{"id":47156,"date":"2021-09-01T02:19:42","date_gmt":"2021-08-31T22:19:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=47156"},"modified":"2021-09-01T15:56:28","modified_gmt":"2021-09-01T11:56:28","slug":"turk-mifoloji-q%c9%99hr%c9%99mani-qeser-%c9%99s%c9%99r-xan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=47156","title":{"rendered":"T\u00dcRK M\u0130FOLOJ\u0130 Q\u018fHR\u018fMANI QESER (\u018fS\u018fR) XAN&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Bu m\u0259qal\u0259d\u0259, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin, inanclar\u0131n v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rin haqlar\u0131nda istisnas\u0131z dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 M\u0259sihin, Riqden Cappo, C\u0259bray\u0131l, \u0130mam Mehdi, Kalki Avatar, Ma\u015fiax, Maytreya obrazlar\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tc\u0259 vahid v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li c\u0259h\u0259tl\u0259rini sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim edirik. Bu adlar\u0131n Bir olan &#8212; M\u00fcq\u0259dd\u0259s Ruhun ad\u0131 oldu\u011funa dair c\u0259sar\u0259tli fikri davam etdiririk. O kimdir? B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t h\u0259yat\u0131nda hans\u0131 rolu oynay\u0131r? V\u0259 n\u0259 vaxt g\u0259lir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bu bar\u0259d\u0259 xalqlar\u0131n dastan v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q: Buryatlar, Monqollar, Qazaxlar, Altay v\u0259 Tibet xalqlar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259srl\u0259r boyu itirilm\u0259mi\u015f gizli bilikl\u0259rin qal\u0131nt\u0131lar\u0131. Qeser xan, Abay-Qeser v\u0259 ya Burhan-Bator haqq\u0131nda dan\u0131\u015faq. V\u0259 &#171;Qeser&#187; q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastan\u0131 bu sirli \u015e\u0259xs haqq\u0131nda \u0259sas m\u0259lumatlar\u0131 verir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131 Buryat xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259vi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin b\u0259nz\u0259rsiz bir abid\u0259sidir. Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r dig\u0259r Orta Asiya xalqlar\u0131 bunu \u00f6zl\u0259rininki hesab edirl\u0259r (&#171;Orta Asiyan\u0131n \u0130liadas\u0131&#187;): Tibetlil\u0259r, Tuval\u0131lar, Monqollar, Alatayl\u0131lar, \u015eimali Tibet Uy\u011furlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/6LT8WJ-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47157\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Qeser &#8212; m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 Qeser xan, Burxan Bator, Tanr\u0131n\u0131n Q\u0259hr\u0259man\u0131 adlanan bir c\u0259miyy\u0259t simvoludur. Monqol xalqlar\u0131n\u0131n v\u0259 Tibet xalqlar\u0131n\u0131n mifologiyas\u0131nda, Orta Asiya xalqlar\u0131n\u0131n Qeser haqq\u0131nda dastan\u0131n\u0131n s\u00fcjetl\u0259ri f\u0259rqli variantlar\u0131nda olsa da, d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r: b\u0259zi xalqlarda n\u0259sr, dig\u0259rl\u0259rind\u0259 \u015feir, m\u00fcxt\u0259lif s\u0259n\u0259t \u00fcsullar\u0131 v\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259tbiq olunmaqla saxlan\u0131l\u0131r, ancaq bu \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 S\u0259ma O\u011flu Qeserin Tanr\u0131sal obraz\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dastan\u0131n \u00fc\u00e7 variant\u0131 var: Buryat, Monqol v\u0259 Tibet(Uy\u011fur). \u018ffsan\u0259nin ilk qeydl\u0259ri v\u0259 m\u0259tnin m\u00fcxt\u0259lif \u015fifahi variantlar\u0131 Tibetd\u0259 XI-XII \u0259srl\u0259rd\u0259 bir araya g\u0259tirildi. Tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u0259n c\u0259sar\u0259tli versiya &#171;Qeser&#187; dastan\u0131n\u0131n ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u0259razisind\u0259ki b\u00fct\u00fcn dig\u0259r dastanlardan daha ya\u015fl\u0131 olan variant\u0131n 1200 il ya\u015f\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeser, Uca Tanr\u0131 say\u0131lan Tenqrinin (ba\u015fqa bir ad\u0131 Xormust Tenqri, Ormuzd, farslar H\u00f6rm\u00fcz ad\u0131n\u0131 buradan o\u011furlay\u0131blar &#8212; X.\u018f.) b\u00f6y\u00fck o\u011fludur v\u0259 ya da deyildiyi kimi Sonsuz \u018fb\u0259di s\u0259mad\u0131r. Qeser (buryatlarda ikinci bir ad\u0131 da var &#8212; Burxan-Bator, y\u0259ni S\u0259ma Bahaduru anlam\u0131nda) \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu olmad\u0131qda, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t s\u0259hv inki\u015faf yolunda olduqda, d\u00fcnyadak\u0131 qayda-qanunu b\u0259rpa etm\u0259k laz\u0131m g\u0259l\u0259nd\u0259 Yer\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>Onun haqq\u0131nda yax\u015f\u0131l\u0131qlar etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn insana \u00e7evril\u0259r\u0259k Yer \u00fcz\u00fcn\u0259 enmi\u015f bir g\u00f6y o\u011flu kimi dan\u0131\u015f\u0131rlar. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Tengrinin dastanda \u00fc\u00e7 o\u011flu var. Altayda bunlar \u00dc\u00e7-Kurbustan, \u00fc\u00e7l\u00fck (\u0442\u0440\u0438\u0435\u0434\u0438\u043d) Tanr\u0131 adlan\u0131rlar (Xristianl\u0131qdak\u0131 Ata, O\u011ful v\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Ruh- X.\u018f.), h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc birdir, c\u0259nn\u0259tin \u0259n y\u00fcks\u0259k qat\u0131nda otururlar. Qeser xan, Burxan Bator, Tanr\u0131 Bogatur. Monqol xalqlar\u0131n\u0131n v\u0259 Tibet xalqlar\u0131n\u0131n mifologiyas\u0131nda bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6vzudan bir az uzaqla\u015faq. A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 iki foto\u015f\u0259kild\u0259 x\u00fcsusi bir yer olan &#171;dair\u0259 v\u0259 aypara&#187; i\u015far\u0259si olan bir xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259t var. M\u0259lum oldu ki, bu i\u015far\u0259 Altayl\u0131lar, Buryatlar, Monqollar, Qazaxlar v\u0259 Tibetlil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ox h\u00f6rm\u0259tlidir. \u0130nternetd\u0259 bu i\u015far\u0259 il\u0259 \u00e7ox sayda kolleksiya tapd\u0131q, bu da ayr\u0131 bir analitik m\u0259qal\u0259nin m\u00f6vzusudur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/2AUPHN.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47158\" width=\"893\" height=\"1207\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/2AUPHN.jpg 487w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/2AUPHN-222x300.jpg 222w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/2AUPHN-111x150.jpg 111w\" sizes=\"auto, (max-width: 893px) 100vw, 893px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, bunun vacib oldu\u011funu, min illikl\u0259r tarixi olan v\u0259 indi AllatRa adland\u0131r\u0131lan Rigden Capponun g\u0259tirdiyi orijinal elmin g\u0259ldiyini bildir\u0259n sirli, q\u0259dim i\u015far\u0259 oldu\u011funu qeyd etdik.<\/p>\n\n\n\n<p>Monqollar v\u0259 Tibet xalqlar\u0131 aras\u0131nda Qeseri (v\u0259 ya Abay Qeser, Qeser Xan, Az\u0259rbaycanda \u018fs\u0259r (Az\u0259r) Xan-X.\u018f.) Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 do\u011fulmu\u015f s\u0259mavi el\u00e7i, se\u00e7ilmi\u015f bir pad\u015fah (M\u0259sih\u0259 eyni) G\u00f6y O\u011flu adlan\u0131rd\u0131 v\u0259 Yeri \u015feytanlardan &#8212; cinl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259y\u0259nd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>O, eyni zamanda g\u00f6yd\u0259n enmi\u015f v\u0259 ya s\u0259mavi &#171;kosmik yumurta&#187;dan \u00e7\u0131xan ilk \u015f\u0259xs kimi d\u0259y\u0259ndirilir. Ba\u015fqa bir Tibet versiyayas\u0131na g\u00f6r\u0259, Qeserin, s\u0259mavi h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7 o\u011flundan biri olaraq h\u00f6kmdar\u0131 (kral) olmayan Lin \u0259yal\u0259tin\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. Lin \u015fahzad\u0259l\u0259rind\u0259n birinin ail\u0259sind\u0259 \u00e7irkin, &#171;\u0259s\u0259bi u\u015faq&#187; olaraq do\u011fuldu (Buryat dilind\u0259, Abay-Qeser &#171;nyuhatay nyurqatay hubuun&#187; kimi anadan olur, burada &#171;nyuhatay&#187; &#171;\u0259s\u0259bi&#187;, &#171;nyurqatay&#187; is\u0259 &#171;\u00e7\u0259limsiz&#187; dem\u0259kdir. &#171;\u00c7\u0259limsiz monqollar&#187; termini \u00c7ingiz xan\u0131n vaxt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xm\u0131\u015f &#171;Q\u0259dim Ari bahad\u0131r\u0131 Nirun&#187;; Saxa-Yakutlarda &#171;Nirun&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fc &#171;Nyurg\u00fcn&#187; kimi i\u015fl\u0259dirl\u0259r v\u0259 &#171;\u0259lind\u0259 n\u0259h\u0259ng niz\u0259si olan n\u0259h\u0259ng, qal\u0131n bir buz baltal\u0131 bahad\u0131r&#187; deyirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47170\" width=\"897\" height=\"472\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yakut q\u0259hr\u0259manl\u0131q dastan\u0131n\u0131n \u0259sas personajlar\u0131ndan C\u0259sur Nurg\u00fcn Bahutur adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Orta Asiyaya etdiyi ekspedisiyalarda Qeser xan v\u0259 Monqolustan v\u0259 Tibet xalqlar\u0131 aras\u0131nda bu \u015f\u0259xs\u0259 olan sonsuz maraq haqq\u0131nda \u00e7ox e\u015fitmi\u015f alim, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas, mistik v\u0259 s\u0259yyah N.K Rerixin \u0259m\u0259yind\u0259n b\u0259hs etm\u0259k he\u00e7 d\u0259 pis olmaz. \u00dcst\u0259lik, \u015e\u0259rqd\u0259 h\u0259qiqi bir \u015f\u0259xs olan Qeser xan\u0131n g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r, xalqlar\u0131 pislikd\u0259n v\u0259 haqs\u0131zl\u0131qlardan azad ed\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n m\u0259nas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259n insanlar, onun g\u0259li\u015finin \u0259lam\u0259tl\u0259rini g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. Onun yeni t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u015eimali \u015eambalada ba\u015f ver\u0259c\u0259yin\u0259 inan\u0131l\u0131rd\u0131. V\u0259 inan\u0131rd\u0131lar ki, Qeser Xan \u0259dal\u0259ti b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yenilm\u0259z bir ordu il\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131na \u0259lav\u0259 olaraq, M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitabdan (sinoidal t\u0259rc\u00fcm\u0259) v\u0259 Qeserl\u0259 ba\u011fl\u0131 dastanlar aras\u0131nda tapd\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcqayis\u0259ni diqq\u0259tiniz\u0259 t\u0259qdim edirik. Bu ara\u015fd\u0131rman\u0131n m\u0259qs\u0259di birl\u0259\u015fdirm\u0259k deyil, ayr\u0131m\u00e7\u0131l\u0131qd\u0131r (y\u0259ni kimin m\u0259nb\u0259yinin daha q\u0259dim v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli oldu\u011funu tapmaq). Buna baxmayaraq bu iki m\u0259nb\u0259 aras\u0131nda ortaq bir \u015fey tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ara\u015fd\u0131rmalar h\u0259yata ke\u00e7irildi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fikrimizc\u0259, bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259ri bunlard\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitabdan sitat:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; \u015e\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r Tanr\u0131ya \u00fcsyan etdil\u0259r. Xeyirxah q\u00fcvv\u0259l\u0259r pis q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. S\u0259malarda m\u00fcharib\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130blisin v\u0259 onun \u015f\u0259r ordusunun m\u0259\u011flubiyy\u0259ti, onlar yer\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r (V\u0259hy 12: 7-13). \u0130blis (2 Korinflil\u0259r\u0259 4: 4) bu d\u00f6vr\u00fcn \u201cm\u00fcv\u0259qq\u0259ti tanr\u0131s\u0131\u201d adlan\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Xeyir Tanr\u0131s\u0131 \u015f\u0259r bir tanr\u0131s\u0131 il\u0259 vuru\u015fdu. Xeyir \u015f\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r. S\u0259mada m\u00fcharib\u0259. \u015e\u0259r tanr\u0131s\u0131na qalib g\u0259ldil\u0259r. (Birinci f\u0259sil. Atay-Ulan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259ti).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130ncil:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 mat\u0259m (V\u0259hy 12: 9, 12 b). Y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvanlar \u015f\u0259klind\u0259 b\u0259zi canl\u0131lar pislik edirl\u0259r (V\u0259hy 13: 1-18; 19: 19-20).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 mat\u0259m. \u015e\u0259r tanr\u0131s\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 y\u0131rt\u0131c\u0131 heyvanlara \u00e7evrildi. Onlar \u0130nsanl\u0131\u011fa nifr\u0259t edirl\u0259r. Bu m\u0259krli \u015f\u0259r ruhlu y\u0131rt\u0131c\u0131lar yer \u00fcz\u00fcn\u0259 v\u0259ba g\u00f6nd\u0259rir, insanlar\u0131 m\u0259hv edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Allah\u0131n O\u011flu \u0130sa k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq insanl\u0131\u011f\u0131 xilas etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi (Filipilil\u0259r\u0259 2: 5-11).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu Qeser insanl\u0131\u011fa v\u0259 \u015f\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq k\u00f6m\u0259k etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu \u0130sa g\u00f6y\u00fcn sakini idi v\u0259 g\u00f6yd\u0259n enmi\u015fdi (Y\u0259hya 3:13; 6:38). Onun s\u0259mavi bir ad\u0131 vard\u0131 (Y\u0259hudil\u0259r\u0259 1: 3-13; Filipplil\u0259r\u0259 2: 9-11) v\u0259 d\u00fcnya yaranana q\u0259d\u0259r Ata Tanr\u0131ya olan m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0259mavi biir zz\u0259t\u0259 sahibdir (Y\u0259hya 17:24; 2:11).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu Qeser s\u0259man\u0131n bir sakini idi v\u0259 g\u00f6yd\u0259n enmi\u015fdi. (Birinci hiss\u0259 Buche Beligtenin g\u00f6yd\u0259n yer\u0259 enm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r). S\u0259mavi bir ad\u0131 var (Bu ad h\u0259m s\u0259ma ad\u0131, h\u0259m d\u0259 Burxan-Bator v\u0259 ya Tanr\u0131 Bahaduru kimi d\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259 bil\u0259r).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu \u0130sa, insan olaraq do\u011fuldu (Romal\u0131lara 9: 5; Y\u0259hya 1:14; 1 Y\u0259hya 4: 2; 1 Timotey\u0259 2: 5; Filipplil\u0259r\u0259 2: 7-8). \u0130nsanlar\u0131n k\u0259d\u0259rl\u0259rini v\u0259 ist\u0259kl\u0259rini bilirdi (Ye\u015faya 53: 3; \u0130branil\u0259r\u0259 4: 15).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu Qeser, yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 bir insan kimi d\u00fcnyaya g\u0259lm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi. (Dastanda ikinci f\u0259sil. \u0130kinci b\u00f6lm\u0259).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; \u0130blisd\u0259n qalan b\u00fctp\u0259r\u0259stlik. Cinl\u0259r b\u00fctl\u0259rin arxas\u0131nda dayan\u0131b (V\u0259hy 9: 20-21; 1 Korinflil\u0259r\u0259 10: 19-22).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; \u015e\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n b\u00fctp\u0259r\u0259stlik. B\u00fctl\u0259rin arxas\u0131nda cinl\u0259r v\u0259 pislikl\u0259r durur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Tanr\u0131n\u0131n O\u011flu \u0130sa il\u0259 birlikd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir d\u0259st\u0259 Tanr\u0131n\u0131n ordusudur (V\u0259hy 19: 11-14; Mark 13: 26-27).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Qeser \u015f\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f bir hey\u0259t toplay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; \u0130sa pad\u015fahlar\u0131n Pad\u015fah\u0131, B\u00f6y\u00fck \u015eahzad\u0259, Allah\u0131n Atl\u0131 q\u0259hr\u0259man\u0131(V\u0259hy 17: 14; 19: 11-16; Ye\u015faya 9: 6).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; dastan\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>&#8212; Qeser Qeys\u0259r, \u00c7ar, \u015eahzad\u0259, Bahadurdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kitab:<\/strong><br>&#8212; Xilaskar xalq\u0131na dirilik suyundan su ver\u0259c\u0259kdir. \u018fb\u0259di olaraq b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259, qu\u015flara, heyvanlara v\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 xeyir, sevinc, xo\u015fb\u0259xtlik v\u0259 \u0259min-amanl\u0131q ver\u0259c\u0259kdir. Xilaskar\u0131n v\u0259 xalq\u0131n\u0131n, ke\u00e7diyi \u00f6lk\u0259 Tanr\u0131dan xeyir-dua alacaq (\u0130saya 11: 6-10; V\u0259hy 7: 16-17; 21: 3-7; 22: 1-4; Luka 2: 25-52; \u0130saya 62: 7-12)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qeser&#187; eposu:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Xo\u015fb\u0259xt zamanlar haqq\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u018fb\u0259di Manzan d\u0259nizi olan yerd\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fb\u0259diyy\u0259t n\u0259\u011fm\u0259si oxuyan okeanda<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259n Morin Vadisind\u0259,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r da\u015f xeyir-dua al\u0131b,<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcdr\u0259tl\u0259ndikc\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n,<\/p>\n\n\n\n<p>Erk\u0259n d\u00f6vl\u0259t c\u00fcc\u0259rtisi,<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fuldu\u011fum v\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fcm torpaqda,<\/p>\n\n\n\n<p>Su i\u00e7diyi \u00e7ay\u0131n yan\u0131nda,<\/p>\n\n\n\n<p>Azadl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n q\u0259hr\u0259man,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsanlara xo\u015fb\u0259xtlik g\u0259tir\u0259n,<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131na s\u00fclh v\u0259 b\u0259r\u0259k\u0259t,<\/p>\n\n\n\n<p>Qeser yax\u015f\u0131lar\u0131n himay\u0259dar\u0131na \u00e7evrildi,<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fyl\u0259nc\u0259d\u0259n z\u00f6vq almaq \u00fc\u00e7\u00fcn parlaq bir h\u0259yat ke\u00e7irin &#8230;&#187;<\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>Aleksey Ulanovun &#171;Qeser&#187;\u0259 \u00f6n s\u00f6z\u00fcnd\u0259n.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259 n\u0259hay\u0259t, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha bir m\u0259lumat\u0131 v\u0259 bir m\u0259qam\u0131 da qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. \u0130nternetd\u0259 Quran\u0131n, 108-ci Sur\u0259sind\u0259 bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rin oldu\u011fu bir m\u00f6vzuya rast g\u0259ldik.<\/p>\n\n\n\n<p>Al Kausar\u0131 (\u018fl K\u00f6vs\u0259r kimi oxunur. \u201c\u0259l-Kovs\u0259r\u201d sur\u0259si \u0259n ki\u00e7ik sur\u0259dir v\u0259 c\u0259mi 3 ay\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir.-X.\u018f.) Biz s\u0259n\u0259 verdik, R\u0259bbiniz\u0259 dua edin &#8230;<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 (Z. B\u00fcnyadov) bel\u0259dir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bismillahir-r\u0259hmanir-r\u0259him!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1 (Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259r!) H\u0259qiq\u0259t\u0259n, Biz s\u0259n\u0259 K\u00f6vs\u0259r (C\u0259nn\u0259td\u0259ki K\u00f6vs\u0259r irma\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya bol ne\u2019m\u0259t, yaxud Qur\u2019an, pey\u011f\u0259mb\u0259rlik) b\u0259x\u015f etdik!.. Buradan da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki bizim t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259 yanl\u0131\u015fl\u0131q var.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sonrak\u0131 ay\u0259l\u0259rd\u0259 deyilir:<\/strong><br>2. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 (bu ne\u2019m\u0259tl\u0259r\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr ed\u0259r\u0259k) R\u0259bbin \u00fc\u00e7\u00fcn namaz q\u0131l v\u0259 qurban k\u0259s!<\/p>\n\n\n\n<p>3. (Ya Pey\u011f\u0259mb\u0259r! O\u011flun Qasim, yaxud \u0130brahim v\u0259fat etdiyi zaman s\u0259n\u0259 sonsuz, arxas\u0131 k\u0259sik, n\u0259sli k\u0259silmi\u015f dey\u0259n) s\u0259nin d\u00fc\u015fm\u0259ninin (As ibn Vailin) \u00f6z\u00fc sonsuzdur! (S\u0259nin n\u0259slin qiyam\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00f6r\u0259yib artacaq, ad\u0131na is\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 r\u0259hm\u0259t oxunacaqd\u0131r!)-X.\u018f.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"900\" height=\"477\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/bAUdeW.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47160\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/bAUdeW.jpg 900w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/bAUdeW-300x159.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/bAUdeW-150x80.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/bAUdeW-768x407.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu sur\u0259 bel\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 m\u0259nas\u0131 d\u0259rindir. \u018fn maraql\u0131s\u0131 budur ki, bu s\u00f6z\u00fcn m\u0259nas\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 Quran t\u0259fsir\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131na v\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. G\u00fcman edilir ki, ad\u0131n \u00f6z\u00fc ba\u015fqa c\u00fcr t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunmur &#8212; Kever, Kausar &#8212; eyni zamanda &#171;bolluq&#187;, &#171;firavanl\u0131q&#187; m\u0259nalar\u0131nda da izah olunur. Ancaq bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 real olmayan bir \u015fey, g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n ba\u015fqa bir fikir var. \u018fl Qausar\u0131n Qeser ad\u0131n\u0131n bir \u0259r\u0259bc\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259rik v\u0259 &#171;T\u0259kallahl\u0131q Dininin m\u00fc\u0259llimi&#187; dem\u0259kdir, o da M\u0259sih Qeserd\u0259n \u00f6zg\u0259si deyildir, y\u0259ni d\u00fcnyaya gizli elmi g\u0259tir\u0259n Riqden Cappo dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259lk\u0259 h\u0259r \u015fey \u00e7ox sad\u0259dir v\u0259 H\u0259qiq\u0259t birdir v\u0259 ham\u0131m\u0131z, b\u00fct\u00fcn insanlar, eyni \u015feyi f\u0259rqli dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q?<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. Az\u0259rbaycan T\u00fcrk\u00fcn iki b\u00f6y\u00fck pey\u011f\u0259mb\u0259rinin v\u0259t\u0259nidir. Bu d\u00fcnyan\u0131 onlar b\u00f6lm\u00fc\u015f, bu dinl\u0259ri onlar g\u0259tirmi\u015f v\u0259 d\u00fcnyada m\u00f6vcud olan bilikl\u0259r onlara m\u0259xsusdur. \u018fs\u0259r (Asar, Eser, Az\u0259r, \u00c7\u0259minz\u0259minlid\u0259 \u00dczeyir v\u0259 s. adlarla an\u0131l\u0131r) v\u0259 \u018fr\u0259s (Ares, Araz, Aras, Eres, \u018fr\u0259\u015f v\u0259 s.). D\u00fcnya toponomiyas\u0131nda bu addak\u0131 hecalardan istifad\u0259 olunmu\u015f, d\u00fcnyan\u0131n m\u0259rk\u0259zi kimi co\u011frafi paralell\u0259r i\u015far\u0259tl\u0259nmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar bar\u0259d\u0259 &#171;Tarixin dili, dilin tarixi&#187; adl\u0131 kitab\u0131mda ciddi ara\u015fd\u0131rmalar Avrosentrizmi alt-\u00fcst edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> Eva Kim (Rusiya) v\u0259 Roman Voskresniy (Ukrayna)<\/strong> <strong>birg\u0259 haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 elmi m\u0259qal\u0259d\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 \u015f\u0259rhl\u0259r X. \u018fd\u0259bo\u011fluna m\u0259xsusdur&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu m\u0259qal\u0259d\u0259, dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn dinl\u0259rin, inanclar\u0131n v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259rin haqlar\u0131nda istisnas\u0131z dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 M\u0259sihin, Riqden Cappo, C\u0259bray\u0131l, \u0130mam Mehdi, Kalki Avatar, Ma\u015fiax, Maytreya obrazlar\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47159,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-47156","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47156","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47156"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47156\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47185,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47156\/revisions\/47185"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47159"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47156"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47156"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47156"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}