{"id":47362,"date":"2021-09-03T02:30:23","date_gmt":"2021-09-02T22:30:23","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=47362"},"modified":"2021-09-03T02:31:17","modified_gmt":"2021-09-02T22:31:17","slug":"niy%c9%99-amazon-cayi-uz%c9%99rind%c9%99-korpu-tikilm%c9%99yib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=47362","title":{"rendered":"Niy\u0259 Amazon \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fc tikilm\u0259yib?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Amazon d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00e7aylar\u0131ndan biridir. D\u00fcnyan\u0131n su ehtiyatlar\u0131n\u0131n 18% -ni t\u0259\u015fkil edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu \u00e7ay s\u00fcrprizl\u0259rl\u0259, a\u00e7\u0131qlanmayan v\u0259 ya izah edilm\u0259y\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 doludur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Niy\u0259 6400 km uzunlu\u011fa malik bu \u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259k bir d\u0259n\u0259 d\u0259 k\u00f6rp\u00fc yoxdur?<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Niy\u0259 bu \u00e7ay vaxta\u015f\u0131r\u0131 \u0259ks istiqam\u0259t\u0259 ax\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"275\" height=\"183\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47363\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47363\" class=\"wp-image-47363\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4.jpg 275w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 275px) 100vw, 275px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"277\" height=\"182\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47364\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47364\" class=\"wp-image-47364\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-3.jpg 277w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-3-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 277px) 100vw, 277px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"810\" height=\"540\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47365\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47365\" class=\"wp-image-47365\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n.jpg 810w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n-300x200.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n-150x100.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/219381397_4061784803928710_6751850774107118444_n-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 810px) 100vw, 810px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Amazon t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 nec\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirir? N\u0259h\u0259ng \u00e7ay &#8212; C\u0259nubi Amerika &#171;krali\u00e7as\u0131&#187; t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 h\u0259r k\u0259si heyr\u0259tl\u0259ndirir. Su ax\u0131n\u0131 o q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fckd\u00fcr ki, okeana t\u00f6k\u00fcld\u00fckd\u0259 minl\u0259rl\u0259 kilometr okean suyunu \u015firinl\u0259\u015fdirir. Amazonun d\u0259qiq bir yata\u011f\u0131 yoxdur, ya bir \u00e7ox qollara b\u00f6l\u00fcn\u00fcr, ya da az sonra sonra birl\u0259\u015fir. Oraya bir \u00e7ox ba\u015fqa \u00e7aylar da qo\u015fulurlar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Quraql\u0131q m\u00f6vs\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u0259n geni\u015f n\u00f6qt\u0259sind\u0259 eni 11 kilometrdir, lakin ya\u011f\u0131\u015flar zaman\u0131 sahill\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259 50 il\u0259 80 km aras\u0131nda d\u0259yi\u015fil\u0259 bil\u0259r. Bataql\u0131qlar sahill\u0259r aras\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir yerind\u0259 olmayan fauna v\u0259 floran\u0131n n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var.<br>Aliml\u0259r bu yax\u0131nlarda \u00e7ay\u0131n alt\u0131ndan tam ba\u015fqa bir \u00e7ay axd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259ndil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ona Rio Hamza ad\u0131 verildi. Bu, Amazon il\u0259 \u00fcst -\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ax\u0131n\u0131n istiqam\u0259ti v\u0259 traektoriyas\u0131 da, eni 400 km -\u0259 q\u0259d\u0259r olan bir su axar\u0131d\u0131r. Rio Hamza yava\u015f -yava\u015f &#171;yuxar\u0131dak\u0131&#187; bac\u0131s\u0131 il\u0259 eyni istiqam\u0259t\u0259 ax\u0131r. Ancaq n\u0259d\u0259ns\u0259 yeralt\u0131 ax\u0131n\u0131n sular\u0131 Amazondan f\u0259rqli olaraq duzludur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Elm adamlar\u0131 h\u0259l\u0259 Rio Hamzan\u0131n mahiyy\u0259tini izah ed\u0259 bilm\u0259yib\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130ld\u0259 iki d\u0259f\u0259 n\u0259h\u0259ng bir dal\u011fa yuxar\u0131 qalxaraq, okeandan 800 km m\u0259saf\u0259d\u0259 Amazonkaya g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Onun gurultusu dal\u011fan\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u0259sind\u0259n yar\u0131m saat \u0259vv\u0259l e\u015fidilir.Bu fenomen\u0259 Pororoca &#8212; Portuqal dilind\u0259 &#171;gurultulu su&#187; deyilir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ay bu anda n\u0259h\u0259ng bir d\u00f6n\u00fc\u015fl\u0259 qalxaraq geriy\u0259 ax\u0131r. \u00c7ay yuxar\u0131ya n\u0259 q\u0259d\u0259r daralsa, sahill\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131lm\u0131\u015f duzlu su ax\u0131n\u0131 bir o q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc olar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>4-6 metr y\u00fcks\u0259klikd\u0259ki bu dal\u011fa saatda 20-27 km\/saat s\u00fcr\u0259tl\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"277\" height=\"182\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47366\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47366\" class=\"wp-image-47366\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3.jpg 277w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 277px) 100vw, 277px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"273\" height=\"200\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/91f7363346780dfa.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47367\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/91f7363346780dfa.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47367\" class=\"wp-image-47367\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/91f7363346780dfa.jpg 273w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/91f7363346780dfa-150x110.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 273px) 100vw, 273px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bu zaman d\u00fcnyan\u0131n \u0259n d\u0259li serfinqistl\u0259ri Amazonda topla\u015f\u0131rlar.A\u011faclardan qopan \u00e7ay zibill\u0259rind\u0259n yay\u0131naraq dal\u011faya minirl\u0259r.Onlar\u0131 n\u0259 Pororokun s\u00fcr\u0259ti, n\u0259 d\u0259 yerli heyvanlar t\u0259r\u0259find\u0259n yeyilm\u0259si v\u0259 ya zibil il\u0259 dolu dayazl\u0131qlarda s\u00fcm\u00fckl\u0259rinin q\u0131r\u0131lmas\u0131 riski dayand\u0131rm\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Ay\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda bu dal\u011fa yaz v\u0259 pay\u0131z b\u0259rab\u0259rliyi g\u00fcnl\u0259rind\u0259 ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 qalx\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Zooloqlar hesab edirl\u0259r ki, Pororok s\u0259b\u0259biyl\u0259 Amazonda d\u0259niz heyvanlar\u0131na rast g\u0259linir. M\u0259s\u0259l\u0259n, yerli \u00e7\u0259hray\u0131 delfinl\u0259r bir vaxtlar dal\u011fa il\u0259 okeandan \u00e7ox uzaqlara at\u0131lan delfinl\u0259rin n\u0259sill\u0259ridir. Burada \u00e7ay \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015f\u0131blar!<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Amazon \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fc tikm\u0259yin he\u00e7 bir m\u0259nas\u0131 yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130st\u0259nil\u0259n vaxt \u00e7ay yata\u011f\u0131n\u0131n, d\u0259rinliyin, dal\u011fan\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcn\u00fcn, duzlulu\u011funun v\u0259 h\u0259tta ax\u0131n\u0131n istiqam\u0259ti d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259n bir \u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259 k\u00f6rp\u00fc nec\u0259 qurula bil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d9b524be7e9f0ed7.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47368\" width=\"878\" height=\"378\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d9b524be7e9f0ed7.jpg 500w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d9b524be7e9f0ed7-300x129.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d9b524be7e9f0ed7-150x65.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 878px) 100vw, 878px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir s\u0259hv add\u0131m qon\u015fular t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131ld\u0131. Hondurasda \u00e7ox bahal\u0131 bir k\u00f6rp\u00fc tikdil\u0259r, alt\u0131ndan axan \u00c7oluteka \u00e7ay\u0131 s\u0259mtini d\u0259yi\u015fib  ba\u015fqa yataqla axd\u0131. H\u0259m d\u0259 bataql\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in\u0259 a\u011f\u0131r bir konstruksiya nec\u0259 qoyula bil\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00c7ox d\u0259rin\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u00f6z\u00fcll\u0259r vurulmal\u0131d\u0131r. Ancaq Rio Hamza Amazonun alt\u0131ndan axarsa, alt h\u0259r an dayaqlar\u0131n alt\u0131ndan da &#171;axa&#187; bil\u0259r.<br>\u018fn \u0259sas\u0131, eni 11-80 km olan bir \u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fcy\u0259 k\u00fclli miqdarda pul x\u0259rcl\u0259m\u0259yin he\u00e7 bir iqtisadi m\u0259nas\u0131 yoxdur. Yerli sakinl\u0259r b\u00fct\u00fcn n\u0259qliyyat n\u00f6vl\u0259rind\u0259n daha \u00e7ox qay\u0131qlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. \u018fslind\u0259 burada ba\u015fqa \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu da yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Turistl\u0259r \u00e7ay\u0131 g\u00f6rm\u0259y\u0259 g\u0259lirl\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 yollarda v\u0259 k\u00f6rp\u00fcl\u0259rd\u0259 getm\u0259kd\u0259ns\u0259, qay\u0131qlarda v\u0259 katerl\u0259rd\u0259 \u00fczm\u0259yi \u00fcst\u00fcn tuturlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Amazon d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00e7aylar\u0131ndan biridir. D\u00fcnyan\u0131n su ehtiyatlar\u0131n\u0131n 18% -ni t\u0259\u015fkil edir. Bu \u00e7ay s\u00fcrprizl\u0259rl\u0259, a\u00e7\u0131qlanmayan v\u0259 ya izah edilm\u0259y\u0259n hadis\u0259l\u0259rl\u0259 doludur. Niy\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47370,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-47362","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47362"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47362\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47369,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47362\/revisions\/47369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}