{"id":47997,"date":"2021-09-11T03:43:35","date_gmt":"2021-09-10T23:43:35","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=47997"},"modified":"2021-09-11T17:00:31","modified_gmt":"2021-09-11T13:00:31","slug":"din-bizi-ayirmaq-deyil-birl%c9%99sdirm%c9%99k-vasit%c9%99si-olmalidir-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=47997","title":{"rendered":"D\u0130N B\u0130Z\u0130 AYIRMAQ DEY\u0130L, B\u0130RL\u018f\u015eD\u0130RM\u018fK VAS\u0130T\u018fS\u0130 OLMALIDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:\u00a0https:\/\/<\/strong><a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47450&amp;fbclid=IwAR0UQmrF5JQcnuad9aUXfZXHdn7JCfXtWtbkuUN5WlKRzxTyQt-lNYxzDJI\" title=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47450&amp;fbclid=IwAR0UQmrF5JQcnuad9aUXfZXHdn7JCfXtWtbkuUN5WlKRzxTyQt-lNYxzDJI\">fedai.az\/?p=47450&amp;fbclid=IwAR0UQmrF5JQcnuad9aUXfZXHdn7JCfXtWtbkuUN5WlKRzxTyQt-lNYxzDJI,<\/a><strong> <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47533\">https:\/\/fedai.az\/?p=47533<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47611\">https:\/\/fedai.az\/?p=47611<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47692\">https:\/\/fedai.az\/?p=47692<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=47800)\">https:\/\/fedai.az\/?p=47800, https:\/\/fedai.az\/?p=47883)<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn \u015fi\u0259 v\u0259 \u0259l\u0259vil\u0259rin \u018fli (\u0259) sevgisi q\u0259dimd\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259lbind\u0259 vard\u0131. Osmanl\u0131 sultanlar\u0131 seyidl\u0259ri vergil\u0259rd\u0259n azad edirdil\u0259r. \u018fmir Teymur Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s) \u00f6vladlar\u0131n\u0131n ad\u0131yla ba\u011fl\u0131 m\u0259kanlar\u0131, ziyar\u0259tgahlar\u0131 t\u0259mir etdir\u0259rdi. \u018fmir Teymur \u00f6z prinsipl\u0259rini a\u00e7\u0131qlayark\u0259n yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u00d6z s\u0259lt\u0259n\u0259timi \u0130slam dini \u0259sas\u0131nda qurdum, xeyiri v\u0259 ehsan\u0131 \u0259skik olma-yan \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 ba\u011flad\u0131m, h\u00f6rm\u0259t, izz\u0259t b\u0259sl\u0259nilm\u0259si z\u0259ruri olan Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s) \u00f6vladlar\u0131na v\u0259 \u0259sab\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t \u0259sas\u0131nda qaydaya sald\u0131m.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n,\u018fmir Teymur seyidl\u0259ri birinci d\u00f6vl\u0259t t\u0259b\u0259q\u0259sin\u0259 aid etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>G\u0259tirdiyim bu sitatlar XIV-XV \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0130slam\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yarada bil\u0259r. Bu g\u00fcn d\u0259rinl\u0259\u015fmi\u015f m\u0259zh\u0259b f\u0259rql\u0259rinin n\u0259d\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130mam \u018fli (\u0259) v\u0259 \u018fhli-Beytd\u0259n fiqh (\u015f\u0259ri\u0259t elmi) g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259r \u015fi\u0259 adland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-1024x576.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47998\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47998\" class=\"wp-image-47998\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-150x84.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-768x432.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/teymur.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"194\" height=\"259\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"47999\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=47999\" class=\"wp-image-47999\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-2.jpg 194w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-2-112x150.jpg 112w\" sizes=\"auto, (max-width: 194px) 100vw, 194px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r b\u00f6y\u00fck toplum \u0130mam \u018fhm\u0259d bin H\u0259nb\u0259li, \u0130mam Malik, \u0130mam \u015eafi v\u0259 \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259d\u0259n \u00f6z fiqhini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Bu g\u00fcn s\u00fcnni \u00e7oxluq (v\u0259habil\u0259r d\u0259 onlara d\u0259st\u0259k verir \u2013 m\u00fc\u0259l.) \u00f6z fiqhini \u018fhli-Beytd\u0259n olan \u0130mam \u018flid\u0259n (\u0259) g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259ri hans\u0131 \u0259saslarla kafir, dind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, sebe\u00e7i (y\u0259hudi Sebenin davam\u00e7\u0131lar\u0131), rafizi v\u0259 s. adland\u0131r\u0131rlar? Pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 (s.\u0259.s) ged\u0259n yol, elm \u015f\u0259h\u0259rinin qap\u0131s\u0131 \u018flidirmi (\u0259), yoxsa bu d\u00f6rd t\u0259riq\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olan imamm\u0131? Bu y\u00f6nd\u0259 \u015fi\u0259liyi farslara ba\u011flayan qarda\u015flar\u0131m\u0131z m\u0259zh\u0259b imamlar\u0131ndan ikisinin fars olmas\u0131n\u0131, h\u0259tta \u0130mam H\u0259n\u0259finin Sasani h\u00f6kmdar\u0131 Y\u0259zd\u0259girdin n\u0259slind\u0259n olmas\u0131n\u0131 oxumay\u0131blarm\u0131? Yaxud \u018fbu H\u0259nif\u0259 v\u0259 Malik bin \u018fn\u0259s h\u0259zr\u0259tl\u0259rinin \u0130mam Sadiqd\u0259n (\u0259.s) d\u0259rs almalar\u0131n\u0131 bilmirl\u0259rmi? Onlar \u0259z\u0259m\u0259tli \u00fcl\u0259malard\u0131r, amma H\u0259zr\u0259ti \u018fli (\u0259) d\u0259 Allah\u0131n Aslan\u0131, Allah\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131 deyilmi?<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, s\u00fcnnil\u0259rin daha \u00e7ox i\u015fl\u0259tdiyi rafizi v\u0259 yaxud r\u0259faviz s\u00f6z\u00fc m\u00fcxalif dem\u0259kdir. \u015ei\u0259liyi l\u0259k\u0259l\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn uydurulan bu l\u0259q\u0259b \u015fi\u0259ni din\u0259 m\u00fcxalif kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k vasit\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. \u018fslind\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r \u018fm\u0259vi \u2013 Abbasi x\u0259lif\u0259l\u0259rinin anti-islam mahiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcxalif olublar, daim basq\u0131 alt\u0131nda ya\u015fay\u0131blar. \u0130slami qanunlar\u0131 unudaraq q\u0259sbkar, istila\u00e7\u0131, zalim v\u0259 kafir olan x\u0259lif\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u015fi\u0259l\u0259r daim m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131blar. Bu x\u0259lif\u0259l\u0259r \u00f6z k\u00fcfrl\u0259rini \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn saxta h\u0259disl\u0259r\u0259 meydan veribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>X\u0259lif\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259rini m\u00f6minl\u0259rin \u0259miri adland\u0131rmaqla kifay\u0259tl\u0259nmir, h\u0259m d\u0259 ozl\u0259rini \u018fhli-Beyt adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. M\u00fcaviyy\u0259 v\u0259 \u018fbu S\u00fcfyan \u018fhli-Beyt hesab olunurdu, saxta h\u0259disl\u0259r Qurana t\u0259n tutulurdu, buna m\u00fcxalif olan topluma \u015fi\u0259-rafizi dey\u0259nl\u0259r vard\u0131&#8230; \u00c7\u00fcnki bir h\u0259disd\u0259 deyilir: \u201cBir adam padi\u015fah\u0131n \u0259mrind\u0259n \u00e7\u0131xarsa cahiliyy\u0259t (imans\u0131zl\u0131q) i\u00e7ind\u0259 \u00f6l\u00fcr\u201d (M\u00fcsned-i Ahmed c.1 s\u0259h.31).<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259lif\u0259l\u0259rin sifari\u015fiyl\u0259 yaz\u0131lan bu c\u00fcr h\u0259disl\u0259r y\u00fczl\u0259rc\u0259dir. H\u0259mi\u015f\u0259 h\u00f6kmdarlara s\u0259rf etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 daim m\u00fcdafi\u0259 olunmu\u015fdur. Ayd\u0131nd\u0131r ki, \u015fi\u0259l\u0259rin m\u00fcxalif oldu\u011fu \u015feyl\u0259r \u0130slam \u0259leyhin\u0259 olan \u015feyl\u0259rdi. S\u00fcnnil\u0259r \u015fi\u0259l\u0259ri dini par\u00e7alamaqda g\u00fcnahland\u0131r\u0131rlar. Dem\u0259li din par\u00e7alan\u0131b. Bu par\u00e7alardan ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda hans\u0131 haql\u0131d\u0131r? H\u0259r ikisi \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259hli-s\u00fcnn\u0259t sayaraq qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131n\u0131 m\u00fcxalif say\u0131r. \u0130ran-fars t\u0259may\u00fcll\u00fc \u015fi\u0259liyin klassik \u015fi\u0259liy\u0259 aidiyyat\u0131 yoxdur. Bu daha \u00e7ox siyasi \u015fi\u0259likdir v\u0259 mahiyy\u0259ti molla rejimin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kimdir haql\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bir g\u00fcn \u015fi\u0259l\u0259rin Yezid\u0259, \u015e\u00fcmr\u0259 l\u0259n\u0259t oxumalar\u0131na qar\u015f\u0131 \u0130mam \u018fl Qazali bel\u0259 s\u00f6yl\u0259yib:<strong> \u201cBu g\u00fcn \u015e\u00fcmr ad\u0131nda adam yoxdur, n\u0259sli d\u0259 k\u0259silib. Amma m\u00fcs\u0259lman m\u00fcs\u0259lmana l\u0259n\u0259t oxumaz\u201d.<\/strong> \u00c7ox g\u00fcman ki, bel\u0259 c\u0131l\u0131zl\u0131qlar\u0131 \u00fcl\u0259malar\u0131m\u0131z\u0131n elmsizliyi t\u00f6r\u0259dir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259m \u00f6zl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 bizl\u0259r \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirik. \u018fl B\u0259lazuri Az\u0259rbaycan\u0131n (C\u0259nubi Az\u0259rbaycan) X\u0259lif\u0259 \u018fbu Talib zaman\u0131nda (656 \u2013 661) \u0130slam\u0131 q\u0259bul etdiyini v\u0259 Quran oxuduqlar\u0131n\u0131 yaz\u0131b. \u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015f Albaniya v\u0259 Atropatenan\u0131n qeyri-\u0259r\u0259b \u0259halisini \u201cm\u0259vla\u201d (c\u0259md\u0259 m\u0259vali) adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. M\u0259vali he\u00e7 d\u0259 \u0130slam dinini q\u0259bul etmi\u015f qeyri-\u0259r\u0259bl\u0259rin ham\u0131s\u0131na deyilmirdi. Bu s\u00f6z \u0130slamdan \u0259vv\u0259l \u201cd\u00f6nm\u0259 \u0259r\u0259b\u201d anlam\u0131nda i\u015fl\u0259dilirdi. Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0130mam \u018fliy\u0259 (\u0259) ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu faktlarda aramaq yet\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"284\" height=\"177\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-8.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48005\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48005\" class=\"wp-image-48005\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-8.jpg 284w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-8-150x93.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-8-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 284px) 100vw, 284px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"259\" height=\"194\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-7.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48006\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48006\" class=\"wp-image-48006\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-7.jpg 259w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-7-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 259px) 100vw, 259px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"259\" height=\"194\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48012\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-3.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48012\" class=\"wp-image-48012\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-3.jpg 259w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-5-3-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 259px) 100vw, 259px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u018fr\u0259b tarix\u00e7il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 bu y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin x\u0259lif\u0259 Osman (r.a) zaman\u0131nda ba\u015flanmas\u0131 haqda m\u0259lumatlar \u00e7oxdur. \u201cTarixi D\u0259rb\u0259ndnam\u0259\u201d (1898) \u0259s\u0259rind\u0259 deyilir: \u201c\u018fbd\u00fclr\u0259hman\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun din u\u011frunda apard\u0131\u011f\u0131 sava\u015flarda i\u015ftirak etmi\u015f silahda\u015flar\u0131ndan biri \u018fmir \u018fl M\u00f6minin Osman\u0131n (644 &#8212; 656) yan\u0131na g\u0259lir. H\u0259zr\u0259ti Osman (r.a) ondan soru\u015fur: \u201cSiz o \u00e7\u0259tin yollar\u0131 nec\u0259 ke\u00e7diniz? O \u00f6lk\u0259l\u0259ri nec\u0259 f\u0259th etdiniz?\u201d D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc suala bel\u0259 cavab verir: \u201cEy m\u00f6minl\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131! Oradak\u0131 b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ya\u015fayan x\u0259z\u0259rl\u0259r v\u0259 alanlar adlanan dinsizl\u0259r idi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259min fakt\u0131 \u201c\u00dcbeyd ibn \u015e\u0259riyy\u0259 \u018fl Curhuminin \u0259xbar\u0131\u201d (VII \u0259sr) \u0259s\u0259rind\u0259 verilmi\u015f m\u0259lumatlar Az\u0259rbaycan \u0259halisinin t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t oldu\u011fu qeyd edilib: \u201cAz\u0259rbaycan q\u0259dimd\u0259n t\u00fcrkl\u0259r \u00f6lk\u0259sidir v\u0259 onlarla m\u0259skundur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259 faktlar y\u00fczl\u0259rl\u0259dir. D\u00fcnya aliml\u0259rinin t\u00fcrkl\u0259rin g\u0259li\u015f m\u0259kan\u0131n\u0131n Altay, tarixin X-XI \u0259srl\u0259r olmas\u0131 yalanlar\u0131na T\u00fcrkiy\u0259li aliml\u0259r d\u0259 b\u0259h-b\u0259hl\u0259 qo\u015fulurlar. Guya t\u00fcrkl\u0259r S\u0259lcuqlularla birg\u0259 g\u0259lib. \u018fslind\u0259 is\u0259 S\u0259lcuqlular t\u00fcrk\u00fcn inki\u015faf\u0131na \u0259n b\u00f6y\u00fck z\u0259rb\u0259ni vurmu\u015f bir toplum kimi t\u00fcrk tarixin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. M\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u201cg\u0259lm\u0259\u201d, \u201ct\u00fcrkm\u0259n\u201d konsepsiyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u0259kd\u0259dir. S\u0259lcuqlarla eyni vaxtda t\u00fcrkl\u0259rin g\u0259lm\u0259si tam bir yanl\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 q\u0259rblil\u0259rin y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc antit\u00fcrk siyas\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259sidir. S\u0259lcuqlar g\u0259ldiyind\u0259 Bizans ordusu q\u0131p\u00e7aq v\u0259 be\u00e7eneql\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Yerli t\u00fcrkl\u0259rin on min il\u0259 dayanan tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259-niyy\u0259ti vard\u0131. Anadoluda yunanlar h\u0259mi\u015f\u0259 azl\u0131qda olan bir toplum olub. Xristian Qaraman (Q\u0131p\u00e7aq) \u018frm\u0259niyy\u0259sinin, xristian q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 \u0259rm\u0259nil\u0259rd\u0259n qalan m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 hay h\u0259yas\u0131zlar\u0131n\u0131n sahib \u00e7\u0131xmalar\u0131na yol verilm\u0259m\u0259lidir (Bu g\u00fcn haylar onlar\u0131n tarixi nailiyy\u0259tl\u0259rini o\u011furlayaraq \u0259razi iddias\u0131 edir. \u00d6z\u00fcn\u0259 hay dey\u0259n toplumun Anadoluya g\u0259li\u015fi yaln\u0131z XVI \u0259srd\u0259n b\u0259ri m\u00fcmk\u00fcn olub. Onlara tarix yazan frans\u0131zlar hay etnosunun g\u0259r\u0259ksiz bir toplum oldu\u011funu, m\u0259b\u0259d fahi\u015f\u0259liyind\u0259n qeyri bir nailiyy\u0259tinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnc\u0259 Qaraman \u018frm\u0259niyy\u0259sinin v\u0259 q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n tarixini onlara uy\u011funla\u015fd\u0131rd\u0131. Onsuz da S\u0259lcuqlular\u0131n v\u0259 Osmanl\u0131lar\u0131n t\u0259zyiql\u0259ri il\u0259 Qaraman\u0131n xristian \u0259halisi Qafqaza k\u00f6\u00e7 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Onlar haz\u0131rda \u015eimali Qafqazda, Kr\u0131mda v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda yunan ad\u0131yla ya\u015famaqdad\u0131rlar. \u201cDan\u0131\u015fm\u0259ndil\u0259r\u201ddastan\u0131, Q\u0131p\u00e7aqca \u0130ncil v\u0259 s. onlar\u0131n yadigarlar\u0131d\u0131r. Az bir hiss\u0259 \u2013 Trakyaya s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259n xristianlar\u0131n is\u0259 tarixi haqlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259liyik \u2013 m\u00fc\u0259l.).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bizans imperiyas\u0131ndan \u00f6nc\u0259 yunanlar\u0131n da Pelasqiya (Palasak, Balasaqun v\u0259 s. \u2013 m\u00fc\u0259l.) adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu \u00f6lk\u0259 sak adlanan t\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus olmu\u015fdur. Bir Skandinav salnam\u0259sind\u0259 deyilir: \u201cBizim Saksland adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerl\u0259r German d\u00f6vl\u0259tidir. Bu, olduqca g\u00fccl\u00fc d\u00f6vl\u0259tdir. Oradan axan \u00e7ay Dumibiya (Dunay) adlan\u0131r. O, Alp da\u011flar\u0131ndan ba\u015flan\u0131r. Bu b\u00f6y\u00fck n\u0259hr\u0259 daha 60 b\u00f6y\u00fck \u00e7ay ax\u0131r v\u0259 d\u0259niz\u0259 7 b\u00f6y\u00fck qolla t\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Bu \u00e7ay\u0131n arxas\u0131ndak\u0131 yer Trakya (T\u00fcrkiy\u0259) adlan\u0131rd\u0131. Orada olan \u015f\u0259h\u0259r Konstantinopol \u015f\u0259h\u0259ridir. \u015e\u0259h\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 Koninq Konstantin qoymu\u015fdur. Adamlar bu \u015f\u0259h\u0259ri Maklaqard adland\u0131r\u0131rlar. Trakyada \u0259vv\u0259l Yaf\u0259tin o\u011flu Firas ya\u015fay\u0131b. T\u00fcrk adlanan xalq yaran\u0131b. Q\u0259dim kitablardan m\u0259lum olur ki, buradan Svitoda, oradan is\u0259 Norve\u00e7\u0259, oradan \u0130slandiyaya, sonra is\u0259 Qrenlandiyaya k\u00f6\u00e7\u00fcbl\u0259r. Trakyan\u0131n yan\u0131nda Hunqarland yerl\u0259\u015fir.\u201d <strong>(\u0415.\u0410. \u041c\u0435\u043b\u044c\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432\u0430 \u00ab\u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0441\u043a\u0430\u043d\u0434\u0438\u043d\u0430\u0432\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0433\u0435\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0441\u043e\u0447\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f\u00bb \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430 1986 \u0441\u0442\u0440. 65).<\/strong> (Bu bar\u0259d\u0259 geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m var. Biz M\u0259rk\u0259zi Asiyadan deyil, buradan M\u0259rk\u0259zi Asiyaya getmi\u015fik. Arxeologiya bu fakt\u0131 t\u0259sdiql\u0259m\u0259kd\u0259dir.).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rusiyal\u0131 alim N.U.Marr t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259t\u0259nl\u0259rinin Orta Asiya olmas\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ilkin g\u00f6r\u0259nl\u0259rd\u0259ndir:<strong> \u201c&#8230;Onlar\u0131n (t\u00fcrkl\u0259rin) k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 orada ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 ilk yaz\u0131l\u0131 d\u0259lill\u0259rin orada oldu\u011funu bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin ilk v\u0259t\u0259ninin Asiya oldu\u011fu fikrinin elmiliyi il\u0259 raz\u0131la\u015fmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d (24; 134-135).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Ba\u015fqa bir saqada <strong>(\u201c\u0130nqlinq haqq\u0131nda saqa\u201d)<\/strong> deyilir: \u201c\u015eimal-\u015e\u0259rqd\u0259n C\u0259nub-Q\u0259rb\u0259 do\u011fru s\u0131ra da\u011flar (Ural \u2013 m\u00fc\u0259l.) uzan\u0131r. O, B\u00f6y\u00fck \u0130sve\u00e7i (B\u00f6y\u00fck Skifiyan\u0131 \u2013 \u0130sko\u00e7u) ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n ay\u0131r\u0131r. C\u0259nuba do\u011fru T\u00fcrk \u00f6lk\u0259si ba\u015flan\u0131r. Orada da Odinin torpaqlar\u0131 var&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Snorri Sturulsona g\u00f6r\u0259: <\/strong>\u201cAslar v\u0259 vanlar qon\u015fu tayfa idil\u0259r. Daim bir-biriyl\u0259 sava\u015f\u0131rd\u0131lar&#8230; Aslar t\u00fcrk \u00f6lk\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Odinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Van \u00f6lk\u0259sin\u0259 sava\u015f etdi&#8230;\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Homer yaz\u0131r: \u201cTorpa\u011f\u0131nda g\u00fcm\u00fc\u015f olan uzaq Alb diyar\u0131ndan, Qalidzonlu qo\u015funlar\u0131 Odi il\u0259 Epistrof g\u0259tirmi\u015fdi&#8230;\u201d <strong>(Homer \u201c\u0130liada\u201d Bak\u0131 1986 s. 44\/835).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>G\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 misiyl\u0259 m\u0259\u015fhur olan \u00f6lk\u0259 Alban \u00f6lk\u0259si, Odi is\u0259 Saqalar\u0131n x\u0259b\u0259r verdiyi Odindir. Bu azac\u0131q faktlar da s\u00fcbut edir ki, b\u00f6lg\u0259d\u0259 yerli xalq yaln\u0131z t\u00fcrkl\u0259rdir v\u0259 biz\u0259 \u201cg\u0259lm\u0259\u201d dey\u0259n b\u00fct\u00fcn irandillil\u0259r, semit tayfalar\u0131, bizansl\u0131 yunanlar v\u0259 s. g\u0259lm\u0259 xalqlard\u0131r. Bu g\u00fcn b\u00f6lg\u0259nin t\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n deyil, yeni t\u00fcrk y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n b\u0259hs etm\u0259k yet\u0259rlidir. \u0130slam\u0131n g\u0259li\u015fiyl\u0259 \u201ckafirlik yayar\u201d \u2013 dey\u0259 yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ki-tablar ucbat\u0131ndan bu g\u00fcn q\u0259rb t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi olu\u015funu t\u0259sdiql\u0259m\u0259k \u00e7\u0259tin olsa da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan tarix\u00e7il\u0259ri diqq\u0259ti bu istiqam\u0259t\u0259 verm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 Vatikan\u0131n c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 tarixi bilgil\u0259r c\u0131z\u0131\u011f\u0131ndan millimetr k\u0259nara \u00e7\u0131xm\u0131rlar. H\u0259tta X \u0259srd\u0259n \u00f6nc\u0259 K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259 t\u00fcrk izi g\u00f6r\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 tarix\u00e7il\u0259ri bu izl\u0259rin oldu\u011funu bil\u0259-bil\u0259, romal\u0131, hay, bu da olmad\u0131qda is\u0259 \u0259r\u0259b, y\u0259hudi ad\u0131yla ba\u011flama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bu g\u00fcn birg\u0259 \u0259zml\u0259 haylar\u0131n m\u0259nims\u0259diyi \u201cerm\u0259ni\u201d ad\u0131 v\u0259 frans\u0131zlar\u0131n uydurdu\u011fu yalan\u00e7\u0131 \u201cHayastan (Armenia) tarixi\u201d de\u015fifr\u0259 edilm\u0259lidir. XV \u0259srd\u0259n Anadoluya yol tapan haylar \u00f6zl\u0259rini bu yurdun tarixi sahibl\u0259ri elan etm\u0259kd\u0259dirl\u0259r. Bu g\u00fcn haylar, rus himay\u0259siyl\u0259 \u0259sil tarixi ger\u00e7\u0259kl\u0259rin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmamas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparmaqdad\u0131rlar. N\u0259 yaz\u0131qlar ki, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259nin beyinsiz adamlar\u0131 bu hay h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 heyranl\u0131qla t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bic haylar bu t\u00fcrk sad\u0259l\u00f6vhl\u0259rin\u0259 g\u00fcl\u00fcrl\u0259r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"866\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/WGzLYq.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-48015\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/WGzLYq.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/WGzLYq-300x271.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/WGzLYq-150x135.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/WGzLYq-768x693.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Bel\u0259 \u0259sass\u0131z yana\u015fmalardan biri d\u0259 guya \u015fi\u0259l\u0259rin on ikinci imam Sahibi-\u0259z Zaman ideyas\u0131n\u0131 xristianlardan \u0259xz etm\u0259si haqq\u0131nda deyil\u0259nl\u0259rdir.<\/strong> Haz\u0131rda, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 bunun da g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259taid\u0259 g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. H\u0259tta \u0130ran \u015fi\u0259l\u0259ri aras\u0131nda da bu fikrin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 var. Dr. Al Bardi (\u015fi\u0259dir) yaz\u0131r ki, \u015eah \u0130smay\u0131l guya bu ad\u0259tl\u0259ri d\u00fcnya xristianlar\u0131ndan al\u0131b. Guya A\u015fura ayinl\u0259ri il\u0259 \u0130sa (\u0259) v\u0259 h\u0259varil\u0259rin ba\u015f\u0131na g\u0259tiril\u0259n faci\u0259l\u0259ri qeyd edirl\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<p>Amma elm adam\u0131 say\u0131lan bu adam bu ayinl\u0259rin \u015eah \u0130smay\u0131ldan \u00e7ox-\u00e7ox \u00f6nc\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si faktlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fundan x\u0259b\u0259rsizdir (Nizam\u00fcl-M\u00fclk\u00fcn &#171;Siyas\u0259tnam\u0259&#187;\u0259s\u0259rind\u0259 M\u0259lik\u015fah\u0131n bu m\u0259rasiml\u0259r\u0259 icaz\u0259 verdiyi yaz\u0131l\u0131b &#8212; X.\u018f.). Xristianl\u0131qda \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) \u0259hvalat\u0131na uy\u011fun hadis\u0259 Y\u0259hya (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin ba\u015f\u0131na g\u0259lib. <\/p>\n\n\n\n<p>12 r\u0259q\u0259min\u0259 g\u0259linc\u0259 is\u0259 bu, \u00e7ox q\u0259dim zamanlarda yarad\u0131lm\u0131\u015f \u201cT\u00fcrk ill\u0259ri\u201d adlanan m\u00fcasir t\u0259qvimd\u0259ki aylar\u0131n say\u0131, astrologiyada b\u00fcrcl\u0259rin say\u0131, Az\u0259rbaycanda Qam duas\u0131 (Muqam: mu \u2013 dua, \u011fam \u2013 kahin, imam) mu\u011famlar\u0131n say\u0131 v\u0259 s. yaln\u0131z t\u00fcrkl\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. O\u011fuzun 12 o\u011flu olub. Yusif (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin 12 qarda\u015f\u0131 vard\u0131. Midiya m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259 12 maq durard\u0131. \u201cQabusnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 deyilir: \u201cE\u015fitmi\u015f\u0259m ki, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (s.\u0259.s.) vaxt\u0131nda onun s\u0259hab\u0259l\u0259ri aras\u0131nda yamaql\u0131 paltar gey\u0259n 12 \u201csuff\u0259 sahibi\u201d (Sufi) olub. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s.) tez-tez onlarla x\u0259lv\u0259t\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259r v\u0259 onlar\u0131 sev\u0259rmi\u015f\u201d (<strong>s.205<\/strong>). Tarix\u00e7i Nizam\u0259ddin \u015eami (XV \u0259sr) <strong>\u201cZ\u0259f\u0259rnam\u0259\u201d<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cT\u00fcrkl\u0259rin si\u00e7an ilin\u0259 t\u0259sad\u00fcf ed\u0259n (<strong>T\u00fcrk ill\u0259ri deyimi \u018fmir Teymur d\u00f6vr\u00fcn\u0259d\u0259k izl\u0259nilir-m\u00fc\u0259l.<\/strong>) yeddi y\u00fcz s\u0259ks\u0259n alt\u0131nc\u0131 ild\u0259 \u018fmir Teymur se\u00e7m\u0259 s\u00fcvaril\u0259rl\u0259 Rey\u0259 g\u0259lib q\u0131\u015f\u0131 orada ke\u00e7irdi\u201d (N.\u015eami \u201cZ\u0259f\u0259rnam\u0259\u201d Bak\u0131. 1992. s\u0259h.5). \u018fmir Teymurun pirim dediyi Mir S\u0259id \u015e\u0259rif \u0259mir\u0259 bel\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cS\u0259lt\u0259n\u0259timi on iki t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 uy\u011fun olaraq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdim. Bu on iki t\u0259b\u0259q\u0259ni d\u00f6vl\u0259t karxanas\u0131n\u0131n on iki ay\u0131, S\u0259lt\u0259n\u0259t g\u00f6yl\u0259rinin on iki b\u00fcrc\u00fc g\u00f6z\u00fcnd\u0259 g\u00f6rd\u00fcm\u201d<strong> (\u201c\u018fmir Teymurun v\u0259siyy\u0259tl\u0259ri\u201d Bak\u0131. 1991 s\u0259h.58).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130mamlar\u0131n d\u00f6vr\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0131ralanmas\u0131 11-l\u0259 tamamlan\u0131r v\u0259 12-cisi Mehdidir. Bu 12 imamla ba\u011fl\u0131 h\u0259disl\u0259r t\u0259k \u015fi\u0259l\u0259r\u0259 aid deyil. \u018fslind\u0259 s\u00fcnni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bu bar\u0259d\u0259 yet\u0259rli m\u0259lumatlar var. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 yaln\u0131z m\u0259nb\u0259l\u0259ri sadalayaca\u011fam:<br><strong>1) \u0421\u0430\u0445\u0438\u0445 \u041c\u0443\u0441\u043b\u0438\u043c \u201c\u0410\u043b\u044c-\u0410\u043c\u0430\u0440\u0430\u0442\u201d, 2) \u0421\u0430-\u0445\u0438\u0445 \u0430\u043b\u044c \u0411\u0443\u0445\u0430\u0440\u0438 \u201c\u0410\u043b\u044c \u0410\u0445\u043a\u0430\u043c\u201d, 3) \u0421\u0430\u0445\u0438\u0445 \u0422\u0438\u0440\u043c\u0438\u0437\u0438 \u0442. 2, \u0441\u0442. 35, 4) \u0410\u043b\u044c-\u041c\u0443\u0441\u0442\u0430\u0434\u0440\u0430\u043a \u0430\u043b\u044f\u0441-\u0441\u0430\u0445\u0438\u0445\u0430\u0439\u043d \u0442. 4. \u0441\u0442.501, 5) \u0425\u0430\u0439\u0441\u0430\u043c\u0438 \u041c\u0430\u0434\u0436\u043c\u0430 \u0430\u0437-\u0437\u0430\u0432\u0430\u0438\u0434 \u0442.5.\u0441\u0442.190, 6) \u041c\u0443\u0442\u0442\u0430\u043a\u0438 \u0425\u0438\u043d\u0434\u0438\u201d \u041a\u0430\u043d\u0437 \u0430\u043b\u044c-\u0443\u043c\u043c\u0430\u043b\u201d \u0442.3.\u0441\u0442.205, 7) \u0410\u043b\u044c \u0424\u0438\u0442\u0430\u043d \u0442.6.\u0441\u0442.201, 8) \u0410\u0445\u043c\u0435\u0434 \u0438\u0431\u043d \u0425\u0430\u043d\u0431\u0430\u043b\u0438 \u201c\u041c\u0443\u0441\u043d\u0430\u0434\u201d \u0442.1.\u0441\u0442.398, 9) \u0425\u0438\u043b\u0430\u044f\u0442 \u0430\u043b\u044c-\u0410\u0443\u043b\u0438\u044f \u0410\u0431\u0443 \u041d\u0430\u0438\u043c\u0430 \u0442.4.\u0441\u0442.333, 10) \u201d\u0422\u0430\u0440\u0438\u0445\u0438 \u0430\u043b\u044c \u0445\u0438\u043b\u044f\u0444\u0430 \u0414\u0436.\u0421\u044e\u0442\u0438\u201d \u0441\u0442.14, 11) \u0424\u0430\u0442\u0445 \u0430\u043b\u044c \u0411\u0430\u0440\u0438 \u0442.13. \u0441\u0442. 183, 12) \u0422\u0430\u0444\u0441\u0438\u0440 \u0418\u0431\u043d \u041a\u0430\u0441\u0441\u0438\u0440 \u0442.2.\u0441\u0442.34 v\u0259 s.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Pey\u011f\u0259mb\u0259rimiz (s.\u0259.s) R\u0259biul-\u018fvv\u0259l ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 do\u011fulub. Q\u0259dim Saqa m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259 12 maq ayinl\u0259rd\u0259 v\u0259 qurbanlar\u0131 q\u0259bul etm\u0259kd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259rdi. \u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 yeri yaradan g\u00fcnd\u0259 Allah\u0131n kitab\u0131nda aylar\u0131n say\u0131 on ikidir\u201d (<strong>\u201cT\u00f6vb\u0259\u201d sur\u0259si 36-c\u0131 ay\u0259<\/strong>). X\u0259z\u0259rl\u0259rin Tanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131q dini \u00fczr\u0259 12 ilah\u0259 (t\u0259bi\u0259t hadis\u0259si v\u0259 s.) inanc\u0131n\u0131 \u0130bn Fazlan q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b. <strong>\u201cKitabi D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d<\/strong> 12 boyddur. \u0130srail o\u011fullar\u0131 12 qoldan yaran\u0131b. Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin 12 sufi sah\u0259b\u0259si olub. Sutkan\u0131n g\u00fcn\u0259\u015fli vaxt\u0131-12 saatd\u0131r. Bu, t\u0259sad\u00fcfm\u00fc? Niy\u0259 b\u0259s xristianl\u0131q?<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu m\u00f6vzu n\u00f6vb\u0259ti kitab\u0131mda geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, bu g\u00fcn xristian al\u0259mind\u0259 toxunulmaz 12 h\u0259vari m\u00f6vzusuna diqq\u0259t yetir\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ara\u015fd\u0131rd\u0131qda m\u0259lum olur ki, 12 imam m\u00f6vzusunun 12 h\u0259vari il\u0259 he\u00e7 bir ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 yoxdur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0130sa (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259hvalat\u0131 adi bir astroloji t\u0259bi\u0259t hadis\u0259sidir. Sad\u0259c\u0259 izah\u0131 y\u00fcz ill\u0259rdir qada\u011fan edilib. Bunun q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin qeyd etdiyi Apa Tur (Bir zamanlar b\u00fct\u00fcn Avropa bunu qeyd edib. N\u0259silsayma Bayram\u0131 da dem\u0259k olar) bayram\u0131 il\u0259 (25 dekabr) ba\u011fl\u0131 olub. Bu bayram v\u0259 astroloji hadis\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycandan\u2013\u00f6nc\u0259 Misir\u0259, oradan Yunan\u0131stana, Friqiyaya (q\u0259dim d\u00f6vl\u0259t), \u0130rana v\u0259 Hindistana ke\u00e7ib. Misird\u0259 Qor (Qorus, Gorus) \u2013 25 dekabrda anadan olub. O do\u011fulanda \u015e\u0259rqd\u0259 bir ulduz do\u011fub, Qor 30 ya\u015f\u0131nda Anuk adl\u0131 birisind\u0259n elm \u00f6yr\u0259nib. Qorun 12 \u015fagirdi olub. Onlarla b\u0259rab\u0259r g\u0259z\u0259r\u0259k m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib. X\u0259st\u0259l\u0259ri sa\u011fald\u0131b, suyun \u00fcz\u0259riyl\u0259 g\u0259zib v\u0259 s. Onu Tanr\u0131n\u0131n o\u011flu, \u0130lahi od, Tanr\u0131n\u0131n \u0259li, Tanr\u0131 nuru v\u0259 s. adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u015eagirdl\u0259rind\u0259n Tifon adl\u0131 birisinin satq\u0131nl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kilib v\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra dirilib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"194\" height=\"259\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-4.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48007\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48007\" class=\"wp-image-48007\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-4.jpg 194w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-4-112x150.jpg 112w\" sizes=\"auto, (max-width: 194px) 100vw, 194px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Mitra<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"272\" height=\"185\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-9.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48008\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48008\" class=\"wp-image-48008\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-9.jpg 272w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-9-150x102.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 272px) 100vw, 272px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">\u0130sa<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"873\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48009\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48009\" class=\"wp-image-48009\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz-300x273.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz-150x136.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/ZO6Pkz-768x698.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">Qor<\/figcaption><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Friqiyada Attis 25 dekabrda do\u011fulub, \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kilib v\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcnd\u0259n sonra dirilib. Yunanlarda Dionis 25 dekabrda do\u011fulub. M\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib, suyu \u015f\u0259raba d\u00f6nd\u0259rib. \u00c7arlar-\u00e7ar\u0131, Alfa \u2013 Omeqa, Tanr\u0131n\u0131n o\u011flu v\u0259 s. adlan\u0131b. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 3 g\u00fcn sonra dirilib. Farslarda Mitra da 25 dekabrda do\u011fulub. 12 \u015fagirdi il\u0259 birg\u0259 g\u0259z\u0259r\u0259k m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib. D\u0259fnind\u0259n \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonra dirilib. Hindlil\u0259rd\u0259 Kri\u015fna do\u011fulanda \u015e\u0259rqd\u0259 bir ulduz parlay\u0131b. \u015eagirdl\u0259ri il\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259 g\u00f6st\u0259rib. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra dirilib.<br>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, q\u0259dim d\u00f6vr mifologiyas\u0131nda v\u0259 tarixind\u0259 \u015e\u0259rq dedikd\u0259 birm\u0259nal\u0131 olaraq \u015eimali Az\u0259rbaycan (Albaniya) \u00f6lk\u0259si an\u0131l\u0131b. H\u0259tta Osmanl\u0131 d\u00f6n\u0259mind\u0259 Az\u0259rbaycana \u201c\u015e\u0259rq diyar\u0131\u201d deyirdil\u0259r (Sultan S\u0259lim d\u0259 \u00f6z m\u0259ktubunda Az\u0259rbaycan\u0131 \u015e\u0259rq diyar\u0131 adland\u0131r\u0131r).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Apa Tur (N\u0259silsayma) bayram\u0131 25 dekabra t\u0259sad\u00fcf edirdi. Sonralar bu bayram bir s\u0131ra Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7ib \u00f6z mahiyy\u0259tini d\u0259yi\u015fdi. Bu bayramda \u00f6l\u0259n v\u0259 do\u011fulan n\u0259slin hesabat\u0131 apar\u0131lard\u0131. Noyabrdan ba\u015flayaraq 22-23-24 dekabr g\u00fcnl\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u0259nl\u0259r yad edilir v\u0259 yeni do\u011fulanlar say\u0131laraq bayram ba\u015flan\u0131rd\u0131. Bu vaxt \u0259rzind\u0259 say\u0131m\u0131 aparanlar x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259kir, ehtiyac\u0131 olanlara yard\u0131m ed\u0259r, dig\u0259r ail\u0259l\u0259rin ist\u0259kl\u0259ri arzular\u0131 il\u0259 maraqlanard\u0131lar. \u00c7ox g\u00fcman ki, \u201c\u00f6l\u00fcb-dirilm\u0259\u201d bu say\u0131mla ba\u011fl\u0131d\u0131r. T\u00fcrkl\u0259r q\u0259dimd\u0259n heliobiologiya, astrologiya, numerologiya (uy\u011fur r\u0259q\u0259ml\u0259rini biz\u0259 \u0259r\u0259b r\u0259q\u0259mi kimi s\u0131r\u0131y\u0131rlar), kallioqrafiya v\u0259 mistik n\u00fccum elml\u0259rind\u0259 daim \u00fcst\u00fcn olublar. M\u00fcasir t\u0259qvimin 12 aya, 12 silsil\u0259y\u0259 Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rd\u0259n \u00e7ox-\u00e7ox \u00f6nc\u0259 t\u00fcrkl\u0259r b\u00f6l\u00fcbl\u0259r. Yunanlar, \u0259r\u0259bl\u0259r, romal\u0131lar ill\u0259ri \u201ct\u00fcrk ill\u0259ri\u201d ad\u0131yla tan\u0131y\u0131rd\u0131lar. <strong>\u201cTimm\u0259t \u0259l kitab\u201d (Bak\u0131 1990)<\/strong> adl\u0131 salnam\u0259 1270-ci ild\u0259 n\u0259zm\u0259 \u00e7\u0259kilib v\u0259 ill\u0259r \u201cT\u00fcrk ill\u0259ri\u201d ad\u0131yla t\u0259qdim olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi-Rumi Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n 12 il sonra t\u0259rtib edilib. Buna \u0130sg\u0259nd\u0259r t\u0259qvimi d\u0259 deyirl\u0259r. \u201cT\u00fcrk ill\u0259ri\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u018f.\u018fhm\u0259dov yaz\u0131r: \u201cT\u00fcrkl\u0259rin aylar\u0131 q\u0259m\u0259ri olsa da, h\u0259min aylarla hesablanan il \u015f\u0259msi ilidir. Q\u0259dim t\u00fcrk m\u00fcn\u0259cciml\u0259ri 12 ild\u0259n ibar\u0259t el\u0259 bir d\u00f6vr t\u0259yin edibl\u0259r ki, h\u0259min d\u00f6vr b\u00f6lg\u00fcs\u00fc indi d\u0259 \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00e7oxunda i\u015fl\u0259nir. Bu d\u00f6vr\u00fcn h\u0259r bir ilin\u0259 ad veribl\u0259r\u201d <strong>(\u018f. \u018fhm\u0259dov \u201c\u018fsrar\u00fcl Quran\u201d II k. Bak\u0131 1994 s. 43).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>B\u00f6y\u00fck silsil\u0259 d\u0259 bu sistem\u0259 uy\u011fun b\u00fcrc \u0259sas\u0131nda hesablan\u0131r. Yer k\u00fcr\u0259si il \u0259rzind\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f \u0259traf\u0131nda tam bir d\u00f6vr\u0259 vurur. G\u00fcn\u0259\u015f n\u0259h\u0259ng bir ekleptika dair\u0259sini b\u00fcrcl\u0259rin h\u0259r birini bir ay olmaqla ke\u00e7\u0259r (30 ya\u015f bu d\u00f6vrl\u0259 \u0259laq\u0259lidir). Bu zaman b\u00fcrcl\u0259r G\u00fcn\u0259\u015fin m\u0259nzill\u0259ri say\u0131l\u0131r. M\u0259hz bu dayanacaqlarda dekabr ay\u0131nda (25-ci g\u00fcn) d\u00f6rd ulduzun olmas\u0131n\u0131 \u0259r\u0259b astrologiyas\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir: S\u0259di-B\u0259l, S\u0259d\u00fcs-S\u00fcud, S\u0259d\u00fcl-\u018fxbiya, S\u0259d\u00fcl-M\u0259lik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"207\" height=\"243\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-11.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48003\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48003\" class=\"wp-image-48003\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-11.jpg 207w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-11-128x150.jpg 128w\" sizes=\"auto, (max-width: 207px) 100vw, 207px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"724\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-724x1024.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48004\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48004\" class=\"wp-image-48004\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-724x1024.jpg 724w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-212x300.jpg 212w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-106x150.jpg 106w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-768x1086.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3-1086x1536.jpg 1086w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/johnson-ting-odin-3.jpg 1414w\" sizes=\"auto, (max-width: 724px) 100vw, 724px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>M\u0259hz bu ulduzlar xa\u00e7 \u015f\u0259killi d\u00fcz\u00fcl\u00fc\u015f formas\u0131 al\u0131r v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin 1 d\u0259r\u0259c\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015fi onun bu ulduzlar\u0131n ortas\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Bu g\u00fcn xristian ikonalar\u0131nda v\u0259 xa\u00e7larda G\u00fcn\u0259\u015fin \u0259ks olunmas\u0131 bu astroloji hadis\u0259nin kalka edilmi\u015f formas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni xristianl\u0131q g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015fd\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u0259dim Sanq-\u0130qiqa (alman alimi \u015eumer ad\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f i\u015fl\u0259dib) xalq\u0131nda Ay ili 13 aydan ibar\u0259t idi. \u00c7ari\u00e7a t\u0259qdim olunan \u00fc\u00e7 g\u0259ncd\u0259n (ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu ulduzlar q\u0259rb m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 indi d\u0259 u\u00e7 \u00e7ar adlanmaqdad\u0131r) birini \u00f6z\u00fcn\u0259 bir illik \u0259r v\u0259 \u00e7ar se\u00e7irdi. Bu \u015f\u0259xs bir il \u0259rzind\u0259 \u0259sil \u00e7ar kimi ya\u015fayard\u0131. Sanq-iqiqa xalq\u0131 (\u015eumerl\u0259r) hesab edirdil\u0259r ki, on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ay G\u00fcn\u0259\u015f \u00f6l\u00fcr v\u0259 yenid\u0259n dirilir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 k\u00f6hn\u0259 \u00e7ar \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 ert\u0259si g\u00fcn yeni \u00e7ar se\u00e7ilirdi. M.F. Axundov, &#171;Aldanm\u0131\u015f k\u0259vakib&#187; <strong>(\u201cHekay\u0259ti-Yusif \u015fah\u201d)<\/strong> \u0259s\u0259rind\u0259, m\u0259hz bu motivl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edib&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259hudil\u0259r maqlar\u0131n bu astroloji elmini Misird\u0259n \u0259xz edibl\u0259r. Midiya maqlar\u0131n\u0131n qurdu\u011fu bir d\u00fcz\u0259nli sistemi ilk olaraq misirlil\u0259r ilahil\u0259\u015fdiribl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Musa (\u0259) \u00f6k\u00fcz\u0259 sitayi\u015f etdiyini g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u0130sraillil\u0259r\u0259 bir-biril\u0259rini \u00f6ld\u00fcrm\u0259l\u0259rini \u0259mr edir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu n\u0259 dem\u0259kdir? Musa (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin do\u011fuldu\u011fu zaman Q\u0131z\u0131l Bu\u011fa d\u00f6vr\u00fc ba\u015fa \u00e7at\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6vr e.\u0259. 4300 \u2013 2150-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi. Sonrak\u0131 Qo\u00e7 (Quzu) b\u00fcrc\u00fc is\u0259 e.\u0259. 2149 &#8212; b.e. 1-ci ill\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Y\u0259ni Musa (\u0259) Qo\u00e7 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn t\u0259msil\u00e7isi idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 simvol kimi qo\u00e7 buynuzundan istifad\u0259 edirdi. <strong>Mikalancelonun \u201cMusa\u201d tablosunda<\/strong> v\u0259 bir \u00e7ox ikonalarda Musan\u0131n quzu buynuzlar\u0131na ox\u015far buynuzlar\u0131n\u0131n olmas\u0131 \u0259ks olunub. M\u0259s\u0259l\u0259nin m\u0259\u011fzini tam anlamad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 Musan\u0131n buynuzlu \u015f\u0259kill\u0259ri meydana \u00e7\u0131x\u0131b <strong>(X.\u018fd\u0259bo\u011flu \u201cUnudulmu\u015f Turan\u0131n \u00e7\u00f6l \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri\u201d Bak\u0131 2006 s.207).<\/strong> Bu hadis\u0259 o d\u00f6vrl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f yay\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-5 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"183\" height=\"275\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-4-5.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48000\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48000\" class=\"wp-image-48000\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-4-5.jpg 183w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/images-4-5-100x150.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 183px) 100vw, 183px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"635\" height=\"368\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/241760759_4560379674038422_4358741215825509002_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"48002\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/241760759_4560379674038422_4358741215825509002_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=48002\" class=\"wp-image-48002\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/241760759_4560379674038422_4358741215825509002_n.jpg 635w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/241760759_4560379674038422_4358741215825509002_n-300x174.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/241760759_4560379674038422_4358741215825509002_n-150x87.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 635px) 100vw, 635px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>&#171;\u015eumer&#187; deyimi \u0259slind\u0259 bu ad yanl\u0131\u015fd\u0131r. Bu ifad\u0259ni ilk d\u0259f\u0259 Oppers i\u015fl\u0259dib (1850-ci il).<\/strong> \u015eumerl\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 Sanq \u2013 iqiqa, \u0259haliy\u0259 is\u0259 kanqar deyirdil\u0259r. \u015eumer mifl\u0259ri il\u0259 b\u0259z\u0259dilmi\u015f bu astroloji bilgil\u0259r T\u00f6vrat\u0131n \u0259sl mahiyy\u0259tind\u0259n uzaq bir \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirildiyini bildirir. Y\u0259hudil\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin Musa (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259ri Midiya maq\u0131 adland\u0131rmalar\u0131 da bu faktlar\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259 T\u00f6vratda \u0259ks olunan r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 uy\u011fun r\u0259vay\u0259tl\u0259r bol olub. <strong>M\u0259s\u0259l\u0259n, Musa (\u0259) kimi Sarqonu da s\u0259b\u0259t\u0259 qoyub suya at\u0131rlar. Kral\u0131n arvad\u0131 onu g\u00f6t\u00fcr\u00fcb saxlay\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Sad\u0259c\u0259 Bu\u011fa b\u00fcrc\u00fc \u00f6z yerini Qo\u00e7 b\u00fcrc\u00fcn\u0259 verm\u0259si hadis\u0259si \u201cKitabi D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dda Bu\u011fac\u0131n Bu\u011fan\u0131 m\u0259\u011flub etm\u0259si kimi \u0259ks olunub. Biz bu hadis\u0259d\u0259n dastan, y\u0259hudil\u0259r, romal\u0131lar is\u0259 din yarad\u0131blar. Eyni d\u0259sti-x\u0259tt \u0130sa (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin t\u0259limin\u0259 d\u0259 t\u0259tbiq edilib. Onun d\u00f6vr\u00fc Bal\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcn\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. \u0130san\u0131n (\u0259) simvolu bal\u0131qla simvoliz\u0259 edilir. O, iki bal\u0131qla be\u015f min n\u0259f\u0259ri yedirir. N\u00f6vb\u0259ti d\u00f6vr 2150-4300-c\u00fc ill\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n Sut\u00f6k\u0259nl\u0259 (Dol\u00e7a) ba\u011fl\u0131d\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu \u00abT\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi\u00bb kitab\u0131ndan \u2014 2016 (\u018fvv\u0259li:\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=47450&amp;fbclid=IwAR0UQmrF5JQcnuad9aUXfZXHdn7JCfXtWtbkuUN5WlKRzxTyQt-lNYxzDJI, https:\/\/fedai.az\/?p=47533,\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=47533,\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=47611,\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=47692,\u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=47800, https:\/\/fedai.az\/?p=47883) Bu g\u00fcn \u015fi\u0259 v\u0259 \u0259l\u0259vil\u0259rin \u018fli (\u0259) sevgisi q\u0259dimd\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259lbind\u0259 vard\u0131. Osmanl\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":48010,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-47997","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47997","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47997"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48040,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47997\/revisions\/48040"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/48010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}