{"id":47800,"date":"2021-09-08T02:52:51","date_gmt":"2021-09-07T22:52:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=47800"},"modified":"2021-09-08T02:56:32","modified_gmt":"2021-09-07T22:56:32","slug":"din-bizi-ayirmaq-deyil-birl%c9%99sdirm%c9%99k-vasit%c9%99si-olmalidir-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=47800","title":{"rendered":"D\u0130N B\u0130Z\u0130 AYIRMAQ DEY\u0130L, B\u0130RL\u018f\u015eD\u0130RM\u018fK VAS\u0130T\u018fS\u0130 OLMALIDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47611\">https:\/\/fedai.az\/?p=47611<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47692\">https:\/\/fedai.az\/?p=47692<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Y\u0259ni \u00fcsyan\u00e7\u0131 Bab\u0259k bel\u0259 x\u0259lif\u0259l\u0259rd\u0259n daha imanl\u0131 idi. X\u0259lif\u0259l\u0259rin \u0130slam\u0131 aradan qalx\u0131zmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 t\u0259svir etdiyi Bab\u0259k \u00fcsyan\u0131 \u0259slind\u0259 Abbasil\u0259rin hakimiyy\u0259tini yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n sil\u0259 bil\u0259rdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Bab\u0259k d\u00f6vr\u00fc yet\u0259rinc\u0259 yanl\u0131\u015f bilgil\u0259rl\u0259 anlad\u0131l\u0131b. \u00c7\u00fcnki o d\u00f6vr \u0259r\u0259b \u2013 t\u00fcrk d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259ydi. T\u00fcrk mill\u0259tin\u0259, t\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n x\u0259yan\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 naraz\u0131l\u0131q h\u0259mi\u015f\u0259 olmu\u015fdur. Bu g\u00fcn b\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n milli etnik b\u00f6l\u00fcnm\u0259ni son \u0259srl\u0259r\u0259 aid etm\u0259l\u0259ri g\u00fcl\u00fc\u015f do\u011furacaq q\u0259d\u0259r sad\u0259l\u00f6vhl\u00fckd\u00fcr. \u0130nsanlar dini bax\u0131mdan deyildiyi kimi mill\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnd\u00fcy\u00fc ilk g\u00fcnd\u0259n bu g\u00fcn\u0259d\u0259k milli kimlik m\u00fcbariz\u0259si m\u00f6vcud olub.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47801\" width=\"892\" height=\"501\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8.jpg 299w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 892px) 100vw, 892px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u0130bn-\u00fcl \u018fsir \u201cTarih-\u00fcl Kamil\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 art\u0131q oturu\u015fmu\u015f x\u0259lif\u0259l\u0259rin v\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m: \u201dXa\u00e7l\u0131lar\u0131n Antakya yax\u0131nlar\u0131nda m\u0259\u015fhur yamyaml\u0131qlar\u0131 (adam yem\u0259l\u0259ri) \u0259r\u0259bl\u0259ri sevindirmi\u015fdi. Acl\u0131q \u00e7\u0259k\u0259n xa\u00e7l\u0131lar t\u00fcrk \u015f\u0259hidl\u0259rinin c\u0259s\u0259dl\u0259rini m\u0259zarlardan \u00e7\u0131xar\u0131b kabab ed\u0259r\u0259k yedikl\u0259ri tarixin daima ha\u015fiy\u0259t v\u0259 l\u0259n\u0259tl\u0259 anaca\u011f\u0131 bir v\u0259h\u015f\u0259t xatir\u0259sidir. \u201cBir g\u00fcn 1500 \u015f\u0259hid c\u0259s\u0259di \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b, 300 n\u0259f\u0259rin m\u00fcbar\u0259k ba\u015f\u0131 k\u0259sil\u0259r\u0259k Misird\u0259ki x\u0259lifeyi \u0130slam\u0131n \u0259hli-salib (s\u0259lib\u00e7i) ordugah\u0131nda t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ittifaq raz\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u0259lmi\u015f el\u00e7il\u0259rin\u0259 g\u00f6st\u0259rildi&#8230; Misir x\u0259lif\u0259sinin el\u00e7il\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin bu \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259l\u0259rin\u0259 sevindil\u0259r&#8230; \u0130\u015ft\u0259 bunlar da sabitdir ki, s\u00fcnni v\u0259 \u015fi\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r aras\u0131nda ortaq olan ulusal v\u0259 tarixi T\u00fcrk d\u00fc\u015fm\u0259nliyi \u0259hli-s\u0259libin m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyi dini kin v\u0259 q\u0259r\u0259zd\u0259n, nifr\u0259td\u0259n he\u00e7 d\u0259 az deyildi. Zat\u0259n s\u00fcnni \u0259r\u0259bl\u0259r aras\u0131nda \u0259hli-salib ordular\u0131na muzdla \u0259sg\u0259r yaz\u0131lanlar bel\u0259 vard\u0131r v\u0259 h\u0259tta bunlar \u00f6n\u0259mli yekunlar tutmaqdad\u0131rlar\u201d (<strong>Prof. Dr. \u0130lhan Arsel. \u201dArap millet\u00e7ili\u011fi ve T\u00fcrkler\u201d. Kaynak Yay. 269.7. bas\u0131n \u015fubat 2011 s. 280-281).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130bn-\u018fl \u0130bri ad\u0131yla m\u0259\u015fhur olan Qriqorius \u018fbulf\u0259r\u0259c ibn \u018fhrun \u201cTarixi M\u00fcxt\u0259s\u0259r \u0259d-D\u00fcv\u0259l\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 (<strong>Z.B\u00fcnyadovun t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 s.304) <\/strong>yaz\u0131rd\u0131: \u201cOnun (Bab\u0259kin \u2013 m\u00fc\u0259l.) t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 n\u0259 ki\u015fiy\u0259, n\u0259 qad\u0131na, n\u0259 cavana, n\u0259 d\u0259 u\u015fa\u011fa r\u0259hm etmirdil\u0259r, h\u0259m m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131, h\u0259m d\u0259 zimmil\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar\u0131n \u0259liyl\u0259 q\u0131r\u0131lanlar\u0131 sayd\u0131lar \u2013 255.500 n\u0259f\u0259r oldu\u201d. \u201cBab\u0259k Tusini m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k y\u00fcz \u0259lli minlik ordusunu qovdurdu&#8230;\u201d (<strong>M.Kolanqatl\u0131 \u201cAlbaniya tarixi\u201d Bak\u0131 1993 s.195<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259k Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini \u0259r\u0259b i\u015f\u011fal\u0131ndan azad etmi\u015fdi. Quzey Az\u0259rbaycan\u0131n da b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si Bab\u0259kin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda idi. Dig\u0259r \u0259razil\u0259r\u0259 is\u0259 xristian alban t\u00fcrkl\u0259rin pavlikil\u0259r \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131 n\u0259zar\u0259t edirdil\u0259r. \u201c&#8230;Bab\u0259k \u015eimal\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra vilay\u0259tl\u0259rini f\u0259th ets\u0259 d\u0259 onlarla (pavlikil\u0259rl\u0259) hesabla\u015f\u0131rd\u0131\u201d <strong>(Z.B\u00fcnyadov \u201cAz\u0259rbaycan VII-IX \u0259srl\u0259rd\u0259 Bak\u0131 .1989 s. 218)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulk-u-kim-oldurdu-hasan-sabbah-nasil-13739900_5385_300.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47802\" width=\"893\" height=\"436\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulk-u-kim-oldurdu-hasan-sabbah-nasil-13739900_5385_300.jpg 336w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulk-u-kim-oldurdu-hasan-sabbah-nasil-13739900_5385_300-300x146.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulk-u-kim-oldurdu-hasan-sabbah-nasil-13739900_5385_300-150x73.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 893px) 100vw, 893px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259k \u00fcsyan\u0131 zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rin say\u0131 \u018fl \u018fsird\u0259 v\u0259 dig\u0259r b\u00fct\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 255.500 n\u0259f\u0259r olaraq g\u00f6st\u0259rilib. Bu, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259mdir. Bab\u0259kin m\u0259\u011flub olmas\u0131n\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 q\u0259l\u0259m\u0259 alan is\u0259 \u018fbu C\u0259f\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn C\u0259zir \u0259t-T\u0259b\u0259rinin \u201cTarixi \u0259r-R\u0259sul v\u0259l-m\u00fclk\u201d \u0259s\u0259ridir (T\u0259b\u0259ri. yen\u0259 orada s.299): \u201c\u0130bn Sunbat Bab\u0259ki Af\u015fin\u0259 satd\u0131qdan sonra bir n\u0259f\u0259r adam g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini xahi\u015f etdi. Bab\u0259k bu adam\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 soru\u015fdu: \u201cBu adam kimdir?\u201d \u0130bn Sunbat dedi ki, bu adam Xorasandand\u0131r. O, xa\u00e7p\u0259r\u0259stdir v\u0259 \u00e7oxdan bizd\u0259dir \u2013 bununla usru\u015fanl\u0131ya (So\u011fdiyan\u0131n xalq\u0131 bel\u0259 adlan\u0131rd\u0131 \u2013 m\u00fc\u0259l.) ba\u015fa sald\u0131 ki, n\u0259 dem\u0259k ist\u0259yir. Sonra Bab\u0259k soru\u015fdu: \u201cN\u0259 vaxtdan burada qald\u0131n?\u201d O, cavab verdi: \u201cFilan ild\u0259n\u201d. Bab\u0259k soru\u015fdu: \u201cNec\u0259 oldu ki, burada qald\u0131n?\u201d O adam cavab\u0131nda dedi: \u201cM\u0259n burada evl\u0259nmi\u015f\u0259m\u201d. Bab\u0259k dedi: \u201cS\u0259n do\u011fru deyirs\u0259n. Bir adamdan soru\u015fanda ki, haral\u0131san, cavab ver\u0259r: \u201cArvad\u0131m\u0131n do\u011fuldu\u011fu yerd\u0259n\u201d (yen\u0259 orada <strong>s.295<\/strong>) <strong>(Bu deyim bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 qalmaqdad\u0131r\u2013m\u00fc\u0259l.)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201c&#8230;Bab\u0259k soru\u015fdu: \u201cSiz kimsiniz?\u201d Onlardan biri cavab verdi: \u201cM\u0259n \u018fbu S\u0259id\u0259m\u201d. O biri dedi: \u201cM\u0259n Buzbarayam\u201d. \u201cYax\u015f\u0131\u201d\u2013 deyib Bab\u0259k atdan d\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130bn Sunbat ona bax\u0131rd\u0131. Bab\u0259k onun \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131b dedi: \u201cOlmaya s\u0259n m\u0259ni y\u0259hudil\u0259r\u0259 (\u0259r\u0259bl\u0259r\u0259 bel\u0259 deyilirdi. Bu bir \u00e7ox m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259dir\u2013m\u00fc\u0259l.) c\u00fczi bir pula satm\u0131san? \u018fg\u0259r s\u0259n pul ist\u0259yirdins\u0259, m\u0259nd\u0259n ist\u0259y\u0259ydin, m\u0259n s\u0259n\u0259 ondan \u00e7ox pul ver\u0259rdim\u201d <strong>(yen\u0259 orada s.296<\/strong>). (Burada bir fakt\u0131 bir daha t\u0259krar edim ki, S\u0259hl Sunbat Qaraman\u2013Q\u0131p\u00e7aq \u018frm\u0259niyy\u0259sind\u0259n idi. Bu \u015f\u0259xsin haylara he\u00e7 bir d\u0259xli olmad\u0131\u011f\u0131, Bab\u0259kl\u0259 eyni dild\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 \u0259rm\u0259nil\u0259rin t\u00fcrk olmalar\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir\u2013 m\u00fc\u0259l.).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kin tutulmas\u0131 x\u0259b\u0259ri b\u00fct\u00fcn xilaf\u0259t\u0259 yay\u0131ld\u0131. \u201c&#8230;Lakin h\u0259r t\u0259r\u0259fi \u00e7\u0259p\u0259rl\u0259mi\u015f g\u0259ncl\u0259r v\u0259 qad\u0131nlar onu g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00fczl\u0259rini sill\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 (ba\u015f-g\u00f6zl\u0259rin\u0259 d\u00f6ym\u0259y\u0259 \u2013 m\u00fc\u0259l.) ba\u015flad\u0131lar v\u0259 f\u0259ryad-\u015fiv\u0259n qopard\u0131lar ki, s\u0259sl\u0259ri asimana ucald\u0131. Af\u015fin onlara dedi: \u201cD\u00fcn\u0259n ax\u015fam siz f\u0259ryad edirdiniz ki, o sizi \u0259sir etmi\u015fdir, bu g\u00fcn is\u0259 onun \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011flay\u0131rs\u0131n\u0131z. Allah siz\u0259 l\u0259n\u0259t el\u0259sin!\u201d Onlar is\u0259 dedil\u0259r: \u201cO, biz\u0259 yax\u015f\u0131 bax\u0131rd\u0131\u201d (<strong>yen\u0259 orada. s.296<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130bn K\u0259sir \u201c\u018fl B\u0259diyy\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, X\u0259lif\u0259 M\u00f6t\u0259sim iki g\u00fcn yol getdi ki, bir an \u0259v-v\u0259l Bab\u0259ki g\u00f6rs\u00fcn, amma Bab\u0259k onu tan\u0131mad\u0131. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Bab\u0259k 20 il \u0259rzind\u0259 255.500 n\u0259f\u0259r \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Y\u0259hya ibn M\u00fcaza, \u0130sa ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn \u018fbu Xalid\u0259, \u018fhm\u0259d ibn \u0259l C\u00fcneyd\u0259 (onu \u0259sir alm\u0131\u015fd\u0131), S\u00fcreyk ibn \u018fli ibn S\u0259d\u0259q\u0259, M\u0259h\u0259mm\u0259d ibn Humeyd \u0259t-Tusiy\u0259 v\u0259 \u0130brahim ibn \u0259l Zeys\u0259 qalib g\u0259lmi\u015fdi.<br>Bab\u0259kin son d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fc il\u0259 birlikd\u0259 3309 n\u0259f\u0259r adam \u0259sir al\u0131nm\u0131\u015f, onun yan\u0131nda \u0259sir olan 7600 n\u0259f\u0259r m\u00fcs\u0259lman qad\u0131n v\u0259 u\u015faq azad edilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"450\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/mstali-800x450-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47806\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47806\" class=\"wp-image-47806\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/mstali-800x450-1.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/mstali-800x450-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/mstali-800x450-1-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/mstali-800x450-1-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kin 17 o\u011flu v\u0259 23 q\u0131z-g\u0259lini Af\u015finin \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi (<strong>T\u0259b\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131 Ziya B\u00fcnyadovun t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 s.299)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Maraql\u0131 buras\u0131d\u0131r ki, Bab\u0259kin \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r \u0259r\u0259b s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ridir, onlar\u0131n aras\u0131nda t\u00fcrk \u0259sg\u0259rl\u0259r olsa da t\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r yoxdur. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r, x\u00fcsus\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcasir tarixi Af\u015fini t\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259si say\u0131r. Bu, yanl\u0131\u015fd\u0131r. Af\u015fin So\u011fdiyal\u0131d\u0131r. So\u011fdlar\u0131n farsdilli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arxeologiya t\u0259sdiql\u0259yib. \u201cSo\u011fdlar\u0131n d\u00f6vl\u0259ti v\u0259 dili t\u0259xmin\u0259n iki min il \u0259vv\u0259l m\u0259hv olub. Bu yax\u0131nlarda dil\u015f\u00fcnaslar a\u015fkar edibl\u0259r ki, Pamir da\u011flar\u0131nda, bir ne\u00e7\u0259 q\u0131\u015flaqda yaqnoblar \u2013 \u00f6z \u0259cdadlar\u0131 so\u011fdlar\u0131n dilini m\u00fchafiz\u0259 ed\u0259n ki\u00e7ik etnos ya\u015fay\u0131r\u201d (<strong>A.Kondratov \u201cSird\u0259n biliy\u0259 do\u011fru\u201d Bak\u0131 1975 s.6<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fn\u0259n\u0259vi \u0259r\u0259b x\u0259yan\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq Af\u015fini qazand\u0131\u011f\u0131 q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n sonra ya\u015fatmaq \u00f6z hakimiyy\u0259tini t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 atma\u011fa b\u0259rab\u0259r idi. Af\u015fini su\u00e7layanlar onu s\u00fcnn\u0259tsiz, at\u0259\u015fp\u0259r\u0259st, b\u00fctp\u0259r\u0259st, firon, qiyam\u00e7\u0131, guya Bab\u0259k\u0259 \u201ck\u00f6m\u0259k etmi\u015f\u201d v\u0259 s. g\u00fcnahlarda ittiham etdil\u0259r. Xilaf\u0259t tarix\u00e7il\u0259ri evind\u0259n tap\u0131lan \u201cZarava\u201d adl\u0131 kahinl\u0259r kitab\u0131, b\u00fct\u0259 b\u0259nz\u0259r fiqurlardan b\u0259hs edirl\u0259r. Onun usru\u015fan dilind\u0259 m\u0259ktublar yazaraq \u0259cdadlar\u0131n\u0131n taxt\u0131n\u0131 qaytarmaq ist\u0259m\u0259si d\u0259 qeydl\u0259r aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Af\u015fin sad\u0259c\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259r f\u0259rq qoymadan ona \u201cb\u0259y\u201d deyirdil\u0259r. T\u0259b\u0259ri <strong>(III c. s. 1310\u20131311)<\/strong> yaz\u0131r: \u201cBel\u0259 m\u00fcraci\u0259t (b\u0259y) Orta Asiya t\u00fcrkl\u0259rinin m\u00fcraci\u0259tidir. Af\u015finin m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu ki, \u00f6z\u00fcn\u0259 \u0259r\u0259bl\u0259rin \u201c\u0130lah \u018fl-Alihat\u201d s\u00f6z\u00fcyl\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259y\u0259 icaz\u0259 verirmi\u015f\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kin m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n \u0259vv\u0259l M\u0259zy\u0259r asanl\u0131qla m\u0259\u011flub edilir. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) soyun-dan g\u0259l\u0259n \u0130mam M\u0259h\u0259mm\u0259d T\u0259qi (\u0259) 835-ci ild\u0259 \u015f\u0259hid edilir. Bab\u0259k 838-ci ild\u0259 edam edilir v\u0259 Af\u015fini d\u0259 edam edirl\u0259r. Bel\u0259c\u0259, X\u0259lif\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 yaradan b\u00fct\u00fcn g\u00fccl\u0259ri neytralla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259ki hiyl\u0259 il\u0259 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n Af\u015finin edam olunmas\u0131 h\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n yeni dal\u011fas\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131 il\u0259 eyni vaxta t\u0259sad\u00fcf edir. Bunun xalq\u0131n Bab\u0259k\u0259 sevgisind\u0259n x\u0259lif\u0259nin qorxmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n edilm\u0259si a\u011flabatand\u0131r. Bab\u0259ki satan S\u0259hl ibn Sunbat onu tan\u0131d\u0131, \u00e7\u00fcnki bundan \u0259vv\u0259l Bab\u0259k\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 \u00e7oxlu pul verib can\u0131n\u0131 qurtarmaq ist\u0259mi\u015fdi, \u201cancaq Bab\u0259k q\u0259bul etm\u0259mi\u015f, onun g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda anas\u0131n\u0131n, bac\u0131s\u0131n\u0131n v\u0259 arvad\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na pis i\u015fl\u0259r g\u0259tirmi\u015f, \u00e7\u00fcnki bu \u201c\u0130blis\u201d \u0259sir olanlarla, onlar\u0131n arvad-lar\u0131 il\u0259 bel\u0259 r\u0259ftar edirdi\u201d (yen\u0259 orada <strong>s.114\/308)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olan bir \u015fey, xalq\u0131n\u0131n yollar boyunca kilometrl\u0259rl\u0259 \u0259razil\u0259r\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u00fcb Bab\u0259ki g\u00f6rm\u0259y\u0259 ax\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r, he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259d\u0259 Bab\u0259k\u0259 qar\u015f\u0131 xalq nifr\u0259ti n\u00fcmun\u0259si q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nmay\u0131b. \u00dcst\u0259lik, ham\u0131 g\u00f6rs\u00fcn dey\u0259 ona haz\u0131rlanan filin he\u00e7 zaman bel\u0259 b\u0259z\u0259dilm\u0259m\u0259sini \u018fhm\u0259d ibn \u018fc\u0259m \u018fl Kufi \u201cKitab \u018fl F\u00fctuh\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulkun-katlini-tasvir-eden-minyatur.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-47808\" width=\"921\" height=\"516\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulkun-katlini-tasvir-eden-minyatur.jpg 750w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulkun-katlini-tasvir-eden-minyatur-300x168.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulkun-katlini-tasvir-eden-minyatur-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/nizamulmulkun-katlini-tasvir-eden-minyatur-715x400.jpg 715w\" sizes=\"auto, (max-width: 921px) 100vw, 921px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>H\u0259r halda Bab\u0259k d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00fcsyan\u00e7\u0131 idi. Qar\u015f\u0131s\u0131nda imperiyalar diz \u00e7\u00f6k\u0259n xilaf\u0259tin onlarla ordusunu darmada\u011f\u0131n el\u0259di. O, \u018fhli-Beyt sevdal\u0131 bir m\u00fcs\u0259lman idi. Nizam\u00fclm\u00fclk \u015fi\u0259l\u0259ri g\u00f6zd\u0259n salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daim Bab\u0259kin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir: \u201cBu yoldan azm\u0131\u015flar (Bab\u0259k n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 m\u00fc\u0259l.) \u00f6zl\u0259rini pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) \u00f6vladlar\u0131n\u0131 sev\u0259nl\u0259r kimi q\u0259l\u0259m\u0259 ver\u0259rl\u0259r\u201d <strong>(\u201cSiyas\u0259tnam\u0259\u201d Bak\u0131 1987 s.185).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259k ger\u00e7\u0259k bir q\u0259hr\u0259mand\u0131. \u201c\u0130bn T\u0259qriberdi deyir ki, \u201cBab\u0259k \u00f6z z\u0259man\u0259sinin q\u0259hr\u0259man\u0131 v\u0259 xilaf\u0259ti d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n bir igid idi\u201d <strong>(Z. B\u00fcnyadov \u201cAz\u0259rbaycan VII-IX \u0259srl\u0259rd\u0259 Bak\u0131 1989 s. 256).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u201cBab\u0259k H\u00fcrr\u0259mini M\u00f6t\u0259simin yan\u0131na g\u0259tir-dil\u0259r. M\u00f6t\u0259sim \u0259mr etdi ki, Bab\u0259kin \u0259ll\u0259rini v\u0259 ayaqlar\u0131n\u0131 onun g\u00f6z\u00fc qaba\u011f\u0131nda k\u0259ssinl\u0259r. Sift\u0259 onun sa\u011f qolunu k\u0259sdi, qan axanda Bab\u0259k b\u00fct\u00fcn \u00fcz\u00fcn\u00fc qana boyad\u0131 ki, \u00fcz\u00fcnd\u0259 z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 yer qalmad\u0131. M\u00f6t\u0259sim dedi: \u201cOndan soru\u015fun, n\u0259 s\u0259b\u0259b\u0259 bel\u0259 etdi?\u201d Bab\u0259kd\u0259n soru\u015fdular, o da bel\u0259 cavab verdi: \u201cX\u0259lif\u0259y\u0259 deyin: \u201cS\u0259n \u0259mr etdin m\u0259ni \u015faqqalas\u0131nlar, m\u0259nim edam\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259n vicdan\u0131nla cavab ver\u0259c\u0259ks\u0259n. Lakin buna \u015f\u00fcbh\u0259 ola bilm\u0259z ki, m\u0259nd\u0259n axan qan\u0131 dayand\u0131rma\u011fa s\u0259nin h\u00f6km\u00fcn yetm\u0259z v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, ba\u015f\u0131m k\u0259silm\u0259yib bu qan axacaqd\u0131r. M\u0259n qorxuram ki, b\u00fct\u00fcn qan\u0131m ax\u0131b qurtars\u0131n v\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00fcn r\u0259ngi qa\u00e7\u0131b solsun. Adamlar da el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r ki, guya el\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n \u00f6l\u00fcmd\u0259n qorxuramm\u0131\u015f. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 bel\u0259 etdim, yoxsa qan\u0131m\u0131n axd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etm\u0259dim. M\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00fc qana boyad\u0131m ki, \u00fcz\u00fcm\u00fcn r\u0259ngi qa\u00e7m\u0131\u015f kimi g\u00f6r\u00fcnm\u0259sin.\u201d Onda M\u00f6t\u0259sim dedi: \u201c\u018fg\u0259r onun g\u00f6rd\u00fcy\u00fc v\u0259 ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131na imkan verm\u0259y\u0259n i\u015fl\u0259r olmasayd\u0131, bu faydal\u0131 adam\u0131 saxlamaq d\u00fczg\u00fcn olard\u0131\u201d&#8230; Onun \u0259l-qolunu k\u0259sdikd\u0259n sonra ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdil\u0259r. Sonra Bab\u0259kin \u0259ll\u0259rini, ayaqlar\u0131n\u0131 v\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 qarn\u0131na soxaraq neft t\u00f6k\u0259r\u0259k yand\u0131rd\u0131lar\u201d <strong>(\u018ft T\u0259nuhi \u201c\u0130\u015fvar\u201d s.75).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bab\u0259kin qarda\u015f\u0131n\u0131 da \u015faqqalad\u0131lar. Bu q\u0259hr\u0259manlar\u0131n q\u0131\u015fq\u0131rt\u0131, ah-nal\u0259 etm\u0259m\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259llifl\u0259rin heyr\u0259tin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixin istehzas\u0131na bax\u0131n. Bab\u0259k\u0259 qalib g\u0259ldiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ba\u015f\u0131na tac qoyulan so\u011fdiyal\u0131 Af\u015fin az sonra m\u00fchakim\u0259 edildi. O, b\u00fctp\u0259r\u0259stlikd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Ondan n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcnn\u0259t olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 soru\u015fanda \u201cqorxdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcnn\u0259t olunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u0259di. Af\u015finin m\u00fchakim\u0259si zaman\u0131 ortaya \u00e7\u0131xan bir fakt\u0131 \u018ft T\u0259b\u0259ri q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. Buradan ayd\u0131n olur ki, \u0259slind\u0259 Af\u015fin M\u0259zy\u0259rl\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ona da t\u0259klif edil\u0259n Xosrov d\u00f6vr\u00fcn\u0259 uy\u011fun Sasani d\u00f6vl\u0259tini qurmaq ist\u0259yin\u0259 qar\u015f\u0131, m\u0259hz Bab\u0259k \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bu g\u00fcn Bab\u0259ki kafirlikd\u0259 ittiham ed\u0259n adamlar\u0131n bir az oxumalar\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tdir. \u00c7\u00fcnki bizim inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130lahi kitab da \u201cOxu!\u201d\u2013 dey\u0259 \u0259mr edir&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu g\u00fcn \u0130mam C\u0259f\u0259ri Sadiqin (\u0259) imtina etdiyi bir hakimiyy\u0259tin s\u00fcnni qarda\u015flar\u0131m\u0131zla davas\u0131n\u0131 d\u00f6ym\u0259k yersizdir. Qoy bizim dini m\u00fcbahis\u0259l\u0259rimiz t\u0259s\u0259vv\u00fcf v\u0259 irfan \u00fcst\u00fcnd\u0259 olsun. Qoy h\u0259r iki m\u0259zh\u0259bin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Allah\u0131 kimin daha \u00e7ox sevm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yar\u0131\u015fs\u0131nlar. Bu g\u00fcn h\u0259disl\u0259rin dinimiz\u0259 ziyan verdiyini h\u0259r birimiz g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Amma h\u0259disl\u0259rsiz d\u0259 \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir deyim var: \u201cYalan\u00e7\u0131n\u0131n \u015fahidi yan\u0131nda olar\u201d. \u018ffsuslar olsun ki, uydurulmu\u015f onlarca h\u0259dis, m\u0259hz yalan\u00e7\u0131lara \u015fahidlik etm\u0259kd\u0259dir. \u0130slam al\u0259mi bunun f\u0259rqin\u0259 varmal\u0131d\u0131r. Qoy bizim \u015fahidimiz Qurani-K\u0259rim olsun ki, biz d\u0259 yalan\u00e7\u0131 durumuna d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259zh\u0259bl\u0259raras\u0131 m\u00fcbahis\u0259 predmetin\u0259 \u00e7evril\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u018fhli-beytl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u018fslind\u0259 h\u0259r iki m\u0259zh\u0259bin bu m\u00f6vzuda birl\u0259\u015fm\u0259li oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259k d\u0259, reall\u0131qda f\u0259rqli m\u0259nz\u0259r\u0259yl\u0259 rastla\u015fmaqday\u0131q. Bir qrup \u0130mam \u018fli (\u0259), \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259), \u0130mam H\u0259s\u0259n (\u0259) v\u0259 Fatim\u0259 anam\u0131z\u0131, bir qrup t\u0259kc\u0259 Ai\u015f\u0259ni, ba\u015fqa bir qrup is\u0259 \u018fhli-beyt\u0259 dig\u0259r ev \u0259hlini d\u0259 \u0259lav\u0259 edirl\u0259r. M\u00fcaviy\u0259nin x\u0259lif\u0259liyi d\u00f6n\u0259mind\u0259 M\u00fcaviy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u018fhli-beyt adland\u0131r\u0131rd\u0131. \u0130st\u0259r ke\u00e7mi\u015fd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 indiki anlamda \u018fhli-beyt geneloji olaraq n\u0259slin davam etm\u0259si dem\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p> M\u00fcs\u0259lman olan h\u0259r bir k\u0259s bilir ki, Allah\u0131n t\u0259qdiriyl\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin (s.\u0259.s) o\u011flu olmay\u0131b (ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda v\u0259fat etmi\u015fl\u0259r \u2013 m\u00fc\u0259l.), dig\u0259r q\u0131zlar\u0131n\u0131n da \u00f6vladlar\u0131 olmay\u0131b. \u00c7ox g\u00fcman ki, \u0130lahi bir n\u0259d\u0259nl\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s) soyunun Allah H\u0259zr\u0259ti Fatim\u0259 v\u0259 H\u0259zr\u0259ti \u018fli izdivac\u0131ndan do\u011fulan \u00f6vladlarla davam etm\u0259sini ist\u0259yib. Bu m\u0259xsuslu\u011fu h\u0259r iki m\u0259zh\u0259b q\u0259bul etm\u0259kd\u0259dir. Bu g\u00fcn H\u0259zr\u0259ti Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin (s.\u0259.s) biz\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 ikinci \u0259man\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259tsizlikd\u0259n ba\u015fqa ad verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, M\u0259h\u0259mm\u0259d (s.\u0259.s) \u00f6z \u0259hli-beytini bu adamlar q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilm\u0259yib? Adi b\u0259\u015f\u0259ri h\u0259qiq\u0259ti m\u00fcbahis\u0259 predmetin\u0259 \u00e7evirm\u0259k, dem\u0259li kiml\u0259r\u0259s\u0259 g\u0259r\u0259kdir. <\/p>\n\n\n\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin (s.) dediyi: \u201cM\u0259n elmin \u015f\u0259hriy\u0259m, \u018fli is\u0259 onun qap\u0131s\u0131d\u0131r\u201d \u2013 s\u00f6zl\u0259ri h\u0259r bir m\u0259zh\u0259bin q\u0259bul etdiyi bir m\u0259qamd\u0131r. Amma \u018fli (\u0259) haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lan kimi bu dan\u0131\u015fan \u015fi\u0259dirs\u0259, m\u00fctl\u0259q s\u00fcnni qarda\u015flar\u0131m\u0131z \u018fbub\u0259kr (r.a), \u00d6m\u0259r(r.a) v\u0259 Osman\u0131n(r.a) x\u0259lif\u0259liyind\u0259n dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. \u018flb\u0259tt\u0259, bu \u00fc\u00e7 \u015f\u0259xs \u0130slam tarixind\u0259 \u018fli (\u0259) il\u0259 b\u0259rab\u0259r d\u00f6rd m\u00f6min x\u0259lif\u0259 kimi an\u0131lacaq. Bu ger\u00e7\u0259yi n\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r, n\u0259 d\u0259 s\u00fcnnil\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259 bilm\u0259z. \u201dQabusnam\u0259\u201dd\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u0259y\u0259rli fikirl\u0259r var: \u201dM\u0259zh\u0259b f\u0259rqin\u0259 g\u00f6r\u0259 he\u00e7 k\u0259s kafir adland\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki kafirlik dinin \u0259ksidir, m\u0259zh\u0259bin \u0259ksi deyildir\u201d (Qabusnam\u0259 s.204). \u018flinin (\u0259) v\u0259lay\u0259tin\u0259 g\u0259linc\u0259 is\u0259 fikirl\u0259r ha\u00e7alan\u0131r. Burada h\u0259r iki t\u0259r\u0259fin \u0259n b\u00f6y\u00fck din v\u0259 elm xadiml\u0259rin\u0259 bir sual \u00fcnvanlay\u0131ram: \u201c124 min pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n biz\u0259 m\u0259lum olanlar\u0131ndan hans\u0131 v\u0259lay\u0259tl\u0259rini s\u0259hab\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259man\u0259t etdi?\u201d<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"168\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47804\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47804\" class=\"wp-image-47804\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-2.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-2-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"660\" height=\"953\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/0x0-nizamulmulk-kimdir-nizamulmulk-nasil-olduruldu-1589984384312.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47803\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/0x0-nizamulmulk-kimdir-nizamulmulk-nasil-olduruldu-1589984384312.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47803\" class=\"wp-image-47803\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/0x0-nizamulmulk-kimdir-nizamulmulk-nasil-olduruldu-1589984384312.jpg 660w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/0x0-nizamulmulk-kimdir-nizamulmulk-nasil-olduruldu-1589984384312-208x300.jpg 208w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/0x0-nizamulmulk-kimdir-nizamulmulk-nasil-olduruldu-1589984384312-104x150.jpg 104w\" sizes=\"auto, (max-width: 660px) 100vw, 660px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><figcaption class=\"blocks-gallery-caption\"><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Fars mill\u0259t\u00e7il\u0259ri Nizam\u00fclm\u00fclk\u0259 3 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 heyk\u0259ll\u0259r qoymu\u015fdur. Sizc\u0259 bu farslar\u0131n S\u0259lcuqlu sevgisind\u0259nmi qaynaqlan\u0131r?<\/span><\/strong> (<strong>Kitab\u0131n \u0259vv\u0259lki f\u0259sill\u0259rind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 geni\u015f m\u0259lumat verilib)<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>S\u00fcnni qaynaqlar\u0131n\u0131n t\u0259sdiq etdiyi h\u0259disd\u0259 deyilir: \u201cSad bin Abu Vakkas\u0131n (r.a) dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u0259b\u00fck S\u0259f\u0259rin\u0259 ged\u0259nd\u0259 \u00f6z yerin\u0259 M\u0259din\u0259d\u0259 t\u0259yin etdiyi \u018fli (\u0259.s) Allah\u0131n el\u00e7isinin yan\u0131na g\u0259lib soru\u015fdu: \u201cN\u0259d\u0259n m\u0259ni arvad v\u0259 u\u015faqlar\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 qoymaq ist\u0259yirs\u0259n?\u201d Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s) dedi: \u201cS\u0259nin durumun m\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 Musan\u0131n yan\u0131nda Harunun durumu kimidir. M\u0259g\u0259r bundan naraz\u0131san? Sad\u0259c\u0259 bir f\u0259rq var ki, m\u0259nd\u0259n sonra pey\u011f\u0259mb\u0259r olmayacaq\u201d <strong>(\u0421\u0430\u0445\u0438\u0445 \u0430\u043b\u044c \u0411\u0443\u0445\u0430\u0440\u0438 \u00ab\u0414\u043e\u0441\u0442\u043e\u0432\u0435\u0440\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u0435\u0434\u0430\u043d\u0438\u044f\u00bb \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 2005 \u0441. 645 h\u0259dis: 1618(4416).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259zr\u0259ti \u018flinin (\u0259) bu durumu h\u0259r \u00fc\u00e7 x\u0259lif\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6zl\u0259nm\u0259si fakt\u0131 h\u0259m \u015fi\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00fcnni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rilib. \u015ei\u0259l\u0259r Allah\u0131nArslan\u0131, q\u0131l\u0131nc\u0131 olan \u018flinin (\u0259) d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 r\u0259yini soru\u015fdu\u011fu, h\u0259m\u00e7inin Qurani K\u0259rimin t\u0259rtibi il\u0259 ba\u011fl\u0131 son r\u0259yi \u018fli (\u0259) t\u0259r\u0259find\u0259n verildiyi, H\u0259zr\u0259ti \u00d6m\u0259r v\u0259 H\u0259zr\u0259ti Osman\u0131n ondan m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r almas\u0131 fikri sabitdir. Bu da \u018fli (\u0259) vilay\u0259tinin dini-m\u0259n\u0259vi olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir. X\u0259lif\u0259 Osman\u0131n (r.a) q\u0259tlind\u0259n sonra \u018fli (\u0259) x\u0259lif\u0259liyi \u00d6m\u0259rin (r.a) o\u011flu Abdullaha t\u0259klif etm\u0259si, onun da bu t\u0259klifi q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd etm\u0259si, h\u0259m h\u0259disl\u0259rd\u0259, h\u0259m d\u0259 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ks olunub. H\u0259tta o d\u00f6vrl\u0259ri \u0259ks etdir\u0259n \u201cAlbaniya tarixi\u201dnd\u0259 (M. Kolanqatl\u0131 \u2013 m\u00fc\u0259l.) X\u0259lif\u0259 Osman\u0131n (r.a) \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n sonra \u00d6m\u0259r ibn X\u0259ttab\u0131n (r.a) o\u011flu Abdullah (r.a) x\u0259lif\u0259 kimi g\u00f6st\u0259rilib.<\/p>\n\n\n\n<p> Bu da yuxar\u0131da s\u00f6yl\u0259n\u0259nl\u0259ri bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. Amma m\u0259lumdur ki, \u018fli (\u0259) t\u0259r\u0259fdar\u0131 olanlar, m\u00f6min x\u0259lif\u0259l\u0259r haqq\u0131nda Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s.\u0259.s) s\u00f6yl\u0259diyi s\u00f6zl\u0259ri n\u0259 tez unutdular: <strong>\u201c\u00dcmm\u0259timin \u0259n m\u0259rh\u0259m\u0259tlisi \u018fbub\u0259kr, dind\u0259 \u0259n sa\u011flam olan\u0131 \u00d6m\u0259r, \u0259n h\u0259yal\u0131s\u0131 Osman, \u0259n yax\u015f\u0131 h\u00f6km ver\u0259n is\u0259 \u018flidir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu adlar\u0131 bu g\u00fcn k\u00fcfr\u0259 al\u0259t ed\u0259n kim olursa-olsun \u0130slam\u0131n dostu ola bilm\u0259z. \u00c7\u00fcnki bu x\u0259lif\u0259l\u0259rin \u00f6zl\u0259rin\u0259 ail\u0259l\u0259rind\u0259n deyil, dostlardan varis buraxmalar\u0131 onlar\u0131n Allah dostu olmalar\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rlidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016 (\u018fvv\u0259li:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=47533,&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=47533,&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=47611, https:\/\/fedai.az\/?p=47692) Y\u0259ni \u00fcsyan\u00e7\u0131 Bab\u0259k bel\u0259 x\u0259lif\u0259l\u0259rd\u0259n daha imanl\u0131 idi. X\u0259lif\u0259l\u0259rin \u0130slam\u0131 aradan qalx\u0131zmaq g\u00fcc\u00fcnd\u0259 t\u0259svir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":47810,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-47800","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47800","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47800"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47800\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":47812,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47800\/revisions\/47812"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/47810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47800"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47800"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47800"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}