{"id":47692,"date":"2021-09-07T03:05:54","date_gmt":"2021-09-06T23:05:54","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=47692"},"modified":"2021-09-07T13:32:09","modified_gmt":"2021-09-07T09:32:09","slug":"din-bizi-ayirmaq-deyil-birl%c9%99sdirm%c9%99k-vasit%c9%99si-olmalidir-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=47692","title":{"rendered":"D\u0130N B\u0130Z\u0130 AYIRMAQ DEY\u0130L, B\u0130RL\u018f\u015eD\u0130RM\u018fK VAS\u0130T\u018fS\u0130 OLMALIDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47611\">https:\/\/fedai.az\/?p=47611<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bunu anlaya bilm\u0259y\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 qad\u0131nlar\u0131n m\u0259clisl\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131q-sa\u00e7\u0131q i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ridir. Qad\u0131n\u0131 m\u0259zardan \u00e7\u0131xar\u0131b (do\u011fulmu\u015f q\u0131zlar\u0131 diri-diri basd\u0131r\u0131rd\u0131lar \u2013 m\u00fc\u0259l.) h\u0259r\u0259ml\u0259r\u0259 soxan \u0259r\u0259bl\u0259r t\u00fcrk c\u0259miyy\u0259tl\u0259rind\u0259 qad\u0131n\u0131n ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqlu oldu\u011funu h\u00fcrr\u0259mil\u0259rin qad\u0131nlar\u0131 \u201c\u00fcmumil\u0259\u015fdirm\u0259si\u201d kimi t\u0259qdim edirdil\u0259r. Qad\u0131na \u0259\u015fya kimi baxan \u0259r\u0259bl\u0259r, \u201cbir it\u0259 y\u00fcz qad\u0131n\u0131 tay tutan\u201d sasanil\u0259r (Firdovsi) h\u00fcrr\u0259mil\u0259rd\u0259 qad\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlaya bilm\u0259yibl\u0259r. Hadis\u0259l\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 alan tarix\u00e7il\u0259rin \u0259sas\u0259n fars, \u0259r\u0259b olmas\u0131 bunlar\u0131 dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir. \u201cQad\u0131nlar\u0131n ham\u0131n\u0131n mal\u0131\u201d kimi xarakteriz\u0259 ed\u0259n bu m\u00fc\u0259llifl\u0259rin m\u00f6vqeyini Saleh \u0130ld\u0131r\u0131m haql\u0131 olaraq bel\u0259 \u015f\u0259rh edir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/800px-Papak_Xorramdin-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47696\" width=\"881\" height=\"1175\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/800px-Papak_Xorramdin-768x1024.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/800px-Papak_Xorramdin-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/800px-Papak_Xorramdin-112x150.jpg 112w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/800px-Papak_Xorramdin.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 881px) 100vw, 881px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u201cAril\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 qad\u0131n borc, kiray\u0259 veril\u0259 bil\u0259r\u201d (<strong>\u201c\u0130ran ayn v\u0259 f\u0259rh\u0259ng\u201d Mahmud Rza \u0130ftixarzad\u0259 I c. s. 218, 330<\/strong>). Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcl\u0259r qad\u0131n\u0131 \u015feytani cinsd\u0259n sayaraq q\u0131nay\u0131r, al\u00e7aq elan edib yaranmas\u0131na t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259n\u0259rl\u0259r&#8230; Ahura M\u0259zd\u0259 qad\u0131na dedi ki, s\u0259nin murdar oldu\u011funu bilir\u0259m, s\u0259ni yaratd\u0131m v\u0259 s\u0259n\u0259 k\u00f6m\u0259k edir\u0259m, \u00e7\u00fcnki ki\u015fi s\u0259nd\u0259n do\u011fulur. Yen\u0259 s\u0259n m\u0259ni incid\u0259c\u0259ks\u0259n, \u0259g\u0259r ki\u015fini do\u011fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa bir m\u0259xluq tapsayd\u0131m s\u0259ni yaratmazd\u0131m\u201d (<strong>S.\u0130ld\u0131r\u0131m \u201cBab\u0259k X\u00fcrr\u0259mdin\u201d Bak\u0131 2005 s. 21<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu fakt da Bab\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n t\u00fcrk h\u0259r\u0259kat\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir. Cavidan\u0131n arvad\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131ncaqlarda i\u015ftirak etm\u0259sini onun apar\u0131c\u0131 rolu olmas\u0131yla ba\u011flamaq g\u0259r\u0259kdir. D\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn at\u0131lan b\u00f6htanlar, bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fc ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259rin, onun q\u0259hr\u0259manl\u0131q tarixin\u0259 l\u0259k\u0259 yaxma\u011fa \u00e7al\u0131-\u015fanlar\u0131n \u0259sas m\u00f6vzusudur. Bab\u0259kin liderliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u00f6yl\u0259n\u0259nl\u0259rd\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259rinin b\u0259rpas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almay\u0131blar. T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 xaqanlar\u0131 X\u0259z\u0259rd\u0259, q\u0259dim Arattada se\u00e7ki yolu il\u0259 se\u00e7irdil\u0259r. \u00c7ox g\u00fcman ki, Bab\u0259k se\u00e7ki yolu il\u0259 se\u00e7ilmi\u015f lider idi. Saleh \u0130ld\u0131r\u0131m da bu fakt\u0131 diqq\u0259td\u0259n qa\u00e7\u0131rmayaraq yaz\u0131r: \u201cT\u00fcrk xaqan\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259 v\u0259 ya qan m\u0259nsubiyy\u0259til\u0259 yox, \u015f\u0259xsi l\u0259yaq\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 se\u00e7ilirdi. \u0130bn Fazlan bir \u00e7\u00f6r\u0259k\u00e7inin Xaqan se\u00e7ilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn namiz\u0259d oldu\u011funu qeyd edib\u201d <strong>(S.\u0130ld\u0131r\u0131m \u201cBab\u0259k X\u00fcrr\u0259mdin\u201d Bak\u0131 2005 s. 19<\/strong>). Xilaf\u0259tin ilk ill\u0259rind\u0259 m\u00f6min d\u00f6rd x\u0259lif\u0259 d\u0259 se\u00e7ki yoluyla se\u00e7ilmi\u015fdi. \u018fm\u0259vil\u0259r v\u0259 Abbasil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 son qoyuldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259ki qaralamaq \u00fc\u00e7\u00fcn anas\u0131na b\u00f6htan atanlar, onun \u201callahl\u0131q\u201d iddias\u0131nda olmas\u0131n\u0131 qabardanlar \u00fcsyana qar\u015f\u0131 apard\u0131qlar\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 dini don geyindirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. D\u00f6vr\u00fcn tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u0130shaq ibn \u0259n N\u0259dimin \u201cKitab \u0259l Fihrist\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 deyilir: \u201cOndan (\u015f\u0259rabdan \u2013 m\u00fc\u0259l.) \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 i\u00e7\u0259nd\u0259n sonra, qad\u0131n bir reyhan buda\u011f\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Bab\u0259k\u0259 uzatd\u0131 (q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259, x\u00fcsus\u0259n Az\u0259rbaycanda, Skifiyada v\u0259 D\u0259\u015fti Q\u0131p\u00e7aqda yov\u015fan g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ad\u0259ti vard\u0131 \u2013 m\u00fc\u0259l). O da reyhan otunu ald\u0131. Bu, onlar\u0131n toyu dem\u0259k idi, sonra onlar (onun t\u0259r\u0259fdarlar\u0131) ir\u0259li gedib h\u0259r ikisin\u0259 ba\u015f \u0259ydil\u0259r, bununla da onlar\u0131n evl\u0259nm\u0259sini t\u0259sdiq etdil\u0259r\u201d (<strong>Ziya B\u00fcnyadovun t\u0259rc\u00fcm\u0259si \u201cAz\u0259rbaycan VII-IX \u0259srl\u0259rd\u0259\u201d s. 302<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ba\u015fqa bir m\u0259nb\u0259d\u0259 is\u0259 Bab\u0259k h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n inanc\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259r var. \u018fbu M\u0259nsur \u0259l Ba\u011fdadi \u201cKitab \u0259l-F\u0259rq Beyn \u0259l Firaq\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cBab\u0259kil\u0259r da\u011fda bayram gec\u0259si ke\u00e7irirl\u0259r, y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b \u015f\u0259rab i\u00e7ir v\u0259 t\u00fct\u0259k \u00e7al\u0131rlar. H\u0259min gec\u0259 ki\u015fi v\u0259 arvadlar bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7\u0131raq v\u0259 tonqallar s\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u0259nd\u0259n sonra ki\u015fil\u0259r arvadlarla birg\u0259 yat\u0131rlar\u201d (yen\u0259 orada s\u0259h.303).<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fski m\u00fc\u0259llifl\u0259rin yaz\u0131lar\u0131nda t\u0259svir olunan hadis\u0259l\u0259rin a\u011f\u0131zdan-a\u011f\u0131za e\u015fidilmi\u015f \u0259sass\u0131z x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. \u018fl Ba\u011fdadi daha sonra yaz\u0131r: \u201cBab\u0259kil\u0259r \u00f6z dinl\u0259rinin meydana g\u0259lm\u0259l\u0259rini \u015eirvin adl\u0131 \u0259mir\u0259 (h\u00f6kmdara) istinad edirl\u0259r, o da \u0130slamdan qabaq olub. Onlar iddia edirl\u0259r ki, \u015eirvinin atas\u0131 z\u0259nci, anas\u0131 is\u0259 \u0130ran \u015fahlar\u0131ndan birinin q\u0131z\u0131 idi. Onlar\u0131n iddias\u0131na g\u00f6r\u0259, M\u0259h\u0259mm\u0259d (s) v\u0259 dig\u0259r pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015eirvin daha l\u0259yaq\u0259tli idi. Onlar da\u011fda m\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131 namaza \u00e7a\u011f\u0131ran m\u0259scid tikmi\u015fdil\u0259r. Onlar \u00f6z u\u015faqlar\u0131na Quran oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259dir, lakin gizlic\u0259 namaz q\u0131lm\u0131r, Ramazan ay\u0131nda oruc tutmur, kafirl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 cihad\u0131 m\u0259cburi hesab etmirl\u0259r\u201d (yen\u0259 orada s. 303).<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fl Ba\u011fdadi d\u0259 dig\u0259r yazarlar kimi \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259kzib ed\u0259n m\u0259lumatlar verir. Eyni taktika dig\u0259r tarix\u00e7il\u0259rin d\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u018fbu Tahir \u0259l M\u0259qdisi d\u0259 \u00f6z \u201cKitabi \u0259l-B\u0259d v\u0259 Tarix\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u00e7e\u015fidli b\u00f6htanlar ya\u011fd\u0131r\u0131r. M\u0259qdisi Bab\u0259kin anas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n bir k\u0259ndind\u0259n olan yoxsul tayg\u00f6z qad\u0131n, atas\u0131n\u0131n Abdullah ad\u0131nda Savaddan olan n\u0259bati kimi t\u0259qdim edir (s.114\/307).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bir \u00e7ox tarix\u00e7il\u0259r Bab\u0259k do\u011fulmadan atas\u0131n\u0131n \u00f6lm\u0259sini yaz\u0131rlar v\u0259 Bab\u0259kin qarda\u015f\u0131 Abdullah haqq\u0131nda da m\u0259lumatlar verirl\u0259r. \u018fg\u0259r Bab\u0259k do\u011fulmadan atas\u0131 \u00f6l\u00fcbs\u0259, onun ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 Abdullah \u00f6gey olmal\u0131d\u0131r. Lakin bununla ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir m\u0259lumat yoxdur. \u00dcst\u0259lik, bir \u00e7ox m\u0259nb\u0259l\u0259rin Bab\u0259ki \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm Xorasaninin n\u0259slind\u0259n saymas\u0131, \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm\u00fcn Abbasil\u0259rin qa\u00e7\u0131b gizl\u0259ndiyi bir d\u00f6vrd\u0259 \u018fm\u0259vil\u0259rin hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoymas\u0131 fakt\u0131 dan\u0131lmazd\u0131r. \u00c7\u00fcnki 719\u2013755-ci ill\u0259r\u0259 aid sikk\u0259l\u0259rd\u0259 \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm Xorasaninin (\u0259sl ad\u0131 \u018fbd\u00fcr\u0259hman ibn M\u00fcsl\u00fcm) ad\u0131 da h\u0259kk edilirdi. Y\u0259ni bu n\u0259slin Abbasil\u0259r hakimiyy\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 haqlar\u0131 vard\u0131. H\u0259m\u00e7inin \u018fbu M\u00fcsl\u00fcm qiyam\u0131n\u0131n da qay\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u00f6vladlar\u0131n\u0131n qisas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"326\" height=\"480\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d48883f0aac8892044738438153ab301-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47693\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47693\" class=\"wp-image-47693\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d48883f0aac8892044738438153ab301-1.jpg 326w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d48883f0aac8892044738438153ab301-1-204x300.jpg 204w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/d48883f0aac8892044738438153ab301-1-102x150.jpg 102w\" sizes=\"auto, (max-width: 326px) 100vw, 326px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"250\" height=\"163\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/250px-Abbasid_silver_dirham_in_the_name_of_abu_Muslim_struck_at_Marv_in_AH_132_749-50_The_David_Collection_Copenhagen_36241672762-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47694\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/250px-Abbasid_silver_dirham_in_the_name_of_abu_Muslim_struck_at_Marv_in_AH_132_749-50_The_David_Collection_Copenhagen_36241672762-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47694\" class=\"wp-image-47694\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/250px-Abbasid_silver_dirham_in_the_name_of_abu_Muslim_struck_at_Marv_in_AH_132_749-50_The_David_Collection_Copenhagen_36241672762-1.jpg 250w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/250px-Abbasid_silver_dirham_in_the_name_of_abu_Muslim_struck_at_Marv_in_AH_132_749-50_The_David_Collection_Copenhagen_36241672762-1-150x98.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><figcaption class=\"blocks-gallery-caption\"><strong>\u018fbu M\u00fcsl\u00fcm\u00fcn d\u0259 ad\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f sikk\u0259<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u00f6vladlar\u0131n\u0131n q\u0259sb olunmu\u015f haqlar\u0131ndan s\u00f6z a\u00e7\u0131lmas\u0131 he\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil. \u00c7\u00fcnki bir t\u0259riq\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olan \u015f\u0259xsin n\u0259slind\u0259n olan Bab\u0259kin kafir, odp\u0259r\u0259st v\u0259 s. olmas\u0131, Yezidin \u0130mam H\u00fcseyni (\u0259) kafir, dinsiz adland\u0131rmas\u0131 kimi bir \u015feydir. <strong>Bu g\u00fcn d\u0259 eyni tendensiya davam edir v\u0259 Bab\u0259ki anti \u0130slam m\u00fcbarizi kimi t\u0259qdim edir v\u0259 Sovet imperiyas\u0131n\u0131n bu ad\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 durmas\u0131n\u0131 arqument kimi ortaya qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Sovet imperiyas\u0131n\u0131n n\u00f6k\u0259rl\u0259ri \u00f6z ideoloji x\u0259ttin\u0259 uy\u011fun q\u0259hr\u0259manlar formala\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131n tarixin\u0259 yuxar\u0131da toxundu\u011fumdan birc\u0259 c\u00fcml\u0259 il\u0259 xat\u0131rlad\u0131m ki, Stalin v\u0259 onun ideoloqlar\u0131 30-cu ill\u0259rd\u0259 anlad\u0131lar ki, c\u0259miyy\u0259ti tarixi q\u0259hr\u0259manlardan ayr\u0131 salmaq \u0259ks effekt verir. Sad\u0259c\u0259 t\u0259dqiqatlarda o q\u0259hr\u0259manlar\u0131n missiyalar\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi. Bu g\u00fcn d\u0259 beyinsiz v\u0259 kommunist ideologiyas\u0131n\u0131n affekti alt\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f z\u0259lil insanlar bu yanl\u0131\u015f\u0131 d\u00fcz\u0259ltm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, az qala kitablar\u0131 yand\u0131rmaq ist\u0259yirl\u0259r.<\/strong> <strong>Sovet ideoloji t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131 Avrosentrizmin c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 x\u0259tt\u0259 riay\u0259t etm\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rinin \u0259sil xidm\u0259tl\u0259rini yanl\u0131\u015f t\u0259qdim etdil\u0259r &#8212; \u015eah \u0130smay\u0131l v\u0259 S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tini Osmanl\u0131 \u0259leyhidar\u0131, Bab\u0259ki i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz deyil, \u0130slam \u0259leyhidar\u0131, Koro\u011flunu t\u00fcrk pa\u015falar\u0131n\u0131n \u0259leyhidar\u0131, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rini \u0259zazil, qani\u00e7\u0259n v\u0259 s. kimi t\u0259qdim etmi\u015fdi. Bu tendensiya bu g\u00fcn d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir. Bir \u00f6z\u00fcn\u00fcz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn v\u0259 sad\u0259c\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131b oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nin.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131m bir m\u0259lumat\u0131 qeyd etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r. S\u0259f\u0259vi s\u00fclal\u0259si banil\u0259rind\u0259n olan \u015eeyx Heyd\u0259r \u00fcsyan\u0131 olub. Tarix\u00e7i F\u0259zlullah ibn Ruzbhan \u015eeyxin \u00fcsyan\u0131 haqq\u0131nda bel\u0259 m\u0259lumat verir: \u201cH\u0259min 893 hicri (miladi 1488) ilinin hadis\u0259l\u0259rind\u0259n miskin \u015feytan\u0131n, y\u0259ni \u0259rd\u0259billi \u015eeyx Heyd\u0259rin \u00fcsyan\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. O qalxmaq ist\u0259yirdi, lakin m\u0259\u011flub edildi&#8230; O, vaxt\u0131n\u0131n \u00e7ox hiss\u0259sini \u00f6z \u0259m\u0259liyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131l\u0131nc v\u0259 niz\u0259 haz\u0131rlama\u011fa s\u0259rf etdi. Rum, Tal\u0131\u015f v\u0259 Qarada\u011fdan (IX \u0259srd\u0259 h\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259ni \u2013 Z.B.) \u00e7oxlu adam onun yan\u0131na topla\u015fd\u0131 v\u0259 deyirl\u0259r ki, onlar \u015feyxi \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u0259bud hesab edir, dua v\u0259 \u00fcmumi namaza fikir verm\u0259yib ona qibl\u0259 kimi bax\u0131rd\u0131lar&#8230; \u015eeyx onlar\u0131n aras\u0131nda ibahat (halal-haram) etiqad\u0131n\u0131 v\u0259 Bab\u0259kin qayda-qanunlar\u0131n\u0131 t\u0259bli\u011f edirdi\u201d (Z.B\u00fcnyadov \u201cAz\u0259rbaycan VII\u2013IX \u0259srl\u0259rd\u0259 Bak\u0131.1989 s. 270).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47699\" width=\"892\" height=\"612\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5.jpg 271w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-150x103.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 892px) 100vw, 892px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, fars v\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r t\u00fcrkl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 daim kafirlikl\u0259 ba\u011flama\u011fa can at\u0131blar. Burada maraql\u0131 olan bir m\u0259qam S\u0259f\u0259vil\u0259rin d\u0259 q\u0259dim t\u00fcrk ad\u0259t-\u0259n\u0259l\u0259rini b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259kl\u0259rinin olmas\u0131d\u0131r. Bu da S\u0259f\u0259vil\u0259ri farsla\u015fma, din par\u00e7alama kimi yanl\u0131\u015f su\u00e7lamalara qar\u015f\u0131 \u0259n g\u00f6z\u0259l bir cavabd\u0131r. Sadalanan faktlar bir daha Bab\u0259kin at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlikl\u0259 he\u00e7 bir \u0259laq\u0259sinin olmamas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. O, sad\u0259c\u0259 \u0259r\u0259b i\u015f\u011fal\u0131na, s\u0259rxo\u015f x\u0259lif\u0259l\u0259rin t\u00fcrk xalq\u0131na verdiyi i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f bir m\u00fcs\u0259lman s\u0259rk\u0259rd\u0259si idi. H\u0259r\u00e7\u0259nd bir \u00e7oxlar\u0131 x\u0259lif\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259rxo\u015f dey\u0259nd\u0259 t\u0259hqir kimi yozma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 M\u00fcaviyy\u0259d\u0259n ba\u015flayaraq Abbasil\u0259r daxil b\u00fct\u00fcn x\u0259lif\u0259l\u0259rin \u015f\u0259rab i\u00e7m\u0259si, musiqi m\u0259clisl\u0259ri d\u00fcz\u0259nl\u0259m\u0259si v\u0259 s. kimi onlarla tarixi fakt m\u00f6vcuddur: \u201cM\u00fct\u0259v\u0259kkilin sarayda \u0259yl\u0259ndiyi bir xan\u0131m m\u00fc\u011f\u0259nni yoxa \u00e7\u0131x\u0131r. X\u0259lif\u0259 onun \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) t\u00fcrb\u0259sini ziyar\u0259t\u0259 getm\u0259sini anlay\u0131nca q\u0259z\u0259bl\u0259nir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu xan\u0131m K\u0259b\u0259y\u0259 gets\u0259ydi, x\u0259lif\u0259 K\u0259b\u0259ni yerl\u0259-yeksan ed\u0259c\u0259kmi\u015f. O, q\u0259z\u0259bind\u0259n \u0130mam H\u00fcseynin (\u0259) m\u0259zar\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tma\u011f\u0131 \u0259mr edir. M\u00fcs\u0259lmanlar bu \u0259mr\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131nca bu i\u015fi y\u0259hudi Dizy\u0259c\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131r. M\u0259zar da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r. F\u0259rat \u00e7ay\u0131ndan bir qol \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k m\u0259zar\u0131n sular alt\u0131nda qalmas\u0131na ba\u015flanan i\u015f sular\u0131n m\u0259zara yax\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259siyl\u0259 sona yetir. Bu da\u011f\u0131nt\u0131 \u0259rzind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fc m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 y\u0259hudi Dizy\u0259c m\u00fcs\u0259lman dinini q\u0259bul edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0130slam tarixi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcm bu r\u0259vay\u0259ti oxuyunca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) \u00f6vladlar\u0131n\u0131n m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rini g\u00f6r\u0259n y\u0259hudil\u0259r, xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r d\u00f6n\u00fcb m\u00fcs\u0259lman, amma bu m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259ri g\u00f6r\u0259n x\u0259lif\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar is\u0259 d\u00f6n\u00fcb v\u0259habi oldular.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Balami_-_Tarikhnama_-_Babak_parleys_with_the_Afshin_Haydar_the_Caliph_al-Mutasims_general.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47695\" width=\"888\" height=\"1326\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Balami_-_Tarikhnama_-_Babak_parleys_with_the_Afshin_Haydar_the_Caliph_al-Mutasims_general.jpg 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Balami_-_Tarikhnama_-_Babak_parleys_with_the_Afshin_Haydar_the_Caliph_al-Mutasims_general-201x300.jpg 201w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Balami_-_Tarikhnama_-_Babak_parleys_with_the_Afshin_Haydar_the_Caliph_al-Mutasims_general-100x150.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 888px) 100vw, 888px\" \/><figcaption><strong>Bab\u0259kl\u0259 Af\u015finin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Yaxud ikinci r\u0259vay\u0259ti diqq\u0259tl\u0259 oxuyun: \u201cBir g\u00fcn M\u00f6t\u0259sim \u015f\u0259rab m\u0259clisind\u0259 oturmu\u015fdu. Qaz\u0131 Y\u0259hya bin \u018fks\u0259m d\u0259 orada idi. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6t\u0259sim m\u0259clisd\u0259n durub o biri h\u00fccr\u0259y\u0259 getdi. Bir az orada qald\u0131qdan sonra d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131x\u0131b \u015f\u0259rab m\u0259clisin\u0259 g\u0259ldi. Sonra hamama gedib, \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 q\u00fcsl etdi, d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131x\u0131b canamaz ist\u0259di, iki r\u00fck\u0259t namaz q\u0131ld\u0131, sonra yen\u0259 d\u0259 \u015f\u0259rab m\u0259clisin\u0259 g\u0259ldi. Qazi Y\u0259hyaya dedi: \u201cBu namaz\u0131 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 bilirs\u0259nmi?\u201d Y\u0259hya: \u201cYox!\u201d. Dedi: \u201c\u0130zz\u0259t v\u0259 c\u0259lal sahibi Allah\u0131n \u0259ta etdiyi \u00e7oxlu nem\u0259tl\u0259rd\u0259n biri \u00fc\u00e7\u00fcn idi\u201d. Y\u0259hya dedi: \u201c\u018fg\u0259r b\u00f6y\u00fck r\u0259y sahibi laz\u0131m bilirs\u0259 desin, biz d\u0259 \u015fad olaq\u201d. Dedi:<strong> \u201cM\u0259n bu saat \u00fc\u00e7 q\u0131z\u0131n b\u0259kar\u0259tini ald\u0131m. Bunlar\u0131n h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc m\u0259nim d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rimin q\u0131zlar\u0131 \u2013 biri Rum pad\u015fah\u0131n\u0131n, ikincisi Bab\u0259kin, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc M\u0259zyar\u0131n q\u0131z\u0131 idi\u201d (\u018fbu \u018fli H\u0259s\u0259n ibn \u018fli Xac\u0259 Nizam\u00fclm\u00fclk \u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201d Bak\u0131 1987 s. 183).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bu g\u00fcn \u201cdin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131\u201d dey\u0259 bizl\u0259r\u0259 s\u0131r\u0131nan x\u0259lif\u0259 \u015f\u0259rab i\u00e7ir, kafir elan etdiyi \u00fc\u00e7 q\u0131za t\u0259cav\u00fcz edir, zinakarl\u0131qdan sonra iki v\u0259d\u0259siz namaz q\u0131l\u0131b Allaha \u015f\u00fckr edir, yenid\u0259n \u015f\u0259rab m\u0259clisin\u0259 qay\u0131d\u0131r. Bu fakt s\u00fcnni \u2013 \u015fi\u0259 qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymaq \u00fc\u00e7\u00fcn Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) ad\u0131ndan yalan, saxta h\u0259disl\u0259r uyduran Nizam\u00fclm\u00fclk\u00fcn \u0259s\u0259rind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259 x\u0259lif\u0259l\u0259rd\u0259n biz\u0259 qalan bu sava\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259rmi?<\/p>\n\n\n\n<p> Allah bizi bel\u0259 g\u00fcnahlardan qorusun&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016 (\u018fvv\u0259li:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=47533,&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=47533, https:\/\/fedai.az\/?p=47611) Bunu anlaya bilm\u0259y\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 qad\u0131nlar\u0131n m\u0259clisl\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131q-sa\u00e7\u0131q i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ridir. Qad\u0131n\u0131 m\u0259zardan<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47698,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-47692","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47692","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47692"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47716,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47692\/revisions\/47716"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}