu, qarda\u015f\u0131n \u00f6z do\u011fma bac\u0131s\u0131 il\u0259 evl\u0259nm\u0259sini t\u0259\u015fviq ed\u0259n v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 nifr\u0259t hissi a\u015f\u0131layan bu dinin n\u0259 t\u00fcrkl\u0259rl\u0259, n\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanla he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. Bunu iddia etm\u0259k h\u0259m uca t\u00fcrk mill\u0259tin\u0259, h\u0259m d\u0259 do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131za \u0259n b\u00f6y\u00fck iftira v\u0259 t\u0259hqirdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/e2\/Khalkhal_-_Azarbaijan_Province_of_Persia.JPG\/520px-Khalkhal_-_Azarbaijan_Province_of_Persia.JPG\" alt=\"Xalxal (\u018frd\u0259bil) - Wikiwand\"\/><figcaption> <strong>Foto: \u018frd\u0259bil.Xalxal<\/strong> <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Musa Kolankatl\u0131n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, fars \u2013 Sasani \u015fah\u0131 Y\u0259zd\u0259girdin Albaniya v\u0259 \u018frm\u0259niyy\u0259d\u0259 zorla at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stliyi yayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259halisi t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259pgi il\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f v\u0259 farslar niyy\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00e7ata bilm\u0259mi\u015fdil\u0259r. Eyni m\u00fc\u0259llifin yazd\u0131qlar\u0131ndan bel\u0259 m\u0259lum olur ki, massagetl\u0259r g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015f edir, ona at qurban\u0131 k\u0259sirdil\u0259r. Antik m\u00fc\u0259llifl\u0259r is\u0259 albanlar\u0131n xristianl\u0131qdan \u00f6nc\u0259 g\u00f6y cisiml\u0259rin\u0259 sitayi\u015f etdikl\u0259rini qeyd etmi\u015fl\u0259r. Saklara g\u0259linc\u0259 is\u0259, Daran\u0131n Bisitun kitab\u0259sind\u0259n bu t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcl\u0259rin ba\u015f tanr\u0131s\u0131 Ahura M\u0259zdaya h\u00f6rm\u0259t etm\u0259dikl\u0259ri, y\u0259ni at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olmad\u0131qlar\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirilm\u0259kd\u0259dir<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cSaklar q\u0259sbkar idil\u0259r, Ahura M\u0259zdaya h\u00f6rm\u0259t etmirdil\u0259r. M\u0259ns\u0259 Ahura M\u0259zdaya h\u00f6rm\u0259t edirdim v\u0259 Ahura M\u0259zdan\u0131n yard\u0131m\u0131 il\u0259 onlarla ist\u0259diyim kimi davrand\u0131m.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Eyni kitab\u0259d\u0259 yaz\u0131lanlardan o da m\u0259lum olur ki, Midiyada fars hakimiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131ran Qam Ata at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st m\u0259b\u0259dl\u0259rini da\u011f\u0131tmaqla m\u0259\u015f\u011ful idi. Bir s\u00f6zl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li sakinl\u0259rinin, maqlar (mikl\u0259r, mu\u011flar) istisna olmaqla, z\u0259rd\u00fc\u015fti, y\u0259ni at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st olduqlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq ed\u0259c\u0259k birc\u0259 d\u0259n\u0259 d\u0259 m\u0259nb\u0259 yoxdur. \u018fksin\u0259, \u0259ld\u0259 olan b\u00fct\u00fcn yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n farslar\u0131n yalan\u00e7\u0131 pey\u011f\u0259mb\u0259rin\u0259 v\u0259 \u015feytani dinin\u0259 qar\u015f\u0131 \u015fidd\u0259tl\u0259 m\u00fcxalif\u0259t etdikl\u0259rini s\u00fcbut edir (B\u0259xtiyar tuncay, 2014).<\/p>\n\n\n\n<p>Yazar h\u0259m\u0259n yaz\u0131da g\u0259tirir ki, B\u0259zi folklor\u015f\u00fcnas aliml\u0259r na\u011f\u0131llar\u0131m\u0131zda rast g\u0259lin\u0259n v\u0259 \u201cAvesta\u201d s\u00fcjetl\u0259ri il\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n b\u0259zi motivl\u0259rd\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 d\u0259 div sur\u0259tl\u0259rind\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftiliyin t\u0259sirini g\u00f6r\u00fcrl\u0259r v\u0259 onlar qism\u0259n haql\u0131d\u0131rlar. F\u0259q\u0259t bu t\u0259sir b\u0259zil\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi birba\u015fa \u201cAvesta\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyild\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, ist\u0259r Az\u0259rbaycan folklorunda ist\u0259rs\u0259 d\u0259 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sezil\u0259n v\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftilikl\u0259 s\u0259sl\u0259\u015f\u0259n motiv v\u0259 s\u00fcjetl\u0259rin \u201cAvesta\u201d v\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftilikl\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdur. B\u00fct\u00fcn bu motiv v\u0259 s\u00fcjetl\u0259r Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda fars \u015fairi \u018fb\u00fclqasim Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201dsinin t\u0259siri il\u0259 ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, n\u0259 \u015fifahi, n\u0259 d\u0259 yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda \u201cAvesta terminologiyas\u0131na daxil olan birc\u0259 d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun s\u00f6z v\u0259 ifad\u0259y\u0259 rast g\u0259linm\u0259mi\u015fdir. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda rast g\u0259lin\u0259n v\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ftilikl\u0259 bu v\u0259 ya dig\u0259r d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ba\u011fl\u0131 olan m\u0259fhumlar\u0131n ham\u0131s\u0131 yeni fars dilinin, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u201c\u015eahnam\u0259\u201dnin q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 dilin n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi is\u0259 Savalan\u0131n ad\u0131n\u0131 Dil\u00e7ilik v\u0259 inancla ba\u011fl\u0131 v\u0259 ara\u015fd\u0131rmac\u0131 Yengi \u00d6g\u0259&#8217; nin ara\u015fd\u0131rmas\u0131na istinad\u0259n a\u00e7\u0131qlama ver\u0259k;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SAVALAN \u201c ( \u0259ski t\u00fcrkc\u0259 il\u0259 des\u0259k SABALAN _ q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 \u201c V \u201c h\u0259rfi olmam\u0131\u015fd\u0131r ) s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 at heyvan\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u00f6v\u00fcn\u0259 deyilirmi\u015f. Bu s\u00f6z \u201c SAB \u201c ismi v\u0259 heyvan bildir\u0259n \u201c LAN \u201c \u015f\u0259kil\u00e7isind\u0259n ibar\u0259tdir. \u201c SAB \u201c s\u00f6z\u00fcn\u00fcn etimologiyas\u0131n\u0131 tam m\u0259nada t\u0259yin etm\u0259k bir az \u00e7\u0259tin gor\u00fcn\u00fcr lakin muqayis\u0259 yolu il\u0259 onu t\u00fcrk s\u00f6z\u00fc kimi qebul ed\u0259 bil\u0259rik .<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259min s\u00f6z q\u0259dim Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n etnogenind\u0259 dayanan t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li MAD xalq\u0131n\u0131n dilind\u0259 SAPA yaxud ASPA \u015fekilinde i\u015flenmi\u015fdir. Bu s\u00f6z sonralar Parslar\u0131n (farslar\u0131n) dilin\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k onlar\u0131n m\u0131x\u0131 yaz\u0131lar\u0131nda \u201c ASA \u201c v\u0259 Avesta kitabinda ASPA formasinda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m\u00e7inin xat\u0131rlatmal\u0131yam ki, q\u0259dim orta Asiya skifl\u0259rinin dilind\u0259 ASPA s\u00f6z\u00fc i\u015fl\u0259nirmi\u015f . Hemin s\u00f6z\u00fcn ba\u015fqa variantlari iki t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li q\u0259dim etnosun yan\u0131 SABAR \u2013 lar\u0131n v\u0259 AZ (as)lar\u0131n adlar\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Xat\u0131rlatmal\u0131yam q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin m\u0259i\u015fetind\u0259 at heyvan\u0131 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q rol oynay\u0131rm\u0131\u015f bu s\u0259b\u0259bden t\u00fcrk dilinde h\u0259min heyvan\u0131n \u00e7e\u015fidl\u0259rini bir-birind\u0259n ay\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131rxa yax\u0131n s\u00f6z m\u00f6vcuddur (\u0259r\u0259b xalqlar\u0131n\u0131n dilind\u0259 d\u0259v\u0259 heyvan\u0131n\u0131n muxtelif adlara malik oldu\u011fu kimi ) onlar ham\u0131s\u0131 at heyvan\u0131n\u0131 bildirir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.poolnews.ir\/files\/fa\/news\/1394\/11\/10\/184383_545.jpg\" alt=\"\u018fRD\u018fB\u0130L\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>On \u0259sr \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk dil\u00e7i alimi Mahmud Ka\u015f\u011f\u0259ri \u00f6z d\u0259y\u0259rli \u0259s\u0259ri olan Divani-lu\u011fati-t\u00fcrk kitabinda SEB yaxud SEP s\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131qlark\u0259n onu iki ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f at balas\u0131 m\u0259na edir . Daha sonra h\u0259min s\u00f6z\u00fcn i\u015ftiraki il\u0259 SEPAQOR (SEP AQORI) s\u00f6z\u00fcn\u00fc g\u0259tirib v\u0259 at\u0131n yem torbas\u0131 kimi izah edir. Bu s\u00f6z indi G\u00fcney Az\u0259rbaycan\u0131n S\u0259h\u0259nd \u0259traf\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 SEPAXUR kimi dan\u0131\u015f\u0131qda i\u015fl\u0259nir h\u0259m\u00e7inin SEB s\u00f6z\u00fc SIPA kimi i\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>SABALAN s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ikinci hissesi yan\u0131 \u201cLAN \u201c s\u00f6zc\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u0259ldikd\u0259 , q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa heyvan adlar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r kimi \u00e7ox. i\u015fl\u0259k olmu\u015fdur. LAN s\u00f6zc\u00fcy\u00fcn\u00fcn ALAN (d\u00fcz, a\u00e7\u0131q v\u0259 geni\u015f yer- m\u0259nas\u0131nda) s\u00f6z\u00fc il\u0259 he\u00e7 \u0259laq\u0259si yoxdur h\u0259r\u00e7\u0259nd ki, b\u0259zi yer adlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 i\u015ftirak edir. Indi is\u0259 \u201d LAN \u201c \u015f\u0259kil\u00e7isi il\u0259 bit\u0259n b\u0259zi heyvan adlar\u0131n\u0131 xa\u0131irladaq :<\/p>\n\n\n\n<p><strong>As.lan \u2013 Ars.lan , Bors.lan (b\u0259bir) , Kap.lan (p\u0259l\u0259ng) , Pax.lan ( flaminqo) , Cey.lan ( ceyran) , Qu.lan ( v\u0259h\u015fi e\u015f\u015f\u0259k) , S\u0131rt.lan (kaftar) , Yi.lan (ilan) , Bo.lan ( bir n\u00f6v y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvan) , L\u00fci.lan (ejdaha) , v\u0259 n\u0259hay\u0259t Saba.lan \u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/image-4.jpeg\" alt=\"\u018frd\u0259bil - U\u015faq Bilik Portal\u0131\" class=\"wp-image-4638\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>H\u0259min da\u011f\u0131n \u201c SABALAN \u201c yaxud deyili\u015fd\u0259ki kimi \u201cSAVALAN \u201c ( at heyvan\u0131 ) adlanmas\u0131 muxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 izah edil\u0259 bil\u0259r . H\u0259min da\u011f\u0131n \u0259t\u0259kl\u0259rind\u0259 bir \u00e7ox q\u0259dim t\u00fcrk tayfalar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u0259hal\u0131 ya\u015famaqdad\u0131r. Onlar\u0131n aras\u0131nda bu da\u011f haqq\u0131nda bir \u0259fsan\u0259 dola\u015fmaqdad\u0131r. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259min da\u011fda m\u00f6vc\u00fcd olan g\u00f6ld\u0259n ild\u0259 bir k\u0259r\u0259 bir at \u00e7\u0131x\u0131b ki\u015fn\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z sahibini axtarar lakin onu tapa bilm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn yen\u0259 h\u0259min g\u00f6l\u0259 qay\u0131dar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259r bir \u0259fsan\u0259 yaxud \u0259satir ( mif ) \u00f6z\u00fcnd\u0259 bir tarixi hadis\u0259ni \u0259ks etdirir.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yazar: Kiyum\u0259rs \u0130slami Az\u0259rbaycan\u0131n ilkin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n, tarix\u0259n \u00f6n\u0259mli yer\u0259 malik olan v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin ocaqlar\u0131ndan say\u0131lan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n biri \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259ri dir. \u018fskid\u0259n bir \u00e7ox t\u00fcrk<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4637","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4637","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4637"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4637\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4640,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4637\/revisions\/4640"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4637"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4637"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4637"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}