{"id":50817,"date":"2021-10-12T00:51:42","date_gmt":"2021-10-11T20:51:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=50817"},"modified":"2021-10-12T00:51:46","modified_gmt":"2021-10-11T20:51:46","slug":"ilk-insan-h%c9%99qiq%c9%99t%c9%99n-movcud-olub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=50817","title":{"rendered":"\u0130lk insan h\u0259qiq\u0259t\u0259n m\u00f6vcud olub?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Q\u0131sa cavab verm\u0259k laz\u0131md\u0131rsa, xeyr, &#171;ilk insan&#187; kimi t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz bir insan v\u0259 ya &#171;ilkin insanlar&#187; olaraq t\u0259yin ed\u0259c\u0259yimiz bir c\u0259miyy\u0259t he\u00e7 bir zaman var olmay\u0131b. \u00c7\u00fcnki bir n\u0259sil bir v\u0259 ya bir ne\u00e7\u0259 \u0259vv\u0259lki n\u0259sill\u0259rd\u0259n f\u0259rqli bir n\u00f6v olaraq t\u0259snif edil\u0259 bilm\u0259z. \u0130nsan n\u00f6vl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyimiz zaman, hans\u0131 tarixd\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131da qeyd edirik. Lakin bu n\u00f6vl\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7id bir ne\u00e7\u0259 n\u0259sild\u0259 ba\u015f verm\u0259mi\u015fdir. Bu proses y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 il davam ed\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, biz m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyimiz h\u0259r bir tarixin \u0259vv\u0259lind\u0259 &#171;t\u0259xmin\u0259n&#187; ifad\u0259sini i\u015fl\u0259dirik.<br><br>Fedai.az yasilelm.com-a istinad\u0259n bildirir ki, 1.2 milyon il \u0259vv\u0259l\u0259 aid bir fosil\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, bu n\u00f6v\u00fc Homo erectus olaraq t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259rik. 10 min v\u0259 ya 100 min il \u0259vv\u0259l\u0259 aid bir fosil\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman is\u0259 onu Homo sapiens v\u0259 ya modern insan olaraq t\u0259svir edirik. Lakin bu iki n\u00f6v aras\u0131nda bir nec\u0259 n\u0259sil \u0259hat\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259k s\u00fcr\u0259tli bir d\u0259yi\u015fikliyi g\u00f6rm\u0259yimiz m\u00fcmk\u00fcn deyil.<br><br>Zamanda ir\u0259ll\u0259s\u0259k modern insana xas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin, ilk insan populyasiyalar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rik. Amma bir n\u0259sild\u0259 b\u00fct\u00fcn x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rin Homo sapiens hal\u0131na \u00e7evrilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n,h\u0259m ikiayaql\u0131l\u0131q v\u0259 h\u0259m d\u0259 dig\u0259r primatlara nisb\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck beyin Homo Sapinesin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri olaraq xarakteriz\u0259 olunur. Ancaq insan t\u0259kam\u00fcl prosesin\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, bu x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r insan n\u00f6v\u00fcnd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda hakim olmas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 3-4 milyon il \u0259hat\u0259 edir.<br><br><br>Bu m\u00f6vzunu daha yax\u015f\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259rik. H\u0259yat\u0131m\u0131z boyunca bir \u00e7ox inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n ke\u00e7irik; k\u00f6rp\u0259lik, u\u015faql\u0131q, yeniyetm\u0259lik, yetkinlik, ya\u015fl\u0131l\u0131q kimi. Ancaq bir g\u00fcnd\u0259 yeniyetm\u0259likd\u0259n yetkinliy\u0259, v\u0259 ya u\u015faql\u0131qdan bir g\u00fcnd\u0259 yeniyetm\u0259liy\u0259 ke\u00e7m\u0259yimiz m\u00fcmk\u00fcn deyil. 35 ya\u015f\u0131ndak\u0131 bir foto\u015f\u0259kiliniz\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman yetkin oldu\u011funuzu, 6 ya\u015f\u0131ndak\u0131 bir foto\u015f\u0259kiliniz\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda is\u0259 bir u\u015faq oldu\u011funu dey\u0259 bil\u0259rsiniz. Lakin bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l yeniyetm\u0259 oldu\u011funuz halda, n\u00f6vb\u0259ti g\u00fcn yeti\u015fkin oldu\u011funuzu t\u0259yin etm\u0259yiniz m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u0130nsan\u0131n t\u0259kam\u00fcl prosesi bu \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259yir.<br><br>T\u0259kam\u00fcl prosesind\u0259 bir n\u00f6v\u0259 aid f\u0259rd,he\u00e7 bir zaman ba\u015fqa bir n\u00f6v\u0259 aid bala do\u011fmam\u0131\u015fd\u0131r. Ancaq h\u0259r n\u0259sild\u0259 sahib oldu\u011fu t\u0259dric\u0259n d\u0259yi\u015f\u0259n gen tezliyi (populyasiya daxilind\u0259 genl\u0259rinin paylanmas\u0131) yava\u015f yava\u015f d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Bu d\u0259yi\u015fiklik bir \u00e7ox t\u0259kam\u00fcl mexanizml\u0259rinin qatq\u0131s\u0131 il\u0259 ba\u015f verir. Ancaq 100, 1000 v\u0259 ya 10000 n\u0259sli sonraya baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, populyasiyada olan f\u0259rdl\u0259rinin x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fdiyi m\u0259lum olur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>N\u0259tic\u0259; \u0130lk insan he\u00e7 vaxt m\u00f6vcud olmay\u0131b v\u0259 t\u0259kam\u00fcl prosesind\u0259 ilk m\u0259m\u0259lil\u0259r, ilk qu\u015flar, ilk primatlar da eyni \u015f\u0259kild\u0259 m\u00f6vcud olmam\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u0131sa cavab verm\u0259k laz\u0131md\u0131rsa, xeyr, &#171;ilk insan&#187; kimi t\u0259yin ed\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz bir insan v\u0259 ya &#171;ilkin insanlar&#187; olaraq t\u0259yin ed\u0259c\u0259yimiz bir c\u0259miyy\u0259t he\u00e7 bir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":50818,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-50817","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50817","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=50817"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50817\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50819,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/50817\/revisions\/50819"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/50818"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=50817"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=50817"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=50817"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}