{"id":50674,"date":"2021-10-10T00:50:36","date_gmt":"2021-10-09T20:50:36","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=50674"},"modified":"2021-10-10T00:50:40","modified_gmt":"2021-10-09T20:50:40","slug":"niy%c9%99-turkm%c9%99ncay-muqavil%c9%99si-gec%c9%99-12-d%c9%99-imzalandi-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=50674","title":{"rendered":"Niy\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si gec\u0259 12-d\u0259 imzaland\u0131?- ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">M\u00fcs\u0259llim H\u0259s\u0259nov<\/span><br><br>\u201cM\u00fcs\u0259lman din xadiminin yaxas\u0131na xristian ordeni taxmaq pey\u011f\u0259mb\u0259r t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n ona inam\u0131n\u0131n itm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmaz ki?..\u201d Bu sual 1829-cu il\u0259 aid bir r\u0259smi s\u0259n\u0259dd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Konkret cavab is\u0259 verilm\u0259yib. Amma h\u0259min din xadimi xristian ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunub&#8230;<br><br>M\u00fcs\u0259lman\u0131 xristian ordeni il\u0259 t\u0259ltif etm\u0259k olarm\u0131?<br><br>1829-cu il iyulun 31-d\u0259 Rusiyan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r naziri qraf Karl Nesselrode Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n ba\u015f komandan\u0131 qraf \u0130van Paskevi\u00e7\u0259 1489 n\u00f6mr\u0259li t\u0259liq\u0259-m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rir: \u201cH\u00f6rm\u0259tli C\u0259nab, m\u00fcs\u0259lman k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rinin toplanmas\u0131nda Mir F\u0259ttah\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi yeni xidm\u0259tl\u0259r bar\u0259d\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyiniz s\u0259n\u0259di alan kimi m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u0259 borc bildim ki, bu m\u0259lumat\u0131 \u018flah\u0259zr\u0259tin (imperator I Nikolay n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 M.H.) n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m.<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong><br>\u0130mperator H\u0259zr\u0259tl\u0259ri h\u0259min din xadiminin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u00f6kmdar\u0131n bu m\u00fcct\u0259hid \u00fc\u00e7\u00fcn xahi\u015f etdiyiniz diqq\u0259t v\u0259 m\u00fckafata tamamil\u0259 layiq oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq buyurdu ki, onun xidm\u0259tl\u0259ri \u00f6z dinda\u015flar\u0131n\u0131n \u015f\u00fcuruna x\u00fcsusi t\u0259sir etm\u0259yin s\u00fcbutudur; Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 s\u0259rf\u0259li t\u0259sir\u0259 malik s\u0259daq\u0259tli m\u00fcs\u0259lman din xadiminin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si namin\u0259 bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir; lakin onun yaxas\u0131na xristian ordeni taxmaq pey\u011f\u0259mb\u0259r t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n ona inam\u0131n\u0131n itm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmaz ki? Pey\u011f\u0259mb\u0259r t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n \u00e7oxu bel\u0259 orden taxma\u011fa c\u0259sar\u0259t ed\u0259nl\u0259ri d\u00f6n\u00fck hesab ed\u0259 bil\u0259r&#8230;\u201d<br><br>V\u0259 buna n\u00fcmun\u0259 kimi m\u0259ktubda I Nikolay\u0131n Moskvada ke\u00e7iril\u0259n tacqoyma m\u0259rasimind\u0259 \u015e\u0259ki vilay\u0259tind\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olan kapitan S\u0259dr\u0259ddin b\u0259y\u0259 4-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Vladimir ordeninin verilm\u0259si xat\u0131rlad\u0131l\u0131r. S\u0259n dem\u0259, bu ordenl\u0259 t\u0259ltif olunmaq S\u0259dr\u0259ddin b\u0259y\u0259 ciddi ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131 g\u0259tirib v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 h\u0259min orden q\u0131z\u0131l q\u0131l\u0131ncla \u0259v\u0259zl\u0259nib&#8230;<br><br>Qraf Karl Nesselrodenin Paskevi\u00e7\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi t\u0259liq\u0259-m\u0259ktubda o vaxtlar T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rinin dini lideri kimi tan\u0131nan Mir F\u0259ttah\u0131n I d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Anna ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n s\u00f6hb\u0259t gedir. Bir m\u00fcs\u0259lman\u0131n xristian ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilm\u0259sinin onun n\u00fcfuzuna x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259c\u0259yind\u0259n narahatl\u0131q ke\u00e7ir\u0259n is\u0259 Rusiya imperatoru I Nikolay olub.<br><br>B\u0259s I d\u0259r\u0259c\u0259li M\u00fcq\u0259dd\u0259s Anna ordeni il\u0259 t\u0259ltif edilm\u0259y\u0259 namiz\u0259d olan Mir F\u0259ttah kimdir? O, Rusiya h\u00f6kum\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda hans\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rib ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 imperator s\u0259viyy\u0259sind\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b?<br><br>Bu suallar\u0131n cavab\u0131 bir q\u0259d\u0259r sonra&#8230;<br>H\u0259l\u0259lik is\u0259 bu hadis\u0259l\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi d\u00f6vr, daha do\u011frusu,<br><br>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si haqq\u0131nda&#8230;<br><br>Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 il davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259nin yekunu kimi 1828-ci il fevral\u0131n 9-dan 10-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 (yeni t\u0259qviml\u0259 fevral\u0131n 21-d\u0259n 22-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259) &#8212; saat 24.00-da T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Niy\u0259 gec\u0259 saat 24.00-da?<\/span><br><br>S\u0259n\u0259di \u0130ran t\u0259r\u0259find\u0259n imzalayan Abbas Mirz\u0259nin (\u0130ran d\u00f6vl\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olan F\u0259t\u0259li \u015fah\u0131n o\u011flu) m\u00fcn\u0259cciml\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edib ki, ulduzlar m\u0259hz o saatda \u015fahzad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn u\u011fur v\u0259d edir&#8230;<br><br>M\u0259\u011flubiyy\u0259t m\u00fcqavil\u0259sini imzalayan \u015fahzad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcn\u0259cciml\u0259rin hans\u0131 u\u011furu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutduqlar\u0131n\u0131 indi anlamaq \u00e7\u0259tindir, amma fakt faktl\u0131\u011f\u0131nda qal\u0131r ki, T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si gec\u0259 yar\u0131 imzalan\u0131b.<br><br>S\u0259n\u0259d\u0259 \u00f6nc\u0259 rus general\u0131 \u0130van Paskevi\u00e7, sonra is\u0259 Abbas Mirz\u0259 qol \u00e7\u0259kib&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Rus toplar\u0131ndan 101 yayl\u0131m at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131b&#8230;<br><br>S\u0259n\u0259d imzalanandan d\u0259rhal sonra Paskevi\u00e7in yan\u0131nda diplomatik xidm\u0259td\u0259 olan yaz\u0131\u00e7\u0131-dramaturq Aleksandr Qriboyedov m\u00fcqavil\u0259nin m\u0259tnini Peterburqa apar\u0131b v\u0259 mart\u0131n 14-d\u0259 m\u00fcqavil\u0259 t\u0259nt\u0259nli \u015f\u0259kild\u0259 imperator I Nikolaya t\u0259qdim olunub.<br><br>H\u0259min ax\u015fam Peterburqdak\u0131 Petropavlovsk qalas\u0131ndan at\u0131lan top at\u0259\u015fl\u0259ri \u0130ranla s\u00fclh ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r verib. Qalibl\u0259r m\u00fckafatland\u0131r\u0131l\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>General \u0130.Paskevi\u00e7 Abbas-Abad qalas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na g\u00f6r\u0259 I d\u0259r\u0259c\u0259li Vladimir ordeni il\u0259, \u0130r\u0259van qalas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na g\u00f6r\u0259 II d\u0259r\u0259c\u0259li Georgi ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunub.<br><br>I Nikolay general Paskevi\u00e7\u0259 \u201c\u0130r\u0259van qraf\u0131\u201d ad\u0131 verilm\u0259si v\u0259 \u0130ran\u0131n \u00f6d\u0259diyi t\u0259zminat\u0131n 20-d\u0259 birinin \u2013 1 milyon g\u00fcm\u00fc\u015f rublun ona h\u0259diyy\u0259 edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 d\u0259 \u0259mr verib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>A.Qriboyedov 4 min g\u00fcm\u00fc\u015f rubl pulla, brilliantla b\u0259z\u0259dilmi\u015f m\u00fcq\u0259dd\u0259s Anna ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunub, r\u00fctb\u0259si art\u0131r\u0131l\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>M\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rin m\u00fckafatland\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul olunub.<br><br>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si ba\u011flanandan 2 g\u00fcn sonra \u2013 1828-ci il fevral\u0131n 12-d\u0259 general \u0130.Paskevi\u00e7 Peterburqa g\u00f6nd\u0259rdiyi 170 n\u00f6mr\u0259li t\u0259liq\u0259d\u0259 T\u0259briz \u015f\u0259h\u0259rinin tutulmas\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r m\u00fcct\u0259hidi A\u011fa Mir F\u0259ttah\u0131n da xidm\u0259tl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131b, onun da m\u00fckafatland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 xahi\u015f edib.<br><br>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, m\u00fcct\u0259hid m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda \u201cm\u00fcst\u0259qil dini fikir y\u00fcr\u00fctm\u0259k h\u00fcququ olan\u201d ali dini r\u00fctb\u0259 say\u0131l\u0131r, \u201cay\u0259 v\u0259 h\u0259disl\u0259rd\u0259n h\u00f6km \u00e7\u0131xaran \u0130slam alimi\u201d hesab olunur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>B\u0259s bu c\u00fcr y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li din xadimi \u00f6z do\u011fma \u015f\u0259h\u0259rini i\u015f\u011fal el\u0259y\u0259n kafirl\u0259r\u0259 &#8212; rus qo\u015funlar\u0131na niy\u0259 v\u0259 hans\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi?<br><br>Bu bar\u0259d\u0259 d\u0259 bir q\u0259d\u0259r sonra.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>H\u0259l\u0259lik o d\u00f6vr\u00fcn b\u0259zi reall\u0131qlar\u0131n\u0131 da xat\u0131rlatma\u011fa ehtiyac var.<br><br>1826-c\u0131 ilin oktyabr\u0131nda rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u015eamxor yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u0130ran ordusunu darmada\u011f\u0131n etm\u0259si il\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259nin taleyi, dem\u0259k olar ki, h\u0259ll edilmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 1827-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n \u0130ran-Rusiya s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. Rusiya Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi h\u0259l\u0259 o vaxt iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda s\u0259rh\u0259d x\u0259ttinin Araz \u00e7ay\u0131 boyunca olaca\u011f\u0131n\u0131 da m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015f, bu bar\u0259d\u0259 ilkin m\u00fcqavil\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259rini Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Lakin \u0130ran t\u0259r\u0259f ruslar\u0131n a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259ri il\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131r, h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 uzad\u0131rd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 Paskevi\u00e7 s\u00fclh sazi\u015finin imzalanmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcharib\u0259nin davam etdirilm\u0259si q\u0259rar\u0131na g\u0259lir v\u0259 ruslar Araz\u0131 ke\u00e7irl\u0259r.<br><br>1827-ci il oktyabr\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 rus qo\u015funlar\u0131 art\u0131q T\u0259briz\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r&#8230;<br><br>T\u0259brizin ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259&#8230;<br><br>Qafqaz m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin tarixi haqq\u0131nda 5 cildlik fundamental \u0259s\u0259rin (\u00ab\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430\u00bb) m\u00fc\u0259llifi, rus h\u0259rb tarix\u00e7isi Vasili Pottonun kitab\u0131ndan: \u201c&#8230;Oktyabr\u0131n 13-d\u0259 s\u0259h\u0259r saat 8-d\u0259 rus qo\u015funlar\u0131 T\u0259briz qalas\u0131n\u0131n 2-3 verstliyind\u0259 &#8212; Ac\u0131 \u00e7ay\u0131n sahilind\u0259 dayand\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230;Ay\u0131n 12-d\u0259n \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ruslara m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259yin m\u0259nas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 v\u0259r\u0259q\u0259l\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230;Onda T\u0259brizd\u0259 Abbas Mirz\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcdafi\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn saxlanm\u0131\u015f 6 min n\u0259f\u0259rlik ordu var idi. Orduya Allahyar xan r\u0259hb\u0259rlik edirdi. Lakin \u0130r\u0259van\u0131n al\u0131nmas\u0131 x\u0259b\u0259rinin yay\u0131lmas\u0131, rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131, Abbas Mirz\u0259nin Xoyda u\u011fursuzlu\u011fu bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259r orduda ruh d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fcy\u00fc yaratm\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230;B\u00fct\u00fcn g\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 c\u00fcrb\u0259c\u00fcr \u015fayi\u0259l\u0259r yay\u0131l\u0131rd\u0131. Kimi deyirdi ki, art\u0131q ruslar bura \u00e7at\u0131r, kimi d\u0259 deyirdi ki, Abbas Mirz\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri xilas etm\u0259y\u0259 g\u0259lir. Amma oktyabr\u0131n 13-d\u0259 s\u0259h\u0259r T\u0259brizin h\u00fcnd\u00fcr minar\u0259l\u0259rind\u0259n ayd\u0131nca g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 ki, yax\u0131nla\u015fan rus qo\u015funlar\u0131d\u0131r&#8230;\u201d<br><br>Rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n \u00f6n hiss\u0259l\u0259rin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n Muravyov \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nir v\u0259 T\u0259brizin m\u00fcdafi\u0259 edilib-edilm\u0259y\u0259c\u0259yini anlaya bilmir. Rus \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri vahim\u0259li qala divarlar\u0131na bax\u0131r, d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u0259mr g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r&#8230;<br><br>Sonralar Muravyov m\u0259ktublar\u0131ndan birind\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201cm\u0259n \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 bizi \u0259hat\u0259 ed\u0259n s\u00fckutu g\u00f6r\u0259nd\u0259 d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdim&#8230;\u201d<br><br>N\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 olsa da, T\u0259brizi tutma\u011fa g\u0259l\u0259n rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n bel\u0259 s\u00fckutla qar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bkar\u0131 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fcct\u0259hidi Mir F\u0259ttah olmu\u015fdu&#8230;<br><br>V.Potto: \u201c&#8230;He\u00e7 kim ruslar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xma\u011fa c\u0259sar\u0259t el\u0259mirdi. Onda T\u0259briz ruhanil\u0259rinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Mir F\u0259ttah-Seyid \u015f\u0259h\u0259rin xilas\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. O, Allahyar xana s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 bildirdi ki, bu \u015f\u0259raitd\u0259 vuru\u015fma\u011fa h\u0259r c\u00fcr c\u0259hd biz\u0259 ancaq ziyan g\u0259tir\u0259c\u0259k. Xana t\u0259klif etdi ki, \u00f6z v\u0259zif\u0259sini t\u0259hvil verib \u015f\u0259h\u0259ri t\u0259rk el\u0259sin. Allahyar xan onu e\u015fitdi v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rin a\u00e7arlar\u0131 gizl\u0259dilmi\u015fdi. Mir F\u0259ttah qap\u0131lar\u0131n s\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259mr verdi v\u0259 b\u00fct\u00fcn din xadiml\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 knyaz Eristovu qar\u015f\u0131lama\u011fa haz\u0131rl\u0131q g\u00f6rd\u00fc. Ruslar\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlardan x\u0259b\u0259rsiz idil\u0259r\u201d.<br><br>Bu, bir rus tarix\u00e7isinin T\u0259brizin tutulmas\u0131 bar\u0259d\u0259 qeydl\u0259ridir.<br><br>\u0130ran tarix\u00e7isi \u018fmin\u0259 P\u0259kr\u0259van\u0131n (1880-1958) \u201cAbbas Mirz\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda da T\u0259brizin i\u015f\u011fal\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131r. V\u0259 qeydl\u0259r rus tarix\u00e7isinin yazd\u0131qlar\u0131ndan \u00e7ox da f\u0259rql\u0259nmir: \u201cT\u0259brizin ba\u015f mollas\u0131 Mir F\u0259ttah f\u0259tva vermi\u015fdi ki, yaln\u0131z bir \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu var: rus fatehin irad\u0259sin\u0259 t\u0259slim olmaq!..<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230;Rus ordusunun T\u0259briz\u0259 giri\u015fi G\u0259cil darvazas\u0131 yolu il\u0259 m\u00fcmk\u00fcn idi. Bir ne\u00e7\u0259 top g\u00fcll\u0259si d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 t\u0259r\u0259f at\u0131ld\u0131. Lakin Mir F\u0259ttah f\u0259tva vermi\u015fdi ki, T\u0259briz dir\u0259nm\u0259m\u0259lidir. Bu \u00fczd\u0259n \u00f6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131 toplay\u0131b, G\u0259cil darvazas\u0131n\u0131n a\u011f\u0131r l\u0259ngl\u0259rini ruslar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7d\u0131. Rus fateh Mir F\u0259ttah t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck t\u0259nt\u0259n\u0259li istiqbal\u0131 il\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 daxil oldu\u201d.<br><br>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, \u018f.P\u0259kr\u0259van Qacarlar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 20 il diplomatik xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f H\u0259s\u0259nxan\u0131n q\u0131z\u0131 olub, sonralar h\u0259yat yolda\u015f\u0131 da diplomat kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. \u018f.P\u0259kr\u0259van \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 Tehran Universitetind\u0259 frans\u0131z dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131ndan d\u0259rs deyib, bir ne\u00e7\u0259 \u0259cn\u0259bi dild\u0259 s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fa bilib.<br><br>O d\u00f6vr\u00fcn yaz\u0131\u015fmalar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Mir F\u0259ttah h\u0259l\u0259 T\u0259brizin tutulmas\u0131ndan \u0259vv\u0259l d\u0259 ruslarla, yum\u015faq des\u0259k, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edib. Bu fakt\u0131 qraf Paskevi\u00e7in 1828-ci il aprelin 27-d\u0259 Peterburqa \u2013 xarici i\u015fl\u0259r naziri qraf Nesselrodey\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktub da t\u0259sdiq edir: \u201c\u0130ran\u0131n \u0259sas dini liderl\u0259rind\u0259n biri olan T\u0259briz m\u00fcct\u0259hidi biz\u0259 \u00f6z s\u0259daq\u0259tini h\u0259l\u0259 Rusiya qo\u015funlar\u0131n\u0131n T\u0259briz\u0259 daxil olmas\u0131ndan \u0259vv\u0259l g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 tutulmas\u0131nda onun t\u0259siri \u00e7ox olmu\u015fdur\u201d.<br><br>Paskevi\u00e7\u0259 m\u0259ktublar?<br><br>T\u0259briz tutulandan sonra is\u0259 Mir F\u0259ttah Paskevi\u00e7i h\u0259m d\u0259 \u0130ran\u0131n paytaxt\u0131nda ba\u015f ver\u0259nl\u0259rd\u0259n hali edib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u018fmin\u0259 P\u0259kr\u0259van: \u201c&#8230;Rus ba\u015f komandan (Paskevi\u00e7 \u2013 M.H.) Tehranda olanlardan x\u0259b\u0259rsiz deyildi. \u00c7\u00fcnki T\u0259brizin ba\u015f m\u00fcct\u0259hidi Mir F\u0259ttah \u0259ld\u0259 etdiyi b\u00fct\u00fcn bilgil\u0259ri ona \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Tehranda is\u0259 v\u0259ziyy\u0259t g\u0259rgin idi. F\u0259t\u0259li \u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n Rusiya il\u0259 s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 aparma\u011fa v\u0259kil edilmi\u015f Abbas Mirz\u0259ni \u015fah\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259tta do\u011fma qarda\u015flar\u0131 da h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi.<br><br>\u018fmin\u0259 P\u0259kr\u0259van: \u201c\u015eahzad\u0259 H\u0259s\u0259n\u0259li Mirz\u0259 \u00f6z s\u00fcvaril\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r Xorasandan Tehrana g\u0259lmi\u015fdi. S\u00fcvaril\u0259rin \u0259lind\u0259 is\u0259 qara bayraqlar var idi. \u015eahzad\u0259 H\u0259s\u0259n\u0259li Mirz\u0259 deyirdi ki, \u0130mam Rza M\u0259\u015fh\u0259dd\u0259 bir din xadiminin yuxusuna girib, bu qara \u0259l\u0259mi ona verib v\u0259 deyib ki, bu \u0259l\u0259mi \u015eahzad\u0259 H\u0259s\u0259n\u0259li Mirz\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131r. Ona s\u00f6yl\u0259 ki, ruslar\u0131 m\u00fczakir\u0259 il\u0259 deyil, q\u0131l\u0131nc g\u00fcc\u00fcn\u0259 Az\u0259rbaycandan \u00e7\u0131xars\u0131n\u201d.<br><br>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, \u018fmin\u0259 P\u0259kr\u0259van bu qeydl\u0259ri Abbas Mirz\u0259nin o\u011flu Cahangir Mirz\u0259nin xatir\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda yaz\u0131b. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn bu oyunlar ruslarla dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 pozmaq, Abbas Mirz\u0259ni \u015fah\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qurulub. \u00c7\u00fcnki A.Mirz\u0259 \u0259vv\u0259ld\u0259n bu m\u00fcharib\u0259nin \u0259leyhin\u0259 olub, ordunu m\u00fcasirl\u0259\u015fdirib sonra m\u00fcharib\u0259 etm\u0259k t\u0259klifi vermi\u015fdi.<br><br>Vasili Potto: \u201c&#8230;Paskevi\u00e7 T\u0259briz\u0259 oktryabr\u0131n 19-da \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Onun \u015f\u0259h\u0259r\u0259 giri\u015fi z\u0259f\u0259r y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc idi. Bayram paltar\u0131 geymi\u015f b\u00fct\u00fcn ruhanil\u0259r \u2013 xristianlar v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar, star\u015finalar, n\u00fcfuzlu b\u0259yl\u0259r v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 k\u00fctl\u0259 onu \u015f\u0259h\u0259r k\u0259nar\u0131nda qar\u015f\u0131lad\u0131. Ke\u00e7diyi yola g\u00fcl t\u00f6kd\u00fcl\u0259r, \u015e\u0259rq ad\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq qalib s\u0259rk\u0259rd\u0259nin ayaqlar\u0131 alt\u0131nda qurbanlar k\u0259sildi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230;Abbas Mirz\u0259nin saray\u0131nda ona t\u0259nt\u0259n\u0259li otaq haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259h\u0259r n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin ba\u015f\u0131nda g\u0259l\u0259n Knyaz Eristov \u015f\u0259h\u0259rin a\u00e7ar\u0131n\u0131 ona t\u0259qdim etdi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u018fmin\u0259 P\u0259kr\u0259van: \u201c&#8230;Abbas Mirz\u0259 h\u0259r g\u00fcn yeni bir x\u0259yan\u0259t x\u0259b\u0259ri e\u015fidirdi. T\u0259briz\u0259 gir\u0259rk\u0259n general Paskevi\u00e7in qar\u015f\u0131s\u0131nda qurban k\u0259silm\u0259si \u015eahzad\u0259nin q\u00fcruruna toxunmu\u015fdu. Bilirdi ki, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 Mir F\u0259ttah etmi\u015fdir. Mir F\u0259ttah Mara\u011fa, \u018fh\u0259r, \u018frd\u0259bil xanlar\u0131na m\u0259ktub yazm\u0131\u015f v\u0259 ilahi irad\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259slim olmalar\u0131n\u0131 ist\u0259mi\u015fdi. Onun fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259, Abbas Mirz\u0259nin kafir \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131 v\u0259 onlar kimi davranmas\u0131 (Abbas Mirz\u0259nin Avropal\u0131 s\u0259fir v\u0259 h\u0259rbi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 isti m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 i\u015far\u0259dir \u2013 M.H.) \u00fcz\u00fcnd\u0259n Tanr\u0131 bu torpa\u011f\u0131 c\u0259zaland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. O, Tanr\u0131n\u0131n irad\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 getm\u0259k g\u00fcnahd\u0131r&#187;, &#8212; dey\u0259 fitvalar vermi\u015fdi.<br><br>B\u0259s T\u0259brizin darvazalar\u0131n\u0131 ruslar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 taybatay a\u00e7an bu n\u00fcfuzlu din xadimi &#8212; Mir F\u0259ttah kim idi? <br><br>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcs\u0259llim H\u0259s\u0259nov \u201cM\u00fcs\u0259lman din xadiminin yaxas\u0131na xristian ordeni taxmaq pey\u011f\u0259mb\u0259r t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n ona inam\u0131n\u0131n itm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmaz ki?..\u201d Bu sual 1829-cu il\u0259 aid bir r\u0259smi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":50676,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-50674","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50674"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50677,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50674\/revisions\/50677"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}