{"id":5042,"date":"2020-04-29T00:38:49","date_gmt":"2020-04-28T20:38:49","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5042"},"modified":"2020-04-29T00:38:55","modified_gmt":"2020-04-28T20:38:55","slug":"koronavirus-pandemiyasi-v%c9%99-konspirologiya-ehtiraslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5042","title":{"rendered":"KORONAV\u0130RUS PANDEM\u0130YASI v\u0259 KONSP\u0130ROLOG\u0130YA EHT\u0130RASLARI"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Son ill\u0259r transmilli v\u0259 ya siyasi iqtisadiyyat\u0131n d\u00fcnyan\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f sui-q\u0259sd planlar\u0131 haqq\u0131nda fikirl\u0259r, konspiroloji ehtiraslar s\u0259ngim\u0259k bilmir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> T\u00fc\u011fyan ed\u0259n koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131 da d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z tabe\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7irm\u0259k ist\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259rin b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 sui-q\u0259sdi kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n konspiroloqlar f\u0259rz edirl\u0259r ki, pandemiya s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f transmilli bir q\u0259sd kompaniys\u0131d\u0131r. Bu kompaniyan\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259nl\u0259r sonradan peyv\u0259ndl\u0259r hesab\u0131na misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f g\u0259lirl\u0259r \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r. D\u00fcnya \u0259halisi \u00e7ipl\u0259n\u0259c\u0259k v\u0259 insanlar total n\u0259zar\u0259t\u0259 al\u0131nacaqlar. \u0130qtisadiyyat\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r h\u0259rracda oldu\u011fu kimi bir-bir sat\u0131n al\u0131nacaqlar\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Peyda olmu\u015f konspiroloji f\u0259rziyy\u0259l\u0259r n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 do\u011frudur? T\u0259bii ki, d\u00fcnya ictimai r\u0259yind\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n fikirl\u0259r \u0259ssass\u0131z deyildir\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130qtisadiyyat sah\u0259sind\u0259 Nobel M\u00fckafat\u0131 Laureat\u0131, Nyu York Universitetinin professoru v\u0259 &#171;The New York Times&#187;da k\u00f6\u015f\u0259 yazar\u0131 Pol Kruqman yaz\u0131lar\u0131ndan birind\u0259 d\u00fcnya siyasi iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox ciddi bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunur. O, vur\u011fulay\u0131r ki, d\u00fcnya siyasi iqtisadiyyat\u0131nda ki\u00e7ik, yax\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil olunmu\u015f qruplar geni\u015f k\u00fctl\u0259nin maraqlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 daima dominantl\u0131q edirl\u0259r. Bu fikirl\u0259ri c\u0259lbedici ed\u0259n is\u0259 odur ki, onlar\u0131 konspiroloqlar deyil, d\u00fcnyan\u0131n iqtisadi m\u0259nz\u0259r\u0259sin\u0259 kamil b\u0259l\u0259d olan bir alim s\u00f6yl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>COVID-19 t\u0259bii bir virus olmad\u0131\u011f\u0131, x\u00fcsusi olaraq yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bioloji silah olmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ehtimallar h\u0259l\u0259 d\u0259 dola\u015fmaqda davam edir. \u018fg\u0259r dola\u015fan fikirl\u0259r do\u011frudursa, o zaman ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri kim edir v\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn edir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pol Kruqman bir az daha d\u0259rin\u0259 ged\u0259r\u0259k yaz\u0131r: &#171;Amerikadak\u0131 sa\u011f\u00e7\u0131 radikallar ki\u00e7ik bir qrup olaraq A\u011f Evi, Konqresi v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u0259dliyy\u0259 sistemini v\u0259 mediyan\u0131 n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259 h\u0259m m\u00f6vcud Amerika sistemini, h\u0259m d\u0259 d\u00fcnya nizam\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.&#187; \u00c7ox ciddi iddialard\u0131r\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya \u015faiy\u0259l\u0259rl\u0259 dolan\u0131r des\u0259k, s\u0259hv etm\u0259rik. Milliyarder v\u0259 filantrop Bil Qeytsin m\u00fcxt\u0259lif vaxtlarda epidemiyalarla ba\u011fl\u0131, onlar\u0131n yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 qlobal probleml\u0259r yarada bil\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131, epidemiyalara qar\u015f\u0131 qlobal peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 v\u0259 \u00e7ipl\u0259m\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259sinin vacibliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131, d\u00fcnya \u0259halisinin art\u0131m\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamaqla ba\u011fl\u0131 s\u00f6yl\u0259diyi fikirl\u0259r b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 \u201cb\u00f6y\u00fck sui-q\u0259sd\u201d plan\u0131n\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu bar\u0259d\u0259 \u015faiy\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Deyirl\u0259r od olmasa, t\u00fcst\u00fc \u00e7\u0131xmaz. Bil Qeytsin \u00dcm\u00fcmd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131na (\u00dcST) himay\u0259lik etm\u0259si, h\u0259r il t\u0259\u015fkilat\u0131n maliyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin 30%-ni qar\u015f\u0131lamas\u0131, koronavirusa qar\u015f\u0131 peyv\u0259ndin ixtira edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131 konspiroloji \u015faiy\u0259l\u0259r\u0259 daha da t\u0259kan verdi. Bil Qeytsin himay\u0259 etdiyi \u00dcST-n\u0131n \u00c7ind\u0259 koronavirusun yay\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131 hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n on be\u015f g\u00fcn a\u00e7\u0131qlamamas\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti bir az da g\u0259rginl\u0259\u015fdirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya v\u0259 Amerika iqtisadiyyat\u0131na v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin\u0259 vurulmu\u015f a\u011flas\u0131\u011fmaz maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi ziyanlar\u0131 \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k Prezident Donald Tramp \u00dcST b\u00fcdc\u0259sin\u0259 h\u0259r il AB\u015e t\u0259r\u0259find\u0259n ayr\u0131lan 500 milyon dollar \u00fczv\u00fcl\u00fck haqq\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 qada\u011fa qoydu. Pandemiya karantini bit\u0259nd\u0259n sonra d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u015f ver\u0259nl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqat apar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>27 Aprel 2020-ci il Prezident Tramp koronavirusla ba\u011fl\u0131 ke\u00e7irdiyi g\u00fcnd\u0259lik brifinqd\u0259 m\u0259tbuat n\u00fcmay\u0259nd\u0259sinin sual\u0131na cavab ver\u0259rk\u0259n pandemiyadan do\u011fan f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259m \u00dcST, h\u0259m d\u0259 \u00c7inin s\u0259b\u0259bkarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulad\u0131 v\u0259 v\u0259ziyy\u0259t d\u00fcz\u0259l\u0259nd\u0259n sonra t\u0259dqiqat aparaca\u011f\u0131n\u0131 bir daha dil\u0259 g\u0259tirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O biri t\u0259r\u0259fd\u0259n Bil Qeytsin dil\u0259 g\u0259tirdiyi \u201cpeyv\u0259ndl\u0259m\u0259 v\u0259 \u00e7ipl\u0259m\u0259\u201d layih\u0259l\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 k\u0259skin etiraz do\u011furmaqda davam edir. Ba\u015f prokuror William Barr bununla ba\u011fl\u0131 b\u0259yan etdi ki, \u201cbu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri (B.Qeytsin fikirl\u0259rini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur) insanlar\u0131n \u015f\u0259xsi azadl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 q\u0259r\u0259zli h\u00fccumlar kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir, insanlar\u0131 izl\u0259m\u0259y\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 bunu etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f fikirl\u0259ri narahat\u00e7\u0131l\u0131qla m\u00fc\u015fahid\u0259 edir.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>AB\u015e-da \u00f6l\u00fcmc\u00fcl viruslar\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 2014-c\u00fc ild\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015fdu. D\u00f6vl\u0259t bu q\u0259rar\u0131 elmi-t\u0259dqiqat laboratoriyalar\u0131nda insan \u00f6l\u00fcml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olan hadis\u0259l\u0259rd\u0259n sonra q\u0259bul etm\u0259li olmu\u015fdu. Lakin 2015-ci ild\u0259 \u015eimali Korolinadak\u0131 elmi laboratoriyadan koronavirus ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 \u00c7inin Uxandak\u0131 bioloji silah laboratoriyas\u0131na nec\u0259 gedib \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 sirr olaraq qal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r halda ba\u015f vermi\u015f pandemiya m\u00fcasir d\u00fcnya tarixind\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259h\u015f\u0259tli bir hadis\u0259dir. Bu hadis\u0259 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 onun qan damar\u0131 olan neft s\u0259nayesini iflic v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131. D\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131 resessiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 1990-c\u0131 ilin s\u0259viyy\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq 26 Aprel 2020 tarixd\u0259 neftin qiym\u0259tl\u0259ri bir \u00e7\u0259ll\u0259k (barel) WTI markal\u0131 xam neft \u00fc\u00e7\u00fcn minus 46 dollara, Brent markal\u0131 neft \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 12 dollara d\u00fc\u015fd\u00fc.<br>D\u00fcnyada i\u015fsizl\u0259r ordusunun say\u0131 2020-ci ilin Mart-Aprel aylar\u0131 \u0259rzind\u0259 200 milyon n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r artd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/primamedia.gcdn.co\/f\/main\/2060\/2059555.jpg?0a0d26b21303057ecdf99afeb4f09101\" alt=\"\u041a\u043e\u0440\u043e\u043d\u0430\u0432\u0438\u0440\u0443\u0441 \u0432 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u0438 \u043c\u0438\u0440\u0435: \u043d\u043e\u0432\u043e\u0441\u0442\u0438 \u043d\u0430 \u0443\u0442\u0440\u043e 8 \u0430\u043f\u0440\u0435\u043b\u044f - EAOMedia\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n \u00e7\u0259km\u0259li olaca\u011f\u0131 z\u0259r\u0259r t\u0259kc\u0259 pandemiya d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f 2.2 v\u0259 yaxut 5 trilliyon dollar il\u0259 sovu\u015fmayacaqd\u0131r. AB\u015e v\u0259 d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131 yenid\u0259n i\u015f\u0259 salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k olacaq n\u0259h\u0259ng x\u0259rcl\u0259r h\u0259l\u0259 ir\u0259lid\u0259dir\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Amma koronavirus pandemiyas\u0131 sonras\u0131 ba\u015f ver\u0259c\u0259k qlobal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin cizgil\u0259ri art\u0131q indid\u0259n g\u00f6r\u00fcnm\u0259kd\u0259dir. AB\u015e-dak\u0131 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n pandemiyan\u0131n yay\u0131lmas\u0131nda \u0259sas m\u00fcq\u0259ssir sayd\u0131qlar\u0131 \u00c7in h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 22 trilliyon dollarl\u0131q iddia il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259l\u0259ri, Almaniya h\u00f6kum\u0259tinin \u00c7ind\u0259n 460 milyard yevro h\u0259cmind\u0259 t\u0259zminat t\u0259l\u0259b etm\u0259si v\u0259 ba\u015fqa olaylar qar\u015f\u0131da n\u0259h\u0259ng d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin b\u00f6y\u00fck d\u00fcnya sava\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. Bu sava\u015f odlu silahlars\u0131z ba\u015f ver\u0259c\u0259kdir, lakin onun t\u00fcst\u00fcs\u00fc \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259n sonra d\u00fcnyada \u00e7ox \u015feyl\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259kdir. D\u00fcnyan\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259kdir. Az\u0259rbaycan da d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259kdir\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259liks\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar n\u00f6vb\u0259ti se\u00e7kil\u0259r \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259dir. Pandemiya ucbat\u0131ndan bu se\u00e7kil\u0259r ba\u015f tutmayaca\u011f\u0131 t\u0259qdird\u0259, \u00f6lk\u0259 konstitusiyas\u0131na m\u00fcvafiq olaraq Prezident Tramp \u00f6z s\u0259llahiyy\u0259tl\u0259rini Vise-Prezident Mayk Pens\u0259 t\u0259slim edib v\u0259zif\u0259sind\u0259n ged\u0259c\u0259kdir. N\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r Palatas\u0131n\u0131n S\u0259dri xan\u0131m Nensi Pilosi is\u0259 \u00f6z v\u0259zif\u0259 s\u0259llahiyy\u0259tl\u0259rini parlamentin \u0259n ya\u015fl\u0131 \u00fczv\u00fcn\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcr\u00fcb eyni add\u0131m\u0131 atmal\u0131 olacaqd\u0131r. H\u0259r\u00e7\u0259nd, Prezident Tramp bu g\u00fcnk\u00fc brifinqd\u0259 s\u00f6yl\u0259di ki, president se\u00e7kil\u0259ri t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmayacaqd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131 silk\u0259l\u0259y\u0259c\u0259k b\u00f6y\u00fck hadis\u0259l\u0259r da\u011flar arxas\u0131nda deyildir. Koronavirus pandemiyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox hadis\u0259l\u0259r olacaqd\u0131r. D\u00fcnyan\u0131 sanki bir okean kimi etiraz dal\u011falar\u0131 b\u00fcr\u00fcy\u0259c\u0259kdir. \u00c7ox hakimiyy\u0259tl\u0259r \u00e7\u00f6k\u0259c\u0259k, \u00e7ox ba\u015flar ged\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u015fey olmayacaqd\u0131r. N\u0259 Amerikada, n\u0259 d\u0259 d\u00fcnyada m\u0259cburi qlobal peyv\u0259ndl\u0259m\u0259 v\u0259 \u00e7ipl\u0259m\u0259 olmayacaqd\u0131r. Bunu dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015eerlok Xolms v\u0259 ya \u00e7ox ciddi konspiroloq olma\u011fa da ehtiyac yoxdur\u2026<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Q\u00fcdr\u0259t Qulu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>27 Aprel, 2020-ci il. AB\u015e<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son ill\u0259r transmilli v\u0259 ya siyasi iqtisadiyyat\u0131n d\u00fcnyan\u0131 b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f sui-q\u0259sd planlar\u0131 haqq\u0131nda fikirl\u0259r, konspiroloji ehtiraslar s\u0259ngim\u0259k bilmir. T\u00fc\u011fyan ed\u0259n koronavirus pandemiyas\u0131n\u0131 da d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-5042","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5042","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5042"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5042\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5044,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5042\/revisions\/5044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5042"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5042"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5042"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}