{"id":4713,"date":"2020-04-24T10:26:22","date_gmt":"2020-04-24T06:26:22","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=4713"},"modified":"2020-04-24T10:26:29","modified_gmt":"2020-04-24T06:26:29","slug":"uzeyir-hacib%c9%99yli-28-aprel%c9%99-qarsi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=4713","title":{"rendered":"\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli 28 Aprel\u0259 qar\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/azlogos.eu\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/Elnur-Astanb%C9%99yli-150x150.png\" alt=\"Elnur Astanb\u0259yli\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/azlogos.eu\/author\/elnur-as\/\">Elnur Astanb\u0259yli<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llifd\u0259n: bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra, aprelin 28-d\u0259 Az\u0259rbaycanda bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n 100-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 bir ne\u00e7\u0259 yaz\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alma\u011f\u0131 do\u011fru sayd\u0131m. H\u0259min silsil\u0259d\u0259n ilk m\u0259qal\u0259ni AzLogos oxucular\u0131na t\u0259qdim edir\u0259m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00dczeyir\u201d, \u201cHac\u0131b\u0259yli \u00dczeyir\u201d, \u201c\u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli\u201d\u2026 Bunlar b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar\u0131m\u0131z v\u0259 fikir adam\u0131m\u0131z, ayd\u0131n\u0131m\u0131z \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin r\u0259smi n\u0259\u015fri olan \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zeti s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259ki m\u0259qal\u0259l\u0259rin\u0259 qoydu\u011fu imzalard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun h\u0259min q\u0259zetd\u0259ki sonuncu m\u0259qal\u0259si is\u0259 q\u0131sa imza il\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc: \u201c\u00c7i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ki, \u00dczeyir b\u0259yin \u201cAz\u0259rbaycan\u201ddak\u0131 imzalar\u0131 aras\u0131nda \u201cMusiqi\u00e7i\u201dd\u0259 vard\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar v\u0259 publisist bu d\u0259f\u0259 onun sonundak\u0131 s\u00f6zd\u00fcz\u0259ldici \u015f\u0259kil\u00e7i il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cZurna\u201d adlanan h\u0259min felyeton \u201cAz\u0259rbaycan\u201d\u0131n 25 aprel 1920-ci il tarixli say\u0131nda d\u0259rc olunmu\u015fdu. C\u0259mi \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra v\u0259t\u0259nimizd\u0259 rus-bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259c\u0259k, ilk C\u00fcmhuriyy\u0259timiz is\u0259 tarix\u0259 qovu\u015facaqd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259y is\u0259 \u201cZurna\u201dda diqq\u0259ti h\u0259min t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7\u0259kir v\u0259 istiqlal\u0131m\u0131z\u0131n itirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259ri anons edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259qal\u0259d\u0259n bir par\u00e7a:&nbsp;<em>\u201cM\u0259n demir\u0259m ki, Nikolay h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Lenin h\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda t\u0259fav\u00fct yoxdur, xeyir! T\u0259fav\u00fct vard\u0131r v\u0259 o \u00f6z\u00fc d\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, nikolaylar v\u0259 generallar h\u00f6kum\u0259ti biz\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u201cusvolo\u00e7\u201d deyib atam\u0131za s\u00f6y\u0259rdil\u0259r, mujik v\u0259 rabo\u00e7i h\u00f6kum\u0259ti is\u0259 m\u0259\u015fhur rus s\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 anam\u0131za s\u00f6y\u0259c\u0259kl\u0259r\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cZurna\u201ddan g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar v\u0259 publisist yeni qurulacaq h\u00f6kum\u0259td\u0259n, dem\u0259k olar, yax\u015f\u0131 he\u00e7 n\u0259 g\u00f6zl\u0259mirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259 \u00dczeyir b\u0259y \u201cZurna\u201ddan \u00f6nc\u0259 d\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u201ddak\u0131 bir \u00e7ox m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u015fimaldan istiqlal\u0131m\u0131za yaranan t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259n tez-tez b\u0259hs edir, bir n\u00f6v, h\u0259y\u0259can siqnal\u0131 \u00e7al\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Bu yerd\u0259 ki\u00e7ik bir ha\u015fiy\u0259 \u00e7\u0131xaq: \u00dczeyir b\u0259yin \u201cAz\u0259rbaycan\u201d q\u0259zetind\u0259 birinci m\u0259qal\u0259si 29 oktyabr 1918-ci ild\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc; bundan c\u0259mi \u00fc\u00e7 ay sonra is\u0259 o, art\u0131q ilk C\u00fcmhuriyy\u0259timizin r\u0259smi q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru idi. Bel\u0259 ki, 1919-cu ild\u0259 \u00dczeyir b\u0259yin ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 olan, eyni zamanda \u201cAz\u0259rbaycan\u201d\u0131n n\u0259\u015frin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Ceyhun b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli Versal S\u00fclh konfrans\u0131nda i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Fransaya ged\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil oldu. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 1919-cu il yanvar\u0131n 16-dan ba\u011flanana \u2013 1920-ci il aprelin 27-n\u0259 kimi \u201cAz\u0259rbaycan\u201da \u00dczeyir b\u0259y ba\u015f redaktorluq el\u0259mi\u015fdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar v\u0259 publisist ist\u0259r m\u00fc\u0259llif yaz\u0131lar\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ba\u015f redaktor kimi q\u0259zetin d\u0259st-x\u0259ttind\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun qorunmas\u0131 z\u0259rur\u0259tini qabard\u0131rd\u0131. \u0130stiqlal\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 t\u0259hdid v\u0259 t\u0259zyiql\u0259r\u0259 olduqca k\u0259skin m\u00fcnasib\u0259t s\u0259rgil\u0259y\u0259n \u00dczeyir b\u0259y m\u0259qal\u0259l\u0259rinin birind\u0259 1918-ci ilin mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 yada sal\u0131r v\u0259 sual edirdi ki, h\u0259min vaxt&nbsp;<em>\u201cbizi, y\u0259ni m\u00fcs\u0259lman burjuyundan tutmu\u015f m\u00fcs\u0259lman f\u0259qirl\u0259ri, kasib\u0259sini v\u0259 bax\u00fcsus m\u00fcs\u0259lman \u0259lsiz-ayaqs\u0131zlar\u0131n\u0131 erm\u0259ni-da\u015fnak soldatlar\u0131n\u0131n s\u00fcng\u00fc, g\u00fcll\u0259 v\u0259 x\u0259nc\u0259rl\u0259rl\u0259 arvad v\u0259 u\u015fa\u011f\u0131na kimi q\u0131rd\u0131ran bol\u015fevikl\u0259r\u0259 biz n\u0259 t\u00f6vr etibar ed\u0259 bil\u0259rik?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259y Rusiyadak\u0131 Oktyabr \u00e7evrili\u015find\u0259n sonra Denikin v\u0259 Kol\u00e7ak\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi h\u0259rbi d\u0259st\u0259l\u0259rl\u0259 bol\u015fevikl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n is\u0259 olduqca maraql\u0131 m\u00f6vqe s\u0259rgil\u0259yirdi. O hesab edirdi ki:&nbsp;<em>\u201cBug\u00fcnk\u00fc v\u0259zif\u0259miz Rusiya i\u015fl\u0259rin\u0259 k\u0259nardan baxmaq v\u0259 Rusiya daxilind\u0259 vaqe olan hadis\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 bit\u0259r\u0259f qalmaqla b\u0259rab\u0259r, oradan bizi t\u0259hdid ed\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc qorumaqd\u0131r\u2026 T\u0259hl\u00fck\u0259 bol\u015fevik t\u0259r\u0259find\u0259nmi v\u0259 ya Denikin t\u0259r\u0259find\u0259n vaqe olacaqm\u0131, bizd\u0259n \u00f6tr\u00fc t\u0259fav\u00fct yoxdur, qorunmaq v\u0259 h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 istiqlal\u0131m\u0131z\u0131 m\u00fchafiz\u0259 etm\u0259k. V\u0259ssalam!\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Bu o dem\u0259kdir ki, \u00dczeyir b\u0259y Rusiyada kimin s\u00f6z sahibin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq bu \u00f6lk\u0259ni Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131na ba\u015fl\u0131ca t\u0259hdid kimi g\u00f6r\u00fcr, C\u00fcmhuriyy\u0259timizi ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u015fimaldan g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n qoruma\u011f\u0131n vacibliyin\u0259 inan\u0131rd\u0131. N\u0259 yaz\u0131q ki, zaman onun a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 etdiyi bu t\u0259la\u015flar\u0131n, \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 bu h\u0259y\u0259can siqnallar\u0131n\u0131n \u0259b\u0259s olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131d\u0131r: \u201crus q\u0131rm\u0131z\u0131 sollar\u0131\u201dn\u0131 azadl\u0131\u011f\u0131m\u0131za uzanan \u201cqara \u0259l\u201d kimi t\u0259qdim ed\u0259n \u00dczeyir b\u0259y aprel i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra nec\u0259 olub ki, sa\u011f qal\u0131b? \u018fslind\u0259 bu ba\u015fqa bir ara\u015fd\u0131rman\u0131n m\u00f6vzusudur.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259liks\u0259 onu dey\u0259k ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259nl\u0259r b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar v\u0259 publisistin C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc f\u0259aliyy\u0259tini unutmam\u0131\u015fd\u0131lar: onun n\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan\u201da ba\u015f redaktorlu\u011funu, n\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin himnini b\u0259st\u0259l\u0259m\u0259sini, n\u0259 d\u0259 (v\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131!) anti-bol\u015fevik m\u0259qal\u0259l\u0259rini asanl\u0131qla h\u0259zm etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bu m\u0259nada 1920-ci ill\u0259rin \u0259vv\u0259li onun \u00fc\u00e7\u00fcn xeyli \u00e7\u0259tin ke\u00e7ib, b\u0259zi iddialara g\u00f6r\u0259, aprel i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n ard\u0131ndan g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259si, aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan ayd\u0131nlar aras\u0131nda \u00dczeyir b\u0259yin d\u0259 ad\u0131 vard\u0131. B\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar v\u0259 publisistin sa\u011f qalmas\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rolu h\u0259yat yolda\u015f\u0131 M\u0259leyk\u0259 xan\u0131m\u0131n o zaman F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissiyada \u00e7al\u0131\u015fan qarda\u015f\u0131n\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 deyilir. Bu kifay\u0259t q\u0259d\u0259r a\u011flabatan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; bel\u0259 ki, 1920-ci il may\u0131n 12-d\u0259 t\u0259sis edil\u0259n, qar\u015f\u0131s\u0131na \u0259ksinqilab v\u0259 t\u0259xribat\u00e7\u0131l\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259zif\u0259si qoyulan F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissiya kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u00fch\u00fcm s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik idi, \u201ck\u0259sdiyi ba\u015fa sor\u011fu-sual olmad\u0131\u011f\u0131\u201d kimi, m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259ri o d\u00f6vr\u00fcn burul\u011fanlar\u0131ndan sa\u011f-salamat \u00e7\u0131xarmaq imkanlar\u0131na malik idi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dczeyir b\u0259yin anti-bol\u015fevik, anti-aprel \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 bir d\u0259 1937-ci ilin \u201cq\u0131rm\u0131z\u0131 terror\u201du zaman\u0131 yada d\u00fc\u015f\u0259c\u0259kdi. H\u0259min d\u00f6vr\u0259 dair bir s\u0131ra s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 onun C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki qaynar f\u0259aliyy\u0259ti xat\u0131rlan\u0131r, m\u00fchacir\u0259td\u0259ki m\u00fcsavat\u00e7\u0131 Ceyhun Hac\u0131b\u0259ylinin qarda\u015f\u0131 olmas\u0131 yada sal\u0131n\u0131r, h\u0259tta b\u00f6y\u00fck b\u0259st\u0259kar\u0131n \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda \u201ct\u0259rk-silah edilm\u0259mi\u015f m\u00fcsavat\u00e7\u0131\u201d ifad\u0259si i\u015fl\u0259dilir. Lakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bu d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259k dair\u0259l\u0259rd\u0259ki \u015f\u0259xsi n\u00fcfuzu \u00dczeyir b\u0259yi yenid\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259, yaxud s\u00fcrg\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n s\u0131\u011fortalay\u0131r\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elnur Astanb\u0259yli M\u00fc\u0259llifd\u0259n: bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra, aprelin 28-d\u0259 Az\u0259rbaycanda bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n 100-c\u00fc ild\u00f6n\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 bir ne\u00e7\u0259 yaz\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alma\u011f\u0131 do\u011fru sayd\u0131m. H\u0259min<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4713","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4713"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4715,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4713\/revisions\/4715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}