{"id":4708,"date":"2020-04-24T09:58:48","date_gmt":"2020-04-24T05:58:48","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4708"},"modified":"2020-04-26T20:19:41","modified_gmt":"2020-04-26T16:19:41","slug":"slah%c9%99ddin-eyyubi-turkdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4708","title":{"rendered":"S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi T\u00fcrkd\u00fcr&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>M\u0259\u015fhur komandan S\u0259lah\u0259ddin-i \u018fyyubi 1138-ci ild\u0259 \u0130raq\u0131n Tikrit \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u015e\u0259xsiyy\u0259ti Yusuf bin Eyyub (Ey\u00fcp Yusufun o\u011flu) olub S\u0259lah\u0259ddin (Salah ed-din) onun l\u0259q\u0259bidir. Atas\u0131 N\u0259cm\u0259ddin Eyyub, S\u0259lcuqlu atab\u0259y (\u0259mir) \u0130mad\u0259ddin Z\u0259nginin adamlar\u0131ndand\u0131r, Bu g\u00fcnk\u00fc geosiyas\u0259t\u0259 uy\u011fun olaraq s\u00f6yl\u0259s\u0259k, Az\u0259rbaycandan k\u00f6\u00e7 etdi v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq\u0259 endi. Atalar s\u00fclal\u0259sinin t\u00fcrkm\u0259n (O\u011fuz \/ O\u011fur), Q\u0131p\u00e7aq v\u0259 ya Qurman\u00e7 olmas\u0131 m\u00fcbahis\u0259li olsa da &#8212; b\u0259zi tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu icmalar\u0131n h\u0259r birinin bir T\u00fcrk boyu olmas\u0131 da unudulmam\u0131\u015fd\u0131r. O d\u00f6vr\u0259 aid olan b\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259r S\u0259lah\u0259ddinin t\u00fcrk oldu\u011fu bir n\u00f6qt\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259dir. Bundan \u0259lav\u0259, Toluno\u011fullar\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131b Osmanl\u0131lara q\u0259d\u0259r gedib \u00e7atan, y\u0259ni Suriya, Misir, Hicaz, Y\u0259m\u0259n v\u0259 \u015eimali Afrika kimi b\u00f6lg\u0259l\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tutulmas\u0131 prosesini &#171;O\u011fuz h\u0259rakat\u0131&#187; kimi tan\u0131yan tarix\u00e7il\u0259r d\u0259 var.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259lah\u0259ddin-i \u018fyyubinin anas\u0131 S\u0259lcuq Harim \u0259miri (valisi) \u015eihabeddin Mahmud ibn Toku\u015f \u0259l-Hariminin bac\u0131s\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 anan\u0131n t\u0259r\u0259finin O\u011fuz (T\u00fcrkmen) \u00fcz\u0259rind\u0259 quruldu\u011fu d\u0259qiq bilinir. Toku\u015f v\u0259 ya o\u011flu Mahmut kimi bir T\u00fcrk ail\u0259sinin, sultanlar\u0131n aras\u0131ndan \u00e7\u0131xan bir q\u0131z\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 aid birin\u0259 \u00f6z q\u0131zlar\u0131n\u0131 \u0259r\u0259 verm\u0259si he\u00e7 c\u00fcr ehtimal oluna bilm\u0259z.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin adlar\u0131 bir insan\u0131n milli kimliyinin \u0259n vacib m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Salahaddin-i Eyyubinin qarda\u015flar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fbu B\u0259kir, \u015eems\u00fcddevle Turan \u015eah, Seyfilisl\u00e2m Tu\u011ftekin, \u015eehin\u015fah (\u015eahin\u015fah) v\u0259 Tacilm\u00fcl\u00fck Buri (B\u00f6ri, B\u00f6r\u00fc) bu siyah\u0131dad\u0131r. Turan, Tu\u011ftekin, \u015eehin\u015fah, Buri kimi ged\u0259n \u015f\u0259xs adlar\u0131n\u0131n t\u00fcrk\u0259 aid oldu\u011fu v\u0259 bununla da h\u0259r hans\u0131 bir forma v\u0259 ya \u015f\u00fcbh\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yer buraxmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-pdb\/1525105\/3f7e4183-4fbe-4257-a0b2-0521748a542a\/s1200\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong> <\/strong>Xat\u0131rladaq ki, Skandinaviya dastan\u0131nda bir Tanr\u0131 olaraq xat\u0131rlanan v\u0259 T\u00fcrk \u00f6lk\u0259sind\u0259n g\u0259lmi\u015f v\u0259 Skandinaviya xalq\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rd\u0259n xilas ed\u0259n Odin Atan\u0131n babas\u0131n\u0131n da ad\u0131 Buri idi. S\u0259lah\u0259ddinin ail\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 Bitlis \u0259miri Serefxan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 deyil\u0259n &#171;\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259r\u0259 baxmaq olar. &#171;\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259&#187;, Qurmanclar\u0131n (K\u00fcrd) tarixi il\u0259 \u0259laq\u0259li ilk v\u0259 \u0259n vacib \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biridir. \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi Eb\u00fcl F\u0259r\u0259c, &#171;Tarix-i Muhtasar-\u00fc D\u00fcvel&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259, S\u0259lah\u0259ddin \u00f6vladlar\u0131n\u0131n Turan\u015fah v\u0259 \u0130lgazi kimi adlar\u0131na sahib olduqlar\u0131n\u0131; S\u0259lah\u0259ddin \u00f6z\u00fc \u015f\u0259xs\u0259n yeni do\u011fulmu\u015f bir qarda\u015f\u0131 o\u011flunu \u201cAts\u0131z\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131; q\u0259rb\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n orduya, Salahaddinin ba\u015fqa bir qarda\u015f\u0131 o\u011flu Karakusun komandan t\u0259yin edilm\u0259si deyil\u0259n m\u0259lumatlar\u0131 ehtiva edir. S\u0259lah\u0259ddin ail\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259li dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259, o\u011flanlar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259rinin A\u011far, M\u0259lik\u015fah, Turan\u015fah kimi t\u00fcrk adlar\u0131na sahib olduqlar\u0131 d\u0259qiqdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Salahaddin Eyyubinin bac\u0131s\u0131 Rabia xatun, S\u0259lcuqlular\u0131n Erbil Atab\u0259yi olan v\u0259 eyni zamanda T\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin B\u0259ytigin s\u00fclal\u0259sind\u0259n olan \u018fbu S\u0259id Muzaffer\u00fcddin G\u00f6kb\u00f6r\u00fc il\u0259 evlidir. Atab\u0259y G\u00f6kb\u00f6r\u00fc, H\u0131ttin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Akkan\u0131n f\u0259thind\u0259 b\u00f6y\u00fck fayda verm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u018frbili, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n parlaq \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evir\u0259n bir komandan idi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 hamamlar, x\u0259st\u0259xanalar v\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r tikm\u0259si il\u0259 tan\u0131dan bir d\u00f6vl\u0259t xadimidir. Arafata i\u00e7m\u0259li su g\u0259tir\u0259n v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fanan M\u00f6vlud m\u0259rasimi \u0259n\u0259n\u0259sini ba\u015fladan birisiydi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.delinetciler.net\/attachment.php?attachmentid=31826&amp;d=1347834692\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Salah\u0259ddin Eyyubinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Amin\u0259 Xatun, O\u011fuz (T\u00fcrkm\u0259n) n\u0259slind\u0259n olan \u00dcner b\u0259yin q\u0131z\u0131d\u0131r. K\u00fcny\u0259si &#171;\u018fmin Xatun bin \u00dcner&#187; olaraq qeyd edilib. Sehahaddinin b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 \u015eehin\u015fah da O\u011fuz \/ T\u00fcrkm\u0259n zad\u0259ganlar\u0131ndan Kutuz\u0131z Xatunla evlidir. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, t\u00fcrk adlar\u0131 yaln\u0131z \u00f6z ail\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, yax\u0131nlar\u0131 v\u0259 qohumlar\u0131 aras\u0131nda da istifad\u0259 olunur. \u00dcst\u0259lik d\u0259, \u0130slam\u0131 yanl\u0131\u015f izah etm\u0259kd\u0259n qaynaqlanan \u0259r\u0259b adlar\u0131n\u0131n t\u0259zyiqin\u0259, v\u0259sv\u0259s\u0259sin\u0259 v\u0259 xurafat\u0131na baxmayaraq t\u00fcrk adlar\u0131 i\u015fl\u0259dilib! ..<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck S\u0259lcuqlu D\u00f6vl\u0259tinin Mosul atab\u0259yi olan Av\u015far T\u00fcrkm\u0259ni olan Nur\u0259ddin Z\u0259nginin s\u0259lib\u00e7il\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan bir orduya T\u00fcrk olmayan bir komandir t\u0259yin etm\u0259si a\u00e7\u0131q-a\u015fkar qeyri-m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u018fr\u0259b tarix\u00e7isi \u00dcbn-\u00fcl Vas\u0131l &#171;M\u00fcferri\u00e7-\u00fcl K\u00fcr\u00fcp&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 bu ordunun doxsan faiz nisb\u0259tind\u0259 T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu, qalan 10 faizinin is\u0259 cihad v\u0259 ya q\u0259nim\u0259t m\u0259qs\u0259di il\u0259 orduya qo\u015fulan \u0259r\u0259b k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259ri oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. \u00dcst\u0259lik, ordu komandirl\u0259rinin ham\u0131s\u0131 t\u00fcrk adlar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. S\u00f6z m\u00f6vzusu ordu, m\u0259lum oldu\u011fu kimi, Hittin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini m\u0259\u011flub etdi v\u0259 88 ild\u0259n sonra Q\u00fcds\u00fc yenid\u0259n m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n ixtiyar\u0131na qaytard\u0131. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, \u0130bn Vasilin \u0259s\u0259rinin maraql\u0131 m\u0259qamlardan biri d\u0259 ordu komandanlar\u0131n\u0131n at \u0259ti yeyib q\u0131m\u0131z i\u00e7m\u0259yidir !.. At \u0259ti 13-c\u00fc \u0259sr\u0259 q\u0259d\u0259r Anadoluda yeyildiyi, S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri v\u0259 s. H\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 atlar\u0131n k\u0259silm\u0259sinin qada\u011fan olundu\u011fu bilinm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/www.bilimhaber.net\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/selahaddin-eyyubinin-olum-sebebi-bulundu.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>III S\u0259lib\u00e7i y\u00fcr\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rinin \u0259n m\u0259\u015fhur komandirl\u0259rind\u0259n v\u0259 d\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rind\u0259n biri olaraq q\u0259bul edil\u0259n, &#171;Aslan \u00fcr\u0259kli&#187; l\u0259q\u0259biyl\u0259 an\u0131lan I Ri\u00e7ard, \u00f6z xatir\u0259l\u0259rind\u0259 S\u0259lah\u0259ddin Eyyubini &#171;O T\u00fcrk&#187; dey\u0259 xat\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131. O d\u00f6vr\u00fcn m\u0259\u015fhur s\u0259yyahlar\u0131ndan (s\u0259yyah) \u0130bn Cubeyr d\u0259 D\u0259m\u0259\u015fq haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n, Sultan S\u0259lah\u0259ddinin \u0259sg\u0259rl\u0259ri cirit (\u00e7evgen\/\u00e7ovqan) oynad\u0131qlar\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7\u0131m\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu oyunun hans\u0131 mill\u0259t\u0259 aid olmas\u0131n\u0131 dart\u0131\u015fma\u011fa ehtiyac duyulmur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015fhur tarix\u00e7i \u0130bn-i Hallikan, \u0259s\u0259rl\u0259rinin birind\u0259 S\u0259lah\u0259ddin \u0259misi \u015eirkuha istinad\u0259n &#171;\u015eirkuh, bizim n\u0259s\u0259bimiz (soy-k\u00f6k\u00fcm\u00fcz) G\u00f6k B\u00f6r\u00fcd\u00fcr!&#187; dem\u0259sini qeyd\u0259 al\u0131b. Bu qeyd\u0259 \u0259saslanaraq, S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin Az\u0259rbaycandan en\u0259r\u0259k \u015eam \u0259traf\u0131na Buril\u0259r (B\u00f6ril\u0259r) Atabeyi quran O\u011fuzlarla (Ogur, U\u011fur) \u0259laq\u0259li olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. G\u00f6kb\u00f6rinin (G\u00f6kb\u00f6r\u00fc) g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n Bozqurd olmas\u0131, T\u00fcreyi\u015f dastan\u0131na bir i\u015far\u0259 say\u0131la bil\u0259r. S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi il\u0259 eyni d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fayan dig\u0259r bir \u0259r\u0259b tarix\u00e7isi \u0130bn-\u00fcl Kesi d\u0259 &#171;el-Bid\u00e2ye ve&#8217;n Nih\u00e2ye&#187; adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259, &#171;\u018fyyubi bir T\u00fcrk \u015fahzad\u0259si&#187;dir. H\u0259r zaman oldu\u011fu kimi \u0130slam dinini ayaqda saxlad\u0131 \u201d- dey\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>1095-ci ild\u0259 H\u0259mada anadan olmu\u015f v\u0259 93 illik \u00f6mr\u00fcnd\u0259 20-d\u0259n \u00e7ox \u0259s\u0259r yazan ba\u015fqa bir bilgin (alim), S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 S\u0259lib\u00e7il\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 m\u00fc\u015fayi\u0259t ed\u0259n Usame \u0130bn M\u00fcnk\u0131z, \u201cKitab-el n\u00fcfuzu\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n 201-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hadis\u0259ni n\u0259ql edir: &#171;Q\u00fcds azad edildikd\u0259n sonra S\u0259lah\u0259ddin az q\u00fcvv\u0259 il\u0259 Atab\u0259y Z\u0259nginin &#171;Bizi g\u00f6zl\u0259yin&#187; \u0259mrini v\u0259 \u0259sas q\u00fcvv\u0259nin g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n \u015eam \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fdi. Burada \u00e7ox g\u00fccl\u00fc bir Xa\u00e7l\u0131 ordusu il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131. Atab\u0259y Nur\u0259ddin Z\u0259ngi \u0259sas q\u00fcvv\u0259 il\u0259 yeti\u015fmi\u015f: &#171;Ey (\u018fba \/ \u018fbu?) Musa, m\u0259hv olmaq \u00fc\u00e7\u00fcnm\u00fc otuz atl\u0131 il\u0259 D\u0259m\u0259\u015fq qap\u0131s\u0131na g\u0259ldiniz? N\u0259 t\u0259l\u0259sik i\u015fin vard\u0131? S\u00f6zl\u0259ri il\u0259 S\u0259lah\u0259ddini h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fcn, h\u0259m d\u0259 adamlar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259b\u0259rdar etdi. Hadis\u0259nin \u015fahidi olan \u0259r\u0259b tarix\u00e7isi yaz\u0131r ki, h\u0259r iki komandan t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 h\u0259tta q\u0131\u015fq\u0131rmaq v\u0259 z\u0259ng etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259sl\u0259rini qald\u0131r\u0131rd\u0131lar. Eyni tarix\u00e7i S\u0259lah\u0259ddinin g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatda T\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da x\u0259b\u0259r verir. S\u00f6z\u00fc ged\u0259n kitab &#171;Philip Khuri Hitti&#187; (1886-1978) t\u0259r\u0259find\u0259n ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015fdir. \u0130ngilis dilind\u0259n Yusuf Ziya C\u00f6mert t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00fcrk dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f v\u0259 1992-ci ild\u0259 \u0130stanbulda &#171;\u0130stisnalar Kitab\u0131&#187; ad\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Q\u0131sacas\u0131 (Vel\u00e2h\u00e2s\u0131l) m\u00f6vzu il\u0259 maraqlananlar \u00fc\u00e7\u00fcn asan bir giri\u015f m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vr\u00fcn m\u0259\u015fhur \u015fairl\u0259rind\u0259n biri \u0130bn Senaul-Mulk H\u0259l\u0259bin f\u0259thind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259dhiyy\u0259d\u0259 (t\u0259rif \u015feiri) S\u0259lah\u0259ddin Eyyubiy\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131: \u201c\u018fr\u0259b mill\u0259ti T\u00fcrkl\u0259rin d\u0259v\u0259ti il\u0259 ucald\u0131. Ehl-i Salip (S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc) davas\u0131 Eyyubun o\u011flu t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u201d. Sosiologiya elminin qurucular\u0131ndan \/banil\u0259rind\u0259n biri oldu\u011fu da deyil\u0259n m\u0259\u015fhur alim \u0130bn-i Haldun, M\u00fcq\u0259ddim\u0259 adl\u0131 d\u00fcnyaca m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fyyubil\u0259r v\u0259 M\u0259ml\u00fckl\u0259r xan\u0259danlar\u0131n\u0131n yegan\u0259 T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pbs.twimg.com\/profile_banners\/444253695\/1448502641\/1500x500\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi 1187-ci ild\u0259 Hittina d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k Q\u00fcds\u00fc geri almas\u0131, bundan sonra Avropan\u0131n aya\u011fa qalxaraq III. S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ba\u015flanmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Dig\u0259r bir T\u00fcrkm\u0259n s\u00fclal\u0259si, Anadolu S\u0259lcuqlar\u0131, Xa\u00e7l\u0131lar Anadoludan birba\u015fa (tranzit) ke\u00e7m\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verm\u0259y\u0259r\u0259k, Atab\u0259yl\u0259r\u0259 v\u0259 sonra da Eyyubil\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k verm\u0259si, h\u0259tta cermenl\u0259r\u0259 (x\u00fcsusil\u0259 Almanlara) qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131b icaz\u0259 verm\u0259dil\u0259r. \u015e\u0259xsi olaraq ba\u015f komandan v\u0259zif\u0259sini yerin\u0259 yetir\u0259n K\u0131l\u0131\u00e7arslan\u0131n o\u011flu Kutbeddin kimi m\u00f6vzular tarixi ara\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Bundan \u0259vv\u0259l suryani tarix\u00e7i Mixael, Sultan \u0130zzettin K\u0131l\u0131\u00e7arslan v\u0259 S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi aras\u0131nda 1179-cu ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f m\u00fcharib\u0259d\u0259n yazark\u0259n h\u0259r &#171;ikisinin d\u0259 T\u00fcrk olduqlar\u0131n\u0131&#187; bildirmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259rh\u0259dl\u0259ri Misir, Suriya, \u0130raq, Hicaz v\u0259 Y\u0259m\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan \u018fyyubil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259nin \u018fyyubil\u0259rd\u0259n \u0259vv\u0259l Anadolu S\u0259lcuqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tbiq olundu\u011funu unutmaq olmaz ki, II K\u0131l\u0131\u00e7aslan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ik\u0259n Anadolunu 11 o\u011flu aras\u0131nda b\u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u018fyyubil\u0259r d\u00f6vl\u0259t \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq, Karaxanl\u0131, Q\u0259zn\u0259li v\u0259 S\u0259lcuq ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131 il\u0259 davam ed\u0259n T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t \u0259n\u0259n\u0259sinin davam\u0131d\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin simvolu S\u0259lcuqlular, Artuklular v\u0259 Mengucekl\u0259r kimi qartal n\u00f6v\u00fc olan Tu\u011frul qu\u015fudur. Macar t\u00fcrkl\u0259ri d\u0259 &#171;Turul&#187; adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 bu qu\u015fu milli simvol olaraq q\u0259bul edirl\u0259r. Ba\u015fqa bir t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc m\u0259lumat, Eyyubil\u0259rin zaman\u0131nda d\u00f6vl\u0259tin dili t\u00fcrk, sarayda is\u0259 t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin b\u00fct\u00fcn u\u011furlar\u0131n\u0131 \u00e7ox yax\u015f\u0131 bir komandan olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 bir d\u00f6vl\u0259t \u0259n\u0259n\u0259si olan \u00e7ox yax\u015f\u0131 bir idar\u0259\u00e7i olmas\u0131, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndak\u0131 \u00fcn\u00fcn\u0259, \u015f\u00f6hr\u0259tin\u0259 baxmayaraq, onu Ba\u015f Komandan ed\u0259n O\u011fuz \/ Av\u015fardan olan Nur\u0259ddin Z\u0259nginin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ona ki\u00e7icik bir h\u00f6rm\u0259tsizliy\u0259 yol verm\u0259m\u0259si diqq\u0259tl\u0259ri c\u0259lb ed\u0259c\u0259k bir m\u0259qamd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcst\u0259lik, S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubi yeni bir d\u00f6vl\u0259t qurmad\u0131. Nur\u0259ddin Z\u0259ngin S\u0259lcuqlular\u0131 n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k t\u0259sis etdiyi d\u00f6vl\u0259t, maliyy\u0259 v\u0259 ordu nizam\u0131 qoruyub saxlad\u0131. H\u0259tta \u00fcst idar\u0259etm\u0259 kadrlar\u0131 da yerind\u0259 qald\u0131. Yaln\u0131z d\u0259yi\u015f\u0259n s\u00fclal\u0259nin ad\u0131yd\u0131. H\u0259tta S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin, d\u00f6vl\u0259t daxilind\u0259 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259c\u0259k h\u0259r hans\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \/ qar\u015f\u0131durman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Atabey Zenginin dul arvad\u0131 il\u0259 ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 evl\u0259ndiyi deyilir. T\u00fcrk tarixini daha yax\u015f\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn boylar v\u0259 s\u00fclal\u0259l\u0259r bir bayraq yar\u0131\u015f\u00e7\u0131s\u0131 kimi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidirl\u0259r. Eyyub\u00ee xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131 da yerini \u018fr\u0259b qaynaqlar\u0131nda &#171;Ed-Devlet-it Turkiyya&#187; olaraq ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 tarix\u00e7il\u0259r t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, M\u0259ml\u00fckler (K\u00f6l\u0259m\u0259nl\u0259r) olaraq adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fqa T\u00fcrk xan\u0259danl\u0131\u011f\u0131na buraxm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcst\u0259lik, 1250-ci ild\u0259 Aybek t\u0259r\u0259find\u0259n qurulan M\u0259ml\u00fckl\u0259r, 1260-c\u0131 ild\u0259 h\u00f6kmran olan Kutuzla birlikd\u0259 mo\u011follar\u0131 m\u0259\u011flub edirl\u0259r, \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra g\u0259l\u0259n Kr\u0131m t\u00fcrk\u00fc Sultan Baybars il\u0259 son xa\u00e7l\u0131 qal\u0131qlar\u0131n\u0131 da t\u0259mizl\u0259dil\u0259r. M\u0259ml\u00fckl\u0259r xan\u0259dan deyildi H\u00f6kmdarlar ordu komandanlar\u0131 aras\u0131ndan se\u00e7ilirdi. O\u011fuz \/ Av\u015fardan S\u0259lcuqlu Atab\u0259y Nur\u0259ddin Z\u0259nginin meydana g\u0259lm\u0259sind\u0259n 1517-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n v\u0259 q\u0131p\u00e7aqlar, \u00e7\u0259rk\u0259zl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan Orta \u015e\u0259rq T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti (Ed-Devlet-it Turkiy\u0259) Yavuz Sultan S\u0259lim t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edildi. \u00dcst\u0259lik, Atab\u0259y Nur\u0259ddin Z\u0259ngi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u0259bul edil\u0259n sar\u0131 bir fonda g\u00f6y r\u0259ngli qartal olan d\u00f6vl\u0259t bayra\u011f\u0131 1517-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq istifad\u0259 edildi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, sar\u0131 r\u0259ng T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 suverenliyi simvoliz\u0259 edir. T\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 &#171;albal\u0131&#187; r\u0259ng is\u0259, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259rinin albal\u0131 r\u0259ngind\u0259 12 dilim papaq geyindikl\u0259rini v\u0259 &#171;Q\u0131z\u0131lba\u015f&#187; ad\u0131n\u0131n buradan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamal\u0131y\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pbs.twimg.com\/media\/EPZMEZEXUAgkich.jpg\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#171;\u015e\u0259rq (Do\u011fu) Qartal\u0131&#187; olaraq da bilin\u0259n S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi, 1193-c\u00fc ild\u0259 \u015eamda \u00f6ld\u00fc v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 d\u0259fn edildi. \u00d6l\u0259nd\u0259 gerid\u0259 qoydu\u011fu b\u00fct\u00fcn varl\u0131qlar 1 q\u0131z\u0131l dinar v\u0259 36 (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 37) mis dirh\u0259md\u0259n ibar\u0259t idi. M\u0259\u015fhur komandan\u0131n m\u0259zar\u0131 \u018fm\u0259viyy\u0259 m\u0259scidinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Bu g\u00fcn \u0130raq\u0131n S\u0259lah\u0259ddin \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 &#171;S\u0259lah\u0259ddin Qartal\u0131&#187; m\u0259\u015fhur komandan S\u0259lah\u0259ddin Eyyubinin bir xatir\u0259sini xat\u0131rlad\u0131r. Ni\u015fan\u0259sini gerid\u0259 qoyan ziyal\u0131lar\u0131m\u0131zdan biri olan jurnalist-yaz\u0131\u00e7\u0131 Necdet Sevin\u00e7, S\u0259lah\u0259ddin Eyyubi \u00fc\u00e7\u00fcn, &#171;\u0130slam\u0131n bu \u0259fsan\u0259vi q\u0131l\u0131nc\u0131, h\u0259m m\u0259d\u0259niyy\u0259t, h\u0259m d\u0259 soyca T\u00fcrkd\u00fcr&#187;- dedi. T\u00fcrk-\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur komandan\u0131n\u0131n ruhu \u015fad v\u0259 m\u0259kan\u0131 c\u0259nn\u0259t olsun.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u018fziz Dolu Atab\u0259y<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259\u015fhur komandan S\u0259lah\u0259ddin-i \u018fyyubi 1138-ci ild\u0259 \u0130raq\u0131n Tikrit \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. \u015e\u0259xsiyy\u0259ti Yusuf bin Eyyub (Ey\u00fcp Yusufun o\u011flu) olub S\u0259lah\u0259ddin (Salah ed-din) onun l\u0259q\u0259bidir.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4708"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4879,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4708\/revisions\/4879"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}